11 fay zonu deprem hazırlığını gündeme taşıyor
Malezya, ülke genelinde 11 aktif deprem fay zonunu haritaladı ve deprem uyarılarının yaklaşık sekiz dakikadan 2026'ya kadar altı dakikaya indirilmesi için çalışıyor. Bu önlemler, deprem hazırlığının iki yönünü bir araya getiriyor: zeminin nerelerde hareket edebileceğini belirlemek ve depremden sonra bilgiyi yetkililere ve halka daha hızlı ulaştırmak.
İçindekiler
- 11 fay zonu deprem hazırlığını gündeme taşıyor
- Haritalanan faylar nerelerde bulunuyor?
- Sarsıntı görece istikrarlı yarımadaya neden ulaşıyor?
- Johor'daki sarsıntılar yerel hazırlık açısından ne anlama geliyor?
- Tehlike haritaları bina gerekliliklerine nasıl dönüşüyor?
- Johor'da daha hızlı uyarılar ve daha güçlü izleme
- Sabah ve Sarawak farklı yerel zorluklarla karşı karşıya
- Hangi bina ve hizmetlere öncelik verilmeli?
- Teyakkuz, güncel haritalar ve sürekli iyileştirme
- Önemli Noktalar
Plantasyon ve Emtia Bakanı Johari Abdul Ghani, Maden ve Jeoloji Dairesinin 2016-2020 yılları arasında ülke çapında fay haritalama çalışmalarını tamamladığını söyledi. Bu bulgular artık yapı standartlarına, altyapı planlamasına ve acil durum hazırlıklarına yön veriyor; mühendislere ve yerel yönetimlere sismik tehlikelere nerelerde dikkat edilmesi gerektiğini daha net gösteriyor.
Haritalanan aktif fayların altısı Malezya Yarımadası'nda bulunuyor. Sarawak'ta bir, Sabah'ta ise dört fay var. Yetkililer ayrıca sismik tehlikelere maruziyetin daha yüksek olduğu altı eyalet belirledi: Pahang, Terengganu, Perak, Negeri Sembilan, Sabah ve Sarawak.
Ağustos sonu ve eylül ayında Segamat ve Batu Pahat çevresinde hissedilen bir dizi küçük depremin ardından Johor da odak noktalarından biri hâline geldi. Sarsıntılar Mersing Fay Zonu'na dikkat çekti ve eyalette ek izleme istasyonları kurulması planlarını gündeme getirdi.
27 Kasım 2025 itibarıyla ulusal çalışmalar; tehlike bilgilerini güncellemeyi, zemin hareketi ölçümlerini yaygınlaştırmayı, deprem ve tsunami hizmetlerini iyileştirmeyi kapsıyor. Bölge sakinleri açısından öncelikler, yerel sarsıntı koşullarına uygun binalar, güvenilir izleme ve bilinen acil durum prosedürleri.
Aktif fay, Dünya kabuğundaki, yakın jeolojik dönemde hareket etmiş ve yeniden hareket edebilecek bir kırık hattıdır. Fay etkinliği, insanların hissedemeyeceği kadar küçük mikro sarsıntılar ya da yakındaki toplulukların fark ettiği sığ depremler şeklinde görülebilir.
Haritalanan faylar nerelerde bulunuyor?
Malezya Yarımadası'nda haritalanan altı aktif fay birkaç eyalete yayılıyor. Bunlar Pahang'daki Bukit Tinggi, Kedah ve Perak boyunca uzanan Bokbak, Terengganu'daki Terengganu, Perak'taki Banding, Negeri Sembilan'daki Kuala Pilah ve Johor'daki Mersing fayları.
Sarawak'ta haritalanan yapı, Miri'deki Tubau Fayı. Sabah'taki dört fay ise Ranau'daki Lobou Lobou ve Mensaban ile Lahad Datu bölgesindeki Lahad Datu ve Tabin fayları. Bu yapıların belirlenmesi, yetkililerin yakındaki sarsıntıların ne kadar güçlü olabileceğini ve ne sıklıkta meydana gelebileceğini tahmin etmesine yardımcı oluyor.
Hafif zemin hareketlerini izlemek amacıyla Sabah'ta altı aktif fay hareketi ölçüm istasyonu kuruldu. Yetkililer ayrıca Pahang, Selangor, Perak, Negeri Sembilan, Sarawak ve Sabah'a yayılmış 47 pasif istasyonu işletiyor. Bu ölçümler, fay sistemleri boyunca zemindeki değişimlerin izlenmesini destekliyor.
Fay haritalama ve ölçüm istasyonları ağının, Johor'un bazı kesimleri de dâhil olmak üzere riskin daha yüksek olduğu diğer ilçelere genişletilmesi için çalışmalar sürüyor. Haritalar ve ölçüm cihazları, güncel tehlike modellerine ve altyapı kararlarına katkı sağlıyor; ayrıca Malezya'nın Eurocode 8 Ulusal Eki'ni kullanan mühendislere yol gösteriyor.
Sarsıntı görece istikrarlı yarımadaya neden ulaşıyor?
Malezya Yarımadası, Avrasya Levhası'nın görece istikrarlı bir bölümünde bulunuyor ancak depremler yine de yarımadayı etkileyebiliyor. Bunun başlıca nedenlerinden biri, Sunda megatrustı ve Sumatra fay zonunun büyük depremler ürettiği Sumatra'ya yakınlığı. Bu depremlerin enerjisi Malakka Boğazı'nı aşarak yarımadanın batı ve orta kesimlerinde hafif ila orta şiddette sarsıntılara yol açabiliyor.
Yerel faylar da zaman zaman biriken gerilimi açığa çıkarıyor. Tektonik levhaların içinde yer aldıkları için bunlara levha içi faylar deniyor. Ürettikleri depremler Sumatra kaynaklı olanlardan daha küçük olsa bile kasabalara ve altyapıya yakınlıkları riski artırıyor.
Deterministik ve olasılıksal tehlike yöntemlerini kullanan hakemli çalışmalar, Klang Vadisi koridoru dâhil olmak üzere yaklaşık kuzey enlemi 2 ila 4 derece arasındaki şehirlerde en yüksek yer ivmesi değerlerinin yarımadanın diğer bölgelerine kıyasla daha yüksek olduğunu ortaya koydu. Bunun başlıca nedeni, yakındaki Sumatra deprem kaynakları. Deterministik yöntemler belirli deprem senaryolarının yaratacağı sarsıntıyı incelerken olasılıksal yöntemler, farklı sarsıntı düzeylerinin zaman içinde görülme olasılığını değerlendiriyor.
Kenyir ve Temenggor gibi büyük barajların yakınında rezervuar kaynaklı depremler de kaydedildi. Bunlar genellikle küçük ila orta büyüklükte sarsıntılar. Kaya katmanlarındaki su basıncı değişimleri mevcut faylar üzerindeki gerilimi değiştirebilir ve hareketi tetikleyebilir.
Bu nedenle Malezya'nın tehlike değerlendirmesinde çeşitli sarsıntı kaynakları hesaba katılmalı: Boğazın karşısındaki büyük depremler, yerel faylardaki hareketler ve rezervuarlarla ilişkili sarsıntılar. Etkileri konuma göre değiştiğinden, ayrıntılı haritalama bina ve altyapı kararları açısından önem taşıyor.
Johor'daki sarsıntılar yerel hazırlık açısından ne anlama geliyor?
Ağustos sonu ve eylül aylarında yaşanan küçük depremler sırasında Segamat ve Batu Pahat'ta sarsıntılar hissedildi. Kaydedilen büyüklükler yaklaşık 2,5 ile 4,1 arasında değişti ve depremler sığ odaklıydı. Mühendisler bunları eski fay yapıları boyunca tektonik enerjinin doğal biçimde açığa çıkması olarak tanımlıyor.
Bu olaylar, doğu Johor'dan geçen Mersing Fay Zonu'na dikkat çekti. Mevcut verilere göre Segamat ve Batu Pahat gibi bölgelerde beklenen sarsıntı şiddeti en fazla orta düzeyde. Yetkililer, rutin izlemeye ve uygun bina standartlarına odaklanmayı sürdürüyor.
Pahang, Terengganu, Perak, Negeri Sembilan, Sabah ve Sarawak, sismik tehlikelere daha fazla maruz kalabilecek bölgeler olarak belirlendi. Bu eyaletlerdeki yerel yönetimlerin modern tasarım standartlarını uygulaması ve faylarla nüfus merkezlerinin kesiştiği yerlerde izlemeyi güçlendirmesi gerekiyor.
Johor'daki son sarsıntılar bu çalışmalara acil ve yerel bir boyut kazandırıyor. Haritalama ve izlemenin genişletilmesi, küçük depremler ve zemin hareketleri hakkında daha fazla bilgi sağlayacak. Bina kararları ise her konumdaki koşullara bağlı olmaya devam edecek.
Tehlike haritaları bina gerekliliklerine nasıl dönüşüyor?
Sismik tehlike haritaları, jeolojik bilgileri mühendislerin kullanabileceği sayısal verilere dönüştürüyor. Temel ölçütlerden biri, sarsıntı sırasında zeminin ne kadar güçlü ivmelendiğini gösteren en yüksek yer ivmesi (PGA). Haritalar, 475 ve 2.475 yıl gibi dönüş periyotlarını kullanarak bir konumun belirli bir zaman aralığında karşılaşabileceği sarsıntıyı tahmin ediyor.
Uzak Sumatra deprem kaynaklarını yerel faylarla birlikte değerlendiren yakın tarihli akademik çalışmalar, Malezya Yarımadası genelindeki kaya zeminlerde PGA değerinin 475 yıllık düzey için yaklaşık yüzde 1 ila 10 g, 2.475 yıllık düzey içinse yaklaşık yüzde 2 ila 20 g olduğunu tahmin ediyor. Buradaki g simgesi, yer hareketinin şiddetini ifade etmek için referans olarak kullanılan yerçekimi ivmesini belirtir.
Bu aralıklar, mühendislerin yerel tehlike değerlerine neden ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Ülkenin tamamı için tek bir değer kullanmak, ilçeler arasındaki farkları gözden kaçırır. Yerel yönetimler, yeni inşaatlar için gereklilikleri belirlerken ve güçlendirmede öncelik verilecek mevcut binalara karar verirken haritalanan değerlerden yararlanıyor.
Malezya'nın tasarım uygulamaları, yapıları depreme dayanıklı tasarlamak için kullanılan standart Eurocode 8'in Malezya Ulusal Eki'ni temel alıyor. Bu ek; yapı sistemleri, süneklik, detaylandırma ve zemin sınıflandırmasına yönelik rehberlik sağlayarak binaların bulundukları yerde beklenen sarsıntıya dayanmasına yardımcı oluyor.
Süneklik, bir yapının yük taşımayı sürdürürken şekil değiştirebilme kapasitesidir. Detaylandırma, yapı parçalarının ve bağlantıların nasıl düzenlendiğiyle ilgilidir. Zemin sınıflandırması ise zemin koşullarını hesaba katar; çünkü farklı zeminlerdeki binalar aynı depreme farklı tepkiler verebilir.
Karmaşık kentsel alanlarda uzmanlar, zemin koşullarının ve faylara yakınlığın daha ayrıntılı ölçekte haritalanması olan mikrobölgeleme yapılmasını öneriyor. Bu çalışma, daha yumuşak zeminlerin sarsıntıyı artırabileceği mahalleleri belirleyebilir ve hastaneler, okullar, köprüler gibi kritik tesisler için tasarım kontrollerine yön verebilir.
Johor'da daha hızlı uyarılar ve daha güçlü izleme
MetMalaysia olarak bilinen Malezya Meteoroloji Dairesi, ülke genelinde stratejik noktalara yerleştirilmiş 80 sismograf istasyonu işletiyor. Sistem ayrıca 323 uluslararası istasyondan gerçek zamanlı veri alarak Malezya'da ve yakınlarında meydana gelen depremleri tespit etmek ve değerlendirmek için mevcut bilgiyi genişletiyor.
Sistem, ülkede veya yakınında meydana gelen 3,0 ve üzeri büyüklükteki depremler için yaklaşık sekiz dakika içinde uyarı veriyor. Mevcut ulusal plan kapsamındaki iyileştirmelerle bu sürenin 2026'ya kadar yaklaşık altı dakikaya indirilmesi hedefleniyor. Hedefe ulaşılması, açıklanan uyarı süresini iki dakika, yani dörtte bir oranında kısaltacak.
Genel iyileştirme programı kapsamında 12 sismik izleme istasyonu güçlendiriliyor. Johor'da Segamat ve Muar'da iki yeni istasyon kurulması planlanıyor. Johor Bahru, Batu Pahat ve Gelang Patah'taki dört mevcut istasyon da küçük büyüklükteki yerel depremlerin daha iyi tespit edilebilmesi için güncelleniyor.
Fırtınalar veya elektrik kesintileri sırasında veri aktarımının kesintisiz sürmesi için uydu bağlantıları kullanılıyor. Güvenilir aktarım önemli; çünkü bilgilerin zamanında uyarılara katkı sağlaması için ölçüm cihazlarının verilerini izleme sistemine göndermesi gerekiyor.
Temel aşamalar, tamamlanan jeolojik çalışmaları sıradaki izleme hedefiyle bir araya getiriyor:
- 2016-2020: Maden ve Jeoloji Dairesi ülke genelindeki fay haritalama çalışmalarını tamamladı.
- Ağustos sonu ve eylül: Segamat ve Batu Pahat çevresindeki küçük depremler Mersing Fay Zonu'na dikkat çekti.
- 27 Kasım 2025: Malezya'nın hazırlık çalışmaları, güncellenen tehlike bilgilerini, genişletilen izlemeyi ve istasyon iyileştirmelerini kapsıyor.
- 2026: Ulusal plan, deprem uyarılarının yaklaşık altı dakika içinde verilmesini hedefliyor.
Daha hızlı uyarılar, müdahale ekiplerinin temel hizmetleri hazır duruma getirmesine, inceleme için tren hatlarını geçici olarak durdurmasına ve okullara ve hastanelere bilgilendirme göndermesine yardımcı olabilir. Hasara yol açmayan sarsıntılar hissedildiğinde, yetkililerden gelen hızlı bilgilendirme söylentileri yatıştırabilir ve gereksiz tahliyeleri azaltabilir.
Depremler önceden tahmin edilemez. Ancak deniz altındaki depremlerden sonra tsunamiler tespit edilip izlenebilir. Bu nedenle erken uyarı yatırımları; sismik tespit ve deniz seviyesi izlemesinin yanı sıra, uyarıların yetkililere ve halka ulaştırılmasına yönelik açık prosedürleri de kapsıyor.
Sabah ve Sarawak farklı yerel zorluklarla karşı karşıya
Sabah'ta, 2015'te Ranau yakınlarında meydana gelip Kinabalu Dağı'nda kaya düşmelerini tetikleyen deprem de dâhil olmak üzere, yakın geçmişte hasara yol açan depremler yaşandı. Haritalanan dört aktif fay, Ranau ve Lahad Datu bölgelerinde yoğunlaşıyor. Bu da söz konusu yerleri izleme ve planlama açısından önemli kılıyor.
Sabah'ın sarp arazi yapısı ve önemli ölçüde hafif yapıların bulunduğu konut stoku, yapıların sarsıntıya nasıl tepki verdiğini etkiliyor. Eyaletteki altı aktif fay hareketi ölçüm istasyonu, fay sistemleri boyunca görülen deformasyonun yakından izlenmesini destekliyor.
Miri yakınındaki Tubau Fayı, Sarawak'ta haritalanan başlıca yapı. Borneo'daki her iki eyalet de yavaş zemin hareketlerini izleyen ve genişletilmekte olan ölçüm istasyonu ağına dâhil. Bu ağ, deprem kayıtları ve tehlike haritalarıyla birlikte kullanılabilecek ek bilgiler sağlıyor.
Doğu Malezya'daki yerel yönetimler, arazi kullanımı ve yer seçimi kararlarında tehlike bilgilerini giderek daha fazla kullanıyor. Planlamada kritik tesisler için yer seçerken bilinen fay izlerinden kaçınılması ve gerektiğinde inşaat standartlarının yükseltilmesi de yer alıyor. Bu kararlar, jeolojik çalışmaları tesislerin nerede inşa edildiğine ve nasıl tasarlandığına doğrudan bağlıyor.
Hangi bina ve hizmetlere öncelik verilmeli?
Mühendisler ve yerel yönetimlerden, Malezya'nın Eurocode 8 Ulusal Eki'ni kamu binalarına, çok sayıda kişinin kullandığı yapılara ve kritik altyapıya tutarlı biçimde uygulamaları isteniyor. Yeni projelerde uygun jeoteknik incelemeler yapılması, tasarım kararları için gereken zemin koşullarının belirlenmesine yardımcı oluyor.
Hastaneler, acil durum merkezleri ve büyük köprüler için de uygulanabilir olduğu durumlarda sahaya özel tepki spektrumlarının hazırlanması gerekebilir. Tepki spektrumu, yapıların farklı sarsıntı hareketlerine nasıl karşılık verdiğini göstererek mühendislerin tasarımı beklenen deprem koşullarıyla eşleştirmesine yardımcı olur.
Haritalanmış fayların yakınındaki kasabalarda bulunan eski binalar, hassas unsurların belirlenmesi için ön değerlendirmeden geçirilmeli. Öncelikler arasında, bir katın yatay harekete diğerlerinden daha az dayanıklı olduğu zayıf kat düzenlemeleri; donatısız yığma yapılar ve sarsıntı sırasında sınırlı ölçüde şekil değiştirebilen betonarme çerçeveler bulunuyor.
Binanın ana taşıyıcı yapısına dâhil olmayan ağır bileşenlere de dikkat edilmesi gerekiyor. Desteklenmemiş parapetler ve bölme duvarları sarsıntı sırasında risk oluşturabilir. Su depolarını desteklerle sabitlemek ve ekipmanları güvenceye almak gibi basit önlemler bu riskleri azaltabilir.
PGA değerlerinin daha yüksek olduğu koridordaki kentsel alanlar için daha ayrıntılı mikrobölgeleme öneriliyor. Bunlar arasında Klang Vadisi, Seremban, Melaka, Ipoh, Penang ve Johor Bahru'nun yanı sıra Segamat ve Kluang gibi büyüyen Johor kasabaları da var. Elde edilen sonuçlar imar onaylarına ve acil müdahale planlarına yön verebilir.
Temel hizmetler de benzer değerlendirmeler gerektiriyor. Elektrik trafo merkezleri, su arıtma tesisleri, boru hatları, yükseltilmiş su depoları, telekomünikasyon merkezleri ve viyadükler sismik değerlendirmede öncelik taşıyor. Zayıflıkların tespit edildiği yerlerde, en uygun maliyetli önlemlerden başlayarak aşamalı güçlendirme programları uygulanabilir.
Halkı bilgilendirmek de aynı çalışmaların bir parçası. Programlarda sarsıntı sırasında ne yapılacağı, evde ve iş yerinde nasıl hazırlık yapılacağı ve resmî uyarıların nasıl iletildiği anlatılmalı. Bilinen prosedürler, bir olay meydana geldiğinde insanların daha hızlı ve sakin tepki vermesine yardımcı olur.
Teyakkuz, güncel haritalar ve sürekli iyileştirme
Sismik mühendislik uzmanı Dr. Azlan Adnan, teyakkuzda olunması, tehlike haritalarının güncellenmesi ve haritalanmış fayların yakınındaki ya da Sumatra deprem kaynaklarına maruz kalan koridorlardaki şehir merkezlerinde daha ayrıntılı çalışmalar yapılması çağrısında bulundu. Yakındaki bölgesel etkinliklerle eski yerel yapıların bir aradaki etkisini şöyle açıkladı:
Ülke, Sumatra'daki büyük bir sismik bölgenin yakınında bulunuyor; ayrıca yarımada içinde zaman zaman yeniden etkinleşebilen eski fay hatları da var.
Dr. Azlan'ın halka tavsiyesi kısaydı:
Teyakkuzda olma zamanı, paniğe kapılma zamanı değil.
Hükümet yetkilileri, mevcut kalkınma planı kapsamında ulusal tehlike haritasının güncellendiğini, deprem ve tsunami hizmetlerinin iyileştirildiğini söylüyor. Hedefler; daha hızlı tespit, mühendisler için daha zengin veri ve yeni jeolojik bilgiler geldikçe standartların istikrarlı biçimde iyileştirilmesi.
Önemli Noktalar
- Malezya 11 aktif fay zonunu haritaladı: Malezya Yarımadası'nda altı, Sarawak'ta bir ve Sabah'ta dört fay.
- Ülke genelindeki fay haritalama çalışmaları 2016-2020 arasında tamamlandı; sonuçlar artık inşaat, altyapı planlaması ve hazırlık çalışmalarına yön veriyor.
- Pahang, Terengganu, Perak, Negeri Sembilan, Sabah ve Sarawak, sismik tehlikelere daha fazla maruz kalan bölgeler olarak belirlendi.
- Yetkililer Sabah'ta aktif fay hareketlerini ölçen altı istasyon ve altı eyalete yayılmış 47 pasif istasyon işletiyor.
- MetMalaysia, ülke içindeki 80 sismograf istasyonundan ve 323 uluslararası istasyondan gelen verilerden yararlanıyor. Uyarılar yaklaşık sekiz dakika içinde veriliyor; 2026'ya kadar bu sürenin altı dakikaya indirilmesi hedefleniyor.
- 12 izleme istasyonu güçlendiriliyor. Johor'da Segamat ve Muar'a yeni istasyonlar kurulacak, ayrıca dört mevcut istasyon yenilenecek.
- Malezya'nın Eurocode 8 Ulusal Eki ve yerel tehlike haritaları, depreme dayanıklı tasarıma yön veriyor.
- Depremler önceden tahmin edilemiyor. İzleme, tsunami tespiti, uygun inşaat ve halkın hazırlıklı olması temel hazırlık önlemleri olmayı sürdürüyor.






