Hongcun, Eski Su Yapıları ve Yeni Geçim Kaynaklarıyla Mirasını Yaşatıyor

12 dakikalık okuma
Hongcun, Eski Su Yapıları ve Yeni Geçim Kaynaklarıyla Mirasını Yaşatıyor

Eski su yapıları yaşayan bir köyün ihtiyaçlarını karşılıyor

2024'te şiddetli yağışlar bölgedeki birçok doğal güzelliği ziyaretçilere kapatıp tahliyelere yol açarken, Yixian ilçesindeki Hongcun ziyarete açık kaldı. Kanal ağı, Ay Göleti ve Güney Gölü, suyun yerleşim boyunca akışını sağlayarak eski bir köy tasarımının burada yaşayanlara hâlâ nasıl hizmet ettiğini gösterdi.

İçindekiler
  1. Eski su yapıları yaşayan bir köyün ihtiyaçlarını karşılıyor
  2. UNESCO, Hongcun ve Xidi'de neyi tanıyor?
  3. Köy planına yansıyan bir manzara
  4. Hongcun'da su nasıl akıyor?
  5. Güvenlik, mahremiyet ve anlam için inşa edilen evler
  6. Mirası yaşatmakla sorumlu olanlar
  7. Yeni sakinler ve köye dönenler kendilerine yer buluyor
  8. Köy yaşamını bir gösteriye dönüştürmeden ziyaretçileri ağırlamak
  9. Koruma ve pratik desteğin buluşması gereken yer
  10. Yakındaki bir müze, anıları geleceğe taşımanın başka bir yolunu gösteriyor
  11. Öne Çıkanlar

Güney Anhui'nin tepelerinde yer alan Hongcun ve yakındaki Xidi, 2000 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı. Bu köylerin değeri beyaz duvarlarından, siyah kiremitlerinden ve ince işçilikle oyulmuş evlerinden ibaret değil. Sokakları, yapıları ve su sistemleri geleneksel kırsal toplulukların dokusunu korurken, sakinler çalışmayı, evlerinin bakımını yapmayı ve ziyaretçileri ağırlamayı sürdürüyor.

Sonbahar, güzellik ile gündelik yaşam arasındaki bağı görmeyi kolaylaştırıyor. Avlularda ve çatılarda ahşap raflara dizilen kırmızı biberler ile mısır tepsilerde kurutuluyor. Shai qiu olarak bilinen bu mevsimlik gelenek, mimarisi mürekkep resimlerini andıran köye canlı renkler katıyor.

Ziyaretçiler durup bu manzarayı izliyor ve fotoğraf çekiyor. Yerel aileler içinse mahsulü kurutmak, yüzyılların tarım bilgisini yansıtan pratik bir iş olmayı sürdürüyor. Köy mevsimle birlikte değişiyor, renklerle dolduktan sonra yeniden daha sakin tonlarına dönüyor.

Hongcun bugün birçok tarihî yerleşimin karşı karşıya olduğu bir görevle yüzleşiyor: Geçim kaynaklarını sürdürülebilir kılarken yapılarını ve geleneklerini korumak. Kentlerden dönenler turlara rehberlik ediyor, küçük işletmeler açıyor. Yeni sakinler de köye yerleşiyor. Varlıkları, hem özenli korumaya hem de insanların burada kalması için nedenlere ihtiyaç duyan bir topluluğun ayakta kalmasına katkı sağlıyor.

Reklam

UNESCO, Hongcun ve Xidi'de neyi tanıyor?

UNESCO'nun Dünya Mirası Listesi, başka yerlerde ortadan kalkmış ya da değişime uğramış kent dışındaki geleneksel yerleşimlerin görünümünü ve yaşam biçimini korudukları için Xidi ile Hongcun'u tanıyor. Sokak düzenleri, evlerle su arasındaki ilişkiler ve incelikli süsleme sanatları bu tanımanın temel unsurları.

Bütünlük ve özgünlük, miras değerlerinin önemli parçaları. Basitçe ifade etmek gerekirse bütünlük, tarihî bir yerin önemli unsurlarının bir arada korunup korunmadığıyla; özgünlük ise bu unsurların tarihini ve karakterini hâlâ doğru biçimde yansıtıp yansıtmadığıyla ilgili. Bu köylerde söz konusu unsurlar, sokak ve ev düzeninin yanı sıra tek tek yapılarda görülen işçiliği de kapsıyor.

Dereler ve havuzlar her iki yerleşimin biçimlenmesine katkıda bulunuyor. Mimari, yerel becerileri ve devlet görevleriyle ticaretteki kariyerlerinin ardından memleketlerine dönen bilgin-yöneticilerin etkisini yansıtıyor. Bu yöneticiler düzenli yerleşim planlarına ve Konfüçyüsçü değerlere verdikleri önemi de beraberlerinde getirmiş, bu anlayışlar yapı çevresinin bir parçası hâline gelmiş.

Günümüze ulaşan yapıların birçoğu 14. ila 20. yüzyıllar arasına tarihleniyor. Sade dış cephe renkleri, ince oyma işleriyle yan yana duruyor; alınlıklar, avlular, sokaklar ve su öğeleri, mürekkep resimlerini çağrıştıran görsel dengeyi oluşturuyor. Yemek gelenekleri, tıp ve yerel el sanatları da burada korunan kültürel yaşamın parçası.

Resmî koruma önlemleri ve yönetim planları, turizm ve kalkınmayı yönetirken köylerin mekânsal dokusunu ve yaşam biçimlerini korumayı amaçlıyor. Hukuki koruma bu çalışmaların yalnızca bir parçası. Etkin yönetim, ekonomik faaliyetler ve sakinlerin gündelik ihtiyaçlarının gözetilmesi de kalıcı korumayı destekliyor.

Köy planına yansıyan bir manzara

Hongcun'un yerleşim düzeni, bulunduğu çevreyle şekilleniyor. Bölgedeki geleneksel köyler genellikle tepelerin eteklerinde, nehirlerden geride kuruluyor. Yapıcılar yerel kereste, tuğla, kiremit ve taş kullanarak çevredeki araziyle yakından bütünleşen yerleşimler oluşturmuş.

Feng shui, yer seçimi ve yapıların düzenlenmesine ilişkin bu yaklaşımı açıklamaya yardımcı oluyor. Tepeler, su ve korunaklı alanlarla ilgili pratik kararlar, insanların çevreleriyle uyumlu bir ilişki kurmasına dair inançlarla iç içe geçiyor. Bu köyleri inceleyen Fransız mimar ve kent tasarımcıları, arazi şekilleri ve suyun belirlediği yerleşim düzenini morfocoğrafi bir mantık olarak tanımlıyor.

Hongcun'un yukarıdan bakıldığında dinlenmekte olan bir öküze benzediği de söyleniyor. Leigang Dağı köyün omurgasını oluşturuyor, iki kadim ağaç boynuzları, köprüler toynakları, ev kümeleri ise gövdesi olarak görülüyor.

Bu imge, çalışkanlık ve refahın simgesi olan öküzün tarımsal yaşamdaki yerini yansıtıyor. Köy planını tarıma ve toprağa duyulan saygıyla ilişkilendiriyor; bu tema yerel mimari ve ritüellerde de görülüyor.

Reklam

Hongcun'da su nasıl akıyor?

Hongcun'un kanalları, suyun alınması, dolaştırılması, depolanması ve tahliyesi üzerine kurulmuş bir ağ içinde göletleri ve avluları birbirine bağlıyor. Su yüksek kesimlerden köye giriyor, yerleşimin merkezindeki Ay Göleti'ne yöneliyor, ardından Güney Gölü'ne ulaşıyor ve son olarak dereye geri akıyor.

Yerel görevliler kanalların ve su girişlerinin bakımını yapıyor. Bu çalışma, sistemin köy içindeki su güzergâhı olarak işlemesini sağlıyor. Ağ, yağmur suyunun akışını yavaşlatıp tahliye ediyor, tortuyu azaltıyor ve patikalarla yapı temellerinin korunmasına yardımcı oluyor.

2024'teki şiddetli yağışlar bu tasarımı gerçek koşullarda sınadı. Yakındaki birçok doğal güzellik ziyarete kapanıp tahliyeler yapılırken, Hongcun açık kaldı. Bakımı yapılan birbirine bağlı su yapıları, köyün yağışlı koşullarla başa çıkmasına yardımcı oldu.

Tek tek evler de aynı yaklaşımın parçası. Huizhou'da kullanılan geleneksel “dört su avluya döner” sözü, yağmurun merkezdeki bir avluya akması için içe eğimli çatılara işaret ediyor. Suyun bir bölümü evde kullanılmak üzere depolanıyor. Geri kalanı oyma taş oluklardan sokaklara akıyor ve ardından köy kanallarına ulaşıyor.

Avlular, derin ve dar evlere gün ışığı ile hava da taşıyor. Modern tesisat öncesinde bu düzen suyu koruyor, iç mekânları serinletiyor ve atık suyun uzaklaştırılmasına yardımcı oluyordu. Evle köy birlikte işliyordu: Avlu suyu ev içinde yönetirken kanallar daha geniş yerleşim boyunca taşıyordu.

Güvenlik, mahremiyet ve anlam için inşa edilen evler

At başı alınlıklar, Hongcun'un çatı çizgisine kendine özgü basamaklı görünümünü kazandırıyor. Çatılardan yükselen bu kagir duvarlar, birçok binanın ahşap karkaslı olduğu köyde pratik bir işlev görüyor. Yangın durdurucu duvar görevi üstlenerek alevlerin bir evden diğerine yayılmasını yavaşlatıyorlar.

Yüksek duvarlar ve küçük üst pencereler de güvenlik ihtiyacını yansıtıyor. Erkekler ticaret için sık sık yolculuk ediyor, bu tasarım da geride bıraktıkları evleri korumaya yardımcı oluyordu. Kuzey avlularından uyarlanan merkezî avlu, aile yaşamına alan açarken evin ortasına ışık, hava ve su taşıyordu.

Topluca “Üç Oyma” olarak bilinen ahşap, tuğla ve taş oymalar; kapı ve pencere üstlerini, kirişleri, paravanları ve girişleri süslüyor. Sahne ve motifler erdem, uzun ömür ve talih dileklerini ifade ediyor. Bu ayrıntılar, binayı yalnızca barınak değil, anlam taşıyan bir mekân hâline getiriyor.

İsimler de benzer mesajlar taşıyor. “Neşeli ve Düzenli Söyleşi Salonu” anlamına gelen Lexu Tang, neşe ve akıl kavramlarını bir araya getiriyor. Adı, öğrenme ve uyumun hem bir yapının kimliğiyle hem de süslemeleriyle ifade edilebildiği yerel mimariye işlenmiş ahlaki dili yansıtıyor.

Reklam

Mirası yaşatmakla sorumlu olanlar

Yangın güvenliği ekipleri sokaklarda devriye geziyor ve yüzyıllardır ayakta olan evlerdeki alarmları kontrol ediyor. Koruma uzmanları, köyün ortak hafızasını barındıran atalara adanmış salonları temizliyor, onarıyor ve anlatıyor. Bu düzenli işler, tarihî yapıların korunmasını toplumun güvenliği ve bilgisiyle ilişkilendiriyor.

Yerel yönetimler bilet gelirlerinin bir bölümünü özel bir koruma fonuna ayırıyor. Bu kaynak, özel mülk sahiplerinin kendi başlarına karşılamakta zorlanabileceği onarım masrafları için önemli bir destek sağlıyor. Herhangi bir oran ya da toplam miktar belirtilmedi.

Çin Merkez Güzel Sanatlar Akademisi'nden Profesör He Keren, Huizhou köylerini onlarca yıl önce incelemeye başladı. O dönemi hatırlayan He, pratik seçimlerin, manevi inançların ve ustalıklı işçiliğin nasıl bir araya geldiğini şöyle anlattı:

Genel yerleşim düzenleri, geleneksel feng shui kültürü ve ekolojik anlayışlarla yakından bütünleşmişti. Zarif mimari teknikler ve sanat eserleri, Çin uygarlığının gerçek hazineleriydi; o dönemde genç öğrenciler olarak bizi derinden etkiliyorlardı.

He, gençlerin köylerden kentlere göç etmesini de köy yaşamı için bir sorun olarak görüyor. Nüfus azalırken evlerin bakımını üstlenenlerin sayısı ve bakım için mevcut kaynaklar da azaldı. Dolayısıyla bir yerleşimin korunması, onarımların yanı sıra geçim kaynaklarına ve aidiyet duygusuna da bağlı.

Hongcun'daki rehberler, işletme sahipleri, bakım çalışanları ve sakinlerin tümü bu çabada rol alıyor. İçinde yaşamın sürdüğü bir evin işlevini bir yuva olarak koruması, bir atalar salonunun ise hem fiziksel bakıma hem de toplum yaşamındaki yerini anlatabilecek insanlara sahip olması gerekiyor.

Yeni sakinler ve köye dönenler kendilerine yer buluyor

Avusturyalı ve Çinli bir çift olan Armin Schober ve eşi, Hongcun'u ziyaret ettikten sonra buraya yerleşti. Bir pansiyon ve küçük bir kafe açtılar. İşletmenin ortaklarından Schober için eski yapı, burada kalmanın başlı başına bir nedeniydi:

Bu eski ev pek çok hikâye anlatıyor; onu özel kılan da bu. 200 yıl önce hayatın nasıl olduğuna dair hayal gücümü harekete geçiriyor.

Çiftin taşınması, tarihî bir evin geçmişiyle bağını korurken yeni bir geçim kaynağına da destek olabileceğini gösteriyor. Yeni sakinler, kentlerden dönenlerle birlikte eski yapılara köyde etkin bir rol kazandırıyor.

Komşu Xidi'de büyüyen bir pansiyon işletmecisi, memleketine benzer bir bağlılık duyduğunu anlattı. Amacı, köyünü özel kılan nitelikleri korurken tanınırlığını artırmaya yardımcı olmaktı:

1986'da, Xidi'de turizmin gelişmeye başladığı yıl doğdum. Yerel biri olarak her zaman gurur duyuyorum ve memleketimin gelişimine katkıda bulunmak istiyorum.

Köylerin yakın dönemdeki öyküsü, turizm, tanınma ve yaşamın sürmesi arasındaki bağı ortaya koyan birkaç dönüm noktasını içeriyor:

  • 1986: Yerel pansiyon işletmecisinin doğduğu yıl Xidi'de turizm gelişmeye başladı.
  • 2000: Hongcun ve Xidi birlikte UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
  • 2024: Bölgedeki birçok doğal güzelliğin kapanıp ziyaretçilerin tahliye edilmesine yol açan şiddetli yağışlarda Hongcun açık kaldı.

Her dönüm noktası köy yaşamının farklı bir yönüyle ilgili. Turizm çalışma imkânı yaratıyor, miras olarak tanınmak korumayı destekliyor, işleyen altyapı ise sakinlerle ziyaretçilerin yerleşimi kullanmayı sürdürmesine yardımcı oluyor.

Reklam

Köy yaşamını bir gösteriye dönüştürmeden ziyaretçileri ağırlamak

Hongcun'un sokakları ve avluları Ang Lee'nin Kaplan ve Ejderha filminde yer aldı. Köy, insanların gündelik yaşamlarını sürdürdüğü bu yere ziyaretçi akını çekiyor; bu da hem ilgiyi hem harcamaları artırıyor.

Shai qiu, oyma paravanlar ve atalar salonları, gezginlere görülecek pek çok şey sunuyor. Korumanın zorluğu, köyü gerçek bir topluluk olarak yaşatırken bu deneyimleri erişilebilir kılmak. Örneğin ürün kurutma, kameraların ilgisini çekse de evlerde sürdürülen bir uygulama olmayı koruyor.

Çin'deki diğer köylerde ziyaretçilerin algısı üzerine yapılan araştırmalar, turistlerin çoğunlukla önce mimariyle bağ kurduğunu gösteriyor. Duygusal bağlar ve anlamı kavrayış, insanlar daha fazla bilgi edindikçe gelişiyor. Bu da yapıların bakımının yanı sıra yüz yüze ve çevrimiçi anlatımın önemini ortaya koyuyor.

Yapıları ve taşıdıkları simgeleri birlikte korumak, ziyaretçilerin bir oymanın, ev adının ya da su kanalının neden önemli olduğunu anlamasına yardımcı oluyor. Tarihî dokuyu yoğun ticari tabelalardan uzak tutmak ve planlamada sakinlere öncelik vermek de gezginleri çeken sade renkleri, sessiz sokakları ve akan su sesini korumaya katkıda bulunuyor.

Turizm harcamaları, ana kapının ötesine geçerek işleri köy mirasına dayanan zanaatkârlara, rehberlere ve küçük pansiyonlara ulaşabiliyor. Böylece koruma, yalnızca mülk sahipleri ve kamu idareleri için bir maliyet olmak yerine gündelik yaşamda ekonomik bir rol üstleniyor.

Koruma ve pratik desteğin buluşması gereken yer

Araştırmacılar, Hongcun ve Xidi gibi köyler için Tarihî Kentsel Peyzaj yaklaşımını öneriyor. Adına rağmen bu yaklaşım, tarihî yerleşimlere ilişkin kararlarda kültürel ve doğal değerleri bir araya getirmeye yardımcı olabilir. Halkın katılımını, planlama ve yönlendirmeyi, mevzuat ve düzenlemeleri, finansmanı birlikte ele alıyor.

Koruma planları merkezî bölgelerin bütünlüğünü muhafaza etti. Ancak koruma listelerinde yer almayan birçok geleneksel ev daha az ilgi görüyor. Sahipleri yüksek maliyetlerle karşı karşıya kalırken uygun olmayan onarımlar tarihî malzemelere ve işçiliğe zarar verebiliyor. Önemli salonları korurken sıradan evlerin daha geniş dokusunu da desteklemek, hem hukuki kapsamın hem de finansmanın gözetilmesini gerektiriyor.

Önerilen önlemler bu pratik ihtiyaçlara yanıt veriyor:

  • Her geleneksel yapıyı düzenli olarak inceleyerek malzemelerini, yıpranma durumunu ve nem ile böcekler gibi riskleri kayda geçirmek.
  • Ahşap, tuğla, kiremit ve taş onarımları için açık standartlar yayımlamak; uzmanlık gerektiren işlerde nitelikli ekiplerin çalışmasını şart koşmak.
  • Tarihî çevreye katkıda bulunan, listede yer almayan evleri de ünlü salonlarla birlikte yasal koruma kapsamına almak.
  • Onaylı koruma planlarına uyan özel mülk sahiplerine hibe ve düşük faizli kredi sağlamak.
  • Kararların gündelik ihtiyaçları yansıtması için sakinleri, zanaatkârları ve yerel işletmeleri kapsayan köy konseyleri oluşturmak.
  • Dar sokaklar ve önemli salonlar için ziyaretçi kapasitesi belirlemek, yoğun sezonlarda ziyaretçi akışını zamana yaymak.
  • Yangın ve sellere müdahale edebilecek yerel ekipleri eğitmek; risk yönetiminin parçası olarak kanalların ve çatıların bakımını yapmak.
  • Turizm gelirlerinin kullanımını şeffaflaştırmak ve rutin bakım ile belgeleme için bir pay ayırmak.

Bu öneriler korumayı, yapılardan sorumlu insanlarla ilişkilendiriyor. Onarım standartları mülk sahiplerinin uygun işleri seçmesine, mali destek bunları karşılamasına, katılım ise evlerini ve işlerini etkileyen kararlarda sakinlerin söz sahibi olmasına yardımcı oluyor.

Reklam

Yakındaki bir müze, anıları geleceğe taşımanın başka bir yolunu gösteriyor

Yixian ilçesindeki Fengwu Köyü, yeni Kırsal Hafıza Müzesi'yle benzer bir örnek sunuyor. Badanalı duvarlar, ahşap ve kiremit yapının yerel çevreye uyum sağlamasına yardımcı olurken avlu düzeni geleneksel Anhui evlerini yansıtıyor.

Müze, halka açık bir buluşma alanı ve atalar salonunun çağdaş bir karşılığı olarak hizmet veriyor. Sergiler ailelere ait eşyalara ve öykülere odaklanıyor; odalar gösterimlere ve etkinliklere ev sahipliği yapıyor. Tasarımı komşuları içeri davet edecek şekilde dışa açılıyor; yerel malzemeler ve tanıdık yapı fikirleri, bugünün toplumsal ihtiyaçlarıyla bir araya geliyor.

Hongcun'la bağlantısı, mirası kullanışlı kılmasında yatıyor. Eski bir ev özenle bakımı yapılan bir pansiyona dönüşebilir, su kanalı yağmur suyunu taşımayı sürdürebilir, yeni bir kamusal yapı da aile anılarına ortak bir mekân sunabilir. Her örnek, kültürel yaşamı insanların kullandığı mekânlarla ilişkilendiriyor.

Geleneksel köylerin sürdürülebilirliğini inceleyen araştırmacılar, yinelenen güçlü yönleri şöyle sıralıyor: güçlü bir yer duygusu, ortak uygulamalar, özenli uyum, zengin simgeler ve toplumsal ağlar. Hongcun bu nitelikleri su sistemi, ev adları ve mevsimlik gelenekleriyle ortaya koyuyor.

Tarihî yapıların yeniden kullanımını, mülk sahiplerinin onarımlarını ve topluluk gruplarını destekleyen politikalar bu dokunun sürdürülmesine yardımcı olabilir. Hongcun'un temel görevi pratikliğini koruyor: Mirasını öğrenmek için gelen ziyaretçileri ağırlarken insanların yaşadığı, çalıştığı ve kutlamalar yaptığı bir yer olarak kalmak.

Öne Çıkanlar

  • Hongcun ve Xidi, korunan kırsal yerleşim düzenleri, Huizhou mimarisi ve yapılarla su arasındaki ilişkiler nedeniyle 2000 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
  • Sonbaharda ürünlerin kurutulması olan shai qiu, ziyaretçilerin ilgisini çekerken yerel tarım yaşamının bir parçası olmayı sürdürüyor.
  • Kanallar, Ay Göleti ve Güney Gölü, Hongcun'un 2024'teki şiddetli yağışlarda açık kalmasına yardımcı oldu.
  • At başı alınlıklar yangının yayılmasını yavaşlatırken avlular ışık, havalandırma ve yağmur suyu için bir güzergâh sağlıyor.
  • Ahşap, tuğla ve taş oymalar ile yapı adları, değerleri ve yerel tarihi ifade ediyor.
  • Güvenlik ekipleri, atalar salonlarının bakımını yapan uzmanlar ve bilet gelirleriyle desteklenen bir fon korumaya katkıda bulunuyor.
  • Köye dönenler ve yeni sakinler turlar, pansiyonlar, kafeler ve diğer küçük işletmeler aracılığıyla geçim kaynakları oluşturuyor.
  • Araştırmacılar geleneksel evler için daha geniş koruma kapsamı, açık onarım standartları, mali destek ve sakinlerin katılımı çağrısı yapıyor.
  • Fengwu'daki Kırsal Hafıza Müzesi, yerel malzemelerin, aile öykülerinin ve ortak etkinliklerin mirası bugünün köy yaşamıyla nasıl buluşturabileceğini gösteriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir