Daha güçlü MPF’ye rağmen emeklilik gelirinde açık sürüyor
Hong Kong’un emeklilik sistemi, Mercer CFA Institute Küresel Emeklilik Endeksi’nin son sıralamasında 100 üzerinden 70,6 puan alarak B notuna yükseldi. Bir yıl önce puanı 63,9’du. 6,7 puanlık artış, sistemi dünya genelinde en büyük ilerleme kaydedenler arasına taşırken Singapur, 70’lerin üst bandındaki puanı ve B+ notuyla önde kalmayı sürdürüyor.
İçindekiler
- Daha güçlü MPF’ye rağmen emeklilik gelirinde açık sürüyor
- Emeklilik sistemi notları neyi ölçüyor?
- Hong Kong’da emeklilik birikimi nasıl oluşturuluyor?
- Güçlü getiriler varlıkları rekor düzeye taşıdı
- eMPF üyeler için neleri değiştirecek?
- Singapur çok daha yüksek katkı payları istiyor
- Garantili faiz ve yaşam boyu ödemeler
- Daha fazla yatırım seçeneği, ancak kısıtlamalar sürüyor
- Kredi notu kuralı ABD tahvillerini gündeme taşıyor
- İyileşme çalışanlara nasıl yansıyor?
- Öne Çıkanlar
Bu yükseliş, Hong Kong’u benzer notlara sahip bazı Avrupa emeklilik sistemleriyle aynı seviyeye getirdi. Yatırımların daha iyi denetlenmesi, üyelerin daha güçlü korunması ve maliyetleri düşürme çabaları, Zorunlu Tasarruf Fonu’nun (MPF) konumunu güçlendirmesine katkıda bulundu. Singapur ise daha yüksek zorunlu tasarruf oranı, garantili faiz ve emeklilik birikimlerini aylık gelire dönüştüren düzenlemeler sayesinde Asya’da liderliğini sürdürüyor.
Hong Kong’daki MPF varlıkları Eylül 2025’te yaklaşık 1,53 trilyon Hong Kong dolarına (HK$) ulaştı. 2024 sonunda bu tutar yaklaşık 1,29 trilyon HK$ düzeyindeydi. Dört milyondan fazla üyeden düzenli olarak alınan katkı payları ve güçlü yatırım performansının desteğiyle sistemde artık yaklaşık 1,5 trilyon HK$, yani 195 milyar ABD doları bulunuyor.
Çalışanlar açısından temel mesele, bu tasarrufların ileride ne kadar gelir sağlayacağı. Hong Kong, yönetim ve yönetişim alanlarında ilerleme kaydetti ancak katkı payı oranları ve emeklilerin birikimlerini çekme biçimi, Singapur’un yaklaşımı karşısında önemli zayıflıklar olmaya devam ediyor.
15 Ekim 2025 itibarıyla sıradaki önemli operasyonel aşama, yıl sonuna kadar eMPF dijital platformuna geçişlerin tamamlanması. Platformun yönetim maliyetlerini düşürmesi ve erişimi kolaylaştırması bekleniyor ancak geçiş sırasında bazı üyeler sorun yaşadı.
Emeklilik sistemi notları neyi ölçüyor?
Mercer CFA Institute Küresel Emeklilik Endeksi, emeklilik sistemlerini yeterlilik, sürdürülebilirlik ve bütünlük olmak üzere üç ölçüte göre değerlendiriyor. Bu ölçütler birlikte, bir sistemin yeterli gelir sağlayıp sağlayamadığını, uzun vadede işleyip işlemeyeceğini ve birikimlerini yönettiği kişileri koruyup korumadığını inceliyor.
Yeterlilik, ödeneklerin ve biriken tasarrufların, kişi çalışmayı bıraktıktan sonra gelirinin yeterli bir bölümünü karşılayıp karşılamayacağını değerlendiriyor. Sürdürülebilirlik; finansmanı, katkı payı oranlarını, nüfus baskısını ve iş gücünün ne kadarının sistem kapsamında olduğunu inceliyor. Bütünlük ise düzenlemeleri, yönetişimi, şeffaflığı, ücretleri ve üyelere yönelik güvenceleri ölçüyor.
B notu, pek çok güçlü özelliği bulunan sağlam bir yapıya işaret ederken yeterlilik ve sürdürülebilirlik alanlarında iyileştirme payı bulunduğunu gösteriyor. Hollanda, İzlanda, Danimarka ve İsrail’inkiler de dahil olmak üzere yalnızca az sayıda sistem A notu alıyor.
Hong Kong’un puanındaki yükseliş, emeklilik tasarruflarının yönetilmesi ve korunmasında kaydedilen ilerlemeyi yansıtıyor. Singapur’un daha güçlü konumu ise çalışanların yaptığı tasarruf miktarına ve bu birikimlerin emeklilik boyunca nasıl gelir sağladığına da dayanıyor. Yönetimdeki iyileştirmeler ile emeklilik geliri farklı ihtiyaçlara karşılık geliyor ve üyeler için her ikisi de önem taşıyor.
Hong Kong’da emeklilik birikimi nasıl oluşturuluyor?
Hong Kong, zorunlu katkı esasına dayalı MPF sistemini 2000 yılında yürürlüğe koydu. Çalışanların ve kendi hesabına çalışanların çoğu sisteme katılmak zorunda. İlgili koşulları karşılayan yerel çalışanlarla Hong Kong’da çalışan yabancı işçiler de kapsamda; böylece ekonominin farklı kesimlerinin sisteme katılımı sağlanıyor.
Katkı esaslı bir sistem, hesaba ne kadar ödeme yapılacağını belirler. Emeklilikteki toplam bakiye, katkılara ve bu katkılardan elde edilen yatırım getirilerine bağlıdır. MPF birikimlerinin yatırıldığı fonları özel sektör mütevellileri yönetiyor. Sistem, kişisel tasarrufları ve işverenlerin sunduğu isteğe bağlı emeklilik düzenlemelerini tamamlayacak temel bir birikim oluşturmak üzere tasarlandı.
Çalışanlar ve işverenler, alt gelir eşiği ve aylık tavan dikkate alınarak ilgili gelirin genellikle yüzde 5’i oranında katkı yapıyor. Tavan 30 bin HK$; zorunlu aylık katkının üst sınırı çalışan için 1.500 HK$, işveren için de 1.500 HK$ oluyor. Kendi hesabına çalışanlar da benzer oranlarda katkı yapıyor.
MPF birikimleri genellikle 65 yaşında kullanılabilir hâle geliyor. Üyeler birikimlerini toplu olarak çekebiliyor, kısmi çekim yapabiliyor veya emeklilik ürünleri üzerinden düzenli ödeme alabiliyor. Seçilen yöntem, birikimin çalışma hayatı sona erdikten sonra günlük harcamaları nasıl karşılayacağını belirliyor.
Yatırımlarını kendileri seçmeyen üyeler, varsayılan yatırım stratejisini kullanıyor. Bu strateji, tasarrufları temel birikim fonu ile 65 yaş ve üzeri fonu arasında bölüştürüyor; üyeler yaşlandıkça yatırım riskini kademeli olarak azaltıyor. Küresel hisse senedi ve tahvillerden yararlanan stratejide, portföy zaman içinde otomatik olarak yeniden dengeleniyor.
Güçlü getiriler varlıkları rekor düzeye taşıdı
MPF varlıkları 2024 sonu ile Eylül 2025 arasında yaklaşık 240 milyar HK$ artarak yaklaşık 1,29 trilyon HK$’dan 1,53 trilyon HK$’a yükseldi. Artışın büyük bölümünü net yatırım getirileri oluştururken düzenli katkılar da sisteme kaynak sağlamayı sürdürdü.
Eylül 2025’e kadarki bir yılda farklı yatırım seçenekleri farklı sonuçlar verdi. MPF hisse senedi fonu yüzde 18,8 net getiri sağlarken karma varlıklar fonunun getirisi yüzde 10,6 oldu. Varsayılan yatırım stratejisindeki temel birikim fonu yüzde 9,8, 65 yaş ve üzeri fonu ise yüzde 3,4 getiri sağladı.
Bu sonuçlar, varlık dağılımının hem büyümeyi hem de riski nasıl etkilediğini gösteriyor. Hisse senetlerine daha fazla yatırım yapan fonlar, piyasaların iyi seyrettiği dönemlerde daha güçlü yükselebilirken riski azaltmayı hedefleyen fonlar daha düşük kazanç sağlayabiliyor. MPF’nin başlangıcından bu yana sistem genelindeki yıllıklandırılmış net getiri, ücretleri ve piyasa döngülerini yansıtacak şekilde yaklaşık yüzde 2,6 oldu.
Zorunlu Tasarruf Fonu Planları Kurumu Başkanı Ayesha Macpherson Lau, sonuçların katkı payı ödemelerini ve yatırımları zaman içinde sürdürmenin faydalarını gösterdiğini söyledi:
Rakamlar, düzenli katkılar, kesintisiz yatırımlar ve zaman içinde bileşik getirinin etkisi sayesinde MPF’nin üyelerin emeklilik birikimi yapmasına yardımcı olabildiğini gösteriyor.
Bileşik getiri, para yatırımda kaldığında yatırım kazançlarının da yeni kazançlar getirebilmesi anlamına geliyor. Bu nedenle düzenli ödemeler, piyasada geçirilen süre ve düşük ücretler bir araya gelerek daha büyük bir emeklilik bakiyesi oluşturabiliyor.
MPF Kurumu sözcüsü, sistemin emeklilik tasarruflarına temel oluşturmadaki rolünü şöyle anlattı:
MPF, Hong Kong’daki çalışan nüfusun temel emeklilik güvencesini artırmada hayati bir rol oynayan, sağlam bir emeklilik tasarruf sistemidir.
eMPF üyeler için neleri değiştirecek?
eMPF platformu, Hong Kong’un reform programının temel unsurlarından biri. Haziran 2024’te başlayan uygulamayla, daha önce 12 mütevelli tarafından yürütülen idari işlemler tek bir merkezi, kâr amacı gütmeyen sisteme taşınıyor. Yatırımları mütevelliler yönetmeye devam ederken idari süreçler platformda birleştiriliyor.
İlk geçiş aşamalarında 11 binden fazla işveren hesabı ve 460 bini aşkın üye hesabı yer aldı. İşlemlerin çoğu elektronik olarak tamamlandı. Tüm hesapların 2025 sonuna kadar aktarılması hedefleniyor.
Sistemin geliştirilmesindeki ve mevcut reformlardaki başlıca tarihler şöyle:
- 2000: Hong Kong, Zorunlu Tasarruf Fonu’nu yürürlüğe koydu.
- Haziran 2024: eMPF platformunun aşamalı geçiş süreci başladı.
- 2024 sonu: MPF varlıkları yaklaşık 1,29 trilyon HK$ düzeyindeydi; vergi indirimine uygun isteğe bağlı katkıların kümülatif tutarı 11 milyar HK$’ı aştı.
- Eylül 2025: MPF varlıkları yaklaşık 1,53 trilyon HK$ ile rekor düzeye ulaştı.
- 2025 sonu: Tüm hesapların eMPF’ye aktarılması hedefleniyor.
Yetkililer, ilk iki yılda yönetim ücretlerinin yüzde 36 azalacağını öngörüyor. On yıl içinde toplam tasarrufun 30 milyar ila 40 milyar HK$ arasında olması bekleniyor. Bu da üye maliyetlerinde yüzde 41 ila 55 arasında olası bir düşüş anlamına geliyor. Platforma geçişin ardından birçok plan ücretleri yüzde 57’ye varan oranda azaltabilir.
Daha düşük ücretler, üyelerin hesaplarında yatırılmış olarak kalan para miktarını artırıyor. Küçük bir indirim bile katkılar uzun yıllar boyunca yatırıma devam ettiğinde ve kazançlar da hesapta kaldığında anlamlı bir fark yaratabiliyor.
Bazı üyeler geçiş sırasında sisteme girişte güçlük ve belirli katkı türleriyle ilgili kafa karışıklığı da dahil olmak üzere sorunlar bildirdi. Hesap aktarımı sürdükçe platformun işletmecisi personel sayısını artırdı, kullanıcı arayüzlerini geliştirdi, eğitim ve desteği genişletti.
MPF düzenleyici kurumunun Genel Müdürü Cheng Yan chee, platformun beklenen maliyet avantajlarını ve üyelerin sisteme geçişini kolaylaştırmaya yönelik çalışmaları anlattı. Düzenleyici kurum, üyeleri odağına alarak idari maliyetleri düşürmeye, dijital erişimi iyileştirmeye ve yönetişimi güçlendirmeye öncelik veriyor.
Singapur çok daha yüksek katkı payları istiyor
Singapur’un Merkezi İhtiyat Fonu (CPF), daha kapsamlı ve merkezi bir sosyal güvenlik ve emeklilik sistemi. 55 yaş ve altındaki çalışanlar genellikle ücret gelirlerinin yüzde 20’sini yatırıyor, işverenler de buna yüzde 17 ekliyor. Böylece aylık 6.800 Singapur doları (S$) olan maaş tavanına kadar toplam katkı oranı yüzde 37’ye ulaşıyor.
Hong Kong’da MPF için olağan toplam katkı oranı yüzde 10. Ayda 30 bin HK$ kazanan bir Hong Konglu çalışan 1.500 HK$ katkı yapıyor; işveren de 1.500 HK$ ödüyor. S$6.800 katkı tavanından yararlanan bir Singapurlu çalışanın CPF hesabına çalışan ve işveren birlikte ayda 2.516 S$ yatırabiliyor.
Katkı oranları en açık karşılaştırmayı sunuyor: Singapur’da yüzde 37, Hong Kong’da yüzde 10. Tutarlar farklı para birimleriyle ifade ediliyor; ayrıca CPF emekliliğin ötesindeki ihtiyaçları da kapsıyor. Yine de çok daha yüksek zorunlu tasarruf oranı, Singapur’un yeterlilik ölçütünde genellikle neden daha iyi performans gösterdiğinin başlıca nedenlerinden biri.
CPF, Singapur vatandaşlarını ve daimi ikamet edenleri kapsıyor. Tasarruflar olağan ihtiyaçlar, sağlık ve emeklilik için ayrı hesaplarda tutuluyor; konut alımlarında, onaylı yatırımlarda, tıbbi harcamalarda ve emeklilik geliri olarak kullanılabiliyor.
Merkezi kurallar sayesinde Singapur sistemi üyelere daha standart bir deneyim sunuyor. Hong Kong ise birden fazla özel sektör mütevellisine ve geniş bir fon yelpazesine dayanıyor. Bu yapı rekabet ve yatırım seçeneği sağlasa da sıradan üyelerin daha fazla kararı değerlendirmesini gerektiriyor. eMPF platformu, bu yatırım yapısını değiştirmeden idari işlemleri kolaylaştırıyor.
Garantili faiz ve yaşam boyu ödemeler
CPF’de Olağan Hesap bakiyelerine yıllık yüzde 2,5 garantili temel faiz uygulanıyor. Özel, MediSave ve Emeklilik hesaplarında bu oran yüzde 4; yüksek bakiyeli hesaplara ve daha ileri yaştaki üyelere ek faiz veriliyor. Garantili oranlar, finansal piyasalardaki değişikliklere rağmen tasarrufların düzenli biçimde büyümesine yardımcı oluyor.
MPF getirileri, üyelerin sahip olduğu yatırımların performansına bağlı. Hisse senetleri ve karma varlıklar iyi yıllarda güçlü kazançlar sağlayabilir ancak piyasalardaki gerilemelerde değer kaybedebilir. Hong Kong’da sistemin başlangıcından bu yana elde edilen yaklaşık yüzde 2,6’lık yıllıklandırılmış net getiri, hem piyasa hareketlerini hem de ücretlerin etkisini yansıtıyor.
Garantili faiz, emekliliğe yaklaşan kişiler için belirsizliği de azaltıyor. Para çekme işlemlerinin hemen öncesinde ya da sonrasında yaşanan bir piyasa düşüşü, ileriki yıllar için elde kalan parayı azaltabilir. Getiri sıralaması riski olarak bilinen bu durumda, tasarruf sahibi hesaptaki parayı kullanmaya başladığında kazanç ve kayıpların hangi sırayla gerçekleştiği önem taşıyor.
Singapur’da emeklilik tasarrufları genellikle yaşam boyu aylık ödeme sağlayan ulusal bir gelir sigortası olan CPF LIFE’a aktarılıyor. Gelir sigortası, birikimleri düzenli gelir akışına dönüştürerek emeklilerin daha uzun yaşamları boyunca harcamalarını karşılamalarına yardımcı oluyor.
Hong Kong’daki birçok MPF üyesi ise 65 yaşında birikimlerini toplu olarak çekiyor. Bu da tasarrufların çok hızlı tükenmesi riskini doğuruyor. Uluslararası değerlendirmelerde, gelir sigortalarının veya düzenli aylık ödeme sağlayan diğer ürünlerin daha fazla kullanılması önerildi. Son politika değişiklikleri para çekme seçeneklerini ve vergi teşviklerini artırdı ancak yaygınlaşma süreci henüz devam ediyor.
Dolayısıyla Hong Kong’daki reformlar iki ayrı ihtiyaca yanıt veriyor: birikimlerin yönetim maliyetini düşürmek ve emeklilik boyunca yeterli olmalarını sağlamak. Singapur’un yaklaşımı, tek seferlik çekim yerine düzenli gelir sağlamaya daha fazla ağırlık veriyor.
Daha fazla yatırım seçeneği, ancak kısıtlamalar sürüyor
Hong Kong’un düzenleyici kurumu, zorunlu emeklilik tasarrufları için fazla riskli gördüğü varlıklara yönelik kısıtlamaları korurken izin verilen yatırımların kapsamını genişletiyor. MPF fonları, Singapur, Japonya, Kanada, Fransa ve Hollanda’daki onaylı borsalarda işlem gören gayrimenkul yatırım ortaklıklarına (GYO) ayırdıkları payı artırabilecek.
GYO’lar, borsada işlem gören yatırım araçları üzerinden gayrimenkule yatırım yapma olanağı sunuyor. Shenzhen ve Şanghay borsalarında işlem gören GYO’lara yatırım yapılmasına da izin verilmesi planlanıyor. Cheng, bu değişikliklerle daha geniş kapsamlı ancak ihtiyatlı bir çeşitlendirme yaklaşımını destekledi.
Zorunlu tasarruf programında taşıdıkları riskler nedeniyle kripto paralar, MPF’nin izin verilen yatırım seçenekleri arasında yer almıyor. Yaklaşım, onaylı yatırımların çeşitliliğini artırırken daha riskli varlıklara yönelik kısıtlamaları sürdürmeyi öngörüyor.
İsteğe bağlı tasarruflar da arttı. Vergi indirimine uygun isteğe bağlı katkı hesaplarının sayısı beş yılda üç katına çıktı; bu katkıların kümülatif tutarı 2024 sonu itibarıyla 11 milyar HK$’ı aştı. Bu ödemeler, üyelerin zorunlu sistem kapsamında gereken tutarın üzerine ek katkı yapmasına olanak tanıyor.
Piyasa geçmişi yatırım tercihleri açısından önemini koruyor. MPF, 2023’e yaklaşırken üyelerin bakiyelerini düşüren kayıplarla zorlu bir dönem yaşadı ancak sonrasında toparlandı. Katkı esaslı bir sistemde çeşitlendirme ve piyasa hareketlerinin zamanlaması, emeklilikte birikecek toplam tutarı birlikte etkiliyor.
Düzenleyici kurum, fon seçerken nasıl karar vereceğinden emin olmayan üyelerin varsayılan yatırım stratejisini değerlendirmesini öneriyor. Hisse senetleri ile tahviller arasındaki dağılımda yapılan otomatik değişiklikler, emeklilik yaklaştıkça riski kademeli olarak azaltmayı amaçlıyor.
Kredi notu kuralı ABD tahvillerini gündeme taşıyor
MPF yatırım kuralları, ABD devlet borçlanma senetlerine yönelik uygulama nedeniyle de dikkat çekti. Yerel düzenlemeler uyarınca, ABD onaylı bir kuruluş tarafından en üst seviye AAA kredi notu almadığı sürece fonlar varlıklarının yüzde 10’undan fazlasını ABD Hazine tahvillerine yatıramıyor.
2025’in başlarında yapılan büyük bir not indirimi, ABD’ye en yüksek notu veren onaylı kuruluş sayısını bire düşürdü. MPF düzenleyici kurumu, elde kalan AAA notunun da kaldırılması ihtimaline karşı mütevellilerden acil durum planları hazırlamalarını istedi.
Kredi notu, bir kuruluşun borçlarını geri ödeme gücüne ilişkin değerlendirmesini ifade ediyor. Bu durumda nottaki bir değişiklik, belirli fonların ABD devlet tahvillerinde tutmasına izin verilen MPF birikimlerinin miktarını da değiştirebilir.
Bazı fonlar, yaygın olarak kullanılan devlet tahvili endekslerini izliyor; yani bir gösterge endeksteki yatırımları yansıtmaya çalışıyor. Not koşulunun değişmesi hâlinde bu fonların, Almanya veya Singapur gibi AAA notuna sahip diğer ihraççılara yönelmesi gerekebilir. Üyeleri korumayı amaçlayan bir kural, küresel ölçekte önemli varlıklara yatırım yapan portföylerde değişiklik yapılmasını gerektirebilir.
Hong Kong Yatırım Fonları Birliği İcra Kurulu Başkanı Sally Wong, yatırım kurallarıyla gösterge endekslerin piyasalardaki değişimleri dikkate alması gerektiğini söyledi:
Düzenleyici çerçeve zamanın gereklerine ayak uydurmalı ve değişen makroekonomik ve yapısal eğilimleri dikkate almalı.
Bu konu, eMPF geçişinin yanı sıra mütevelliler için yeni bir görev doğuruyor: mevcut kurallar çerçevesinde üyelerin birikimlerini yönetmeye devam ederken olası bir not değişikliğine karşı yatırım düzenlemelerini hazırlamak.
İyileşme çalışanlara nasıl yansıyor?
Hong Kong’un daha iyi emeklilik notu üyeler için somut kazanımlarla birlikte geliyor: daha büyük bir emeklilik varlığı havuzu, daha güçlü güvenceler ve idari ücretlerin düşmesi beklentisi. Hesap yönetiminin dijital platformda birleştirilmesi, geçiş tamamlandığında hizmet sağlayıcılar arasında daha tutarlı bir yönetim de sağlayabilir.
Singapur, yalnızca idari reformlarla sağlanamayacak avantajlarını koruyor. Daha yüksek katkı oranı tasarrufların daha hızlı büyümesini sağlıyor, garantili temel faiz getiriyi daha öngörülebilir kılıyor ve CPF LIFE emeklilik bakiyelerini yaşam boyu ödemelere yönlendiriyor.
Hong Kong’un öncelikleri arasında emeklilik gelirinin yeterliliğini artırmak, düzenli ödeme ürünlerinin kullanımını teşvik etmek ve eMPF’ye geçiş sürerken öngörülen ücret indirimlerini hayata geçirmek bulunuyor. Çalışanlar açısından sonuç; hesaplarına ne kadar para yatırıldığına, maliyetlerden sonra ne kadar kaldığına ve birikimlerinin emeklilikte nasıl kullanıldığına bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- Hong Kong’un emeklilik sistemi puanı 63,9’dan 70,6’ya yükselerek B notuna ulaştı; sistem dünya genelinde en büyük ilerlemelerden birini kaydetti.
- Singapur, 70’lerin üst bandındaki puanı ve B+ notuyla Asya’nın lideri olmayı sürdürüyor.
- MPF varlıkları, çoğunlukla yatırım kazançları sayesinde 2024 sonundaki yaklaşık 1,29 trilyon HK$ düzeyinden Eylül 2025’te yaklaşık 1,53 trilyon HK$’a yükseldi.
- Hong Kong’da olağan toplam zorunlu katkı oranı yüzde 10. Singapur’da 55 yaş ve altındaki çalışanlar için bu oran yüzde 37.
- CPF garantili temel faiz sağlıyor; emeklilik tasarrufları da genellikle CPF LIFE aracılığıyla yaşam boyu aylık ödemelere dönüştürülüyor.
- eMPF’ye geçiş Haziran 2024’te başladı. Tüm hesapların 2025 sonuna kadar aktarılması hedefleniyor; ilk iki yılda yönetim ücretlerinin yüzde 36 düşmesi öngörülüyor.
- Hong Kong, GYO’lara izin verilen yatırımların kapsamını genişletirken kripto paraları kapsam dışında tutmayı sürdürüyor.
- Mütevellilerden, ABD’ye verilmiş ve geçerliliğini koruyan AAA notunun olası biçimde kaldırılmasına karşı hazırlık yapmaları istendi.
- Hong Kong’un sıradaki zorlukları arasında daha yüksek emeklilik geliri sağlamak, düzenli ödemeleri yaygınlaştırmak ve ücret indirimlerini hayata geçirmek yer alıyor.






