QMB, Atık Depolama Alanı İçin Onay Beklerken Üretimi Yavaşlattı
Endonezya’nın en büyük nikel rafinerilerinden PT QMB New Energy Materials, atık depolama alanı neredeyse dolduğu için üretimini en az iki haftadır düşürdü. Orta Sulawesi’deki Endonezya Morowali Sanayi Parkı’nda (IMIP) faaliyet gösteren şirket, yeni bir atık bertaraf sahası için onay bekliyor. Park yönetimi, işletme hızının düşürüldüğünü doğruladı.
İçindekiler
- QMB, Atık Depolama Alanı İçin Onay Beklerken Üretimi Yavaşlattı
- Nikel İşleme Neden Bu Kadar Çok Atık Bırakıyor?
- Ölümcül Heyelan Güvenlik Endişelerini Artırdı
- Bölge Halkı Su, Balıkçılık ve Hava Üzerindeki Baskıyı Anlatıyor
- Obi Adası’ndaki Seller Bir Başka Zayıf Noktayı Ortaya Çıkardı
- Weda Bay’de Cüruf Kıyı Şeridini Değiştiriyor
- Depolama Tercihlerinin Farklı Riskleri ve Maliyetleri Var
- Çevre Bakanlığı Düzeltici Adım Atılmasını İstiyor
- Batarya Alıcıları Atık Yönetiminden Kaynaklanan Tedarik Riskiyle Karşı Karşıya
- Bilinmesi Gerekenler
26 Kasım 2025 itibarıyla üretimin önündeki acil engel, nikel çıkarıldıktan sonra geriye kalan atık için yeterli alan bulunmaması. Çinli metal şirketleri GEM ve Tsingshan’ın desteklediği QMB, batarya sektörüne ara ürün niteliğinde nikel ürünleri sağlıyor. Üretimin ne kadar hızlı normale dönebileceğini, ek depolama alanı için verilecek onay belirleyecek.
Elektrikli araç bataryalarında ve paslanmaz çelikte kullanılan nikelin yarısından fazlasını Endonezya sağlıyor. Çoğunlukla Çinli şirketlerin öncülük ettiği yatırımlar, işleme kapasitesini hızla artırdı. Çok sayıda tesise ve 100 binden fazla çalışana ev sahipliği yapan IMIP, bu büyümenin merkezinde yer alıyor.
Yeni rafineri kapasitesinin önemli bir bölümü, düşük tenörlü laterit cevherinden nikel ve kobalt çıkaran yüksek basınçlı asit liçi (HPAL) yöntemini kullanıyor. Bu yöntemde elde edilen yararlı ürün, batarya üreticilerinin tercih ettiği ara madde olan karışık hidroksit çökeltisidir (MHP). Sürecin diğer başlıca çıktısı ise dikkatle işlenip depolanması gereken büyük miktarda ıslak atıktır.
QMB’nin üretimi yavaşlatması, sektörü zorlayan çeşitli baskıları bir araya getiriyor: dolan depolama sahaları, bu yılın başlarında bir atık alanında yaşanan ölümcül heyelan, artan kükürt maliyetleri ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin kobalt ihracatına getirdiği kısıtlamaların ardından yükselen MHP talebi. Topluluklar ve yatırımcılar, işçi, su ve hava korumalarının üretimdeki artışa ayak uydurup uydurmadığını da sorguluyor.
Nikel İşleme Neden Bu Kadar Çok Atık Bırakıyor?
HPAL yöntemi, cevher için bir düdüklü tencere gibi çalışıyor. Ezilmiş laterit, otoklav adı verilen kaplarda yüksek sıcaklık ve basınç altında sülfürik asitle ısıtılıyor. Nikel ve kobalt sıvı içinde çözünüyor, ardından MHP olarak çöktürülüyor ya da katı bir malzeme hâlinde ayrıştırılıyor.
Geriye kalan atıklar, ince kaya parçacıkları ve kimyasal kalıntılar içeriyor. Nem oranları yüksek ve zararlı maddeler barındırabiliyorlar. Bazı işletmeler, üretilen her bir ton nikel için 100 tona kadar atık çıkarıyor. Bu nedenle bir rafinerinin atık depolama ihtiyacı, metal üretiminin işaret ettiğinden çok daha hızlı artabiliyor.
İşletmeciler bu malzemeyi çoğu zaman depolama hücrelerine pompalıyor, çökelmesini bekliyor, sıkıştırıyor ve sonunda mühendislik tasarımıyla inşa edilmiş setlerin arkasında biriktiriyor. Zehirli çamurun kurutulması ve çevreye yayılmasının önlenmesi gerekiyor. Şiddetli yağış kuruma ve sıkıştırma sürecini yavaşlatırken, üretimin sürmesi sınırlı depolama alanına daha fazla atık ekliyor.
Sivil toplum kuruluşlarının değerlendirmelerine göre IMIP yılda 11 milyon tondan fazla atık üretiyor. Önümüzdeki birkaç yıl içinde ek işleme hatlarının devreye girmesiyle bu miktar mevcut düzeyinin birkaç katına çıkabilir. Parkın sınırları içinde atık depolama tesisi sayısı sınırlı.
Endonezya mevzuatı, insanlar ve ekosistemler üzerindeki kalıcı riskler nedeniyle atıkları, B3 olarak bilinen tehlikeli atık sınıfına alıyor. Bu riskler arasında sülfürik aside ve altı değerlikli kroma maruz kalma da bulunuyor. Atık yönetimi, boş arazi bulmaktan ibaret değil. Yoğun yağışların ve depremlerin çalışma koşullarının bir parçası olduğu tropikal bir bölgede depolama yapılarının sağlam kalması gerekiyor.
QMB’nin üretimi azaltması, bu gerekliliklerin günlük faaliyetleri nasıl etkilediğini gösteriyor. Kullanımdaki depolama hücreleri kapasiteye yaklaştığında, yeni bir saha için izin alınması üretimin sürmesi açısından acil bir koşula dönüşüyor. HPAL’ın ihtiyaç duyduğu asidi üretmekte kullanılan kükürdün maliyetinin artması da baskıyı yükseltiyor.
Ölümcül Heyelan Güvenlik Endişelerini Artırdı
Mart 2025’in sonlarında, QMB’nin de aralarında bulunduğu iki HPAL üreticisi için işletilen IMIP içindeki bir atık depolama alanında heyelan meydana geldi. En az iki işçi hayatını kaybetti, bir kişinin de kayıp olduğu bildirildi. Park yetkilileri olayı saatler süren şiddetli yağışa bağladı.
Yerel gruplar, atık depolama alanlarının tasarımında ve işletilmesinde eksiklikler bulunduğuna dikkat çekti. Endişeleri, depolama hücrelerinde ıslak ve dengesiz bir kütle bulunduğunda tekrarlanan fırtınaların çökme olasılığını artırmasıydı. IMIP yöneticileri, heyelanın yapısal bir arızadan değil şiddetli yağıştan kaynaklandığını savundu.
Heyelandan günler önce bölgede çamurla karışık sel suları etkili olmuştu. Aktivistler, malzemenin komşu bir HPAL tesisindeki sızıntıdan kaynaklandığından şüphelendi. Uydu görüntüleri yılın başlarında bir depolama yapısında hasar oluştuğunu göstermişti. Park yöneticileri, önceki selin ve heyelanın birbirinden ayrı olaylar olduğunu belirtti.
IMIP’nin daha geniş kapsamlı güvenlik sicilinde, 2023’te 21 işçinin hayatını kaybettiği ve çok sayıda kişinin yaralandığı bir izabe tesisi patlaması da bulunuyor. 2015’ten 2024 ortasına kadar parkta meydana gelen ayrı olaylarda onlarca işçi öldü. Atık depolama alanındaki kaza, endüstriyel güvenlik konusunda zaten mercek altında olan tesisteki tehlikelere bir yenisini ekledi.
Olayların sıralanışı, mevcut üretim kısıntısını uzun süredir devam eden kazalar ve baskı altındaki atık altyapısı bağlamına yerleştiriyor:
- 2015’ten 2024 ortasına kadar IMIP’de meydana gelen ayrı olaylarda onlarca işçi hayatını kaybetti.
- 2023’te parkta bir izabe tesisinde meydana gelen patlamada 21 işçi öldü, çok sayıda kişi yaralandı.
- 2025’in başlarında uydu görüntüleri bir depolama yapısında hasar olduğunu gösterdi.
- Mart 2025’in sonlarında bir atık depolama alanında meydana gelen heyelanda en az iki işçi öldü, bir kişinin kayıp olduğu bildirildi.
- Haziran 2025’te Obi Adası’ndaki bir nikel kompleksi yakınında üç köyü çamurlu sel suları etkiledi.
- 26 Kasım 2025 itibarıyla atık depolama alanı kapasitesine yaklaşan QMB, en az iki haftadır üretimini düşürmüş durumda.
Bölge Halkı Su, Balıkçılık ve Hava Üzerindeki Baskıyı Anlatıyor
IMIP çevresindeki topluluklar, hem kıyı şeridinde hem de soludukları havada değişiklikler olduğunu anlatıyor. Kurisa köyü yakınlarında denizin kırmızıya döndüğünü ve balık çiftliklerinin zarar gördüğünü söyleyen bölge sakinleri, çok sayıda balıkçının balıkçılığı bıraktığını ya da temiz su bulmak için çok daha uzaklara gitmek zorunda kaldığını belirtiyor.
Sanayi kompleksine enerji sağlayan kömür santralleri solunum sorunlarına yol açıyor. Yakın köylerde yapılan araştırmalarda partikül madde ve kükürt dioksit düzeylerinin ulusal güvenlik standartlarını aştığı görüldü. Yerel okullar kömür külü tozundan söz ederken öğrenciler öksürük ve ateş şikâyetlerini dile getirdi.
Atıklar, çevredeki topluluklar üzerindeki baskının bir başka kaynağı. Her yıl milyonlarca ton tehlikeli atık üretiliyor. Bazı durumlarda şiddetli yağışlar depolama yapılarını patlatarak insanları ve su yollarını zehirli maddelere maruz bıraktı.
Depolanan atıklarla doymuş barajlar için depremler ek bir risk oluşturuyor. Yağış, depolama alanında biriken su miktarını artırabilirken sismik hareketler atığı tutan yapıları zorlayabiliyor. Bu koşullar, atık yönetimini hem üretimin güvenilirliği hem de yakındaki yerleşimlerin korunması açısından merkezi bir konu hâline getiriyor.
IMIP’nin büyümesi, Endonezya’nın temiz enerjide kullanılan malzemelerin tedarikindeki konumunu dönüştürdü. Bölge sakinleri açısından ise aynı büyüme, balıkçılık gelirlerinin kaybı, endüstriyel emisyonlar ve atık altyapısının yerel koşullara dayanıp dayanamayacağına ilişkin kaygıları beraberinde getirdi.
Obi Adası’ndaki Seller Bir Başka Zayıf Noktayı Ortaya Çıkardı
Haziran 2025’te Kuzey Maluku’daki Obi Adası’nda şiddetli yağış, büyük bir nikel kompleksinin yakınındaki üç köyü çamurlu sel sularına boğdu. Yüzey akışını toplamak için tasarlanmış bir çökelti havuzunun seti yıkıldı. Kirlenmiş su önce Todoku Nehri’ne, ardından evlere ve tarlalara ulaştı.
Yerel gruplar, yıllar boyunca aldıkları su örneklerinde yasal sınırların üzerinde altı değerlikli krom bulunduğunu belgelemişti. Setin yıkılmasının ardından topluluk liderleri deniz suyunun kırmızıya döndüğünü söyledi ve onarım, temiz su ve elektrik sağlanmasını istedi.
Protesto eden bölge sakinleri, toparlanmaya çalışırken gözdağı gördüklerini ve destek bulamadıklarını bildirdi. Sel, yüzey akışını toplamak için tasarlanmış altyapıdaki bir arızanın sanayi sahasının dışındaki evleri ve tarım arazilerini de nasıl etkileyebileceğini gösterdi.
Obi Adası ve Morowali yoğun yağış kaynaklı benzer baskılarla karşı karşıya olsa da söz konusu tesisler farklı işlevler görüyor. Obi’deki olay, yüzey akışını toplayan bir çökelti havuzunu ilgilendiriyordu; QMB’nin mevcut üretim kısıtı ise HPAL işlemesi sonucu oluşan atıkların depolanmasıyla ilgili.
Weda Bay’de Cüruf Kıyı Şeridini Değiştiriyor
Orta Halmahera’da nikel izabe tesislerinden çıkan cüruf, Weda Bay’de arazi kazanmak ve havalimanı pistini uzatmak için kullanıldı. Cüruf, HPAL sürecinde ortaya çıkan ıslak atıklardan farklı bir işleme atığı türü. Kıyı inşaatında kullanılması ise kendine özgü bir çevre tartışmasına yol açtı.
Çevre örgütleri deniz suyunda ve balıklarda ağır metallere rastlandığını bildirdi. Bölge sakinlerinden alınan kan örneklerinin bazıları yüksek cıva ve arsenik düzeyleri gösterdi. Eleştirmenler, arazi kazanma çalışmalarının mercanları ve deniz çayırlarını gömdüğünü söyledi ve denize dökülen cürufun daha sıkı denetlenmesini istedi.
Testlerde bazı kullanımlar için belirlenen eşiklerin altında değerler görülmesinin ardından hükümet, nikel cürufunu tehlikeli atık listesinden çıkardı. İzlemenin süreceğini belirtti. Bu politika cürufla ilgili; HPAL atıkları ise tehlikeli atık sınıfında kalmaya devam ediyor.
Sanayi parkı, resmî yönergeleri izlediğini söyledi ve cürufun inşaatta yeniden kullanılmasını döngüsel ekonomi hedeflerinin bir parçası olarak sundu. Bu yaklaşım, artakalan malzemeyi başka bir amaçla kullanmayı hedefliyor. Ancak Weda Bay’deki tartışmanın merkezinde, malzemenin kıyı boyunca hangi koşullarda kullanıldığı ve etkilerinin nasıl izlendiği bulunuyor.
Depolama Tercihlerinin Farklı Riskleri ve Maliyetleri Var
Nickel Institute, Endonezya’nın nikel kuşağında yoğun yağışın atıkları suya doyurması, engebeli arazinin erozyonu hızlandırması, deprem riski ve yüksek biyolojik çeşitliliğe sahip bir ekosistem gibi çeşitli zorluklara dikkat çekti. Sektörün kömüre yoğun biçimde dayanması da hava kirliliğini ve karbon emisyonlarını artırıyor.
Endonezya’daki bazı madencilik şirketleri derin deniz atık bertarafını (DSTD) araştırdı. Bu yöntemde atık, borularla denizin derinliklerine gönderiliyor. Büyük depolama barajları inşa etmekten daha ucuz olabiliyor. Yöntemi destekleyenler, karadaki bir barajın yıkılma tehlikesini azalttığını savunuyor.
Deniz bilimcileri ve çevre grupları, derin çukurların deniz yaşamını yine de tehlikeye atabileceği uyarısında bulunuyor. Endişeler arasında akıntıların çökelmiş parçacıkları yeniden suya kaldırması, kimyasal tepkimelerin deniz yaşamını etkilemesi ve olağanüstü biyolojik çeşitliliğe, dünyanın en zengin resiflerinden bazılarına sahip bir bölge olan Mercan Üçgeni’nde kalıcı hasar oluşması yer alıyor. Balıkçılıkla geçinen topluluklar da zarar görebilir.
Diğer yöntemler arasında atıkları yoğunlaştırarak macun hâline getirmek, madenden çıkarılmış çukurlara geri doldurmak ve kuru yığınlar oluşturmak bulunuyor. Bu yöntemler su içeriğini azaltıp kararlılığı artırabiliyor. Ancak yatırım, mühendislik uzmanlığı, sıkı işletme denetimleri ve onlarca yıl boyunca güvenilir bakım gerektiriyor.
Düzenlemelerin uygulanması da sahadaki denetim kapasitesine bağlı. Yetkililerin tasarımları inceleyebilmesi, tesislerin performansını izleyebilmesi ve ihlalleri cezalandırabilmesi gerekiyor. Endonezya hükümeti, denetimin sanayideki büyümenin hızına ve ölçeğine ayak uydurması gerektiğini kabul etti.
Bazı üreticiler arazi rehabilitasyonuna, karbon emisyonlarını azaltma projelerine ve topluluklarla iletişime başladı. Yine de Endonezya’nın cevher ihracatçılığından işleme devi konumuna hızla geçişi, insanları ve doğayı korumayı amaçlayan sistemlerin birçoğunun önüne geçti.
Çevre Bakanlığı Düzeltici Adım Atılmasını İstiyor
Denetçiler, IMIP’de parkın çevre izinlerinin kapsamı dışında faaliyetler yürütüldüğünü tespit edince Endonezya Çevre Bakanlığı daha sert bir tutum aldı. Denetçiler ayrıca atık su arıtımı ve hava kirliliği kontrolünde sorunların yanı sıra kompleks yakınlarında yönetilmeyen büyük miktarda maden kalıntısı belirledi.
Bakanlık, izinsiz faaliyetlerin durdurulması gerektiğini söyledi, çevre denetimi talimatı verdi ve tehlikeli atık ihlallerine karşı para cezaları ile hukuki süreçler hazırladı. Bu önlemler, çevre mevzuatına uyumu Endonezya’nın enerji dönüşümü için mineral sağlama hedefiyle doğrudan ilişkilendiriyor.
Yetkililer çevreye verilen zarar nedeniyle Raja Ampat’taki bazı nikel madenciliği ruhsatlarını da iptal etti. Koruma altındaki sularda madencilik yapılmasına yönelik kamuoyu tepkisinin ardından gelen bu adım, hükümetin yanıtını burada ele alınan sanayi parklarının ötesine taşıdı.
IMIP’nin işletmecisi, bakanlık gereklilikleri doğrultusunda standartları iyileştirdiğini söyledi. Önlemleri arasında afet risklerini azaltmayı amaçlayan arazi ıslahı, tesviye ve yeniden ağaçlandırma çalışmaları bulunuyor.
Park ayrıca, arazinin yapısının merkezi bir atık su arıtma tesisi kurmayı zorlaştırdığını, bu nedenle şirketlerin kendi sistemlerini işlettiğini belirtti. Bu düzenleme, her şirketin arıtma tesislerinin performansını parkın genel çevre yönetiminin bir parçası hâline getiriyor.
QMB açısından acil operasyonel sorun, ek atık depolama alanına duyulan ihtiyaç. Üretim en az iki haftadır azaltılmış durumda. Yeni saha için onay tarihi ya da üretimin tamamen normale döneceği tarih henüz açıklanmadı.
Batarya Alıcıları Atık Yönetiminden Kaynaklanan Tedarik Riskiyle Karşı Karşıya
Elektrikli araç kullanımının yaygınlaşmasıyla nikel talebinin artması bekleniyor. Bu on yılın başına kıyasla bataryaların 2040’ta nikel tüketiminden daha büyük pay alacağı öngörülüyor. Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nin yeni kobalt ihracat kısıtlamaları da MHP talebini destekledi.
Nikel piyasasında arz fazlası dönemleri yaşandı. Genel piyasada metal bol olsa bile yeni arzın Endonezya’da yoğunlaşması alıcılar için başka bir risk yaratıyor: atık depolama sınırları, seller veya güvenlik soruşturmalarından kaynaklanan kesintiler. Bir rafinerinin yararlı ürünlerini tedarik etmeyi sürdürebilmesi için atıklarına yetecek onaylı depolama alanına ihtiyacı var.
QMB’nin üretimi yavaşlatması bu bağlantıyı gösteriyor. Atık depolama kapasitesi MHP üretimini etkiliyor; MHP de batarya tedarik zincirinin girdilerinden biri. Dolayısıyla alıcıların güvenilir teslimat beklentileri, kısmen hiçbir zaman bataryanın parçası olmayacak malzemenin ne kadar iyi yönetildiğine bağlı.
Otomobil üreticileri ve batarya hücresi üreticileri bu duruma çeşitli yollarla yanıt veriyor. Bazıları, denetimleri güçlü Avustralya, Brezilya ve Kanada gibi ülkelere yönelerek tedarik kaynaklarını çeşitlendiriyor. Bazılarıysa özellikle standart menzilli modellerinde lityum demir fosfat (LFP) batarya kullanımını artırıyor. LFP bataryalarda nikel ya da kobalt kullanılmıyor.
Birçok alıcı denetimleri de sıkılaştırıyor ve çevresel ve sosyal sicili güçlü malzemelere daha yüksek fiyat ödemeye razı oluyor. Güvenilir atık yönetimi ve şeffaf performans, satın alma ekipleri fiyatı, bulunabilirliği ve operasyonel riski değerlendirirken üreticilere rekabet avantajı sağlayabiliyor.
Endonezya’nın nikel sektörü büyüdü ve batarya malzemelerinde merkezi bir rol üstlendi. QMB’nin üretimi kısması, bu rolün sürdürülmesi için izinli atık depolama kapasitesinin, güvenilir muhafaza altyapısının ve tesislerin bulunduğu koşullara dayanabilecek güvenlik sistemlerinin de gerektiğini gösteriyor.
Bilinmesi Gerekenler
- QMB, atık depolama alanı neredeyse dolduğu ve yeni saha için onay beklediği için IMIP’de üretimi en az iki haftadır düşürüyor.
- Endonezya dünyanın nikel arzının yarısından fazlasını sağlıyor; IMIP ise çok sayıda tesise ve 100 binden fazla çalışana ev sahipliği yapıyor.
- Sivil toplum kuruluşlarının değerlendirmelerine göre IMIP yılda 11 milyon tondan fazla atık üretiyor; yeni hatların açılmasıyla bu miktarın daha da artması bekleniyor.
- Mart 2025’in sonlarında IMIP’de bir atık depolama alanında meydana gelen heyelanda en az iki işçi öldü, bir kişinin kayıp olduğu bildirildi.
- Nikel komplekslerinin yakınında yaşayanlar, balıkçılığın zarar gördüğünü, suyun kirlendiğini, endüstriyel toz ve sel sorunları yaşandığını bildiriyor.
- Çevre Bakanlığı, IMIP’de denetim yapılmasını istedi ve ihlallere yönelik cezalar hazırladı; yetkililer Raja Ampat’taki bazı madencilik ruhsatlarını da iptal etti.
- Atık depolama alanlarındaki kesintiler batarya malzemesi tedarikini etkileyebilir. Alıcılar ise tedarik kaynaklarını çeşitlendiriyor, LFP kullanımını artırıyor ve çevre denetimlerini sıkılaştırıyor.






