Küresel üretim lideri onuncu sırada
Çin, bilgi ve teknoloji çıktılarında ilk sırada yer alırken 2025 Küresel İnovasyon Endeksi’nde (GII) genel sıralamada onuncu oldu. Bu ayrışma, dünyada inovasyonun nasıl ölçüldüğüne ilişkin tartışmaları alevlendirdi. Endeksi hazırlayan Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPO), İsviçre’yi üst üste 15’inci yıl ilk sıraya yerleştirdi; onu İsveç ve ABD izledi.
İçindekiler
- Küresel üretim lideri onuncu sırada
- Genel puan nelerden oluşuyor?
- İsviçre liderliğini neden koruyor?
- Büyüklük ve ölçüm neden önemli?
- Çin’in endüstriyel gücü hangi alanlarda öne çıkıyor?
- Üretim araştırması tartışmaya ne katıyor?
- Sıralamalar politika ve yatırımları nasıl etkiliyor?
- Farklı ölçütler neyi ortaya koyabilir?
- Teknik ilerlemeye eşlik eden finansman yavaşlaması
- 2025 tablosunun dayandığı tarihler
- Özet
Güney Kore, Singapur, Birleşik Krallık, Finlandiya, Hollanda ve Danimarka sonraki altı sırayı aldı. İlk 10’u Çin tamamladı; Almanya ise on birinci sıraya geriledi. Sonuç, Çin’in bilimsel ve endüstriyel gücündeki artışı, daha geniş ulusal ortamın yeni fikirlerin ortaya çıkmasını ve kullanılmasını ne ölçüde desteklediğini gösteren farklı bir ölçütle yan yana getiriyor.
WIPO, 78 gösterge üzerinden 139 ekonomiyi değerlendiriyor. 2025 edisyonu ağırlıklı olarak 2024 verilerine dayanıyor; araştırma, yatırım, kurumlar, altyapı, iş dünyası faaliyetleri ve yaratıcı sektörleri kapsıyor. Çin, geçen yıl uluslararası patent başvurularının yaklaşık dörtte birini gerçekleştirdi ve bilimsel yayınlar ile ileri teknoloji ihracatında önemli bir güç hâline geldi.
Dolayısıyla Çin’in onuncu sırada yer alması, ekonomisinin ürettiği buluşların ya da malların hacminden fazlasını yansıtıyor. Endeks eğitim, düzenlemeler ve finansmana erişim gibi koşulları da ölçüyor. Bu alanlarda güçlü performans gösteren küçük ekonomiler, belirli çıktılarda önde olan çok daha büyük ülkelerin önüne geçebiliyor.
Sıralama, inovasyon finansmanındaki yavaşlamanın yaşandığı bir dönemde açıklandı. Araştırma ve geliştirme harcamalarındaki artış, küresel finans krizinden bu yana en düşük hızına gerilerken girişim sermayesi faaliyetleri 2023’teki düşüşün ardından toparlanamadı. Buna karşın daha verimli süper bilgisayarlar, daha ucuz bataryalar ve dünya nüfusunun yaklaşık yarısına ulaşan 5G ağları gibi teknolojiler ilerlemeyi sürdürdü.
Genel puan nelerden oluşuyor?
GII, bir ekonominin inovasyonu nasıl desteklediğini ve fikirleri ürünlere, hizmetlere ve ekonomik büyümeye nasıl dönüştürdüğünü ölçüyor. Yedi sütun iki gruba ayrılıyor: yenilikçiler için mevcut kaynakları ve koşulları tanımlayan girdiler ile sonuçları ortaya koyan çıktılar.
Beş sütun girdileri kapsıyor. Kurumlar başlığı; hukukun üstünlüğünü, düzenlemelerin etkinliğini ve iş yapma kolaylığını içeriyor. Güvenilir sözleşmeler, öngörülebilir kurallar ve düşük yolsuzluk, buluş geliştirenler ve bunları finanse edip etmeme kararı veren yatırımcılar açısından belirsizliği azaltıyor.
Beşerî sermaye ve araştırma; eğitimi, yükseköğretimi ve araştırma faaliyetlerini kapsıyor. Yükseköğretime kayıt oranlarının yüksek olması, güçlü bilim ve mühendislik programları ve yeterli finansmana sahip araştırma laboratuvarları ekonomilerin genellikle iyi performans göstermesine katkı sağlıyor. Altyapı ise insanların, bilginin ve malların hareket etmesini sağlayan dijital bağlantıyı, enerji güvenilirliğini ve lojistik ağlarını ölçüyor.
Piyasa gelişmişliği; krediye erişimi, yatırım akışlarını ve ticaret finansmanını inceliyor. Bunlar işletmelerin risk almasına ve yeni şirketlerin faaliyete geçmesine yardımcı oluyor. İş dünyasının gelişmişliği ise firmaların bilgiyi nasıl kullandığına ve araştırma-geliştirmeye (Ar-Ge) nasıl yatırım yaptığına bakıyor. Şirketlerle üniversiteler arasındaki işbirliği, araştırma harcamaları, nitelikli istihdam ve ortak projeler bu kapsama giriyor.
İki sütun çıktıları kapsıyor. Bilgi ve teknoloji çıktıları; patentleri, bilimsel yayınları, yüksek katma değerli ihracatı ve inovasyonla ilişkili verimlilik ölçütlerini içeriyor. Yaratıcı çıktılar ise markaları, ticari markaları, kültür ve medya ürünlerini, çevrimiçi yaratıcılığı kapsıyor. Küçük bir ekonomi, bilimsel çalışmaların yanı sıra güçlü yaratıcı sektörlerden ve dijital içerikten de yarar sağlayabiliyor.
Genel sıralama bu iki tarafı bir araya getiriyor. Çin’in yüksek patent, yayın ve ileri teknoloji ihracatı hacmi, bilgi ve teknoloji sütununda ilk sıraya yükselmesini sağlıyor. Endeksin tamamındaki yeri ise girdileri de yansıtıyor. Tutarlı düzenleyici sistemlere, yoğunlaşmış araştırma merkezlerine ve özel risk sermayesine kolay erişime sahip ekonomiler bu alanda avantaj sağlayabiliyor.
İsviçre liderliğini neden koruyor?
İsviçre, sınırlı yüzölçümünü ve yüksek yönetişim kalitesini güçlü bir bilim ve mühendislik birikimiyle birleştiriyor. İlaç, tanı teknolojileri, özel amaçlı makineler ve kimya sektörlerinde faaliyet gösteren küresel şirketler araştırma ve ürün geliştirmeye büyük yatırımlar yapıyor. Bu şirketlerin yeni keşiflere yönelik talebi, bilimsel çalışmaları ticari üretime bağlıyor.
Üniversite patent faaliyetleri öğrenci sayısına göre değerlendirildiğinde İsviçre üniversiteleri de güçlü performans gösteriyor. Üniversitelerin patent faaliyetlerini karşılaştıran araştırmalar, 100 bin öğrenci başına düşen uluslararası patent başvurularında İsviçre’yi üst sıralara yerleştiriyor. Bu ölçüt, akademik araştırmaların hukuki koruma alabilecek fikrî mülkiyete ne kadar etkili biçimde dönüştürüldüğünü gösteriyor.
Üniversiteler, sanayiyle yakın ilişkilerden, teknoloji transfer ofislerinden ve Avrupa araştırma ağlarına erişimden yararlanıyor. Teknoloji transfer ofisleri, patentler ve şirketlerle yapılan anlaşmalar dâhil olmak üzere, keşiflerin laboratuvarlardan çıkarak pratikte kullanılmasına yardımcı oluyor.
İsviçre’nin fikrî mülkiyet korumaları, ileri tedaviler ve cihazlar geliştiren işletmelerin risklerini azaltıyor. Fikrî mülkiyetin tanınmasını kolaylaştıran ve önemli ortaklarla işbirliğini güçlendiren bir ticaret çerçevesi de İsviçre şirketlerini destekliyor. Bu koşullar bir arada, inovasyon girdilerini ve araştırmaların ölçülebilir sonuçlara dönüşmesini güçlendiriyor.
Büyüklük ve ölçüm neden önemli?
Çin’deki eleştirmenler, özellikle kişi başına ya da gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) göre ayarlanan göstergelerin endekste zengin Batı ekonomilerine avantaj sağladığını savunuyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ifade ediyor. Eleştiriler, güçlü performansın görece homojen bir nüfusa yayılması nedeniyle küçük ve zengin ülkelerin yüksek puan alabileceği yönünde.
Çin ise ölçüm açısından daha zor bir örnek oluşturuyor. Ulusal ortalama, gelişmişlik düzeyleri birbirinden çok farklı bölgeleri de içeren büyük ve çeşitli bir ekonomiyi kapsamak zorunda. Shenzhen’deki yoğun inovasyon faaliyeti, sonuçlar 1,4 milyar kişiye göre ortalama hâle getirildiğinde daha az görünür olabilir.
Normalizasyon, farklı büyüklükteki ekonomileri karşılaştırılabilir bir temele oturtmak anlamına geliyor. Yalnızca toplam patent sayısını hesaplamak, büyüklükleri nedeniyle büyük ülkeleri öne çıkarırdı. Rakamları nüfusa ya da ekonomik üretime göre ayarlamak ise faaliyetin yoğunluğuna daha fazla ağırlık veriyor. Her tercih, inovasyonla ilgili farklı bir soruya yanıt veriyor.
Endekste her yıl yapılan değişiklikler de durumu karmaşıklaştırıyor. GII, bilgiler geliştikçe ve politika öncelikleri değiştikçe veri kaynaklarını ve ölçütlerini güncelliyor. Son edisyonlarda girişim sermayesi, dijital bağlantı ve sürdürülebilirlik göstergelerinin ele alınışında değişiklikler yapıldı.
Bu değişiklikler endeksi güncel tutarken sıralamaları da etkileyebiliyor. Bilgi teknolojisi hizmetlerine daha fazla önem verildiğinde bir ülke avantaj kazanabilir; düzenlemelere ya da altyapıya daha fazla ağırlık verildiğinde ise gerileyebilir. Bu nedenle yıllar arasındaki karşılaştırmalarda endeksin nasıl oluşturulduğunu dikkate almak gerekiyor.
Tartışmanın merkezinde hangi göstergelerin dâhil edileceği, nasıl ayarlanacağı ve nasıl bir araya getirileceği bulunuyor. Bu tercihler, tutarlı sistemlere ve güvenilir istatistiklere sahip küçük ekonomilere avantaj sağlayabiliyor. Aynı zamanda büyük bir ülkenin en güçlü bölgelerindeki faaliyet yoğunluğunu yansıtmasını zorlaştırabiliyor.
Çin’in endüstriyel gücü hangi alanlarda öne çıkıyor?
Çin’in inovasyon sistemi, ekonomik güç ve ulusal güvenlik açısından doğrudan sonuçları olan sektörlerde ilerliyor. Bağımsız değerlendirmeler, ticari nükleer enerji, elektrikli araçlar ve bataryalarda Çin’in önde ya da rakipleriyle aynı seviyede olduğunu ortaya koyuyor. Robotik, ekran teknolojileri ve yapay zekânın çeşitli kollarındaki farkı da kapatıyor.
Çin, ileri teknoloji gerektiren bazı stratejik alanlarda ise geride kalıyor. Yüksek teknoloji ürünü yarı iletkenler ve gelişmiş makine tezgâhlarında yabancı teknolojiye bağımlılığını sürdürüyor. Yarı iletkenler, elektronik sistemlerde kullanılan çiplerdir. Makine tezgâhları ise başka makineler ve hassas bileşenler üretmekte kullanılan ekipmanlardır.
Çin’in sanayi yapısı ölçeği, hızı ve uzmanlaşmayı bir araya getiriyor. Büyük iç pazar, şirketlere ürünleri deneme, hızla geliştirme ve maliyetleri düşük tutma olanağı sağlıyor. Bir ürün piyasanın ihtiyaçlarını karşıladığında geniş tedarik zincirleri üretimi hızla artırabiliyor; bu da fiyatları düşürüp ürünün yaygınlaşmasını sağlıyor.
Elektrikli araçlar, bu sürecin Çin dışındaki rekabeti nasıl etkilediğini gösteriyor. Maliyetlerin düşmesi ve ürünlerin hızla değişmesi, küresel fiyat düzeylerini ve performans beklentilerini dönüştürdü. Üretim kapasitesi ve geliştirme hızı, ilk tasarımın yanı sıra bir buluşun değerinin de parçası hâline geliyor.
Çinli şirketler, yapay zekânın cihazlarda, fabrikalarda ve hizmetlerde pratik kullanımlarına da yöneliyor. Önde gelen yapay zekâ sistemlerini karşılaştırmak için kullanılan en gelişmiş performans testlerinde en yüksek puanlara ulaşmaktan ziyade, çoğu zaman karşılanabilir fiyatları ve yaygın erişimi önceliklendiriyorlar.
Bu yaklaşım, yazılımı donanımla birleştiren üretim stratejisine uyuyor. GII, bu gücün bazı yönlerini patentler ve ihracat üzerinden kayda geçiriyor. Üretim bilgisi, tedarikçiler arasındaki koordinasyon ve geniş pazarlara ulaşmak için gereken süre ise tek bir ulusal puanla tam olarak ölçülmesi daha zor unsurlar.
Üretim araştırması tartışmaya ne katıyor?
Surrey Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, sanayi rekabet gücü alanında benzer bir sorunu inceledi. Standart küresel ölçütlerin basitleştirilmiş ağırlıklandırma nedeniyle ülkeleri yanlış gerekçelerle ödüllendirebildiğini ya da cezalandırabildiğini belirledikten sonra yeni bir model geliştirdiler.
Surrey Üniversitesi Uygulamalı İş Analitiği Merkezi Direktörü Ali Emrouznejad çalışmaya liderlik etti. Çalışmanın amacını, sanayi gücünü daha dengeli değerlendirecek bir yöntem bulmak olarak açıkladı:
Modelimiz, sanayi rekabet gücünün yıllardır nasıl sıralandığını sorguluyor. Mevcut küresel endeks, ülkeleri yanlış gerekçelerle ödüllendirebiliyor. Teknoloji, ticaret ve verimliliği dengeli biçimde hesaba katarak sanayi gücünü gerçeği yansıtacak şekilde ölçmenin bir yolunu geliştirdik.
Bu açıklama, ağırlıklandırmanın neden önemli olduğunu gösteriyor. Bir endeks farklı ölçümleri bir araya getiriyor ve her birine verilen önem nihai sıralamanın belirlenmesine yardımcı oluyor. Ticarete daha fazla ağırlık veren bir model, teknoloji ya da verimliliği önceleyen bir modelden farklı bir tablo ortaya koyabilir.
İnovasyon politikası açısından pratik yaklaşım, GII’yi güçlü ve zayıf yönleri belirlemek için kullanmak, ardından bulguları tek tek sektörlerden elde edilen kanıtlar, verimlilik verileri ve gerçek ürünlerle karşılaştırmaktır. Bu, hükümetlerin puandaki iyileşmeleri işletmelerin ve insanların deneyimleyebileceği değişimlerle ilişkilendirmesine yardımcı olur.
Sıralamalar politika ve yatırımları nasıl etkiliyor?
Hükümetler inovasyon sıralamalarına stratejilerinde yer veriyor; yatırımcılar da pazarları değerlendirirken bunları hızlı bir başvuru kaynağı olarak kullanıyor. Üst sıralarda yer almak dikkat çekebiliyor. Bu nedenle ölçütlerin seçilmesi ve yorumlanması kamu politikasıyla iş dünyasına ilişkin kararlar açısından önem taşıyor.
Çin’in çıktılardaki liderliği ile onuncu sırada yer alması ekonomisinin farklı yönlerini anlatıyor. Güçlü araştırma ve sanayi sonuçları, endeksin ölçtüğü daha geniş bir koşullar bütünüyle bir arada bulunuyor. Tek başına genel sıraya odaklanmaktansa sütunları ayrı ayrı incelemek, politika yapıcılara daha yararlı ayrıntılar sunuyor.
Çin, kurumları güçlendirerek, düzenlemeleri daha öngörülebilir hâle getirerek ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin iş dünyasındaki gelişmişliğini artırarak girdi performansını iyileştirebilir. Uygulamada bu, daha fazla şirketin bilgiyi kullanmasına, nitelikli çalışan istihdam etmesine ve araştırmalara katılmasına yardımcı olmayı içeriyor.
Küresel tüketici markaları oluşturmak ve fikrî mülkiyetten daha fazla gelir elde etmek, yaratıcı çıktıları destekler. Bilim ve ileri imalattaki ilerlemenin sürmesi de Çin’in bilgi ve teknoloji çıktılarındaki gücünü korumasına katkı sağlar.
Önde gelen ekonomilerin de kendi öncelikleri var. Güçlü eğitim ve araştırma sistemlerini korumak, bilgi işlem kapasitesini genişletmek ve yetenekli kişileri çekmek öncelikler arasında yer alıyor. Yapay zekâ, biyotıp ve temiz teknolojilerde rekabet büyürken güvenilir fikrî mülkiyet koruması önemini koruyacak.
Farklı ölçütler neyi ortaya koyabilir?
Önerilen üç değişiklik, inovasyon performansına farklı bir bakış sunabilir. Küresel ölçekte büyümeye ulaşmak için gereken süre ya da önemli teknolojilerin dünya genelinde tedarik edilen kısmı gibi ulusal sınırların ötesindeki etkilere daha fazla ağırlık vermek, bir buluşun erişimini değerlendirmeye daha doğrudan yansıtabilir.
Şehirlerdeki faaliyetleri ölçen göstergeler de büyük ekonomilerin en güçlü bölgelerini daha görünür kılabilir. Ulusal ortalamalar, büyük bir araştırma ve üretim merkezi ile inovasyonun daha az yoğunlaştığı bölgeler arasındaki farkları yumuşatabilir.
Göstergelerin seçimi ve ağırlıklandırılmasında daha istikrarlı bir yaklaşım, zaman içindeki karşılaştırmaları kolaylaştırabilir. Böylece okurlar, performanstaki değişiklikleri ölçüm sistemindeki değişikliklerden ayırmakla uğraşmadan daha kolay takip edebilir.
Bu öneriler, uluslararası etkiye, yerel yoğunlaşmaya ve yıllar arasındaki tutarlılığa daha fazla odaklanılmasını sağlayabilir. Temel soru, bir sıralamanın hangi soruya yanıt vermesi gerektiği: Bir ekonominin ne kadar inovasyon ürettiğine mi, onu destekleyen ortamın ne kadar güçlü olduğuna mı, yoksa buluşların piyasaları ne ölçüde dönüştürdüğüne mi?
Teknik ilerlemeye eşlik eden finansman yavaşlaması
2025 endeksi, eşit olmayan bir inovasyon döngüsüne işaret ediyor. Araştırma harcamalarındaki artış yavaşladı ve girişim sermayesi toparlanmakta zorlandı. Buna karşın enerji, iletişim, ulaşım ve sağlığı etkileyen alanlarda ilerleme sürüyor.
Yeşil veri merkezleri verimlilik rekorları kırarken süper bilgisayarlar daha çevreci hâle geliyor, batarya fiyatları düşüyor. Elektrikli araçlar, 5G ve robotik ilerlemeyi sürdürüyor; ancak benimsenme düzeyi bölgelere göre değişiyor. 5G’nin dünya nüfusunun yaklaşık yarısına ulaşması, yatırım artışının zayıfladığı bir dönemde de teknik ilerlemenin sürebildiğini gösteriyor.
İnsan genomu dizilemenin maliyeti de düşmeye devam ediyor. Dizileme, kişinin genetik bilgisinin okunması anlamına geliyor ve tedavilerin kişiye göre uyarlanmasına yönelik yaklaşımları destekleyebiliyor. Öte yandan ilaç onayları geçen yıl yaklaşık yüzde 19 azaldı. Bu da sağlık teknolojilerindeki ilerlemenin eşit dağılmadığını gösteriyor.
Avrupa, GII’nin üst sıralarında güçlü varlığını koruyor. Almanya’nın on birinci sıraya gerilemesi, girdilerdeki ya da çıktılardaki değişikliklerin sıralamayı nasıl etkileyebileceğini gösteriyor. Hindistan ise dijital kamu altyapısı, hizmet ihracatı ve hareketli girişim ekosisteminin desteğiyle son beş yılda yükseldi.
Hindistan, Türkiye, Vietnam ve bazı Afrika ülkeleri, orta gelir düzeyinde ilerleme kaydeden ekonomiler arasında öne çıkıyor. Vietnam, Türkiye ve Senegal, gelir düzeylerinin üzerinde performans gösteren ülkeler arasında yer alıyor. Dijital finans ve yönetişim reformlarıyla sağlanan kazanımlar, hedefli değişikliklerin performansı nasıl artırabileceğini gösteriyor.
2025 tablosunun dayandığı tarihler
Sıralama, farklı dönemlerdeki gelişmeleri bir araya getiriyor. Endeks 2025’te yayımlansa da temel verilerin çoğu 2024’ü kapsıyor. Yatırım karşılaştırması, girişim sermayesinin gerilemeye başladığı 2023’e kadar uzanırken Hindistan’ın ilerlemesi beş yıllık bir dönemi kapsıyor.
- 2023: Girişim sermayesi faaliyetleri düşüşe geçti.
- 2024: 2025 GII’de kullanılan verilerin çoğu bu yıl kaydedildi. Çin uluslararası patent başvurularının yaklaşık dörtte birini gerçekleştirdi ve ilaç onayları yaklaşık yüzde 19 azaldı.
- 2025: Çin ilk 10’a girdi, Almanya on birinci sıraya geriledi ve İsviçre üst üste 15’inci yıl ilk sırada yer aldı.
- 25 Ekim 2025: Çin’in çıktılardaki liderliği ve genel sıralamadaki yeri, inovasyonun ölçülmesine ilişkin tartışmanın odağındaydı.
Bu tartışmada önerilen değişikliklere göre sıralamanın ne zaman değişeceğine ilişkin bir tarih verilmedi. Okurlar, hükümetler ve işletmeler için acil mesele, hem şimdiye kadar elde edilen sonuçları hem de daha fazla inovasyonu destekleyen koşulları anlamak.
Özet
- Çin, GII’nin bilgi ve teknoloji çıktıları sütununda ilk sırada, 2025 genel sıralamasında ise onuncu sırada yer alıyor.
- İsviçre, İsveç ve ABD’nin önünde, üst üste 15’inci yıl ilk sırada bulunuyor.
- WIPO, çoğu 2024’e ait verilere dayanarak 139 ekonomiyi yedi sütunda 78 göstergeyle değerlendiriyor.
- Çin geçen yıl uluslararası patent başvurularının yaklaşık dörtte birini gerçekleştirdi ve Almanya’yı ilk 10’un dışına itti.
- Nüfus ve GSYH’ye göre yapılan ayarlamalar ile gösterge ve ağırlık tercihleri, büyük ve küçük ekonomilerin nasıl karşılaştırılacağını belirliyor.
- Çin elektrikli araçlar, bataryalar ve ticari nükleer enerjide güçlü; yüksek teknoloji ürünü yarı iletkenler ve gelişmiş makine tezgâhlarında ise eksikleri bulunuyor.
- Bazı teknolojiler ilerlemeyi sürdürürken araştırma finansmanındaki artış ve girişim sermayesi faaliyetleri zayıfladı.
- Sektör verileri, verimlilik rakamları ve ürün sonuçları, genel sıralamanın ötesinde ayrıntılar sunuyor.






