Kuala Lumpur, bölgesel birlik sınavına ev sahipliği yapıyor
ASEAN liderleri; yüzde 10 ila 40 arasında değişen gümrük vergileri, deniz anlaşmazlıkları ve Myanmar'daki iç savaş Güneydoğu Asya'nın birlikte hareket etme kapasitesini zorlarken, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Başbakanı Li Qiang ile Kuala Lumpur'da bir araya geliyor. Zirvede ayrıca planlanan iki önemli gelişme de gündemde: Doğu Timor'un birliğin 11. üyesi olarak kabul edilmesi ve bu yaz yaşanan ölümcül sınır çatışmalarının ardından Tayland ile Kamboçya arasında varılan barış anlaşmasını simgeleyen tören.
İçindekiler
- Kuala Lumpur, bölgesel birlik sınavına ev sahipliği yapıyor
- Güneydoğu Asya neden her iki gücün de sürece katılmasını istiyor?
- Deniz anlaşmazlıkları hukuki hakları baskı altına alıyor
- ABD'nin güvenlik bağları ve Manila'nın denge arayışı
- Gümrük vergileri bölgedeki fabrikaları etkiliyor
- RCEP ve nadir toprak elementleri ticaret gündemini şekillendiriyor
- Myanmar, ASEAN'ın krizlere müdahale kapasitesini sın�ıyor
- Sınır anlaşması ve 11. üye
- Farklı ulusal çıkarlar ortak tutumu şekillendiriyor
- Bölgesel nüfuz somut sonuçlara bağlı
- Bilinmesi gerekenler
27 Ekim 2025 itibarıyla toplantılar, hem Washington'a hem de Pekin'e büyük ölçüde bağımlı ülkeler arasındaki diplomasinin merkezine Malezya'yı yerleştiriyor. ABD, Güneydoğu Asya'nın en büyük yatırımcısı; Çin ise en büyük ticaret ortağı. Bölge liderleri, iki güç arasındaki rekabetin kendi tercihlerini belirlemesine izin vermeden her iki ilişkiyi de korumak istiyor.
Singapur Başbakanı Lawrence Wong, bir çalışma oturumunda diğer liderleri ASEAN'ın önemini korumasının üyelerinin birlik içinde kalmasına bağlı olduğu konusunda uyardı. Wong'un mesajı, dış baskıların birlik içindeki görüş ayrılıklarını derinleştirme riskine dikkat çekiyordu.
Singapur Başbakanı Lawrence Wong, bölünmesi hâlinde ASEAN'ın sonunun geleceğini ve büyük güçler arasındaki rekabet yoğunlaşırken birliğin birlikte hareket etmesi gerektiğini söyledi.
Trump ve Li, zirvedeki toplantılara ve ikili görüşmelere birbiriyle rekabet eden stratejik ve ekonomik önceliklerle katılıyor. ASEAN'ın ayrıca kendi üyeleri arasındaki anlaşmazlıkları ele alması, Myanmar konusunda ilerleme kaydetmesi ve farklı güvenlik ilişkilerine ve ekonomik ihtiyaçlara sahip ülkeler arasındaki iş birliğini sürdürmesi gerekiyor.
Bu nedenle buluşma, uzlaşma fırsatlarını çözülmemiş gerilimlerle bir araya getiriyor. Doğu Timor'un planlanan üyeliği ASEAN'ın artan ağırlığına işaret ederken Tayland-Kamboçya anlaşması, şiddetin ardından rahatlama sağlıyor. Ancak bu gelişmelerin hiçbiri liderlerin ticaret, deniz hakları ve bölgesel kriz yönetimi konularında karşı karşıya olduğu zorlu kararları ortadan kaldırmıyor.
Güneydoğu Asya neden her iki gücün de sürece katılmasını istiyor?
ASEAN, onlarca yıldır tüm büyük güçlerle ilişkilerini sürdürürken bölgesel iş birliğini örgütlemeye çalışıyor. Birliğin tercih ettiği yaklaşım kapsayıcı: Ülkeler, karşıt kamplara katılmadan birlikte çalışabilmeli.
Washington, Hint-Pasifik politikasını kurallara dayalı uluslararası düzen ve seyrüsefer serbestisi çerçevesinde tanımlıyor. Seyrüsefer serbestisi, gemi ve uçakların kullandıkları sular ve hava sahası için geçerli kurallar uyarınca yasal biçimde faaliyet gösterebilmesi anlamına geliyor. Pekin ise ekonomik büyümeyi ve içişlerine karışmamayı vurgularken ticaret, yatırım ve giderek güçlenen ordusu aracılığıyla nüfuzunu artırıyor.
Güneydoğu Asya ülkeleri yatırım ve güvenlik ilişkileri bakımından ABD'ye, ticaret ve büyüme bakımından ise Çin'e bağımlı. Birini diğerine tercih etmek, çoğu zaman her iki ülkeyle de iş birliği gerektiren ulusal öncelikleri karmaşıklaştırır.
ASEAN'ın Hint-Pasifik Görünümü bu tercihi yansıtıyor. Hiçbir ortağı dışlamadan açıklık, şeffaflık ve diyalog çağrısı yapıyor. ASEAN liderleri, ülkeleri rakip gruplara bölen katı hizalanmalar yerine sağlık, iklim, altyapı ve dijital ticaret alanlarında somut çalışmalar yürütmeyi tercih ediyor.
Endonezya, Malezya ve Tayland; Çin'den yatırım ve teknoloji sağlamaya çalışırken ABD ve ortaklarıyla güvenlik ve eğitim bağlarını sürdürüyor. Vietnam ve Singapur, Çin'le ekonomik ilişkilerini açık tutarken Washington ve diğer bölgesel ortaklarla savunma ve ekonomi iş birliğini güçlendiriyor.
Kamboçya, Laos ve Myanmar özellikle finansman ve altyapı alanlarında Çin'e daha fazla bağımlı. Filipinler, Pekin'le zorlu ilişkisini yönetirken karşılıklı savunma anlaşması kapsamında ABD'yle güvenlik iş birliğini güçlendiriyor. Üyeler taraf tutmaktan kaçınmak istese de bu farklı öncelikler ASEAN içinde uzlaşmayı zorlaştırıyor.
Deniz anlaşmazlıkları hukuki hakları baskı altına alıyor
Güney Çin Denizi, Kuala Lumpur'daki zirvenin başlıca güvenlik gündemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Çin sahil güvenliği ve deniz milisleri ihtilaflı oluşumların yakınında faaliyet gösterirken, hak iddiaları çakışan Güneydoğu Asya ülkeleri uluslararası hukuk kapsamındaki haklarını savunuyor.
Filipinler'in münhasır ekonomik bölgesinde neredeyse her gün gerilim yaşanıyor. Vietnam ve Malezya, kendi sularına yakın bölgelerde sık sık yaşanan ihlalleri izliyor. Endonezya, yasa dışı balıkçılığı ve izinsiz sondajı caydırmak için Natuna Adaları'nın kuzeyindeki devriye faaliyetlerini artırdı.
Münhasır ekonomik bölge, bir ülkenin kıyısından 200 deniz miline kadar uzanır ve ülkeye bu sulardaki kaynaklar üzerinde haklar tanır. Güneydoğu Asya ülkelerinin çoğu, denizlerdeki haklarının dayanağı olarak Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni (UNCLOS) gösteriyor.
Çin'in yakın zamanda dokuz çizgiden on çizgiye güncellediği kapsamlı harita iddiaları bu bölgelerle örtüşüyor. 2016'da UNCLOS kapsamında kurulan bir mahkeme, Çin'in kapsamlı iddialarını reddetti. Denizlerdeki hukuki haklara ilişkin süregelen anlaşmazlık, hem denizdeki karşılaşmaları hem de ASEAN ile Pekin arasındaki müzakereleri etkiliyor.
ASEAN ve Çin, Güney Çin Denizi'ne ilişkin bir davranış kuralları metni için görüşmeleri hızlandırmak istediklerini söylüyor. Önerilen metnin, tehlikeyi azaltmayı ve olayları yönetmeyi amaçlayan ortak kurallar belirlemesi bekleniyor. Yıllardır yavaş ilerleyen müzakerelerde tarafların hukuki tutumları arasındaki fark da büyük. Görüşmelerin tamamlanması için tarih verilmedi.
Çin Başbakanı Li Qiang, farklılıkları yönetmek için diyalog çağrısı yaptı ve bölge liderlerini rekabetin karşıt kamplara dönüşmesine izin vermemeleri konusunda uyardı.
Çin Başbakanı Li Qiang, bölge liderlerine ülkelerin taraf tutmaya ve bloklar arası karşılaşmaya karşı çıkması, yeni bir Soğuk Savaş'tan kaçınması gerektiğini söyledi.
ABD'nin güvenlik bağları ve Manila'nın denge arayışı
Washington, bölgede varlığını sürdürme ve müttefiklerini destekleme niyetinin sinyalini veriyor. Açıklanan öncelikleri arasında seyrüsefer serbestisi, gemi ve uçakların yasal faaliyetleri ve mevcut düzenlemeleri zor kullanarak değiştirme girişimlerine karşı koymak yer alıyor.
ABD, Güneydoğu Asya'daki birçok ortağıyla savunma ve sahil güvenlik ilişkilerini güçlendiriyor; ortak devriye ve tatbikatlar düzenliyor. ABD'li yetkililer bu angajmanı, ülkeleri Washington ile Pekin arasında seçim yapmaya zorlama girişimi değil, uluslararası hukuka bağlılığın göstergesi olarak tanımlıyor.
Zirvede ABD'nin verdiği mesajlar, denizdeki hukuki kuralları savunmaya yönelik geçmiş açıklamaları hatırlatıyor. ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris daha önce Washington'ın Güneydoğu Asya ülkeleriyle deniz güvenliği alanında çalışma taahhüdünü ortaya koymuştu.
ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris, ABD'nin Güney Çin Denizi de dahil olmak üzere kurallara dayalı uluslararası düzeni savunmak için Güneydoğu Asya'yla çalışacağını ve hukuka aykırı deniz yetki alanı iddialarıyla kışkırtıcı eylemlere karşılık vereceğini yineledi.
Filipinler, Geliştirilmiş Savunma İşbirliği Anlaşması kapsamında ABD kuvvetlerine tanınan erişimi genişletti ve ortak devriyeleri artırdı. Manila ayrıca Washington'la karşılıklı savunma anlaşmasının, Güney Çin Denizi'nde Filipin kuvvetlerine veya kamu gemilerine yönelik silahlı saldırıları kapsadığını yineledi.
Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., çatışmadan kaçınırken Filipinler'in denizlerdeki haklarını savunmaya çalıştı. Bu tutum, Second Thomas Sığlığı veya Scarborough Sığlığı yakınlarında çatışmalar yaşandığında Çin'le ekonomik ilişkileri sürdürmenin ne kadar zor olduğunu gösteriyor.
Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., ülkesinin çatışma istemediğini ancak egemenliğine yönelik her türlü tehdide karşı koyma yükümlülüğü bulunduğunu söyledi.
Manila için güvenlik iş birliğiyle ticari ilişkilerin aynı anda yönetilmesi gerekiyor. Washington'la yakınlaşan ilişkiler, Pekin'le ekonomik bağları sürdürme isteğiyle birlikte yürütülüyor. Bu nedenle denizde yaşanan her çatışma, güvenlik sorununun yanı sıra diplomatik bir sınav hâline geliyor.
Gümrük vergileri bölgedeki fabrikaları etkiliyor
ASEAN'ın ekonomik kaygıları, ABD ile Çin arasındaki ticaret anlaşmazlığıyla yakından bağlantılı. Gümrük vergileri ve ihracat kontrolleri, bitmiş ürünler yurt dışındaki alıcılara ulaşmadan önce birkaç Güneydoğu Asya ülkesinden geçen tedarik zincirlerini etkiliyor.
Gümrük vergisi, ithal ürünlerden alınan vergidir. ABD'nin daha yüksek gümrük vergileri, Güneydoğu Asya'dan gönderilen ürünleri Amerikan pazarında pahalılaştırabilir; talebi azaltıp şirketlerin nerede yatırım yapacağına ilişkin kararlarını zorlaştırabilir.
ASEAN ekonomileri büyük ölçüde ihracata dayanıyor ve küresel imalat ağlarına entegre durumda. Gelişmiş yarı iletkenler ve temel ekipmanlara getirilen kısıtlamalar, Malezya, Singapur, Tayland ve Vietnam'da parça montajı veya testi yapan işletmeleri etkiliyor. İhracat kontrolleri, hangi ürün ya da teknolojilerin yurt dışına satılabileceğini sınırlandırarak hem ara girdilere hem de bitmiş ürünlere erişimi etkiliyor.
Kuala Lumpur zirvesinde, ticarete maruz kalma durumunu ve yüzde 10 ila 40 arasında değişen gümrük vergilerinin etkilerini inceleyen alışılmadık bir ortak ekonomi oturumu düzenleniyor. Birkaç ASEAN hükümeti, bu önlemlerin yarattığı sarsıntıyı hafifletmek için ikili anlaşmalar imzaladı.
Bu tür anlaşmalar tek tek ülkelere bir ölçüde nefes aldırabilir. Ancak ASEAN liderleri bölge genelinde ticaret ve yatırımları nasıl koruyabileceklerini de değerlendiriyor. Bir fabrikanın kararları birkaç ülkedeki tedarikçileri ve çalışanları etkileyebildiğinden, bir ticari ilişkideki değişiklik tüm üretim ağına yayılabilir.
Birçok üye, Washington'ın güvenlik alanındaki angajmanına yapıcı bir ekonomi gündeminin eşlik etmesini istiyor. Dijital ticaret standartları, hizmet piyasalarına erişim ve altyapı finansmanı; ülkelerin bir büyük güce karşı diğerinin yanında yer almasını gerektirmeden büyümeyi destekleyebilecek iş birliği alanları olarak öne çıkıyor.
RCEP ve nadir toprak elementleri ticaret gündemini şekillendiriyor
Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) üyelerinin 2020'den bu yana ilk yüz yüze buluşması zirveyle eş zamanlı düzenleniyor. RCEP, ASEAN'ın yanı sıra Çin, Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda'yı bir araya getiriyor.
Anlaşma, gümrük vergileriyle menşe kurallarını uyumlaştırmayı amaçlıyor. Menşe kuralları, parçaların birkaç ülkeden geldiği ve işletmelerin bir ticaret anlaşması kapsamında sunulan gümrük avantajlarından yararlanmak istediği durumlarda bir ürünün hangi ülkede üretilmiş sayılacağını belirliyor.
Çin Başbakanı Li, toplantılarda açık ticareti ve korumacılığa karşı çıkmayı savundu; RCEP'in uygulanması ve kapsamının genişletilmesi için daha fazla çalışma yapılması çağrısında bulundu. Korumacılık, uluslararası ticareti zorlaştırabilecek kısıtlamalar da dahil olmak üzere yerli işletmeleri yabancı rekabetten koruyan önlemleri ifade ediyor.
Çin'in nadir toprak elementi tedariki üzerindeki kontrolü, ticaret müzakerelerinde bir başka baskı unsuru oluşturuyor. Elektrikli araçlar ve ileri imalat için temel önemdeki bu malzemeler, Pekin'e güvenilir tedarike bağımlı sektörler üzerinde nüfuz kazandırıyor.
Bölgesel ortaklar, piyasaları mümkün olduğunca açık tutarken tedarik zincirlerini çeşitlendirmek, şeffaflığı artırmak ve tek bir tedarikçiye bağımlılığı azaltmak istiyor. Üreticiler açısından bu, mevcut ticari ilişkilerin avantajlarından vazgeçmeden malzeme ve parçalara güvenilir erişim sağlamaya çalışmak anlamına geliyor.
ASEAN Serbest Ticaret Bölgesi ve RCEP dahil olmak üzere ASEAN'ın ticaret düzenlemeleri, korumacılık yaygınlaşırken ticaretin sürmesini sağlayacak yollar sunuyor. Zirvedeki ekonomi görüşmeleri, bu bölgesel araçları gümrük vergileri, teknoloji kısıtlamaları ve gelecekteki yatırımlara ilişkin belirsizliklerin yol açtığı acil sorunlarla ilişkilendiriyor.
Myanmar, ASEAN'ın krizlere müdahale kapasitesini sın�ıyor
Myanmar'daki iç savaş sınır bölgelerini istikrarsızlaştırıyor, sivilleri yerinden ediyor ve komşu ülkelere uzanan suç ağlarını besliyor. Çatışma, ASEAN'ın kendi üyeleri arasındaki bir krizi yönetme kapasitesini sürekli baskı altında tutuyor.
ASEAN'ın Beş Maddelik Uzlaşısı; şiddetin sona erdirilmesini, insani yardım ulaştırılmasını ve tüm taraflar arasında kapsayıcı diyaloğu öngörüyor. Uygulama yavaş ilerledi; çatışma sürdükçe bölge başkentlerindeki hoşnutsuzluk arttı.
Singapur, ASEAN'a ilkeli bir tutumunu koruma çağrısı yaptı. Başbakan Wong, şiddetin azaltılmasını, insani yardımın ulaştırılmasını ve Myanmar'daki tüm kilit paydaşlarla diyaloğun sürdürülmesini istedi.
Wong, diplomasinin devam edebilmesi için ASEAN Özel Temsilcisi'nin görev süresinin uzatılmasını da destekliyor. Yardım ulaştırma ve tarafları diyaloğa çekme çabaları, derin biçimde bölünmüş bir çatışmada taraflarla temas kurulmasını gerektirdiğinden, sürdürülebilir angajman önem taşıyor.
ASEAN'ın üyelerin içişlerine karışmama geleneği, bu kararları hassas kılıyor. Buna rağmen Myanmar'daki savaş; yerinden edilme, güvensizlik ve suç yoluyla ülke sınırlarının ötesindeki insanları da etkiliyor ve bölgesel müdahale baskısı yaratıyor.
Myanmar'a ilişkin görüşmeler, Wong'un birlik uyarısıyla doğrudan bağlantılı. Üyeler, bir üyenin kendi içindeki krize ASEAN'ın ne ölçüde müdahale etmesi gerektiği konusunda farklı görüşlere sahipken diplomasi ve insani yardım çabalarını sürdürmek için yeterli ortak zemini bulmalı.
Sınır anlaşması ve 11. üye
Tayland ile Kamboçya'nın planlanan barış töreni, bu yaz yaşanan ölümcül sınır çatışmalarının ardından zirveye daha umut verici bir gündem getiriyor. Malezya arabulucu rolü üstleniyor ve anlaşmaya yön vermeye yardımcı olmak için en üst düzeydeki kişisel ilişkilerden yararlanıyor.
Trump'ın imza törenine katılmasının etkinliğin görünürlüğünü artırması bekleniyor. Tören, ASEAN üyeleri arasındaki bir anlaşmazlığı büyük güçler arasındaki rekabete ilişkin daha geniş görüşmelerle aynı gündemde buluşturuyor.
Doğu Timor'un ASEAN'ın 11. üyesi olarak resmen karşılanması da planlanan bir diğer önemli gelişme. Ülkenin kabulü, liderlerin farklı ulusal çıkarlara rağmen ASEAN'ın bütünlüğünü koruyabildiğini göstermeye çalıştığı bir buluşmada birliğin artan bölgesel ağırlığının altını çiziyor.
Zirve çevresindeki başlıca gelişmelerin sıralaması şöyle:
- 2016'da UNCLOS kapsamında kurulan mahkeme, Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki kapsamlı iddialarını reddetti. Bu hukuki anlaşmazlık denizlerdeki gerilimleri etkilemeyi sürdürüyor.
- 2020'de RCEP, Kuala Lumpur zirvesi kapsamında düzenlenen ve katılımcılarının daha sonra gerçekleştirdiği ilk yüz yüze buluşma için referans oluşturdu.
- Bu yaz Tayland ile Kamboçya arasındaki ölümcül sınır çatışmaları, Kuala Lumpur'da anılacak barış anlaşmasından önce yaşandı.
- 27 Ekim 2025 itibarıyla zirvenin gündeminde Doğu Timor'un resmen karşılanması, planlanan barış töreni, deniz müzakereleri ve ticaret baskılarına ilişkin görüşmeler yer alıyor.
Malezya'nın rolü, bu gelişmeleri ASEAN'ı hem Washington hem de Pekin'le angaje tutmaya yönelik daha geniş çabasıyla birleştiriyor. Başbakan Enver İbrahim, tarafsızlığı bölgenin çıkarlarına dayanan bilinçli bir tercih olarak tanımladı.
Malezya Başbakanı Enver İbrahim, ASEAN'ın hem ABD hem de Çin'le ilişki kuracağını ve hiçbir yönde taraf tutmadığını söyledi. İki güçle de iyi ilişkiler sürdürmenin bölgenin çıkarına olduğunu ekledi.
Farklı ulusal çıkarlar ortak tutumu şekillendiriyor
Endonezya, savunma kapasitesi ve eğitim alanlarında ABD'yle çalışıyor, seyrüsefer serbestisini destekliyor ve ASEAN öncülüğündeki süreçleri teşvik ediyor. Aynı zamanda Çin'le altyapı ve ticaret alanlarında iş birliği yapıyor; elektrikli araç ve batarya sektörleri için yabancı yatırım arıyor.
Malezya da benzer bir yaklaşım izleyerek tarafsızlık mesajı verirken her iki güçle ticaret ve yatırımlarını artırıyor. Tayland da Çin'le ekonomik angajmanını ABD ve ortaklarını içeren güvenlik ve eğitim ilişkileriyle birlikte yürütüyor.
Vietnam, ABD, Japonya, Hindistan ve Avustralya'yla savunma diyaloğunu genişletiyor, Avrupalı ortaklarla ilişki kuruyor ve yerli sanayi altyapısını güçlendiriyor. Aynı zamanda hem kapsamlı ticari ilişkiler hem de deniz anlaşmazlıkları içeren karmaşık Çin ilişkisini yönetiyor.
Singapur, güçlü bir ABD varlığını bölgesel denge açısından önemli görüyor; Çin'den ticaret ve yatırımları kabul etmeyi sürdürüyor. Kamboçya ve Laos büyük ölçüde Çin'in finansmanına ve siyasi desteğine dayanırken, Myanmar'ın Batılı ülkelerle ilişkileri zayıfladıkça Çin'e bağımlılığı arttı.
Coğrafya, tarih, ekonomik bağlar ve iç siyaset bu farklı tutumları açıklamaya yardımcı oluyor. ASEAN üyeleri tek bir ideolojik ayrımı izlemek yerine, ulusal çıkarlarına göre pratik hesaplar yapıyor. Ortak zorlukları, bu farklılıklar boyunca iş birliğini korumak.
Bölgesel nüfuz somut sonuçlara bağlı
ASEAN'ın merkezi rolü, birliğin bölgesel gündemi belirlemeyi ve dış ortakları ortak çıkarlar etrafında buluşturmayı hedeflemesi anlamına geliyor. Trump ile Li'nin katılımı, birliğin buluşma noktası olarak değerini koruduğunu gösterirken zirve, iç anlaşmazlıkları yönetme ve rakipleri konuşmaya devam ettirme kapasitesini sınamaya hazırlanıyor.
Kuala Lumpur'daki akademisyenler ve uzmanlar, ASEAN'ın önemini koruması için iki gereklilik belirledi: denizlerde uluslararası hukuk ve anlaşmazlıkların barışçı yollardan çözümü dahil temel ilkeler etrafında birlik ve vatandaşlar için anlamlı sonuçlar.
Bağlantısallık, yeşil ekonomi, dijital standartlar ve halk sağlığı, liderlerin görüşmeleri eyleme dönüştürmesinin beklendiği alanlar arasında. Bu öncelikler, diplomasiyi insanların seyahat etme, çalışma, ticaret yapma ve hizmetlere erişme biçimleriyle ilişkilendiriyor.
Malezya'nın dönem başkanlığı için belirlediği kapsayıcılık ve sürdürülebilirlik teması bu somut gündeme işaret ediyor. Zirvenin başarısı, güçlü konukları aynı salonda buluşturmaktan fazlasına bağlı; üyelerin güvenlik anlaşmazlıkları ve ekonomik baskılar boyunca kendi iş birliklerini de işler hâlde tutması gerekiyor.
Profesör Zainal Abidin Sanusi, ASEAN'ın değerini ülkeleri bir araya getirme, birlik ve ortak ilkeleri koruma kapasitesi üzerinden tanımladı.
Profesör Zainal Abidin Sanusi, ASEAN'ın gücünün taraf tutmakta değil köprüler kurmakta yattığını, birliğin önemini gelecek kuşaklar için birlik ve değerlere dayalı liderliğinin belirleyeceğini söyledi.
Kuala Lumpur bu öncelikleri bir araya getiriyor. ASEAN, en büyük yatırımcısı ve en büyük ticaret ortağıyla ilişkilerini korumaya, üyeleri arasındaki çatışmalara yanıt vermeye ve ülkelerinin bağımlı olduğu ekonomik ağları savunmaya çalışıyor.
Bilinmesi gerekenler
- ASEAN, ABD ile Çin arasındaki rekabetin baskısı altındayken Donald Trump ve Li Qiang Kuala Lumpur zirvesine katılıyor.
- Doğu Timor'un ASEAN'ın 11. üyesi olarak karşılanması ve Tayland-Kamboçya barış anlaşmasını simgeleyen törenin düzenlenmesi planlanıyor.
- Güney Çin Denizi görüşmeleri deniz haklarına, uluslararası hukuka ve müzakereleri yavaş ilerleyen davranış kuralları metnine odaklanıyor.
- Yüzde 10 ila 40 arasında değişen gümrük vergileri ve teknoloji ihracat kontrolleri bölgesel imalatı ve yatırım kararlarını etkiliyor.
- RCEP üyeleri, bölgesel ticaret iş birliğini görüşmek üzere 2020'den bu yana ilk kez yüz yüze bir araya geliyor.
- Myanmar'daki iç savaş, ASEAN'ın Beş Maddelik Uzlaşısı'nı ve insani yardım ile diyalog çabalarını sınamayı sürdürüyor.
- ASEAN üyeleri, taraf seçmeye zorlanmaktan kaçınmaya çalışırken Washington ve Pekin'le farklı ilişkiler yürütüyor.
- Bölgesel birlik ve ticaret, bağlantısallık, dijital standartlar, yeşil ekonomi ve halk sağlığı alanlarında somut ilerleme, ASEAN'ın rolünün temelini oluşturuyor.






