Füze ve İHA’lara karşı daha hızlı bir kalkan
Tayvan, merkezinde T-Dome adlı hava ve füze savunma ağının yer alacağı, 2026-2033 dönemini kapsayan 40 milyar dolarlık bir savunma programı öneriyor. Cumhurbaşkanı Lai Ching-te, Ulusal Gün kutlamaları sırasında projeyi tanıtarak İHA’lardan balistik füzelere kadar uzanan saldırılara karşı sivilleri, askeri güçleri ve kritik altyapıyı korumayı amaçlayan bir sistem olarak tanımladı.
İçindekiler
- Füze ve İHA’lara karşı daha hızlı bir kalkan
- 40 milyar dolarlık paket neleri finanse edecek?
- T-Dome mevcut savunmaları nasıl birbirine bağlayacak?
- Hedefin tespitinden fırlatıcı seçimine
- Farklı irtifalara farklı silahlar
- Iron Dome benzetmesinin sınırları
- Ukrayna’dan çıkarılan dersler ve HKO baskısı
- Onay, teslimatlar ve sekiz yıllık takvim
- Lai’nin savunma mesajı ve Pekin’in yanıtı
- Sanayi, tedarik zincirleri ve bölgesel güvenlik
- Bilinmesi Gerekenler
1 Aralık 2025 itibarıyla önerinin yasama organının onayından geçmesi gerekiyor. T-Dome ve bağlantılı projelere kaynak sağlamaya başlayacak özel bütçenin yıl sonunda görüşülmesi bekleniyor. Parlamentoda çoğunluğa sahip muhalefetle uzlaşma, geliştirilmesi sekiz yıl sürecek program için acil bir sınav niteliğinde.
T-Dome, Tayvan’ın mevcut savunma sistemlerini yeni silahlar ve daha hızlı bir komuta ağıyla birbirine bağlayacak. Ağın amacı, yaklaşan tehditleri tespit edip hareketlerini izlemek ve onlara karşı uygun silahları yönlendirirken hükümetin, ordunun ve temel hizmetlerin saldırı altında da çalışmasını sağlamak.
Lai, Ulusal Gün konuşmasında ağı ülke çapında bir güvenlik önlemi olarak tanıttı. Sistemin sağlaması amaçlanan korumayı şöyle anlattı:
çok katmanlı savunma, yüksek düzeyde tespit ve etkili önleme
Lai ayrıca sistemin:
bir güvenlik ağı öreceğini
söyledi.
Öneri, Halk Kurtuluş Ordusu’nun Tayvan çevresinde sürdürdüğü tatbikatların ve Tayvan Hava Savunma Tanımlama Bölgesi’ne (ADIZ) sık sık giren uçuşlarının gölgesinde geldi. Tayvan Savunma Bakanlığı, tatbikatların çok az uyarıyla askeri operasyonlara dönüşebileceği konusunda uyardı. T-Dome, kısmen bir tehdidin tespit edilmesiyle ona ateş açılması arasındaki süreyi kısaltarak saldırganın sürpriz saldırıdan elde edebileceği avantajı azaltmayı amaçlıyor.
Lai ayrıca savunma harcamalarını 2026’da gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3’ünün üzerine, planın uygulanması hâlinde 2030’a kadar yüzde 5’e çıkarmayı taahhüt etti. Bu hedefler, Tayvan kuvvetlerini etkisiz hâle getirmeyi zorlaştırmaya ve işgale karşı koyma kabiliyetini artırmaya yönelik daha kapsamlı çabaların parçası.
40 milyar dolarlık paket neleri finanse edecek?
Önerilen kaynak, Savunma Dayanıklılığını ve Asimetrik Savaş Kabiliyetlerini Güçlendirme Özel Bütçesi’ne bağlı. Program, daha küçük bir ordunun saldırıdan sağ çıkmasına ve işgalin zorlaştırılmasına yardımcı olacak T-Dome’u ve bağlantılı projeleri kapsıyor.
Asimetrik savaş, daha güçlü bir rakibin planlarını karmaşıklaştıran kabiliyetlerden yararlanmak anlamına geliyor. Bu pakette hava savunmasının yanı sıra hassas topçu sistemleri, uzak hedefleri vurabilen füzeler, insansız sistemler ve ilk saldırılardan sonra kuvvetlerin faaliyetlerini sürdürmesi için gereken malzemeler yer alıyor.
Savunma yetkilileri, ek hava savunma atış birliklerini, daha fazla Patriot önleyici füzesini ve Tayvan’ın Sky Bow sistemlerinin seri üretiminin sürdürülmesini öncelikler arasında saydı. Tayvan ayrıca NASAMS olarak bilinen Gelişmiş Ulusal Karadan Havaya Füze Sistemi birliklerinin teslimatını bekliyor.
Hassas topçu sistemleri ve uzun mesafeli saldırılar için füzeler, Tayvan’ın düşman fırlatıcılarını ve kuvvetlerin toplandığı bölgeleri tehdit etmesini sağlayacak. İnsansız ekipmanlar arasında hava araçları, insansız deniz araçları ve diğer insansız su üstü araçları bulunuyor. Geliştirilmiş komuta sistemleri, bilgileri daha hızlı sınıflandırmak ve görevleri daha etkili biçimde dağıtmak için otomasyon ve yapay zekâdan yararlanacak.
Yedek parçalar ve savaş rezervi mühimmat da planın önemli unsurlarından. Bir hava savunma bataryasının ateş açtıktan sonra önleyici füzelerini yenilemesi gerekir; radarların, araçların ve haberleşme ekipmanlarının da bakıma ihtiyacı vardır. Bu malzemelerin hazır tutulması, tekrarlanan saldırılar boyunca korumanın sürdürülmesi açısından kritik önem taşıyor.
Yönetim, savunma kapasitesinin artırılmasının yaklaşık 13 milyar dolarlık ekonomik faaliyet yaratabileceğini ve 90 bine kadar istihdamı destekleyebileceğini tahmin ediyor. Üretim, bakım ve tedarik zinciri faaliyetleri bu tahminlere katkıda bulunacak. Dolayısıyla önerilen 40 milyar dolarlık paket tek bir hava savunma sisteminin satın alınmasının ötesine geçerek silahları, entegrasyonu ve bunların işler durumda kalmasını sağlayacak sanayi desteğini kapsıyor.
T-Dome mevcut savunmaları nasıl birbirine bağlayacak?
T-Dome, birbirine yakından bağlı iki parçadan oluşan bir ağ. Bunlardan biri bilgileri bir araya getiren ve silahları yönlendiren komuta-kontrol katmanı. Diğeri ise tehditleri farklı menzil ve irtifalarda vurmak üzere tasarlanmış önleme katmanlarından oluşuyor.
Tayvan hâlihazırda Patriot sistemlerini ve yerli üretim Sky Bow karadan havaya füze ailesini kullanıyor. T-Dome, bu sistemleri yeni gelecek NASAMS birlikleriyle, Stinger ekipleri ve mobil toplar gibi savunma unsurlarıyla birbirine bağlayacak. Tayvan ayrıca, özellikle dik açılarla alçalan hızlı balistik hedeflere karşı yüksek irtifadaki görevler için Chiang Kong önleyici füzesini geliştiriyor.
Komuta sistemi yerdeki radarlar, havadaki sensörler ve sivil havacılık sistemlerinden gelen verileri alacak. Elektro-optik sensörler ve veri işleme birimleri, hava sahasının ortak bir görüntüsünü oluşturacak. Sistem hedefleri belirleyip sınıflandıracak, ardından uygun silahları görevlendirecek.
Otomasyonun, daha güçlü haberleşme sistemlerinin ve birden fazla yedek bağlantının kararların dakikalar yerine saniyeler içinde alınmasını sağlaması amaçlanıyor. Tayvan Savunma Bakanlığı, çok sayıda tehdit aynı anda geldiğinde sınırlı füze stoklarından daha iyi yararlanırken başarılı önleme olasılığını artırmayı hedefliyor.
Hareketli ve dağınık komuta birimleri de tasarımın parçası. Bu birimler yer değiştirebilecek, ilk saldırılardan sağ çıkabilecek ve farklı konumlara dağıtılmış fırlatıcılara ateş talimatı vermeyi sürdürebilecek. Savunma yetkilileri, bir saldırının ardından ağın hızla yeniden kurulabilmesi için satın alımlarda mobil fırlatıcıların, aldatıcı hedeflerin ve çabucak kurulabilen haberleşme ekipmanlarının önceliklendirileceğini söylüyor.
Komuta sistemi, karıştırma ve aldatma dâhil elektronik savaşı da koordine edecek. Yaklaşan füze ve İHA’lara hem fiziksel olarak vuran silahlar hem de çalışmalarını aksatmayı amaçlayan önlemlerle karşılık verilecek.
Hedefin tespitinden fırlatıcı seçimine
“Sensörden atıcıya” yaklaşımı, tespit, karar ve ateş açma aşamalarını yavaş ve kademeli aktarımlar olmadan birbirine bağlıyor. Bir sensör olası bir tehdidi buluyor, komuta ağı bu tehdidi doğrulayıp izliyor ve bir fırlatıcıya hedefi vurma talimatı gönderiliyor.
Alçak irtifada uçan seyir füzelerini tespit eden bir kıyı radarı, önerilen zincirin nasıl işleyeceğini gösteriyor. Diğer sensörler hedeflerin ve yönlerinin doğrulanmasına yardımcı olacak. Komuta sistemi uygun füzelere sahip yakındaki fırlatıcıları görevlendirecek, sivil yetkilileri savunmasız bölgelerde sığınaklara geçilmesi için uyaracak ve sonraki saldırılar vurmadan önce diğer bataryaları yer değiştirmeye yönlendirecek.
Karıştırma veya tespit edilen bir aldatıcı hedef nedeniyle güvenli biçimde ateş açamayan bir fırlatıcı, hedefi vurma görevini başka bir fırlatıcıya aktarabilecek. Güncellenen bilgiler ağ üzerinden gerçek zamanlı olarak iletilecek. Tam mimarinin kurulması yıllar sürecek olsa da Tayvan’ın oluşturmak istediği çalışma düzeni bu.
ABD kuvvetleri, daha önce birbirinden ayrı sistemlerle çalışan sensörleri ve silahları birbirine bağlamak için benzer yaklaşımlar izledi. Tayvan’ın uygulaması ise geri çekilme imkânının sınırlı olduğu, kentlerin yoğun ve kritik altyapının küçük bir alanda toplandığı bir adaya yönelik.
Bu yaklaşımın sağlayacağı fayda, tespitten hedefi vurmaya kadar geçen ve genellikle “öldürme zinciri” olarak adlandırılan süreci kısaltmak olacak. Daha hızlı koordinasyon, uzun süreli bir çatışmada veya savunmayı aşırı yüklemeyi amaçlayan büyük bir füze salvosunda önleyici füze stoklarının yönetilmesine de yardımcı olacak. Uygun silahların hızla seçilmesi önem taşıyor; çünkü tek bir hedefe çok sayıda pahalı önleyici füze ateşlemek, sonraki dalgaya karşı kullanılabilecek füze sayısını azaltır.
Farklı irtifalara farklı silahlar
Tayvan’ın planladığı katmanlar, savunma birliklerine yaklaşan bir tehdide karşı birden fazla müdahale fırsatı sağlayacak. Her katman, her füze sisteminden tüm saldırıları karşılamasını beklemek yerine kendi silahlarına uygun hedefleri kapsayacak.
Stinger ekipleri, mobil toplar ve kısa menzilli füzeler; hava üslerini, limanları, enerji santrallerini ve asker yoğunlaşmalarını İHA’lara, helikopterlere ve yere yakın uçan seyir füzelerine karşı koruyacak. Stinger’lar personel tarafından taşınıp kullanılan portatif füzelerdir.
NASAMS ve Sky Bow ailesinin geliştirilmiş sürümleri orta irtifadaki tehditleri vuracak. Patriot birlikleri ve Tayvan’ın Tien Kung 3 sistemi ise uçakları ve balistik füzeleri yüksek irtifada, füzenin hedefine doğru uçuşunun son bölümü olan terminal safhada karşılayacak.
Planlanan Chiang Kong önleyici füzesi irtifa kapsamını daha da genişleterek yüksek ve dik bir yörüngede ilerleyen hızlı hedeflere karşı ek bir savunma katmanı sağlayacak. Bu sistemlerle birlikte, tek bir bataryanın karşılayabileceğinden daha geniş bir saldırı yelpazesinin kapsanması amaçlanıyor.
Katmanlı koruma, fırlatıcıların ilk saldırılardan sonra da kullanılabilir durumda kalmasına bağlı. Hareket kabiliyeti, dağınık konuşlanma ve aldatıcı hedefler, fırlatıcıların yerini tespit edip saldırmayı zorlaştıracak. İkmal, haberleşme ve işler durumdaki komuta birimleri, hayatta kalan bataryaların sonraki saldırı dalgaları sırasında öncelikli bölgeleri korumayı sürdürmesini sağlayacak.
Iron Dome benzetmesinin sınırları
İsrail’in Iron Dome sistemi T-Dome fikrine ilham verdi, ancak Tayvan daha geniş bir tehdit yelpazesine hazırlanıyor. Iron Dome, çoğunlukla balistik yörüngeler izleyen ve atış başına maliyeti görece düşük olan çok sayıda roketi kısa mesafelerde önleme ihtiyacı etrafında geliştirildi.
Tayvan’ın karşı karşıya olduğu tehditler arasında Halk Kurtuluş Ordusu’na ait savaş uçakları ve bombardıman uçakları, alçak irtifada uçan seyir füzeleri ve dik açılarla hızla alçalan balistik füzeler var. Ağın, anakaradan ve denizden düzenlenecek koordineli bir saldırının ilk aşamalarında ayakta kalırken farklı uçuş güzergâhlarıyla başa çıkması gerekecek.
Tayvan’ın coğrafi yapısı da tasarımı zorlaştırıyor. Ada küçük ve nüfusu yoğun; bu nedenle hareket kabiliyeti ve dağınık konuşlanma önem taşıyor. Daha uzun uyarı süresi ve daha hızlı kararlar, operatörlere kalabalık bölgeleri ve temel altyapıyı korumak için daha iyi bir fırsat sunacak.
Maliyet de bir başka kısıt. Gelişmiş önleyici füzeler pahalı ve saldırgan, savunmanın düşürebileceğinden daha fazla füze fırlatabilir. Akıllı ateş kontrolü, aldatıcı hedefler ve elektronik savaş, önleyici füze ateşlenmeden önce saldırıyı karmaşıklaştırmayı ve pahalı füzeleri gerçekten gerektiren tehditlere saklamayı amaçlıyor.
T-Dome’un temel vaadi, bu araçları koordine etmek. Sistemin etkinliği; sensörlerin, komuta sistemlerinin, silahların ve operatörlerin baskı altında ne kadar iyi birlikte çalıştığına ve Tayvan’ın kaç batarya konuşlandırabildiğine bağlı olacak.
Ukrayna’dan çıkarılan dersler ve HKO baskısı
Ukrayna’nın deneyimi, Tayvan’ın hava savunma yaklaşımını etkiledi. Kiev’in füze ve İHA saldırısı dalgaları sırasında elektriği sürdürmesi, yönetimini koruması ve askeri operasyonlarına devam edebilmesi büyük ölçüde katmanlı savunmalara, hareketli fırlatıcılara ve korunması gereken yerlere öncelik verebilen bir komuta sistemine bağlıydı.
Tayvanlı planlamacılar benzer dersler çıkarıyor: temel tesislerin birkaç savunma katmanına ihtiyacı var, fırlatıcıların saklanıp yer değiştirebilmesi gerekiyor ve sahte mevziler saldırganın hedef tespitini zorlaştırabiliyor. İHA’lar ve füzeler aynı anda geldiğinde operatörlerin hedefler arasında hızla geçiş yapabilmesi için eğitim alması da gerekiyor.
Halk Kurtuluş Ordusu, bu savunmaları ağır baskı altına sokmaya yetecek sayıda silaha sahip. Savaş gemileri ve kıyıdaki fırlatıcılar dakikalar içinde yüzlerce füze ateşleyebilir. Uçaklar, yerden atılan çok sayıda füzenin erişemeyeceği mesafeden seyir füzeleri fırlatabilir.
Tayvan Savunma Bakanlığı’nın tatbikatların çok az uyarıyla operasyonlara dönüşebileceği yönündeki uyarısı, saldırının ilk anlarını özellikle önemli hâle getiriyor. Önerilen ağ, ilk saldırılardan sonra yeterli sayıda fırlatıcı ve komuta biriminin çalışır durumda kalmasını, böylece kritik bölgelerin savunulmaya devam edilmesini amaçlıyor.
Savunmadan sağ çıkan unsurlar, saldırganı nereye saldıracağı konusunda yeni tercihler yapmaya da zorlayacak. Bu nedenle hükümet işlevlerinin, askeri operasyonların ve altyapının art arda gelen saldırılar boyunca korunması, tek tek füzelerin önlenmesinin yanı sıra projenin temel amaçlarından biri.
Onay, teslimatlar ve sekiz yıllık takvim
Hükümetin önerilen kaynağı kullanabilmesi için Tayvan’ın özel bütçesinin yasama organınca onaylanması gerekiyor. Milletvekilleri 2025 boyunca savunma harcamaları konusunda anlaşmazlığa düştü ve muhalefetin parlamentodaki çoğunluğu süreci yavaşlatabilir.
Teslimatlar ayrıca ABD’nin üretim kapasitesine ve ihracat izinlerine bağlı. Füze ve radarların önemli bir bölümü, hâlihazırda büyük sipariş birikimleriyle çalışan ABD üretim hatlarından gelecek. Tayvan’ın yerli savunma sanayisi daha fazla ekipmanı ülke içinde üretebilir, ancak temel bileşenlerin çoğu kendi gecikmeleriyle karşı karşıya olan yurt dışındaki ortaklardan sağlanacak.
Ordu, 2027’ye kadar yüksek düzeyde müşterek muharebe hazırlığına, 2033’e kadar ise daha kapsamlı bir caydırıcılık kapasitesine ulaşmayı hedefliyor. Yetkililer, T-Dome mimarisinin tamamının 2027’ye kadar bitirilmesinin mümkün olmadığını kabul ediyor. Entegrasyon, operatör eğitimi ve önleyici füze üretimi zaman alacak; sistemin güvenilirliği ve emniyeti de süreç boyunca gözetilecek.
Önerilen takvimde birkaç kilometre taşı bir araya geliyor:
- 2025 Ulusal Günü: Lai, T-Dome’u tanıtarak sivilleri ve askeri kuvvetleri korumadaki rolünü anlattı.
- 2025 sonu: Özel bütçenin yasama organında görüşülmesi bekleniyor.
- 2026: Önerilen sekiz yıllık finansman dönemi başlayacak; savunma harcamalarının GSYH’nin yüzde 3’ünü aşması bekleniyor.
- 2027: Tayvan yüksek düzeyde müşterek muharebe hazırlığını hedefliyor; T-Dome’un bütünüyle uygulanması ise daha uzun sürecek.
- 2030: Lai, savunma harcamalarının GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarılmasını hedefliyor.
- 2033: Önerilen finansman dönemi sona erecek; daha kapsamlı caydırıcılık kapasitesine ulaşma hedefi de bu tarihe uzanıyor.
Yeni bataryalar teslim edildikçe ve mevcut birlikler birbirine daha sıkı bağlandıkça ilk unsurlar devreye girebilir. Yetkililer tüm ağın tamamlanması için kesin bir tarih vermedi. Askeri kuvvetler arasında bir komuta sistemi geliştirmek, operatörleri otomasyondan yararlanırken insan muhakemesini koruyacak biçimde eğitmek ve yeterli ikmal stoku oluşturmak yıllar alacak.
Lai’nin savunma mesajı ve Pekin’in yanıtı
Lai, T-Dome’u statükoyu korumayı ve saldırganlığı caydırmayı amaçlayan bir savunma projesi olarak sundu. Ulusal Gün konuşmasında Tayvan’ın çatışma değil istikrar aradığını, askeri gücün de bu hedefi desteklediğini söyledi.
Tayvan Cumhurbaşkanı Lai, hükümetinin tutumunu şu sözlerle ifade etti:
güç yoluyla barışı korumaya kararlı
Ayrıca Pekin’e Tayvan Boğazı’nda güç kullanmaktan vazgeçme çağrısında bulundu. Pekin hızla yanıt vererek Çinli yetkililerin Tayvan’ın Çin’e ait olduğunu savunduğu ve Lai’yi kışkırtıcılıkla suçladığı açıklamalar yaptı.
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Lai’nin konuşmasının durumu çarpıttığını ve gerilimi artırdığını söyledi:
Lai’nin açıklamaları gerçekleri çarpıtıyor ve kamuoyunu yanıltıyor,
Sözcü ayrıca Lai’yi "sorun çıkaran biri" ve "savaş kışkırtıcısı" olarak niteledi. Karşılıklı açıklamalar, saldırı sırasında hükümet işlevlerini ve askeri kabiliyetleri korumayı amaçlayan savunma programının Tayvan tarafından tanıtıldığı dönemde geldi.
Sanayi, tedarik zincirleri ve bölgesel güvenlik
Tayvan’ın önerdiği savunma kapasitesini artırma planı; yazılım uzmanlarına, elektronik işçilerine, havacılık ve uzay sektörü çalışanlarına ve radarları, füzeleri ve mobil komuta birimlerini koruyabilecek teknisyenlere ihtiyaç duyacak. Hükümetin yaklaşık 13 milyar dolarlık ekonomik faaliyet ve 90 bine kadar istihdama ilişkin tahminleri, ekipmanın üretimi ve destek hizmetlerini de kapsıyor.
Fabrikaların güvenilir parça kaynaklarına ve kriz sırasında yaşanan kayıpları karşılamak için üretimi artırma kapasitesine ihtiyacı olacak. Silahlar teslim edildikten uzun süre sonra da bakım ekipleri ve yedek parçalar önemini koruyacak. Bu nedenle plan, askeri hazırlığı yerli sanayinin ve yurt dışındaki tedarikçilerin ekipmanı çalışır durumda tutma kapasitesine bağlıyor.
ABD kritik bir tedarikçi olmasının yanı sıra eğitim ve tatbikatlarda da ortak. Japonya, Avustralya ve Avrupa’daki ortaklar da Hint-Pasifik’te istikrarın korunmasından yana. Daha hareketli ve katmanlı bir Tayvan hava savunması, saldırganın hızlı ve kesin bir sonuca ulaşmasını zorlaştırabilir.
T-Dome’un arkasındaki caydırıcılık yaklaşımı bu: bir saldırının gerçekleştirilmesini zorlaştırmak, yanlış hesaplama riskini azaltabilir ve kriz sırasında diplomasiye daha fazla zaman tanıyabilir. Hızlı kararların ve koordineli ağların hassas saldırılardan sağ çıkmada giderek daha önemli hâle gelmesi nedeniyle bölgedeki ordular da sensörlerle silahlar arasında daha yakın bağlantılar kurma yollarını inceliyor.
Tayvan’ın önündeki acil görevler finansmanı güvence altına almak, ekipman temin etmek ve bunları güvenilir biçimde birbirine bağlamak. Sekiz yıllık öneri; füze, haberleşme, eğitimli personel ve ikmal malzemelerinin birbirini desteklediği, tekrarlanan saldırılar altında çalışmayı sürdürebilecek bir savunma oluşturmayı hedefliyor.
Bilinmesi Gerekenler
- Tayvan, 2026-2033 dönemi için 40 milyar dolarlık bir savunma paketi öneriyor; T-Dome, ada genelindeki hava ve füze savunmasını birbirine bağlayacak.
- Özel bütçenin 2025 sonunda yasama organında görüşülmesi bekleniyor ve bütçenin hâlâ onaylanması gerekiyor.
- Patriot, Sky Bow, NASAMS, Stinger ekipleri ve mobil toplar birbirine bağlı savunma katmanlarını oluşturacak; Chiang Kong ise daha yüksek irtifa görevleri için geliştiriliyor.
- Sensörden atıcıya yaklaşımı, büyük saldırılar sırasında karar süresini kısaltmayı ve önleyici füze stoklarını korumayı amaçlıyor.
- Paket ayrıca hassas topçu sistemlerini, uzak mesafeli saldırılara yönelik füzeleri, insansız sistemleri, komuta teknolojisini, yedek parçaları ve rezerv mühimmatı kapsıyor.
- Lai, savunma harcamalarını 2026’da GSYH’nin yüzde 3’ünün üzerine, 2030’da ise yüzde 5’ine çıkarmayı hedefliyor.
- Yetkililere göre ağın tamamı 2027’ye kadar bitirilemez; Tayvan daha kapsamlı bir caydırıcılık kapasitesine 2033’e kadar ulaşmayı hedefliyor.
- Yönetim, yaklaşık 13 milyar dolarlık ekonomik faaliyet ve 90 bine kadar istihdam öngörüyor.
- Lai projeyi savunma amaçlı olarak tanımlarken Pekin onun açıklamalarını kınadı.






