Kömür projelerinden vazgeçiş artıyor, ancak sanayi tesisleri ilerlemeyi sürdürüyor
Devlet Başkanı Xi Jinping’in Eylül 2021’de yurt dışında yeni kömür projelerine son verileceğini duyurmasından bu yana Çin, yurt dışındaki 59,3 gigavatlık kömürlü termik santral projesini iptal etti. Araştırmacılar, bu iptallerin santrallerin planlanan işletme ömürleri boyunca yaklaşık 6,1 milyar ton karbondioksit salımını önleyeceğini tahmin ediyor. Buna karşın, toplam kapasitesi yaklaşık 12,1 gigavat olan 14 proje yurt dışında inşa hâlinde.
İçindekiler
- Kömür projelerinden vazgeçiş artıyor, ancak sanayi tesisleri ilerlemeyi sürdürüyor
- Xi’nin 2021 taahhüdü neyi değiştirdi?
- Sanayiye özel kömür santralleri neden bir boşluk oluşturuyor?
- Kalan projeler nerelerde yoğunlaşıyor?
- Çin’de kömür santrali inşaatı ve kömürün azalan payı
- Temiz enerji finansmanının yönü değişti, ancak hacmi sınırlı
- Temiz elektrik sanayi kullanıcılarına nasıl ulaştırılabilir?
- Kömür ticareti ve büyüyen ekonomiler geçişi zorlaştırıyor
- Çin’in iklim taahhütleri ve önümüzdeki beş yıl
- Kısa Bilgiler
10 Kasım 2025 itibarıyla temel gerilim, küçülen kömür proje havuzuyla sanayi tesislerine hizmet veren santrallerin inşasının sürmesi arasında. Bu projelerin çoğu madenlere, metal izabe tesislerine ya da sanayi parklarına doğrudan elektrik sağlıyor ve ulusal elektrik şebekelerinin dışında faaliyet gösteriyor. Bu projelerin arkasında çoğunlukla özel Çinli şirketler bulunuyor; bu da Çin’in taahhüdünün uygulanmasında bir boşluk yaratıyor.
Temmuz 2025’e gelindiğinde, planlama aşamasındaki Çin destekli yurt dışı kömür projelerinin kapasitesi 31,4 gigavata geriledi; bu, 2024 seviyesinin yaklaşık yüzde 37 altında. Öte yandan, inşaatı süren santraller tamamlandıkça 2025’te işletmedeki kapasite 4,1 gigavat arttı. Gigavat, üretim kapasitesini ölçer: Bir santralin bir yıl boyunca ne kadar elektrik ürettiğini değil, ne kadar güç sağlayabileceğini ifade eder.
Çin’in yurt dışındaki pek çok kömür projesinden geri çekilmesi; rüzgâr, güneş, batarya ve elektrik depolama alanlarındaki hızlı genişlemeyle aynı dönemde yaşanıyor. Güneş panelleri, rüzgâr türbinleri ve lityum bataryaların en büyük üreticisi ve ihracatçısı olan Çin, temiz enerji tedarik zincirinin büyük bölümünde fiyatların belirlenmesine katkı sağlıyor. Ülke, yıllık karbon salımlarının yüzde 30’undan fazlasından sorumlu; ABD’nin payı ise yaklaşık yüzde 12.
Bu nedenle Çin’in yatırım kararlarının etkisi ülke sınırlarının çok ötesine uzanıyor. Bu kararlar, büyüyen sanayi ekonomilerinin yeni elektrik talebini onlarca yıl çalışabilecek kömür santralleriyle mi yoksa daha güçlü şebekeler ve depolama sistemleriyle desteklenen daha temiz üretimle mi karşılayacağını etkiliyor.
Xi’nin 2021 taahhüdü neyi değiştirdi?
Xi Jinping’in Eylül 2021’de yaptığı açıklamada, Çin’in yurt dışındaki yeni kömürlü termik santrallere verdiği desteği sona erdirme ve yurt dışında temiz enerjiye verilen desteği artırma sözü yer aldı. Bu taahhüdün ardından Çin devletinin desteklediği yeni kömür anlaşmalarında belirgin bir düşüş görüldü. Çin’in kalkınma finansmanını ve doğrudan yabancı yatırımlarını izleyen veri tabanlarında 2021 sonrasında yeni kömür finansmanı taahhüdü yer almıyor.
Çin’in devlete ait kredi kuruluşlarının, yüklenicilerinin ve büyük işletmelerinin çoğu, gelişmekte olan piyasalarda rüzgâr, güneş, hidroelektrik ve elektrik şebekesi projelerine yöneldi. İptal verileri değişimin boyutunu gösteriyor: Vazgeçilen 59,3 gigavatlık kömür kapasitesi, işletme ömürleri boyunca salım yapacak santrallerde önemli bir azalma anlamına geliyor.
Taahhütte, münferit sanayi tesislerine hizmet veren ve özel finansmanla kurulan kömür santrallerinin nasıl ele alınacağı açıklanmadı. Ulusal şebekelere elektrik sağlayan projelerle doğrudan sanayiye hizmet veren projeler arasındaki ayrımı denetleyecek bir yaptırım kurumu da oluşturulmadı.
Özel projeler şirket öz sermayesi, ticari banka kredileri ve yerel işletmelerle ortaklıklar yoluyla finanse edilebiliyor. Öz sermaye, bir projenin sahiplerinin yatırdığı paradır. Bu tür düzenlemeler, Çin’in politika bankalarından alınmış büyük ve görünür bir kredi olmadan ilerleyebiliyor; böylece sanayiye elektrik sağlayan projeler, büyük ölçekli kamu elektrik projelerinden farklı bir yol izleyebiliyor.
Çin’in yurt dışındaki kömür projelerini izleyen araştırmacılara göre inşaat başladıktan sonra projelerin iptal edilmesi nadir görülüyor. Bu durum, önerilen projelerden vazgeçilirken işletmedeki kapasitenin neden artabildiğini açıklıyor: Daha eski projeler tamamlanırken yeni projeler rafa kaldırılıyor.
Başlıca tarihler ve gelişmeler, bu geçişin nasıl yaşandığını gösteriyor:
- Eylül 2021: Xi, yurt dışındaki yeni kömürlü termik santral projelerine desteğin sona erdirileceğini ve yurt dışında temiz enerjiye daha fazla destek verileceğini duyurdu.
- 2022 ve 2023: Çin’in yurt dışı finansman ve yatırım kanalları üzerinden finanse edilen yeni kapasitenin üçte ikisinden fazlasını rüzgâr ve güneş oluşturdu.
- 2024: Çinli şirketler Kuşak ve Yol ülkelerinde yaklaşık 24 gigavatlık elektrik üretim kapasitesi kurdu; bunun yarısından fazlası yenilenebilir kaynaklardan geldi.
- Temmuz 2025: Planlanan yurt dışı kömür kapasitesi 31,4 gigavat düzeyindeydi; bu, bir önceki yılın seviyesinden yaklaşık yüzde 37 daha düşüktü.
- 2025: Tamamlanan projeler, yurt dışındaki işletme kömür kapasitesine 4,1 gigavat ekledi. Toplamda yaklaşık 12,1 gigavatlık 14 projenin inşaatı ise sürüyordu.
Sanayiye özel kömür santralleri neden bir boşluk oluşturuyor?
Sanayiye özel elektrik, ulusal şebekeye değil, belirli bir sanayi işletmesine yönelik olarak üretilen elektriktir. Bir nikel izabe tesisi, bakır madeni, çimento üretim hattı ya da entegre çelik tesisi, ihtiyaç duyduğu elektriği güvence altına almak için kendi kömür santralini kurabilir.
Maden, metal işleme tesisi ve sanayi parkı işleten özel Çinli şirketler bu santrallerin yaygın sahipleri arasında. Projeleri genellikle sanayi elektriği talebinin hızla arttığı, şebeke arzının ise yetersiz, güvenilmez ya da pahalı olduğu yerlerde görülüyor. İletim izinleri için uzun süre beklemek de sanayi işletmelerini kendilerine özel bir santral kurmaya yöneltebiliyor.
Sanayi tesislerinin içindeki santraller, elektriği şebekeye satmadıklarını öne sürebiliyor. 2021 taahhüdünde özel finansmanlı, sanayiye özel elektrik üretiminin açıkça ele alınmaması nedeniyle bu projeler ilerlemeyi sürdürüyor. Projeleri izleyen araştırmacılar, bu boşluğun yurt dışındaki kömür yatırımlarına son verme vaadini zayıflattığı uyarısında bulunuyor.
Bu açık, Çin’in yurt dışındaki kömür yatırımlarına son verme yönünde kaydettiği ilerlemenin üzerine giderek büyüyen bir gölge düşürüyor.
Araştırmacılar, Çin’in yurt dışındaki mevcut sanayiye özel kömür projelerinin işletme ömürleri boyunca yaklaşık 1,5 milyar ton karbondioksit salımına yol açacağını tahmin ediyor. Bu, Çin destekli ve şu anda yurt dışında işletmede olan tüm kömürlü termik santrallerin tahmini yaşam boyu salımlarının yaklaşık yarısı. İnşaatı süren projeler ise işletme ömürleri boyunca buna 3,4 milyar ton daha ekleyebilir.
Yaşam boyu salım tahminleri, tek bir yılda salınan miktarı değil, işletme yılları boyunca birikecek kirliliği ifade ediyor. Sanayi kömür santralleri onlarca yıl çalışabiliyor ve boyutları genellikle büyük miktarda enerji gerektiren imalat ya da maden işlemeye göre belirleniyor.
Proje destekçileri, fabrikaların günün her saati güvenilir elektriğe ihtiyaç duyduğunu ve şebekenin iyileştirilmesinin çok yavaş ilerlediğini savunuyor. Projeleri izleyen araştırmacılar ise nelerin yapılabileceğine, onay yetkisinin kimde olduğuna ve sanayi kömür santrallerine izin verilmeden önce hangi alternatiflerin değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin daha açık kurallar istiyor.
Kalan projeler nerelerde yoğunlaşıyor?
Endonezya, Hindistan, Laos, Zimbabve ve Zambiya, Çin destekli sanayiye özel kömür projelerinin öne çıktığı ülkeler hâline geldi. Bu ekonomilerde sanayi talebi büyüyor ya da çıkarılması ve işlenmesi büyük miktarda elektrik gerektiren maden kaynakları bulunuyor.
Endonezya, kömürlü elektrik üretimiyle daha temiz teknolojilerde kullanılan malzemeler arasındaki bağlantıyı gözler önüne seriyor. Çinli şirketler, küresel batarya tedarik zincirinin önemli bir parçası olan nikel işlemeye hizmet eden birkaç gigavatlık kömürlü elektrik üretim kapasitesinde yer alıyor. Sulawesi’deki ve başka bölgelerdeki sanayi parkları, nikel ve diğer metallerin izabe tesislerine elektrik sağlamak için kendilerine özel santraller kullanıyor.
Diğer ülkelerde de sanayi genişlemesiyle özel elektrik arzı arasında benzer bağlantılar görülüyor:
- Hindistan: Çin yatırımı alan bazı sanayi projeleri, ağır imalatın istikrarlı elektrik ihtiyacını karşılamak için kendilerine özel kömür santralleri kullanıyor.
- Laos: Sanayi parkları ve madencilik projeleri, ülkenin komşularına yaptığı büyük hidroelektrik enerji ihracatının yanı sıra kendilerine özel elektrik üretiminden yararlanıyor.
- Zimbabve: Ulusal şebekenin genişletilmesi yavaş ilerlerken kömür kapasitesindeki artış madenciliği ve metal işlemeyi destekliyor.
- Zambiya: Şebeke kapasitesinin kısıtlı kaldığı yerlerde madencilik ve maden işleme faaliyetleri kendilerine özel elektrik arzına ihtiyaç duyuyor.
Proje geliştiricileri kömür santrallerini çoğu zaman daha temiz yakıtlara geçişte geçici bir adım olarak tanımlıyor. Bu geçişin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği sözleşmelere ve santral tasarımına bağlı. Kesin kapanış takvimleri ve yenilenebilir elektrik ekleme hükümleri, sanayi işletmelerine kömürden çıkış için belirli bir yol sunabilir.
Bu hükümler yoksa bugünün sanayi büyümesini desteklemek için kurulan santraller 2030’lu yılların çok ötesinde salım yapmayı sürdürebilir. Santral sahipleri kömür ekipmanına ve yakıt tedarik düzenlemelerine yatırım yapmış olacağından, projenin başlangıcında yapılan enerji kaynağı tercihi uzun yıllar boyunca sonuç doğurabilir.
Çin’de kömür santrali inşaatı ve kömürün azalan payı
Çin’de geliştiriciler 2024’te yaklaşık 95 gigavatlık kömürlü elektrik kapasitesinin inşaatına başladı. Bu, 2010’ların ortalarından bu yana görülen en yüksek yıllık rakamdı. Aynı zamanda, rüzgâr, güneş ve depolamanın büyümesiyle kömürün elektrik üretimindeki payı 2025’in ilk yarısında yaklaşık yüzde 51’e gerileyerek kayıtlardaki en düşük düzeyine indi.
2020 ve 2022’de yaşanan elektrik sıkıntıları, enerji güvenliğine ilişkin kaygıları artırdı. Birkaç eyaletteki yerel yönetimler, gelecekte yaşanabilecek arz sıkıntılarına karşı önlem olarak yeni kömür santrallerine onay verdi. Hangi santrallerin elektrik üreteceğini belirleyen katı kurallar ve eyaletler arası elektrik ticaretinde reformların yavaş ilerlemesi de inşaat artışına katkıda bulundu.
Çin’deki çok sayıda kömür ünitesi, potansiyel çalışma saatlerinin yaklaşık yarısında işletiliyor. Bu nedenle daha fazla üretim ekipmanı bulunması, kömürün payının küçülmesiyle bir arada görülebiliyor: Rüzgâr ve güneş daha fazla elektrik üretirken kömür santralleri, gerektiğinde elektrik sağlamak üzere daha uzun süre bekleyebiliyor.
Bataryalar, pompaj depolamalı hidroelektrik ve iyileştirilen elektrik piyasası kuralları, yaygın kesintiler olmadan Çin’in yaz aylarındaki talep zirvelerini karşılamasına şimdiden yardımcı oldu. Pompaj depolamalı hidroelektrik, elektrik mevcutken suyu daha yüksek bir noktaya pompalayarak enerji depolar; talep arttığında ise suyu türbinlerden geçirerek yeniden elektrik üretir.
Xi, yeni enerjinin geliştirilmesini enerji güvenliğinin temeli olarak sundu. Bu yaklaşımda yenilenebilir kaynaklar, depolama ve esnek elektrik kullanımı arz güvenilirliğini artırırken kömür, sürekli temel arz sağlamaktan çok destekleyici bir role yöneliyor.
Şebekeye yeni kömür kapasitesi bağlanırken bile temiz enerji, yeni talebi karşılayabilir. Son dönemde Çin’de bazı yeni santraller devreye girmesine rağmen kömürden elektrik üretimi yatay seyretti ya da geriledi. Çin’in deneyimi, yurt dışındaki sanayi piyasaları için iletime yapılacak yatırımların, bölgesel elektrik ticaretinin ve depolamanın daha fazla kömür kapasitesi inşa etmeye alternatif olabileceğini gösteriyor.
Temiz enerji finansmanının yönü değişti, ancak hacmi sınırlı
2022 ve 2023’te Çinli finans kuruluşları ve yatırımcıların yurt dışında finanse ettiği yeni elektrik kapasitesinin üçte ikisinden fazlasını rüzgâr ve güneş oluşturdu. Hem politika değişikliklerini hem de Çinli temiz enerji üreticilerinin rekabet gücünü yansıtan bu gelişme, önceki yirmi yıldan keskin bir kopuş anlamına geliyordu.
Güneş modülleri, invertörler ve bataryalar çok daha ucuzladı. İnvertör, güneş panellerinin ürettiği elektriği elektrikli ekipmanların ve şebekelerin kullanabileceği bir biçime dönüştürür. Bu tedarik zincirlerine Çinli şirketler hâkim; bu da yurt dışındaki proje geliştiricilerinin yenilenebilir enerji projelerini daha uygun maliyetli hâle getirebilecek ekipmanlara erişmesini sağlıyor.
Finansman miktarı, önceki yatırım zirvelerine kıyasla düşük kalıyor. Çin’in yurt dışı finansman kanalları, 2022 ve 2023 boyunca toplamda yalnızca yaklaşık 3 gigavatlık rüzgâr ve güneş kapasitesini finanse etti. Bu rakam, Kuşak ve Yol Girişimi’nin en hareketli yıllarındaki yıllık seviyelerin çok altında. Ticari inşaat sözleşmeleri ve özel yatırımlar açığın bir bölümünü kapattı.
Buna rağmen Çinli şirketler 2024’te Kuşak ve Yol ülkelerinde enerji projeleri inşasında rekor bir yıl geçirdi ve yaklaşık 24 gigavatlık kapasite kurdu. Bunun yarısından fazlası, başta güneş ve hidroelektrik olmak üzere yenilenebilir kapasiteydi. Kömür projeleri de dâhil olmak üzere devam eden termik üretim projeleri ve yeni gaz santralleri geri kalan kapasiteyi oluşturdu.
Kömür, gelecekte hayata geçirilmesi planlanan projelerin kayda değer bir bölümünü hâlâ oluşturuyor. Sektör analistleri, ev sahibi ülkelerin daha temiz ve ucuz elektrik seçeneklerine yönelmesiyle yeni iptaller bekliyor. Geçiş, kısmen hükümetlerin ve yatırımcıların önerilen yenilenebilir enerji projelerini kredi kuruluşlarının finansal açıdan uygulanabilir bulacağı yatırımlara dönüştürüp dönüştüremeyeceğine bağlı.
Çin’in yurt dışındaki elektrik yatırımlarının büyük bölümünü Asya alıyor; kömür projelerinin çoğu da burada yer alıyor. Amerika kıtaları ve Afrika’nın bazı bölgeleri daha fazla hidroelektrik yatırımı alırken rüzgâr ve güneşin payı daha düşük kalıyor. Pekin’in daha az karbon üreten onlarca projeyi de kapsayan yeni destek sözü vermesine karşın Afrika, tüm kaynaklardan gelen temiz enerji finansmanından yeterince yararlanamıyor.
Bu taahhütleri inşaata hazır projelere dönüştürmek için fizibilite çalışmaları, finansal risklere karşı garantiler, şebeke planlaması ve güçlü çevresel ve sosyal standartlar gerekiyor. Ekipman fiyatlarının düşmesi yardımcı olsa da arazi, finansman ve elektrik bağlantısı sağlama ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.
Temiz elektrik sanayi kullanıcılarına nasıl ulaştırılabilir?
Sanayi işletmelerinin öngörülebilir fiyatlarla kesintisiz elektriğe ihtiyacı var. Pek çok yerde yenilenebilir enerji; depolama, elektrik talebinin yönetimi ve şebeke bağlantısıyla birleştirildiğinde kömür kullanımının önemli bir bölümünün yerini bugün bile alabilir.
Talebin yönetilmesi, elektrik kullanımının arzla daha iyi örtüşmesi için bazı ekipmanların ne zaman çalıştırıldığının ayarlanması anlamına geliyor. Depolama, elektriği daha sonra kullanmak üzere saklayabilir; şebeke bağlantısı ise bir fabrikanın birden fazla kaynaktan elektrik çekmesini sağlayabilir. Bu önlemler birlikte, tek bir kömür santraline bağımlılığı azaltabilir.
Teknolojinin kendisinden çok proje hazırlığı, araziye erişim, iletim ve elektrik piyasası kuralları bu alternatiflerin önünde engel oluşturuyor. Uygun iletim altyapısı olmadan yenilenebilir bir santral uzaktaki bir sanayi parkına elektrik sağlayamaz; yatırımcıların gelecekte yapılacak ödemeler konusunda güvence veren sözleşmelere de ihtiyacı var.
Çin’in yurt dışındaki enerji portföyünü izleyen araştırmacılar, sanayi projelerinin 2021 taahhüdüyle uyumlu hâle gelmesi için çeşitli değişiklikler öneriyor:
- Sahiplik yapısı ya da şebeke bağlantısı ne olursa olsun, sanayiye özel kömür santrallerinin yurt dışındaki kömür yasağı kapsamına girdiğini açıkça belirtmek.
- Kömür santrallerine onay verilmeden önce depolama ve elektrik talebinin yönetimi dâhil olmak üzere yenilenebilir ve hibrit alternatiflerin ciddi biçimde değerlendirilmesini zorunlu kılmak.
- Hâlihazırda inşaatı süren santraller için mevcut en iyi teknolojinin, sıkı çevre standartlarının ve son tarihleri belirlenmiş kapatma planlarının uygulanmasını şart koşmak.
- Devlet destekli finansmanı öncelikli pazarlarda güneş, rüzgâr, hidroelektrik, depolama ve şebeke modernizasyonuna yönlendirmek.
- Sanayi kullanıcılarının temiz elektriği istikrarlı fiyatlarla satın alabilmesi için ev sahibi ülkelere proje hazırlama, arazi edinme, iletim erişimi sağlama ve elektrik piyasalarını reformdan geçirme konularında yardımcı olmak.
- Taahhüdü uygulamak, bakanlıklar arasında eşgüdüm sağlamak ve projeler kuralları ihlal ettiğinde ya da sorumsuzca işletildiğinde müdahale etmek üzere bir kurum görevlendirmek.
Bu öneriler, uygulanabilir alternatiflerin bulunduğu yerlerde iptalleri artırmayı ve elektrik talebinin hızla yükseldiği yerlerde temiz enerjinin ekonomik açıdan daha cazip hâle gelmesini amaçlıyor. Özel işletmelere ait, sanayiye özel santralleri düzenleyen kurallar ve bu kuralları uygulamakla sorumlu kurum henüz belirlenmiş değil.
Kömür ticareti ve büyüyen ekonomiler geçişi zorlaştırıyor
Çin’in kömür ihracatı, yurt içi talebin yavaşlamasıyla 2025’in ilk beş ayında yaklaşık yüzde 13 arttı. Japonya, Endonezya ve Güney Kore başlıca alıcılar arasındaydı. Çin’de rüzgâr ve güneş bazı aylarda elektriğin dörtte birinden fazlasını sağladı. Bu da genellikle stok yapılan bir dönemde kömür fiyatlarının gevşemesine ve ithalatın düşmesine katkıda bulundu.
BRICS bloğunun içinde ya da yakınında bulunan, hızla büyüyen bazı ekonomiler kömür kapasitesini güneş ve rüzgâr kapasitesinden çok daha hızlı artırıyor. Analistler, bu pazarlardaki yeni kömür, gaz ve petrol projelerinin yüksek salımlara uzun süreli bağımlılık yaratabileceği ve aksi hâlde daha temiz elektriği destekleyebilecek yatırımları çekebileceği uyarısında bulunuyor.
Bu ülkelerde inşaatı süren elektrik üretim projelerinin büyük bölümünde Çinli firmalar ve devlete ait işletmeler yer alıyor. Dolayısıyla bu şirketlerin tercihleri hem mevcut elektrik arzını hem de sanayi talebi daha da arttığında kullanılabilecek seçenekleri etkiliyor.
Sanayiye özel kömür santrallerine ilişkin daha açık kurallar, daha güçlü elektrik piyasası reformları ve daha fazla karma finansman bu dengeyi değiştirebilir. Karma finansman, projelerin finansmanını kolaylaştırmak için farklı fonlama türlerini bir araya getirir. Esnek üretimi ve temiz elektrik kullanımını ödüllendiren piyasa reformları da yenilenebilir enerji projelerini sanayi alıcıları için daha cazip kılabilir.
İnşaatı süren ve yurt dışında bulunan 12,1 gigavatlık kapasitenin tamamlanması bekleniyor; zira çalışmalar başladıktan sonra iptaller nadir görülüyor. Aksi hâlde onlarca yıl sürebilecek salımları sınırlamak için erken kapatma hükümlerine ya da yakıt değiştirme planlarına ihtiyaç var.
Çin’in iklim taahhütleri ve önümüzdeki beş yıl
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, şubat ayında ülkenin iklim eylemine yaklaşımını ve takvimini değerlendirdi. Çin’in karbon salımlarının zirveye ulaşması ve karbon nötrlüğüne erişme hedeflerine bağlılığını sürdürdüğünü söyledi.
Çin, iklim eyleminde her zaman sözünü icraata döken bir ülke oldu ve yeşil, düşük karbonlu kalkınmaya kararlılıkla bağlı. Karbon salımlarında zirveye ulaşma ve karbon nötrlüğü hedeflerine ilişkin taahhütlerimizi kendi yöntemimiz ve kendi hızımızla yerine getirmek için çabalarımızı sürdüreceğiz.
Karbon zirvesi, salımların düşmeye başladığı eşiği ifade ediyor. Karbon nötrlüğü ise geriye kalan salımların atmosferden karbon uzaklaştırılmasıyla dengelenmesi anlamına geliyor. Uzman anketleri, Çin’de fosil yakıt kullanımının 2028 dolaylarında zirveye ulaşabileceğine ve 2030 salım hedefinin tutturulacağına temkinli bir güven duyulduğuna işaret ediyor.
Çin merkezi hükümeti, şebeke esnekliğine, depolamaya ve elektrik piyasası reformuna daha fazla önem verileceğinin sinyalini veriyor. Bu yaklaşımın yurt dışındaki projelere de uygulanması ve sanayiye özel kömür santrallerindeki boşluğun kapatılması, geriye kalan kömür projelerini azaltabilir ve temiz enerji yatırımlarını hızlandırabilir.
Yeni elektrik üretiminde çoğu zaman en ucuz kaynak temiz enerjidir; batarya depolama maliyetleri de düşmeye devam ediyor. Yenilenebilir enerji kurulumlarını pratik şebeke iyileştirmeleriyle birleştiren ülkeler, güvenilir elektrik arzını ve sanayi büyümesini sürdürürken kömüre bağımlılığı azaltabilir.
Önümüzdeki beş yılda iki değişim aynı anda yaşanacak: İnşaatı hâlihazırda süren kömür santralleri tamamlanacak ve daha temiz teknolojiler yaygınlaşacak. Sözleşme koşulları, yatırım kararları ve yurt dışı taahhüdün uygulanması, sanayi elektriğinin ne ölçüde birincisinden ikincisine kayacağını belirleyecek.
Kısa Bilgiler
- 2021’den bu yana Çin destekli yurt dışı kömür projelerinden 59,3 gigavatlık kapasite için iptal kararı alındı; böylece santrallerin işletme ömürleri boyunca tahminen 6,1 milyar ton karbondioksit salımı önlenecek.
- Planlanan yurt dışı kömür kapasitesi Temmuz 2025’te 31,4 gigavat düzeyindeydi; bu, 2024’e göre yaklaşık yüzde 37 daha düşük.
- Mevcut projelerin inşaatı tamamlandıkça yurt dışındaki işletme kömür kapasitesi 2025’te 4,1 gigavat arttı.
- Toplamda yaklaşık 12,1 gigavatlık 14 projenin inşaatı sürüyor; bunların çoğu sanayiye hizmet veren sanayiye özel santraller.
- Mevcut sanayiye özel projelerin yaşam boyu salımlarının tahminen 1,5 milyar tona ulaşacağı, inşaatı süren projelerin ise buna 3,4 milyar ton daha ekleyebileceği öngörülüyor.
- Çin’de 2024’te yaklaşık 95 gigavatlık yurt içi kömür kapasitesinin inşaatına başlandı; kömürün elektrik üretimindeki payı ise 2025’in ilk yarısında yaklaşık yüzde 51’e geriledi.
- 2022 ve 2023’te Çin’in yurt dışı finansman kanallarıyla finanse edilen yeni kapasitenin üçte ikisinden fazlasını rüzgâr ve güneş oluşturdu; toplam kapasite yaklaşık 3 gigavattı.
- Çinli şirketler Kuşak ve Yol ülkelerinde 2024’te yaklaşık 24 gigavatlık kapasite kurdu; bunun yarısından fazlası yenilenebilir kaynaklardan geldi.
- Özel sanayiye özel kömür projeleri, Çin’in yurt dışındaki yeni kömürlü elektrik üretimine desteği sona erdirme taahhüdündeki temel boşluk olmaya devam ediyor.






