Çin, Tayvan etiketleri ve ihtilaflı deniz yetki alanı iddiaları nedeniyle 60 bin haritaya el koydu

11 dakikalık okuma
Çin, Tayvan etiketleri ve ihtilaflı deniz yetki alanı iddiaları nedeniyle 60 bin haritaya el koydu

Qingdao gümrüğü 60 bin haritaya el koydu

Çin'in kıyı eyaleti Shandong'daki Qingdao'da görev yapan gümrük memurları, yetkililerin Tayvan'ın yanlış etiketlendiğini ve Pekin'in toprak iddiaları açısından önem taşıyan sınırlarla adaların haritalarda gösterilmediğini belirtmesi üzerine ihraç edilmek üzere hazırlanan 60 bin haritaya el koydu. Sevkiyatta, Çin'in Güney Çin Denizi'nin büyük bölümü üzerindeki iddialarını göstermek için kullandığı dokuz kesikli çizgi de yer almıyordu.

İçindekiler
  1. Qingdao gümrüğü 60 bin haritaya el koydu
  2. Yetkililere göre haritalardaki hatalar
  3. Dokuz kesikli çizginin önemi
  4. Deniz hukuku iddialar hakkında ne diyor?
  5. El koyma ve imha geçmişi
  6. Tayvan'ın statüsü ve askerî arka plan
  7. Denizdeki çatışmalar gerilimi artırıyor
  8. Haritalar filmleri, sınıfları ve markaları etkileyebiliyor
  9. Matbaalar ve ihracatçıların kontrol etmesi gerekenler
  10. Toprak iddiaları kâğıt üzerindekilerle sınırlı değil
  11. Bilinmesi gerekenler

Müfettişler, haritalarda önemli adaların gösterilmediğini, Japonya ile deniz sınırının işaretlenmediğini ve Japonya'nın Senkaku Adaları adını verdiği Diaoyu Adaları'nın belirtilmediğini söyledi. Gümrük Genel İdaresi, ürünlerin Çin'in birliği ve toprak bütünlüğü için tehdit oluşturduğu gerekçesiyle yurt dışında satılamayacağını belirterek el koyma işlemini ulusal güvenlik meselesi olarak sundu.

Gümrük Genel İdaresi itirazını şu sözlerle açıkladı:

Haritalar, Çin'in ulusal birliğini, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tehlikeye atıyor.

Yetkililer ayrıca üreticilerin gerekli harita onaylarını almadığını söyledi. Çin kuralları, halka dağıtılan haritaların ve çok sayıda eğitim amaçlı haritanın Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından incelenmesini şart koşuyor. Onaylanan ürünlerde özel bir inceleme numarası bulunuyor.

El koyma işlemi, Pekin'in haritacıların kendi tutumuna göre göstermesini beklediği üç anlaşmazlığı bir araya getiriyor: Tayvan'ın statüsü, Güney Çin Denizi'ndeki iddialar ve Japonya yakınlarındaki ihtilaflı topraklar ile sular. Bu şartlar, hedeflenen müşteriler yurt dışında olsa bile matbaalar ve ihracatçılar için geçerli.

Çin, haritacılığı, yani harita yapımını, devletin sorumluluğunda görüyor. Bu tür durumlarda denetimden geçemeyen ürünler imha ediliyor. Yetkililer, Shandong'da el konulan harita sayısının yakın dönemdeki diğer işlemleri açık ara aştığını söyledi. Bunlar arasında mart ayında Qingdao Havalimanı'nda 143 deniz haritasına ve ağustos ayında Hebei eyaletinde iki haritaya el konulması da bulunuyor.

Reklam

Yetkililere göre haritalardaki hatalar

Haritalar, resmî gösterime ilişkin iki temel koşulu karşılamıyordu. Dokuz kesikli çizgiyi içermiyor, ayrıca Çinli yetkililerin ihtilaflı bölgelerin haritalarında yer almasını beklediği adaları ve sınır işaretlerini göstermiyordu.

Yetkililer sevkiyatta kullanılan tam ifadeyi açıklamasa da Tayvan'ın etiketlenme biçimi de el koyma gerekçelerinden biriydi. Çin anakarasında basılan haritalarda Tayvan'ın Çin'in parçası olarak gösterilmesi bekleniyor. Yayıncılar çoğu zaman “Tayvan eyaleti” veya “Tayvan, Çin” gibi etiketler kullanıyor ve adayı anakara ile aynı renkte gösteriyor.

Pekin, Tayvan'ı ayrı bir ülke olarak gösteren ya da adayı Çin'e bağlayan ifadeleri kullanmayan haritaları düzenli olarak engelliyor. Bu şart, adanın yanına basılan isimden fazlasını kapsıyor: renk tercihleri ve sınırların çiziliş biçimi de haritanın Tayvan'ı anakaradan ayrı gösterip göstermediğini yansıtabiliyor.

Japonya ile ilgili itirazlar, deniz sınırı ve Diaoyu ya da Senkaku Adaları üzerinde yoğunlaştı. Adaları Japonya yönetiyor, Çin ise hak iddia ediyor. Çinli yetkililer, Tokyo'nun kabul etmediği bir deniz sınırı da dahil olmak üzere ihraç edilen haritaların Pekin'in tutumunu yansıtmasını bekliyor.

Dokuz kesikli çizginin önemi

Dokuz kesikli çizgi, Çin'in Hainan Adası'ndan Güney Çin Denizi boyunca yüzlerce mil uzanan dokuz kısa çizgiden oluşuyor. Kökeni, Çin hükümetinin 1947'de çizdiği on bir kesikli çizgiye dayanıyor. Bu çizgi, 1949'dan sonra dokuz kesikli çizgiye indirildi.

Pekin, bu çizgiyi Çin'e adalar ve çevresindeki bazı sular üzerinde egemenlik hakları tanıyan tarihî uygulamanın bir yansıması olarak görüyor. Güneydoğu Asya ülkeleri ve çok sayıda hukuk uzmanı ise deniz haklarının Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne, bilinen adıyla UNCLOS'a göre belirlenmesi gerektiğini savunarak bu tutuma karşı çıkıyor.

İhracat haritasında çizginin yer almaması, Çinli düzenleyiciler tarafından muhtemelen Pekin'in tutumunun reddi olarak yorumlanır. Bu nedenle haritacı açısından birkaç çizginin eksik olması, bir sevkiyatın Çin limanından çıkıp çıkamayacağını belirleyebilir.

Reklam

Deniz hukuku iddialar hakkında ne diyor?

UNCLOS, kıyı devletlerine kıyı şeridinden itibaren 200 deniz miline kadar uzanan münhasır ekonomik bölgede egemen haklar tanıdığı gibi kıta sahanlıkları üzerinde de haklar veriyor. Münhasır ekonomik bölge, bir ülkeye sudaki ve deniz yatağındaki kaynaklar üzerinde hak tanıyor; açık deniz üzerinde tam egemenlik vermiyor.

2016'da Lahey'deki bir tahkim heyeti, Çin'in dokuz kesikli çizgi içindeki tarihî haklara dayalı iddialarının UNCLOS sınırlarını aştığı ölçüde hukuki geçerliliği olmadığına hükmetti. Pekin kararı reddetti. Belirli adalar ve kayalıklar üzerindeki egemenlik konusu ise kararla çözüme kavuşmadı.

Bu ayrım önemli; çünkü kara parçasının mülkiyetiyle çevresindeki sular üzerindeki haklar birbiriyle bağlantılı olsa da ayrı meseleler. Bir ada üzerindeki anlaşmazlık, o bölgeyi kimin kontrol ettiğiyle ilgili. Deniz haklarıyla ilgili anlaşmazlık ise çevresindeki sularda balıkçılık veya kaynak geliştirme gibi faaliyetleri kapsıyor.

Her yıl küresel deniz ticaretinin yaklaşık üçte biri Güney Çin Denizi'ndeki boğazlardan geçiyor. Bölge ayrıca değerli balıkçılık alanları ve muhtemel petrol ve doğal gaz rezervleri barındırıyor. Çin, Tayvan, Vietnam, Filipinler, Malezya, Brunei ve Endonezya; Spratly ve Paracel grupları ile Scarborough Sığlığı gibi bölgelerdeki adalar, resifler ve yakın sularda örtüşen iddialarda bulunuyor.

ABD ve diğer ülkelerin donanmaları, aşırı buldukları deniz yetki alanı iddialarına itiraz etmek için seyrüsefer serbestisi operasyonları düzenliyor. Bu operasyonlar, farklı tarafların geniş kapsamlı iddialarına karşılık veriyor ve çoğu zaman Spratly Adaları'nda Çin'in işgal ettiği bölgelerin yakınında ve Scarborough Sığlığı çevresinde yapılıyor.

El koyma ve imha geçmişi

Çinli yetkililer harita şartlarını yıllardır uyguluyor. Eksik onaylar, haritaların sınırları ve ihtilaflı bölgeleri gösterme biçimine yönelik itirazların yanı sıra, el koymaların yaygın gerekçeleri arasında yer alıyor.

Uygulama geçmişi ve deniz anlaşmazlığının geçmişi birkaç tarihe yayılıyor:

  • 1947: Çin hükümeti Güney Çin Denizi'nde on bir kesikli çizgiden oluşan bir hat çizdi.
  • 1949'dan sonra: Hat dokuz kesikli çizgiye indirildi.
  • 2016: Lahey'deki tahkim heyeti, UNCLOS sınırlarını aşan tarihî hak iddialarını reddetti.
  • 2019: Qingdao'daki yetkililer, Tayvan'ı bağımsız bir ülke olarak gösteren 29 bin haritayı imha etti.
  • 2022: Zhejiang eyaletindeki gümrük memurları, resmî standartlara uymayan 23 binden fazla haritaya el koydu.
  • Mart 2025: Qingdao Havalimanı'ndaki görevliler, ulusal sınırlarla ilgili hatalar içeren 143 deniz haritasına el koydu.
  • Ağustos 2025: Hebei eyaletindeki gümrük memurları, Tibet sınırını yanlış gösteren iki haritaya el koydu.

Son el koyma işleminde ele geçirilen 60 bin harita, 2019'da Qingdao'da imha edilen 29 bin haritanın iki katından fazlaydı. Bu olay, Zhejiang'daki vakada görülen aynı şartı da ortaya koyuyor: Yabancı pazarlar için hazırlanan haritalar, başka ülkelerde farklı yöntemler kullanılsa bile, Çin'den ayrılmadan önce Çin devletinin öne sürdüğü sınır iddialarına uymalı.

Reklam

Tayvan'ın statüsü ve askerî arka plan

Tayvan'ın kendi anayasası, silahlı kuvvetleri ve seçilmiş yöneticileri bulunuyor. Adada yaşayanların çoğu kendilerini anakaradan ayrı görüyor. Pekin ise Tayvan'ı da kapsayan tek bir Çin olduğunu savunuyor ve resmî bağımsızlık yönündeki her türlü adımı reddediyor.

Bu anlaşmazlık, haritalardaki etiketleri siyasi açıdan hassas kılıyor. Tayvan'ı ayrı bir ülke olarak gösteren harita Pekin'in tutumuyla çelişirken, anakara yetkililerinin beklediği etiketler adayı Çin sınırları içine yerleştiriyor.

Tayvan Devlet Başkanı William Lai'nin Mayıs 2024'te göreve başlamasının ardından Çin, Tayvan ve çevresindeki adalar yakınında geniş çaplı askerî tatbikatlar düzenledi. Çin'de Joint Sword 2024A adı verilen operasyonlarda adanın çevresinde Taipei, Hualien, Kaohsiung ve Bashi Kanalı yakınlarında bölgeler oluşturuldu.

Tatbikatlarda abluka taktikleri, sahil güvenlik güçleriyle koordineli manevralar ve Çin Halk Kurtuluş Ordusu Donanması'na ait onlarca geminin konuşlandırılması sergilendi. Abluka taktikleri, bir yere giriş çıkışların kısıtlanmasını içeriyor ve Tayvan'a erişimi askerî mesajın bir parçası hâline getiriyor.

Çin'in Doğu Harekât Alanı Komutanlığı tatbikatları ayrılıkçılığa ve dış müdahaleye karşı bir yanıt olarak niteleyerek şu ifadeleri kullandı:

Ayrılıkçı eylemlere karşı bir ceza ve dış müdahaleye karşı bir uyarı.

Haritalara el konulması, bu hassas siyasi ortamda gerçekleşti. Pekin'in Tayvan için belirli bir etiket kullanılmasında ısrar etmesi, adanın Çin'e ait olduğu yönündeki daha geniş tutumunun bir parçası. Pekin bu tutumunu askerî faaliyetlerle de dile getiriyor.

Denizdeki çatışmalar gerilimi artırıyor

Çin ve Filipinler'e ait gemiler arasındaki karşılaşmalar giderek tırmanıyor. 15 Ekim 2025 tarihli haberden önceki hafta sonunda Manila, Çin'e ait bir geminin ikmal görevi sırasında Filipinler'e ait bir devlet gemisine çarptığını ve ona tazyikli su kullandığını öne sürdü.

Pekin, olayın tekrarlanan uyarıların ardından yaşandığını ve Filipinler'e ait geminin tehlikeli biçimde yaklaştığını söyledi. Bu tür karşılaşmalar arttıkça Washington, Filipinler'e yönelik savunma taahhütlerini yineledi.

Tarafların farklı anlatımları, anlaşmazlığın basılı sınırların ötesine geçtiğini gösteriyor. Filipinler'in görevleri ve Çin'in denetim faaliyetleri, hükümetlerin haklar konusunda uzlaşamadığı sularda yürütülüyor. Bu nedenle haritalardaki iddialar, denizde görev yapan mürettebatın aldığı kararlarla doğrudan bağlantı taşıyor.

Reklam

Haritalar filmleri, sınıfları ve markaları etkileyebiliyor

Vietnam, dokuz kesikli çizginin yer aldığı bir harita sahnesi nedeniyle 2023'te Barbie filmini yasakladı. Filipinler aynı sahnenin sansürlenmesini istedi. Bu kararlar, bir pazarda kabul edilebilir olan bir haritanın başka bir pazarda yasağa veya kısıtlamalara yol açabileceğini gösterdi.

Benzer tartışmalar ders kitaplarını, reklamları ve video oyunlarını da etkiledi. İhtilaflı bir sınır; sınıf materyalinde, eğlence ürününde ya da başka bir şeyi tanıtmak için kullanılan görselde yer alsa da sorun yaratabiliyor.

Bazı küresel markalar ve yayıncılar, farklı pazarlar için farklı harita sürümleri hazırlıyor. Diğerleri ise sorun yaşamamak için haritaları pazarlama veya eğlence içeriklerinden çıkarıyor. Bu tercihler hem yasal uyum kaygılarını hem de kamuoyundan gelebilecek tepki riskini yansıtıyor.

Shandong'da ele geçirilen sevkiyat, ihracat için üretimin neden zor olabileceğini gösteriyor. Yabancı bir alıcı kendi pazarına uygun bir harita isteyebilirken, üretimi ve sevkiyatı denetleyen Çinli yetkililer haritanın anakara kurallarına uymasını şart koşuyor.

Matbaalar ve ihracatçıların kontrol etmesi gerekenler

Çinli yetkililer, haritaların ihraç edilmeden önce ülke içindeki şartları karşılamasını bekliyor. Çin'de ürün basan veya ambalajlayan işletmeler için bu durum, haritaları, küreleri, duvar haritalarını ve küçük dekoratif harita eklerini inceleme ve belgelemeyi gerektiriyor.

Yalnızca ana ürünü kontrol etmek, kutudaki, ek malzemedeki veya kullanım kılavuzundaki bir haritanın gözden kaçmasına yol açabilir. İşletmelerin ayrıca bir görselin harita sayılıp sayılmadığını veya kuralların kapsamına giren bir harita eki ya da şeması içerip içermediğini belirlemesi gerekiyor.

İhracatçılar ve yayıncılar için belirtilen pratik kontroller arasında şunlar yer alıyor:

  • Ürünün harita olup olmadığını veya harita eki ya da şeması içerip içermediğini doğrulayın.
  • Gerekli olduğunda Doğal Kaynaklar Bakanlığı'ndan harita inceleme numarası alın.
  • Tayvan etiketinin anakara kurallarına uygun olduğundan emin olun.
  • Güney Çin Denizi'ni gösteren haritalara dokuz kesikli çizgiyi ve Çin'in hak iddia ettiği adaları ekleyin.
  • Diaoyu veya Senkaku Adaları'nı ve Japonya ile deniz sınırını Çin yasalarının gerektirdiği şekilde işaretleyin.
  • Onay sürecini bilen ve belge olmadan sevkiyat yapmayı reddedecek yerel matbaalarla çalışın.
  • Diğer pazarlar farklı gösterim biçimleri gerektiriyorsa ayrı sürümler hazırlayın; mümkün olduğunda bu sürümleri Çin anakarası dışında üretin.
  • Ambalajları, ek malzemeleri ve kullanım kılavuzlarını ana ürün kadar dikkatli inceleyin.

Ticari maliyetler olası para cezalarının ötesine geçiyor. El koyma; sevkiyat tarihlerinin kaçırılmasına, stok kaybına ve siparişlerin iptal edilmesine yol açabilir. Kâr marjı düşük ihracatçılar için sevkiyattan önce haritayı kontrol etmenin maliyeti, limanda tüm partinin imha edilmesinden çok daha düşük.

Reklam

Toprak iddiaları kâğıt üzerindekilerle sınırlı değil

Çin'in harita kuralları, toprak ve denizlerdeki iddialarını pekiştirmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabaların bir parçası. Güney Çin Denizi genelinde Çin, yapay adalar inşa etmek için kum döktü, pistler ve radar sistemleri kurdu ve nüfuz alanını genişleten ileri karakollar oluşturdu.

Bu tesisler, Çin'in varlığının ihtilaflı sularda olağan bir unsur hâline gelmesine yardımcı oluyor. Haritalar iddiaları ifade ederken ileri karakollar ve devriyeler onlara fiziksel bir varlık kazandırıyor.

Güneydoğu Asya'daki birçok lider, merkezinde Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin, yani ASEAN'ın bulunduğu bölgesel bir düzeni tercih ediyor. Çin merkezli bir hiyerarşiyi destekleme konusunda temkinli davranıyorlar. Hükümetleri, Pekin'le derin ekonomik ilişkiler ile ticarette ve denizdeki zorlayıcı taktiklere duyulan rahatsızlık arasında denge kurmaya çalışıyor.

Güney Çin Denizi'nde bir davranış kuralları üzerinde Çin'le düzenli yürütülen diplomatik görüşmeler, gerilimi sona erdirecek bir uzlaşmadan ziyade anlaşmazlıkları yönetmeye yönelik mekanizmalar ortaya çıkardı. Bölgenin karşı karşıya olduğu pratik zorluk, toprak ve deniz hakları konusundaki anlaşmazlıklar sürerken karşılaşmaları yönetmek.

Japonya da Çin'in harita ve deniz faaliyetlerini yakından izliyor. Senkaku veya Diaoyu Adaları üzerindeki Doğu Çin Denizi anlaşmazlığı, sık devriyelere ve yakın karşılaşmalara yol açtı. Çin'in ihraç edilen haritalarda kendi tercih ettiği deniz sınırının gösterilmesi yönündeki talebi, bu anlaşmazlığı sıradan ticari üretime taşıyor.

Shandong'daki el koyma, sonuçları Çin sınırlarını aşan bir iç denetim uygulaması. Pekin; Tayvan, Güney Çin Denizi ve Doğu Çin Denizi'nde iddialarının kamuya açık materyallerde nasıl gösterileceğini belirlemeye çalışıyor. Çin üzerinden ticaret yapan şirketler üretim ve sevkiyatla ilgili doğrudan risklerle karşı karşıya kalırken, komşu hükümetler egemenlik, deniz hukuku ve haritayı kimin tanımlayacağı konusundaki daha geniş mücadeleyle yüzleşiyor.

Bilinmesi gerekenler

  • Shandong'daki gümrük memurları, Tayvan etiketlerini, eksik adaları ve ihtilaflı deniz sınırlarını gerekçe göstererek ihraç edilmek üzere hazırlanan 60 bin haritaya el koydu.
  • Yetkililer, haritalarda dokuz kesikli çizginin ve Çin'in Japonya yakınlarındaki iddialarıyla bağlantılı unsurların yer almadığını söyledi.
  • Çin harita kuralları, halka dağıtılan haritalar ile birçok eğitim amaçlı harita için resmî inceleme ve onay numarası gerektiriyor.
  • Daha önceki uygulamalar arasında 2019'da imha edilen 29 bin harita, 2022'de el konulan 23 binden fazla harita, Mart 2025'te el konulan 143 deniz haritası ve ağustosta el konulan iki harita bulunuyor.
  • Tayvan kendi kendini yönetiyor; Pekin ise adanın Çin'in parçası olduğunu savunuyor ve anakara haritalarının bu tutumu yansıtmasını şart koşuyor.
  • 2016'daki tahkim heyeti kararı, UNCLOS sınırlarını aşan tarihî hak iddialarını reddetti; Pekin kararı kabul etmedi.
  • Tayvan çevresindeki askerî tatbikatlar ve Çin ile Filipinler'e ait gemilerin karıştığı çatışmalar, harita anlaşmazlığının arka planını oluşturuyor.
  • Ürünlerin Çin'in harita kurallarını karşılamaması, matbaalar ve ihracatçılar için el koyma, ürünlerin imhası, sevkiyat gecikmeleri ve sipariş iptali riskleri doğuruyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir