Xiaomi’nin Akıllı Telefonlardan Elektrikli Otomobillere Uzanan Yarışının İnsanlara Ödettiği Bedel

11 dakikalık okuma
Xiaomi’nin Akıllı Telefonlardan Elektrikli Otomobillere Uzanan Yarışının İnsanlara Ödettiği Bedel

267 mağaza, sekiz ay ve bir ailenin kaybı

Xiaomi’de perakende projeleri yöneticisi olarak çalışan 34 yaşındaki Wang Peizhi, akıllı telefon şirketi elektrikli otomobil satışına hazırlanırken sekiz ayda en az 267 mağazada görev aldı. Yaz sonunda küçük oğluyla alışveriş yaparken yere yığıldı. Günler sonra, 25 Ağustos’ta kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.

İçindekiler
  1. 267 mağaza, sekiz ay ve bir ailenin kaybı
  2. Telefon mağazaları otomobil showroomlarına nasıl dönüştü?
  3. Son mesajlar ve tartışmalı destek
  4. Bir akıllı telefon şirketi otomobil üretimine yöneliyor
  5. Hız showroomların ötesine taşıyor
  6. Çin’in teknoloji sektöründe uzun çalışma günleri
  7. Çalışma mevzuatı ve sağlık rehberleri ne diyor?
  8. Teslimat hedeflerinin ardındaki fiyat savaşı
  9. Güvenlik denetimi ve daha geniş kapsamlı teknoloji hamlesi
  10. İnsanları tüketmeden kapasite oluşturmak
  11. Bilinmesi gerekenler

Yerel yetkililer, ölümünün işiyle bağlantılı olmadığına hükmetti. Eşi bu karara itiraz ediyor; telefon ve elektronik ürünler için kurulan mağazaları, tam boy sedanların ve SUV’ların sergilenip bakımının yapılabileceği alanlara dönüştürmeye yardım ettiği aylarda maruz kaldığı aşırı çalışma saatlerine ve strese dikkat çekiyor.

Wang’ın eşi, o aylarda onu nadiren gördüğünü söyledi. Wang sık sık saat 21.00’den sonra eve geliyor, telefonuna iş mesajları gelmeye devam ediyordu. Ailesiyle geçiremediği zamanı şöyle anlattı:

Baba ve eş olarak ona ihtiyaç duyulduğu zamanlarda iş, tüm vaktini aldı.

Xiaomi taziyelerini iletti, Wang’ı değerli bir çalışan olarak nitelendirdi ve ailesine destek olduğunu söyledi. Şirket, herhangi bir kusuru olduğunu reddetti. Wang’la çalışanlar, ölümünün şirket genelinde çalışma saatlerinde bir değişikliğe yol açmadığını belirtti.

Wang’ın hikâyesi, Xiaomi’nin elektrikli araç sektörüne hızla girişinin insani bedelini gözler önüne seriyor. Şirket 2024’te SU7 sedanı piyasaya sürdü, 2025’te YU7 SUV’u tanıttı ve 2027’ye kadar Avrupa’ya açılmayı planladı. Bu kilometre taşlarının arka planında, sayısı azaltılmış bir perakende ekibi ülke çapında bir showroom ağını hazır hâle getirmeye çalışıyordu.

Telefon mağazaları otomobil showroomlarına nasıl dönüştü?

Xiaomi’nin mevcut mağazaları, otomobil stratejisinin merkezinde yer alıyordu. Müşteriler markayı telefonları ve ev elektroniği ürünleriyle zaten tanıyordu. Araçları bu alışıldık mağaza ağına taşımak, yeni işi mevcut tüketici kitlesiyle buluşturmanın bir yolunu sunuyordu.

Mağaza dönüşümü, teşhir alanlarını taşımaktan çok daha fazlasını gerektiriyordu. Pek çok şubede araçların ağırlığını taşıyacak yapısal değişiklikler, otomobillerin geçebileceği kadar geniş girişler, şarj ve havalandırma ekipmanları ile elektrik sistemlerinde ve yangın güvenliğinde iyileştirmeler gerekiyordu. Ekiplerin ayrıca marka düzenini değiştirmesi, çalışanları yeniden eğitmesi ve mülk sahipleriyle yerel denetim görevlileri arasında koordinasyon sağlaması gerekiyordu.

Reklam

Ekipler, denetimlerden ve lansman etkinliklerinden önce yetiştirmek için çoğu zaman gece boyunca çalışıyordu. Her mağazanın kendine özgü pratik sorunları vardı; ülke çapındaki takvim ise çok sayıda projenin aynı anda ilerlemesini gerektiriyordu.

Xiaomi, pandemi sırasında perakende ekibinin sayısını azaltmıştı. SU7’nin lansmanı yaklaşırken daha küçük ekip, Çin genelinde giderek büyüyen bir iş yükünü yönetmek zorunda kaldı. Wang, mevcut mağazalardaki rutin bakım işlerini de sürdürürken büyük ölçekli dönüşümleri yürüttü.

Çalışmaları bilen kişilerin incelediği şirket içi kayıtlara göre Wang, sekiz ayda en az 267 mağazada görev aldı. Bu, ayda ortalama 33’ten fazla mağazaya denk geliyor. Meslektaşları, büyük perakende ağının devam eden ihtiyaçlarına ek olarak en karmaşık projeleri de sık sık üstlendiğini söyledi.

Şirket içi notlar ve fotoğraflar, teslim tarihleri çakışırken tekrar tekrar seyahat ettiğini ve birden fazla şehirde uzun güzergâhlar katettiğini gösterdi. Meslektaşları Wang’ın verimliliğini ve inisiyatifini takdir ediyordu ancak iş hacmi azalmadı. Gece geç saatlere kadar çalışma, seyahat ve sürekli sorun çözme rutine dönüştü.

Son mesajlar ve tartışmalı destek

Wang, yüklenicilerden birine son mesajlarından birini gönderdiğinde hastaydı; teslim tarihine yetişebilmek için yardım istiyordu. Perakende projeleri yöneticisi, işe bağlılığını çarpıcı sözlerle ifade etmişti:

Üstlendiğim şey ölüm kalım meselesi. Beni yarı yolda bırakma.

Günler sonra oğluyla dışarıdayken yere yığıldı. Ölümü, eşini ağır borçlarla baş başa bıraktı. Eşi, kocasının başına gelenlerin ve Xiaomi’nin büyümesine yaptığı katkının tanınmasını talep ediyor.

Eşi, ölümünün ardından yapılacağı konuşulan maddi sıkıntı desteğinin hiç ulaşmadığını ve hisse opsiyonlarının bir kısmının iptal edildiğini söylüyor. Xiaomi ise destek sağladığını belirtiyor ve herhangi bir kusuru olduğunu reddediyor. Anlaşmazlık, hem ölümünden sonra ailesine nasıl davranıldığı hem de ölümünden önceki çalışma koşullarıyla ilgili.

Ölümünün işle bağlantılı olmadığı yönündeki yerel karar, anlaşmazlığın merkezinde duruyor. Eşinin anlatımıysa showroomların açılış sürecinde devam eden baskıya, uzun çalışma günlerine ve aileye ayrılan kısıtlı zamana odaklanıyor.

Reklam

Bir akıllı telefon şirketi otomobil üretimine yöneliyor

Xiaomi, 2021’de otomobil üreteceğini duyurdu. Şirketin kurucu ortağı Lei Jun, bu girişimi son girişimcilik hamlesi olarak nitelendirdi. Tüketici elektroniğinden otomotiv üretimine geçiş; tedarikçilere, yazılıma ve şirkete ait bir fabrikaya büyük yatırımlar yapılmasını gerektiriyordu.

Şirket, 2021-2024 yılları arasında tedarik zincirinin tamamına 1 milyar dolardan fazla yatırım yaptı. Öğrenme sürecini kısaltmak için köklü otomobil üreticilerinden deneyimli çalışanları bünyesine kattı ve SU7’yi 2024’ün başlarında yollara çıkardı.

Xiaomi, sedanı telefon, ev ve otomobili birbirine bağlayan dijital ekosistemin bir parçası olarak tanıttı. Yazılım ve elektronik alanındaki deneyimi, daha önce oluşturduğu tüketici markasının yanı sıra, alıcılara yönelik tanıtımının da temel unsurlarından biri hâline geldi.

İlk talep güçlüydü; teslimatlar ilk yıl içinde yüz binleri buldu. Mağazaları dönüştürme programı, bu büyümeyi desteklemek için gereken fiziksel ağı oluşturmaya yardımcı oldu.

Başlıca kilometre taşları, Xiaomi’nin ne kadar hızlı yeni sorumluluklar üstlendiğini gösteriyor:

  • 2021’de Xiaomi, otomobil üretme planını duyurdu.
  • 2021-2024 yılları arasında otomotiv tedarik zincirinin tamamına 1 milyar dolardan fazla yatırım yaptı.
  • 2024’te SU7 sedan piyasaya çıktı; mağazalar da araç satışına hazırlanıyordu.
  • 2025’te Xiaomi, YU7 SUV’u tanıttı ve otomobil işinin yılın ikinci yarısında kâra geçebileceğini açıkladı.
  • Xiaomi, 2027’ye kadar otomobillerini Avrupa’ya götürmeyi planlıyor.

Hız showroomların ötesine taşıyor

Lei Jun’un rolü, araç geliştirme çalışmalarının organizasyonunu da kapsıyor. Xiaomi, doğrudan Lei Jun’a bağlı bir Mimari Departmanı kurdu. Departman, otomobillerin üretiminde kullanılan temel mühendislik altyapısı niteliğindeki yeni nesil araç platformlarına ilişkin kararları yönlendiriyor.

Bu tercihleri merkezîleştirmek, farklı modellerde donanım ve yazılımı bir araya getirirken karar alma süresini ve tekrarlanan işleri azaltabilir. Öte yandan, bu kararları hayata geçirmekten sorumlu ekiplerin üzerindeki teslim tarihi baskısını ve iş yükünü de yoğunlaştırabilir.

Reklam

Xiaomi, mühendisliklerini incelemek için rakip araçları parçalarına ayırarak da inceledi. Yöneticiler, bu uygulamayı Xiaomi’nin yazılım ve elektronik alanındaki kendi güçlü yönlerini değerlendirmeden önce önde gelen tasarımlardan hızla öğrenmenin bir yolu olarak anlattı.

Otomotiv sektöründe deneyimli çalışanları işe almak ve rakipleri incelemek, geliştirme sürecini kısaltabilir. Ancak doğrulama ve güvenlik testleri yine de zaman alıyor. Otomobiller ayrıca çarpışma testleri, birkaç yıl geçerli tedarikçi sözleşmeleri ve sıkı düzenleyici takvimler gibi sınırlamalar getiriyor.

Bu yük, tasarım ekiplerinden mağazaları hazırlayan, tesislerin bakımını yapan ve müşterilere destek veren çalışanlara kadar uzanıyor. Xiaomi’nin yeni bir sektöre girişi, tüketici teknolojileri işinin hızının otomotiv operasyonlarının sorumluluklarıyla buluşmasını gerektirdi.

Çin’in teknoloji sektöründe uzun çalışma günleri

İş ilanı platformu Maimai’nin 2024’te yaptığı ankete göre Xiaomi çalışanları günde ortalama yaklaşık 11,5 saat çalışıyordu. Nisan 2025’te yayımlanan haberlerde bazı ekiplerden günde en az bu kadar çalışmasının beklendiği, sekiz saatten az çalışanlardan ise daha kısa çalışma günlerini açıklamalarının istendiği belirtildi. Xiaomi bu haberlerdeki sorulara yanıt vermedi.

Çin’deki teknoloji şirketlerinde çalışanlar, günde 11 saat veya daha uzun mesailerin olağan olduğunu söylüyor. Ülke içindeki rekabet, yapay zekâ ve çip alanlarında Amerikan şirketleriyle yarış ve elektrikli araçlar, e-ticaret ile ileri imalat alanlarında ulusal hedeflere ulaşma çabası bu baskıya katkıda bulunuyor.

Çin Ulusal İstatistik Bürosu, 2024’te ortalama çalışma haftasının 49 saat olduğunu açıkladı. Bu rakam 2022’de 47,9 saatti. İki yılda haftalık çalışma süresi 1,1 saat arttı.

Çin’de çalışma hayatı ve hukuku üzerine araştırmalar yapan Notre Dame Üniversitesi profesörü Mary Gallagher, elektrikli araçlar dâhil başarılı sektörlerdeki baskıyı ve bu sektörlerin ülkenin ekonomik özgüveni açısından önemini şöyle anlattı:

İhracat pazarlarında da son derece başarılı olan bu sektörler, Xi Jinping’in ekonomide görmek istediği güven açısından çok önemli. Bu alanlarda muazzam bir baskı var.

Çalışma hayatı ve aile yaşamı, Çin sosyal medyasında sıkça tartışılan konular hâline geldi. Aşırı çalışma düzeni ve tükenmişlikle ilgili paylaşımlar dolaşıma giriyor ancak bunların birçoğunu doğrulamak zor. Tartışmanın odağında, kurumsal hedeflerin ve ulusal hedeflerin insan dayanıklılığının sınırlarıyla nasıl bağdaştığı yer alıyor.

Reklam

Çalışma mevzuatı ve sağlık rehberleri ne diyor?

Çin iş hukuku, standart çalışma süresini haftada 44 saatle sınırlıyor; işverenlerin sendikalarla ve çalışanlarla anlaşarak bu süreyi uzatmasına ise izin veriyor. Uygulama değişiklik gösteriyor ve çoğu zaman yerel düzenleyici kurumlara bağlı.

Bir ölümün iş kazası olarak tanınması için olayın işyerinde gerçekleştiğinin ya da doğrudan işten kaynaklandığının kanıtlanması gerekiyor. Kişinin işyeri dışında yere yığıldığı ve günler sonra hayatını kaybettiği durumlarda ailelerin bu statüyü elde etmesi nadir görülüyor. Wang’ın ailesi açısından resmî karar ve eşinin anlatımı, bu hukuki ölçütü anlaşmazlığın odağına yerleştiriyor.

Dünya Sağlık Örgütü, haftada 55 saatin üzerindeki çalışmayı aşırı çalışma olarak tanımlıyor ve bu tür çalışma düzenlerini kalp hastalığı ve inme riskinin artmasıyla ilişkilendiriyor. Sağlık açısından kaygı yaratan unsur, çalışmaya ayrılan sürenin uzun süre boyunca bu düzeyde kalması. Hızlı tempolu sektörlerdeki çalışanlar bu eşiği düzenli olarak aştıklarını söylüyor.

Çin merkezi hükümeti 2025’te, sağlıksız olarak nitelendirdiği çalışma kültürünü dizginlemeye yönelik bir eylem planı yayımladı ve eyaletlerden aşırı çalışma saatlerini önlemek için daha fazlasını yapmalarını istedi. Daha önce yaşanan çalışan ölümleri de zorlu çalışma düzenlerine yönelik kamuoyu ilgisini artırmıştı.

2021’de büyük bir e-ticaret şirketinde çalışan genç bir kişinin ölümünün ardından soruşturma başlatıldı. 2022’de ise önde gelen bir video platformunda içerik denetleyicisi olarak çalışan biri beyin kanaması sonucu hayatını kaybetti. Şirketler herhangi bir kusurları olduğunu reddetti; her iki olay da çalışma koşullarına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Belirli dönemlerde yürütülen denetim ve baskı kampanyaları uzun çalışma günlerini sona erdirmedi. Yapay zekâ alanındaki atılımlar rekabet takvimlerini değiştirince bazı şirketlerdeki mühendisler yeni teslim tarihlerine yetişmek için tatillerini kullanmadı. Hükümetin kaygıları, yeni ürünleri hızla piyasaya sürme baskısı sürerken de devam etti.

Teslimat hedeflerinin ardındaki fiyat savaşı

Çin, dünyanın en büyük elektrikli otomobil pazarı ve Xiaomi yoğun rekabetin olduğu bir alana girdi. Pazar lideri BYD, Mayıs 2025’in sonlarında fiyatları düşürerek sektör genelinde kâr marjlarını zaten daraltmış olan fiyat savaşını yeniden alevlendirdi.

Devlete ait bir gazete, aşırı fiyat rekabetinin tedarik zinciri güvenliğini tehdit edebileceği ve kalitenin düşmesi hâlinde Çin mallarının itibarına zarar verebileceği uyarısında bulundu. Yeni model piyasaya süren üreticilerin, rakipler yeni araç dalgasını piyasaya çıkarmadan önce alıcıları çekmek için kısa bir süresi oluyor.

Reklam

Xiaomi, yazılım, bilgi-eğlence sistemleri ve sürüş destek özelliklerinin satın alma kararlarını şekillendirdiği üst segmenti hedefliyor. 2024 ve 2025’te ilk otomobiline yönelik güçlü talep, şirketi YU7 ile ürün yelpazesini genişletmeye ve 2025’te yüz binlerce araç teslim etmeyi hedeflemeye teşvik etti.

Buna rağmen otomobil birimi, 2025’in ilk çeyreğinde yaklaşık 500 milyon yuan zarar açıkladı. Bu rakam bir önceki çeyreğe göre iyileşmeye işaret ediyordu. Lei Jun, şirketin yılın ikinci yarısında kâra geçebileceğini söyledi. Büyüme sürecindeki bu açıklamalara göre kârlılık, henüz elde edilmiş bir sonuç değil, bir hedefti.

Xiaomi, otomotiv yatırımını yazılım yetkinlikleri ve birbiriyle bağlantılı tüketici markası etrafında şekillenen uzun vadeli bir girişim olarak tanımladı. Ancak bu strateji, şirketin fiyat rekabeti sürerken üretim, yeni özellikler, showroomlar ve müşteri desteği konusundaki acil talepleri de karşılamasını gerektiriyordu.

Güvenlik denetimi ve daha geniş kapsamlı teknoloji hamlesi

2025’in başlarında Anhui eyaletinde meydana gelen bir SU7 kazasında üç kişi hayatını kaybetti. Haberlerde sürüş destek sisteminin devrede olduğu belirtildi. Kaza; yazılım güncellemeleri, test süreçleri ve sürücülerin bilgilendirilmesine yönelik ilgiyi artırdı.

Xiaomi, mühendislik çalışmalarını tanıtmak için kamuya açık teknoloji gösterileri de düzenledi. Bir videoda Lei Jun, aracın batarya paketinde kullanılan malzemeyle kaplanmış karpuzları yere attı. Dayanıklılığı sergilemeyi amaçlayan bu gösteri, Lei Jun’un şirketin kamuoyundaki imajına doğrudan katkısını da ortaya koydu.

Avrupa’ya açılmak, yeni bir dizi teknik ve düzenleyici gereklilik getiriyor. Xiaomi, 2027’ye kadar otomobillerini Avrupa’ya götürmeye hazırlanırken Münih’te bir elektrikli araç araştırma ve tasarım merkezi açtı.

Münih ekipleri, sıkı Avrupa kurallarını karşılamayı hedefleyerek sürüş destek sistemlerine, araç dinamiğine ve kullanıcı deneyimine odaklanıyor. Araç dinamiği, yol tutuşu dâhil otomobilin hareket etme ve tepki verme biçimini ifade ediyor.

Xiaomi, kendi çiplerini geliştirmek için on yıl içinde 50 milyar yuan yatırım yapma taahhüdünde de bulundu. ABD’nin çip tasarım yazılımlarına erişimi sınırlaması, bu çabayı etkileyebilir. Otomobil programı, Avrupa planları ve çip yatırımı, ekiplerin yürütmesi gereken karmaşık projelerin sayısını birlikte artırıyor.

Reklam

İnsanları tüketmeden kapasite oluşturmak

Wang’ın iş yükü, hızlı büyümenin küçük bir ekibe nasıl ağır sorumluluklar yükleyebileceğini gösteriyor. Sorumlulukları; büyük mağaza dönüşümlerini, zorlu tekil projeleri, ülke çapında seyahatleri ve rutin bakımı kapsıyordu. Lansman tarihleri ise yaklaşmaya devam ediyordu.

Otomotiv şirketlerinin art arda gelen ürün döngülerinde performansını sürdürebilmesi gerekiyor. Daha büyük ekipler kurmak, mevcut kapasiteye göre takvim hazırlamak, sık seyahat eden çalışanları dönüşümlü görevlendirmek ve önemli kilometre taşları öncesinde zorunlu dinlenme süreleri uygulamak, iş yükünü daha dengeli dağıtmanın yolları.

Fazla mesainin şeffaf biçimde ücretlendirilmesi, önceden belli olan izin günleri ve ruh sağlığı desteği de çalışanların şirketten ayrılmasını azaltabilir ve deneyimin kurum içinde kalmasına yardımcı olabilir. Tükenmişlik bireysel esenliğin ötesinde sonuçlar doğurur: ürünlerin onarım gerektirmesi hâlinde kaliteyi zayıflatabilir ve garanti maliyetlerini artırabilir.

Xiaomi’nin merkezîleştirilmiş mühendislik kararları ve rakip otomobilleri incelemesi geliştirme sürecini hızlandırabilir. Ancak güvenlik doğrulaması ve güvenilir müşteri desteği hâlâ zaman ve çalışan gerektiriyor. Üst segmentteki alıcılar ve Avrupalı düzenleyiciler de günlük kullanımda güvenilir performansa yönelik ek beklentiler getiriyor.

Wang’ın ölümü, bu baskıları kişisel bir mesele hâline getirdi. Eşi, ölümünün işle bağlantılı olmadığı yönündeki karara itiraz etmeyi sürdürüyor. Xiaomi ise aileye destek olduğunu söylüyor ve herhangi bir kusuru olduğunu reddediyor. Şirketin büyümesi ticari ivme kazandırırken, bunu mümkün kılmaya yardımcı olan çalışanlara yüklenen taleplere ilişkin bir anlaşmazlığı da beraberinde getirdi.

Bilinmesi gerekenler

  • Xiaomi’de perakende projeleri yöneticisi olarak çalışan 34 yaşındaki Wang Peizhi, sekiz ayda en az 267 mağazada görev aldı. Oğluyla alışveriş yaparken yere yığıldıktan sonra 25 Ağustos’ta kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
  • Yerel yetkililer ölümünün işle bağlantılı olmadığına hükmetti. Eşi bu karara itiraz ediyor ve aylar süren uzun çalışma saatlerine ve strese dikkat çekiyor.
  • Eşi, yapılacağı konuşulan maddi sıkıntı desteğinin ulaşmadığını ve hisse opsiyonlarının bir kısmının iptal edildiğini söylüyor. Xiaomi destek sağladığını belirtiyor ve herhangi bir kusuru olduğunu reddediyor.
  • Wang’la çalışanlar, ölümünün şirket genelinde çalışma saatlerinde bir değişikliğe yol açmadığını söyledi.
  • Maimai’nin 2024’te yaptığı ankete göre Xiaomi’de ortalama çalışma günü yaklaşık 11,5 saatti. Ulusal istatistiklere göre Çin’de o yıl ortalama çalışma haftası 49 saatti.
  • Xiaomi, SU7’yi 2024’te piyasaya sürdü ve YU7’yi 2025’te tanıttı. Otomobil birimi 2025’in ilk çeyreğinde yaklaşık 500 milyon yuan zarar ederken Lei Jun, yılın ikinci yarısında kâra geçilebileceğini söyledi.
  • BYD’nin Mayıs sonundaki fiyat indirimleri, Çin elektrikli araç pazarındaki rekabet baskısını artırdı.
  • Xiaomi 2027’ye kadar Avrupa pazarına girmeyi planlıyor, Münih’te bir araç araştırma ve tasarım merkezi açtı ve on yıl içinde çip geliştirmeye 50 milyar yuan yatırım yapma taahhüdünde bulundu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir