Bölünmüş bir ticaret ortamında ortak kurallar çağrısı
Singapur, korumacılık, ihracat kontrolleri ve birbiriyle rekabet eden teknoloji standartlarının uluslararası ticareti zorlaştırdığı bir dönemde, ticaret için daha net kurallar oluşturulması amacıyla ASEAN ve Avrupa Birliği'ni dijital ekonomi anlaşması üzerine görüşmelere başlamaya çağırıyor. Başbakan Yardımcısı ve Ticaret Bakanı Gan Kim Yong, Singapore FinTech Festival'de yaptığı konuşmada, işbirliğinin dağınık pilot projelerin ötesine geçerek yapılandırılmış bir anlaşmaya dönüşmesi gerektiğini savundu.
İçindekiler
- Bölünmüş bir ticaret ortamında ortak kurallar çağrısı
- Dijital ekonomi anlaşması neleri kapsayabilir?
- Verilerin korunması temel bir zorluk
- Ödemeler ve kimlik kuralları somutlaştırıyor
- ASEAN kendi dijital çerçevesini oluşturuyor
- İşbirliği şimdiden birkaç aşamadan geçti
- Farklı sistemler aynılaşmadan birbirine bağlanabilir
- Singapur güveni neden merkeze alıyor?
- Bölgesel anlaşmalar ve DTÖ reformu bağlantılı
- Şirketler, tüketiciler ve hükümetler neler kazanabilir?
- Özet
Öneri, Güneydoğu Asya'nın dijital ekonomisinin 2025'te 300 milyar doları aşan brüt mal ticareti değerine ulaştığı bir dönemde geldi. Bu ölçüt, şirketlerin elde tuttuğu geliri değil, alınıp satılan mal ve hizmetlerin değerini yansıtıyor. Ödemeler, e-ticaret, içerik, lojistik ve finansal teknoloji, bölgenin büyüyen dijital faaliyetlerinin tümüyle bağlantılı alanlar arasında.
Gan, bu fikri aşamalı olarak geliştirilebilecek pratik bir girişim olarak sundu. ASEAN ve AB, dijital işletmelere yönelik ortak kurallar üzerinde çalışırken ayrı bölgesel projeler olmayı sürdürecek. İlk adım temel düzenlemeleri oluşturmak olacak; deneyim ve güven arttıkça daha kapsamlı bir anlaşma mümkün hale gelebilecek.
Singapur Başbakan Yardımcısı ve Ticaret Bakanı Gan, iki bölge arasında görüşmelerin başlamasının taşıyabileceği önemi şöyle anlattı:
AB ve ASEAN bir araya gelerek dijital ekonomi anlaşmasını görüşebilirse bu, büyük bir atılım olur.
Singapur'un savunduğu görüş, daha geniş siyasi ortam belirsizleşse bile öngörülebilir kuralların ticaretin açık kalmasına yardımcı olabileceği yönünde. Sınır ötesinde satış yapan bir işletme için ödemelere, müşteri bilgilerine veya elektronik belgelere ilişkin farklı gereklilikler, işlemin her aşamasında ek iş çıkarabiliyor. Ortak bir çerçeve, kişi ve şirketlere yönelik korumaları sürdürürken bu güçlükleri azaltmayı amaçlıyor.
Dijital ekonomi anlaşması neleri kapsayabilir?
Dijital ekonomi anlaşması, verilerin, hizmetlerin ve dijital ürünlerin sınır ötesinde dolaşımına yönelik kurallar belirler. Kapsamı, elektronik sözleşme imzalamaktan fatura düzenlemeye, müşterinin kimliğini doğrulamaktan başka bir ülkedeki bulut hizmetini kullanmaya kadar uzanabilir.
Elektronik imzalar, dijital faturalama, veri aktarımı, siber güvenlik, çevrimiçi tüketicinin korunması ve platformlara yönelik rekabet kuralları, böyle bir anlaşmanın ele alabileceği alanlar arasında. Amaç, işletmelere daha öngörülebilir bir çerçeve sunmak, farklı gereklilikleri yerine getirme maliyetini düşürmek ve işlemleri daha hızlı ve güvenilir hale getirmek.
Singapur'un önerisi, her konuda hemen anlaşmaya varmak yerine temel işbirliğiyle başlamayı öngörüyor. Ortak ilkeler etrafında oluşturulacak bir çerçeve, elektronik işlemler, gizliliğin korunması, veri aktarımı ve siber güvenlik işbirliği için asgari taahhütler belirleyebilir. Finans, imalat ve lojistik alanlarına yönelik daha ayrıntılı düzenlemeler daha sonra gelebilir.
Gan, önerilen aşamaları şöyle açıkladı:
Dijital ekonomi alanında işbirliği ve temel kurallarla başlayacak, sonraki adımları daha sonra değerlendireceğiz.
12 Kasım 2025 itibarıyla öneri, görüşmelere başlama çağrısı niteliğindeydi. ASEAN-AB anlaşması için bir takvim ya da taahhütleri ortaya koyan, üzerinde uzlaşılmış bir metin açıklanmadı.
Verilerin korunması temel bir zorluk
AB ve ASEAN; güvenli veriler, ekonomik büyüme, dayanıklı tedarik zincirleri ve farklı büyüklükteki işletmeler için adil koşullar konusunda ortak çıkarlara sahip. Ancak düzenleyici sistemleri farklı biçimlerde işliyor. AB, Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ve platformları düzenleyen yeni mevzuat da dahil olmak üzere kapsamlı ve bağlayıcı kurallar uyguluyor.
ASEAN ekonomilerinde ise kapsamı, katılık düzeyi ve uygulama kapasitesi farklı ulusal yasalar bulunuyor. Bazı ülkeler, verilerin belirli bir bölümünün kendi sınırları içinde saklanmasını şart koşuyor; bu politika veri yerelleştirmesi olarak biliniyor. Çevrimiçi içerik ve dijital platformların sorumluluklarına ilişkin yaklaşımlar da farklılık gösteriyor.
Bu nedenle kişisel ve ticari veriler, anlaşmanın ele alması en zor konular arasında. Şirketlerin bilgileri toplamak, kullanmak ve aktarmak için uygulanabilir yasal dayanaklara, bu bilgileri işleyenlerin sorumluluklarının açıkça belirlenmesine ve bir sorun çıktığında kişilerin çözüm arayabileceği yollara ihtiyacı olacak.
Hükümetler, birbirlerinin koruma önlemlerini tanıyarak ve her iki tarafın yasalarını karşılayan aktarım mekanizmaları belirleyerek bazı farklılıkları giderebilir. Finans ve sağlık verileri için, bunların kendine özgü risklerine uygun düzenlemeler yapılabilir. Bu işbirliği, koruma standartlarını sürdürürken farklı sistemleri birbirine bağlamayı hedefleyecek.
İhracatçılar ve girişimler, pazarlar arasında açık, istikrarlı ve uyumlu kurallardan yarar sağlayacak. ASEAN ve AB güvenilir veri aktarımına yönelik temel önlemler üzerinde anlaşabilirse, farklı veri gerekliliklerine uyum maliyeti önemli ölçüde azalabilir. İşletmeler, sınır ötesinde faaliyete başlamadan önce hangi koruma önlemlerini uygulamaları gerektiğini bilecek.
Ödemeler ve kimlik kuralları somutlaştırıyor
Başka bir ülkede ödeme yapmak için hızlı yanıt kodu (QR) tarayan bir turist, bağlantılı ödeme sistemlerinin neler mümkün kılabileceğini gösteriyor. Bir başka örnek, Hanoi'deki küçük bir satıcının Berlin'deki bir alıcıdan, yerel bir ödeme alır gibi kolayca para alması. Farklı sistemlerin birlikte çalışabilmesi anlamına gelen birlikte işlerlik, bu tür işlemleri desteklemeyi amaçlıyor.
Dijital kimlik ve elektronik imzalar, kâğıt belge ya da yüz yüze ziyaret gerektirmeden bir kişinin kim olduğunu belirleme ve onayını doğrulama sorununa çözüm getiriyor. Pazarlar arasında tanınmaları; hesap açmayı, finansmana erişmeyi ve ruhsat almayı hızlandırırken dolandırıcılık riskini azaltabilir.
Kâğıtsız ticaret, dijital gümrük işlemleri ve elektronik faturalama hataları azaltıp gümrükten geçiş sürelerini kısaltabilir. Mal taşıyan şirketler için tekrarlanan veri girişlerinin azalması ve kayıtların daha tutarlı hale gelmesi, ürünlerin tedarik zincirleri boyunca izlenebilirliğini de artırabilir.
Siber güvenlik ve tüketicinin korunması da bu işlemleri destekleyecek. Risk yönetimi, olayların bildirilmesi ve saldırılara müdahaleye yönelik kuralların daha uyumlu hale gelmesi, mevzuata uyumu kolaylaştırıp kriz sırasında düzenleyici kurumların işbirliğine yardımcı olabilir. Platformların şeffaflığı ve kullanıcılara adil davranması için daha net gereklilikler belirlenmesi, çevrimiçi ticarete duyulan güveni güçlendirebilir.
Bu olası kazanımlar, sistemlerin uygulamada birbirine bağlanabilmesine bağlı. Ödeme, kimlik ve belgelere yönelik ortak ilkeler, işletmeler ve düzenleyici kurumlar bunları pazarlar arasında tutarlı biçimde uygulayabildiğinde en yararlı hale gelecek.
ASEAN kendi dijital çerçevesini oluşturuyor
ASEAN üyeleri, ASEAN Dijital Ekonomi Çerçeve Anlaşması (DEFA) için müzakerelerini sürdürüyor. Bölgesel anlaşma; dijital ticaret, veriler, ödemeler, siber güvenlik, dijital kimlik ve tüketicinin korunmasını kapsayan kuralları uyumlu hale getirerek daha bütünleşik bir Güneydoğu Asya dijital pazarı için dayanak oluşturacak.
Bölgenin dijital ekonomisinin 2030'a kadar 2 trilyon dolara yaklaşacağı öngörülüyor. DEFA'nın, farklı başlangıç noktalarına sahip ekonomilerin de katılıp yarar sağlayabilmesine olanak tanırken iddialı olması amaçlanıyor. Ulusal yasaların ve bunları uygulama kapasitesinin farklılık gösterdiği bir bölgede bu esneklik önem taşıyor.
Rakamlar hem mevcut faaliyetlerin ölçeğini hem de gelecek yıllara yönelik hedefleri gösteriyor: 2025'te 300 milyar doları aşan brüt mal ticareti değeri ve 2030'a kadar 2 trilyon dolara yaklaşması beklenen dijital ekonomi. Bu büyüyen faaliyeti daha kolay bölgesel ticarete dönüştürmek için işletmelerin her gün karşılaştığı kurallar konusunda işbirliği gerekiyor.
ASEAN-AB girişimi, bölgenin kendi içindeki çalışmalarının yanı sıra ilerleyecek. Singapur'un önerisi, ASEAN kendi çerçevesini oluşturmaya devam ederken iki bölgeyi ortak dijital düzenlemelerle birbirine bağlamak. AB ile Singapur arasında yakın dönemde derinleşen dijital ilişkiler, iki bölgenin inceleyebileceği, geliştirebileceği ve kapsamını genişletebileceği erken bir örnek sunuyor.
İşbirliği şimdiden birkaç aşamadan geçti
ASEAN ve AB'nin dijital politika, ticaret ve altyapıya yönelik hâlihazırda ortak projeleri bulunuyor. 2025 boyunca yürütülen çalışmalar arasında dijital gelişimi ölçme, daha geniş ekonomik işbirliğini gözden geçirme ve düzenleme yaklaşımlarını karşılaştırma çabaları yer alıyor.
- Mayıs 2025: ASEAN Dijital Endeksi çalıştayı, ilk sürümden çıkarılan dersleri gözden geçirdi ve daha güçlü istatistik yöntemleri ile kamu kurumları arasında daha iyi eşgüdüm dahil ADIX 2.0 göstergelerini değerlendirdi.
- Haziran 2025: ASEAN-AB Ortak İşbirliği Komitesi, 2023-2027 ASEAN-AB Eylem Planı kapsamındaki ilerlemeyi gözden geçirdi ve kurallara dayalı, şeffaf ve sürdürülebilir bir ticaret sistemine desteğini yineledi.
- Ağustos 2025: Singapur'da düzenlenen çalıştaylar, dijital ticaret, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve düzenlemelerin birbirine yaklaştırılabileceği alanları görüşmek üzere yetkilileri, işletmeleri ve uzmanları bir araya getirdi.
AB'nin desteğiyle Geliştirilmiş Bölgesel AB-ASEAN Diyalog Aracı kapsamında geliştirilen ASEAN Dijital Endeksi (ADIX), ülkelerin bağlantı, kamu hizmetleri ve dijital beceriler alanlarındaki ilerlemeyi ölçmesine yardımcı oluyor. Ortak ölçütler yatırımlara yön verebilir ve kişi ve işletmelerin dijital ekonomiye katılmasını engelleyen eksiklikleri belirleyebilir.
Ağustos ayındaki çalıştaylarda sınır ötesi veri akışları, siber güvenlik, dijital kimlikler ve çevrimiçi tüketicinin korunması ele alındı. AB'nin Global Gateway programı da bu politika çalışmalarının yanı sıra bölge genelindeki bağlantı ve altyapı projelerine finansman sağlıyor.
Haziran ayındaki Ortak İşbirliği Komitesi toplantısının ardından ASEAN ve AB, dijital ekonomi dahil ekonomik işbirliğini ortaklıklarının merkezine koyan ortak bir mesaj yayımladı:
İki taraf, kurallara dayalı çok taraflı sistemi güçlendirme ve dijital ticaret, yeşil teknolojiler ile tedarik zincirlerinin dayanıklılığı konularında işbirliğini ilerletme taahhütlerini yineledi.
Farklı sistemler aynılaşmadan birbirine bağlanabilir
Bölgesel bir anlaşmanın yararlı olabilmesi için ASEAN ve AB'nin farklı yasal yaklaşımları gözetmesi gerekecek. AB'nin kapsamlı düzenlemeleri ile ASEAN'daki çeşitli ulusal sistemler arasındaki fark, her iki bölgede de faaliyet gösteren şirketler için pratik bir zorluk yaratıyor.
İlk anlaşma, yasaları hemen aynılaştırmaya çalışmak yerine temel taahhütlere odaklanabilir. Gizliliğin korunması, siber güvenlik işbirliği, elektronik işlemler ve güvenilir veri aktarımı olası başlangıç alanları. Ardından sektör bazlı düzenlemeler finans, imalat veya lojistiğin kendine özgü ihtiyaçlarını ele alabilir.
Karşılıklı tanıma da olası bir yol sunuyor. Bu yaklaşımda hükümetler, başka bir sistemin üzerinde anlaşılan gereklilikleri karşıladığını kabul ederek işletmelerin bu sistemi sınır ötesinde kullanmasına olanak tanıyor. Böyle bir yol, daha yüksek standartları karşılayan ülkeleri ödüllendirirken diğerlerine gerekli kapasiteyi geliştirmeleri için zaman tanıyabilir.
Şirketler açısından bunun değeri, hangi kuralların geçerli olacağı ve bunlara nasıl uyulacağı konusunda daha fazla kesinlik sağlayabilmesi. Hükümetler farklı düzenleyici sistemlerini korurken aralarında pratik bağlantılar oluşturabilir. Bu yaklaşım, Gan'ın temel dijital işbirliğiyle başlama ve sonraki adımları daha sonra değerlendirme önerisiyle örtüşüyor.
Singapur güveni neden merkeze alıyor?
Singapur'un önerisi, fiziki ticaretteki deneyimine dayanıyor: limanları açık tutmak, sözleşmelere uymak ve istikrarlı bir hukuk ortamını sürdürmek. Ülke, dijital ticaret ve finans alanında da benzer bir yaklaşım benimsiyor; bu alanlarda güven, en az teknolojinin kendisi kadar güvenilir kurallara bağlı.
Singapur Para Otoritesi, stablecoin'ler için erken aşama kurallar belirledi, düzenleyici sanal test alanları ve pilot uygulamalar yürütüyor ve sınır ötesi deneyler için ortaklarıyla çalışıyor. Stablecoin'ler, değerini istikrarlı tutmak üzere tasarlanmış dijital token'lardır. Düzenleyici sanal test alanları ise finansal fikirlerin gözetim altında denenmesine olanak tanıyor.
Project Guardian, dijital token'lar aracılığıyla temsil edilen tokenleştirilmiş varlıklara yönelik çalışmaları içeriyor. Project Orchid ise perakende kullanımına yönelik altyapı denemelerini kapsıyor. Singapur'un yaklaşımı, işe yarayanı denemek ve farklı sistemlerin birlikte çalışmasına olanak tanıyan standartlarla ortaklarıyla birlikte kapsamı genişletmek.
Bu çalışmalar, ülkenin dijital faaliyetler için güvenilir bir merkez olma hedefini destekliyor. Gan'ın bölgesel önerisi de aynı mantığı ticarete uyguluyor: İşletmeler kuralları anladıklarında, koruma önlemlerine güvendiklerinde ve anlaşmaların nasıl uygulanacağını bildiklerinde bağlantılı sistemleri kullanmaya daha yatkın oluyor.
Bölgesel anlaşmalar ve DTÖ reformu bağlantılı
Gan, Dünya Ticaret Örgütü'nün (DTÖ) güncel zorlukları ele alabilecek şekilde dönüştürülmesi çağrısında da bulundu. DTÖ'yü adil ticaretin temel dayanaklarından biri olarak nitelendiren Gan, önerilen dijital görüşmeleri açık ve öngörülebilir ticareti korumaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası olarak sundu.
Singapur'un görüşüne göre yeni bölgesel düzenlemeler ile küresel kuralların güncellenmesi birbirini destekleyebilir. ASEAN-AB dijital anlaşması, iki bölge arasındaki pratik işbirliğini ele alırken DTÖ reformu, uluslararası ticaretin dayandığı daha geniş çerçeveyi hedefleyecek.
Gan ayrıca ASEAN'ı Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ve Trans-Pasifik Ortaklığı için Kapsamlı ve İlerici Anlaşma (CPTPP) ile ilişkilerini geliştirmeye devam etmeye çağırdı. CPTPP, ABD'nin Trans-Pasifik Ortaklığı'ndan çekilmesinin ardından 11 ülke arasında oluşturulan bir serbest ticaret anlaşması.
Bu bağlantılar, dış ortam daha belirsiz hale gelirken ticaret ve yatırımları destekleyebilir. Gan'ın mesajı, hükümetler köprüler kurmaya ve işletmeler için öngörülebilir koşulları sürdürmeye devam ettiği sürece fırsatların varlığını koruduğu yönündeydi.
Şirketler, tüketiciler ve hükümetler neler kazanabilir?
İşletmeler bir dijital anlaşmayı pratik değişikliklere göre değerlendirecek: müşterilerin daha hızlı kaydedilmesi, ödemelerin daha sorunsuz yapılması, daha az form doldurulması ve yurt dışına satışta hukuki belirsizliğin azalması. Bilgi aktarımına ilişkin daha net kurallar; ihracatçıların, bankaların ve bulut hizmeti sağlayıcılarının farklı pazarlardaki faaliyetlerini planlamasına yardımcı olabilir.
Dijital kimliklerin ve imzaların tanınması; hesap açma, ticaret finansmanı, ruhsat alma ve kamu hizmetlerine erişimi hızlandırabilir. Anlık transferler ve QR kodla ödeme kabulü dahil bağlantılı ödeme sistemleri, sınır ötesi para gönderme ve alışveriş maliyetlerini düşürebilir.
Tüketiciler daha güçlü korumadan, farklı pazarlarda daha fazla seçenekten ve dijital hizmetleri daha güvenli kullanmaktan yararlanabilir. Hükümetler siber saldırı ve dolandırıcılığa karşı işbirliği yapmak için daha etkili araçlar kazanabilir; ayrıca krizlerde tedarik zincirlerinin işlemesini sürdürmeye yardımcı olacak düzenlemeler oluşturabilir.
Mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler özellikle önem taşıyor; çünkü farklı gerekliliklerle uğraşmak zaman ve para kaybına yol açabiliyor. ADIX gibi araçlar, hükümetlerin yatırım ve politika değişikliklerinin en çok gerektiği alanları belirlemesine yardımcı olabilir. Kâğıtsız ticaret ve elektronik faturalama da rutin idari işleri azaltabilir.
Singapur'un önerisi bu pratik hedefleri bir araya getiriyor: dijital sistemleri bağlamak, yükümlülükleri netleştirmek ve yönetilebilir adımlarla güven oluşturmak. ASEAN ve AB'nin önündeki zorluk, mevcut işbirliğini farklı pazarlarında işe yarayacak düzenlemelere dönüştürmek.
Özet
- Singapur, temel işbirliği ve kurallarla başlamak üzere ASEAN ve AB'yi dijital ekonomi anlaşması için görüşmelere başlamaya çağırıyor.
- Gan Kim Yong öneriyi, korumacılık, ihracat kontrolleri ve farklılaşan teknoloji standartlarının öne çıktığı bir dönemde Singapore FinTech Festival'de sundu.
- Güneydoğu Asya'nın dijital ekonomisi, 2025'te 300 milyar doları aşan brüt mal ticareti değerine ulaşıyor; 2030'a kadar 2 trilyon dolara yaklaşması bekleniyor.
- ASEAN, DEFA için müzakerelerini sürdürürken AB ile işbirliği ADIX'i, düzenleme çalıştaylarını ve altyapı yatırımlarını kapsıyor.
- Verilerin korunması, ödemeler, dijital kimlik, siber güvenlik, tüketicinin korunması ve kâğıtsız ticaret, olası işbirliğinin temel alanları arasında.
- Singapur ayrıca ticaret ve yatırımları sürdürmek amacıyla DTÖ reformunu ve ASEAN'ın KİK ve CPTPP ile daha güçlü ilişkiler kurmasını destekliyor.






