Kamboçya’da iki köyde geceler korkuyla geçiyor
Banteay Meanchey eyaletindeki Kamboçya köyleri Prey Chan ve Chouk Chey’de çocuklar, 10 Ekim gecesinden bu yana Tayland tarafından yayınlanan feryat sesleri, motor gürültüleri, köpek ulumaları ve cenaze müzikleriyle uyanıyor. 15 Ekim’e gelindiğinde kâbus, panik ve okula gitmeme vakalarına ilişkin anlatımlar, Birleşmiş Milletler’e başvurulmasına ve sınırın her iki tarafında soruşturma çağrıları yapılmasına yol açmıştı.
İçindekiler
- Kamboçya’da iki köyde geceler korkuyla geçiyor
- Hava karardıktan sonra duyulanlar
- Uykusuzluk çocukları nasıl etkiliyor?
- Çatışma anıları yükü artırıyor
- Yayınlar neden hukuki bir anlaşmazlığa dönüştü?
- Sosyal medya fenomeni ve niyet meselesi
- Tayland’ın yanıtı ve bölgesel doğrulama
- Ses taktikleri hedef kitlenin ötesine ulaşıyor
- Aileler, okullar ve yerel liderler neler yapabilir?
- İddialar incelenirken korkuyu azaltmak
- Öne Çıkanlar
Kamboçya İnsan Hakları Komitesi, yayınların sivillere yönelik psikolojik taciz kampanyası olduğunu öne sürüyor. Komite Başkanı Keo Remy, BM insan hakları ofisinden soruşturma başlatmasını ve gözlemciler göndermesini istedi. Kamboçya Savunma Bakanlığı bölgeye bir heyet gönderirken, Kamboçyalı yetkililer yaşananların doğrulanmasına yardımcı olması için ASEAN Geçici Gözlem Ekibi’ne başvurdu.
Tayland ordusu, sınır boyunca yürüttüğü psikolojik operasyonları güvenliği sağlama, yanlış bilgilerin yayılmasına karşı koyma ve yasa dışı faaliyetleri önleme tedbirleri olarak savundu. Faaliyetlerinin uluslararası standartlara uygun olduğunu belirterek şeffaflık sözü verdi. Tayland’da Senatör Angkhana Neelapaijit, yayınlar ve yetkililerin ya da sosyal medya fenomenlerinin olası rolü hakkında soruşturma açılması çağrısında bulundu.
Aileler daha acil bir sorunu anlatıyor: geceyi atlatmak. Çocukları koruma kuruluşları, çocukların ağladığını, kâbuslar gördüğünü ve ertesi sabah okula gitmeyi reddettiğini söylüyor. Öğretmenler yorgun ve en ufak seste irkilen öğrencilerle dolu sınıflardan söz ederken, korkan ebeveynler bazen çocuklarını evde tutuyor. Sınır gerilimleriyle yaşamaya alışkın topluluklarda bu sesler, yatma saatini korku kaynağına dönüştürdü.
Tartışma, Kamboçya-Tayland sınırının bazı kesimlerinde sınırın belirlenmesi ve mayın temizleme çalışmaları konusunda aylardır süren anlaşmazlıkların ardından geldi. Sınırın belirlenmesi, sınır hattının arazi üzerinde nereden geçtiğinin tespit edilmesi anlamına geliyor. Sosyal medyada yayılan videolar, yayınları doğrudan duyamayan ancak artık bu seslerin çıkmasını bekleyen komşu topluluklarda da korkuya yol açtı.
Hava karardıktan sonra duyulanlar
Bölge sakinleri, insan feryatlarını, havalanan uçakları ve acı çeken hayvanları andıran kayıtlar duyduklarını anlatıyor. Bazıları seslerin gece yarısından sonra yükseldiğini, ardından sabaha karşı 03.30 sularında yeniden duyulduğunu söylüyor. Uykuya dalmakta zorlanan çocuklar, yeni bir yayın başladığında panikle uyanabiliyor.
Prey Chan köyü muhtarı Pov Boeun, gürültünün ailelerin tarım, iş ve okul için ihtiyaç duyduğu dinlenmeyi sekteye uğrattığını söyledi. Seslerin küçük çocuklar üzerindeki etkisini şöyle anlattı:
Sesler hayaletleri andırıyor ve doğal değil; küçük çocukların uyumasını çok zorlaştırıyor.
Çatışma anılarını taşıyan yaşlı bölge sakinleri, gürültülü gecelere çocuklardan daha kolay dayanabildiklerini söylüyor. Ancak gençler ve hastalar için kaygılılar. Yaşlı bir köylü, birkaç geceyi çok az uyuyarak ya da hiç uyumadan geçirdiklerini ve insanların hava kararmasından korkmaya başladığını anlattı.
Bölge sakinleri ve yetkililerin anlattığı olay sıralaması, gece yaşanan kesintilerin dışarıdan inceleme çağrılarından önce başladığını gösteriyor:
- 10 Ekim: Aileler, yayınların gece başladığını ve Tayland tarafından Prey Chan ile Chouk Chey’e korkutucu kayıtların ulaştığını söylüyor.
- 15 Ekim’e kadar: Çocuk hakları savunucuları kâbus, panik ve okula gitmeme vakalarını bildiriyordu; Kamboçyalı yetkililer BM’den inceleme ve bölgesel doğrulama talep etmiş, Taylandlı bir senatör de soruşturma çağrısı yapmıştı.
Keo Remy, BM’nin konuyla ilgilenmesini istediği mektubuna köylülerin tanıklıklarını ve kayıtları da ekledi. Yayınların zamanını ve içeriğini şöyle anlattı:
Gece yarısından önce geç saatlerde ve sabaha karşı 03.30 sularında hoparlörlerden feryat eden hayalet sesleri yayınlandı.
Tekrarlanan kesintiler önemli; çünkü etkileri ertesi güne de uzanıyor. Ailelerin çalışmak için dinlenmeye, çocukların öğrenmek için uyumaya ihtiyacı var. Yeniden korkutucu bir gece yaşanmasından endişe eden ebeveynler, olağan düzeni yeniden kurmakta zorlanabilir.
Uykusuzluk çocukları nasıl etkiliyor?
Çocuk psikologları ve çocuk hakları kuruluşları, geceleri tekrarlanan korkutucu seslerin kaygıya, uyku bozukluklarına ve stres tepkilerine yol açabileceği konusunda uyarıyor. Çocuklar yatağa gitmekten kaçınabilir, sürekli tetikte kalabilir ya da panik yaşayabilir. Yetersiz uyku dikkat ve hafızayı da etkileyerek sınıfta öğrenmeyi zorlaştırır.
Child Rights Coalition Cambodia’nın yönetici direktörü Yan Lay, süregelen gürültünün sınır topluluklarındaki çocuklara zarar verdiğini söyledi. Korku ile uyku bozukluğu arasındaki ilişkiyi şöyle anlattı:
Korkutucu ve güvensiz sesler çocukların uykusunu bölüyor; çoğu zaman geceleri kâbuslara ve panik ataklara yol açıyor.
Banteay Meanchey’de çocukların geceleri ağladığı, ebeveynlerine sarıldığı ve okula gitmekten kaçındığı bildiriliyor. Bu davranışlar, korkunun gündelik yaşamı etkilediğine dair uyarı işaretleri. Öğretmenler yorgun ve kolayca irkilen öğrencilerle karşı karşıya kalırken, ebeveynler korkmuş bir çocuğu sınıfa göndermenin alışılmış düzene dönmeye yardımcı mı olacağına yoksa sıkıntısını mı artıracağına karar vermek zorunda.
Ebeveynlerin de güvenilir bilgiye ihtiyacı var. Yetişkinler neler olup bittiğini bilmediğinde, bilgi boşluklarını tahminler doldurabilir. Çocuklar bu korkuları evde ya da başka çocuklardan kapabilir; böylece aile kayıtları hiç duymamış olsa bile kaygı yayılabilir.
Çocuk hakları savunucuları, bakım verenlere dikkatle dinlemelerini, bilinenleri basit bir dille anlatmalarını ve durumu abartmamalarını öneriyor. Okullar, çocukların konuşabileceği güvenilir yetişkinler sağlayabilir ve sınıf düzenini koruyabilir. Tanıdık etkinlikler, gecelerin belirsiz hissettirdiği zamanlarda çocuklara öngörülebilir bir dayanak sunar.
Çatışma anıları yükü artırıyor
Çatışma ve yerinden edilme üzerine yapılan araştırmalar, travmatik olaylara ya da süregelen korkuya maruz kalan çocukların ve diğer hassas grupların kaygı, depresyon ve stres riskiyle daha fazla karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü, çatışmalardan etkilenen yaklaşık her 10 kişiden birinde ciddi ruh sağlığı sorunları gelişeceğini, her 10 kişiden birinin de davranış sorunları yaşayacağını tahmin ediyor.
Önceki krizlerden etkilenen Kamboçya topluluklarını inceleyen araştırmalarda, dayanıklılığın yanı sıra olayların ardından uzun süre devam eden travmalar da belgelendi. Aile desteği, topluluk bağları, inanç pratikleri ve bakıma erişim, insanların iyileşme ve başa çıkma sürecini şekillendiriyor.
Yayınları şimdi duyan bazı aileler daha önceki şiddet olaylarını yaşadı. Yaşlı köylüler, daha önce zorluklarla karşılaştıkları için korkutucu seslere dayanma konusunda kendilerini daha hazırlıklı hissedebilir. Ancak özellikle zaten hasta olan kişiler için tekrarlanan uykusuz geceler stresi artırabilir.
Çocukların duyduklarını anlamak ya da başa çıkmak için daha az imkânı olabilir. Korkutucu bir kayıt, hava her karardığında kötü bir şey olacağı beklentisine dönüşebilir. Yetişkinlerin desteği, açık bilgiler ve duygularını ifade etme fırsatları, çocukların güven duygusunu yeniden kazanmasına yardımcı olabilir.
Yayınlar neden hukuki bir anlaşmazlığa dönüştü?
Kamboçyalı yetkililer ve sivil toplum kuruluşları, yayınların sivilleri sindirmeyi amaçlıyor gibi göründüğü için uluslararası hukuku ihlal ettiğini savunuyor. Açık çatışma olup olmadığına bakılmaksızın geçerli olan insan hakları anlaşmalarına atıfta bulunuyorlar.
İşkenceye Karşı Sözleşme, kamu görevlileri tarafından ya da onların rızasıyla gerçekleştirildiğinde, kasıtlı olarak ağır ruhsal acıya yol açan eylemleri yasaklıyor. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, zalimane, insanlık dışı veya aşağılayıcı muameleyi yasaklıyor. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ise devletlerin çocukları her türlü ruhsal şiddetten korumasını şart koşuyor.
Senatör Angkhana Neelapaijit, Taylandlı yetkililere sosyal medya fenomenlerinin rolünü ve yetkililerin olası dahlinin soruşturulması çağrısı yaptı. Sivilleri korkutmayı amaçlayan eylemlerin, onurlarını ve ruh sağlıklarını korumaya yönelik yasal sınırları aşabileceği uyarısında bulundu:
Özellikle hassas gruplar başta olmak üzere sivillerde korku yaratan veya ruh sağlıklarını etkileyen her türlü eylem, psikolojik işkence teşkil edebilir.
Bir eylemin hukuki açıdan işkence sayılıp sayılmayacağı; amacına, yol açtığı acının ağırlığına ve devlet görevlilerinin müdahil olup olmadığına bağlı. Bu olayda soruşturmacıların yayınları kimin düzenlediğini, kimin onayladığını ya da desteklediğini, amaçlarının ne olduğunu ve insanların ne ölçüde etkilendiğini incelemesi gerekecek.
Hükümet güçleri ya da yetkililer sivilleri sindirmek amacıyla bu faaliyeti desteklediyse, eylem İşkenceye Karşı Sözleşme kapsamında değerlendirilebilir. Sivillere yönelik tekrarlanan ve ağır yayınlar, diğer insan hakları kuralları uyarınca zalimane ya da insanlık dışı muamele olarak da incelenebilir. Çocukların ruh sağlığına kasıtlı olarak zarar vermek, yaygın kabul gören koruma standartlarını ihlal eder.
Keo Remy’nin başvurusu, bu konuların dışarıdan incelenmesini talep ediyor. Mektubunda atıfta bulunulan kayıtlar ve tanıklıklar Kamboçya’nın iddialarının bir parçasını oluştururken, gözlemci ve diplomatik süreç yaşananları ve sorumluların kim olduğunu ortaya çıkarmayı amaçlıyor.
Sosyal medya fenomeni ve niyet meselesi
Kamboçyalı yetkililer ve yerel kaynaklar, gürültüyü internette Gun Jompalang adıyla tanınan Taylandlı sosyal medya fenomeni Guntouch Pongpaiboonwet ile ilişkilendirdi. Milliyetçi içerikleriyle tanınıyor, milliyetçi mesajları öne çıkarıyor ve sınır bölgesinde boy gösteriyor.
Kamboçyalı yetkililer ayrıca yerel Tayland makamlarının ve askeri birliklerin onunla birlikte çalıştığını ya da yayınların yapılmasına izin verdiğini öne sürüyor. Faaliyeti kimin düzenlediği, onayladığı ya da desteklediği, gözlemci ve diplomatik süreç aracılığıyla henüz belirlenmiş değil.
Yayınların hangi amaçla yapıldığı anlaşmazlığın merkezinde yer alıyor. Kamboçya’nın kaygıları arasında, tartışmalı sınır hatlarının yakınındaki tarım arazilerinden köylüleri uzaklaştırmak için korkunun kullanılıyor olabileceği ihtimali de var. Böyle bir amaç, sivil yaşamın aksamasını doğrudan arazi anlaşmazlığına bağlar.
Bir diğer konu da seslerin, Tayland’ın Sa Kaeo eyaletindeki arazi temizleme ve güvenlik operasyonlarıyla bağlantılı daha geniş bir bilgi mücadelesinin parçası olup olmadığı. Öyleyse siyasi ve hukuki sonuçlar, ailelerin gecelerinin bölündüğünü anlattığı iki köyün ötesine uzanabilir.
Kamboçyalı liderler ve keşişler, seslerle sivilleri korkutmanın, özellikle çocuklar etkilendiğinde, ahlaki ve hukuki sınırları aştığını savunuyor. İtirazları, hassas sınır bölgelerinde faaliyet gösteren sosyal medya fenomenlerinin sorumluluğuna da dikkat çekiyor.
Videolar yayınları daha geniş bir kitleye ulaştırdı. Yerel yetkililer ve çocuk hakları savunucuları, telefonlarda yayılan söylenti ve tahminlerin geceleri zaten kendini güvende hissetmeyen çocukların korkusunu artırmasından endişeli. Hoparlörlerin ulaşmadığı topluluklarda bile kayıtların internette tekrar tekrar izlenmesi kaygıya yol açabiliyor.
Tayland’ın yanıtı ve bölgesel doğrulama
Taylandlı askeri yetkililer, sınır boyunca yürütülen psikolojik operasyonların güvenliği sağlamayı, yanlış bilgiyle mücadele etmeyi ve kaçakçılık ile izinsiz geçişler dahil yasa dışı faaliyetleri durdurmayı amaçladığını söylüyor. Psikolojik operasyonlar, mesajlar ya da başka iletişim biçimleri aracılığıyla insanların düşünce veya davranışlarını etkilemeyi hedefliyor.
Ordu, faaliyetlerinin uluslararası standartlara uygun olduğunu ve sınır boyunca barış ile düzenin korunması için ilgili taraflarla iş birliği yapacağını belirtiyor. Ayrıca şeffaflık taahhüdünde bulundu.
Kamboçya Savunma Bakanlığı bölgeye bir heyet gönderirken, doğrulama sürecinde ASEAN Geçici Gözlem Ekibi de yer alıyor. Phnom Penh, bulguların kayıt altına alınarak diplomatik kanallar üzerinden paylaşılacağını söylüyor. Açıklanan hedefler, yaşananları ortaya çıkarmak, sivillere verilen zararı azaltmak ve gerilimi düşürmek.
Taylandlı tanınmış isimler de itirazlarını dile getirdi. Senatör Angkhana’nın soruşturma çağrısının yanı sıra tanınmış gazeteciler, komşu toplulukları korkutmanın Tayland’ın itibarına zarar verdiği uyarısında bulundu. Tartışma askeri taktiklerin ötesine geçerek, güvenlik kurumlarından ve tartışmalı sınır yakınlarında faaliyet gösteren sosyal medya fenomenlerinden beklenen davranışları da gündeme taşıyor.
Doğrulama süreci, birbiriyle çelişen iddiaları somut başlıklara odaklıyor: kayıtların zamanı ve içeriği, bölge sakinleri üzerindeki etkileri ve kişi ya da yetkililerin olaya müdahil olup olmadığı. Aileler için acil mesele, bu çabaların korkuyla bölünen geceleri sona erdirip erdiremeyeceği.
Ses taktikleri hedef kitlenin ötesine ulaşıyor
Hoparlörler başka sınır çatışmalarında da kullanıldı. Kuzey Kore ve Güney Kore sınır boyunca propaganda ve müzik yayını yaptı. Ordular, karşı tarafı tedirgin etmek için alarmlara, sirenlere ve endüstriyel gürültüye de başvurdu.
Sivil topluluklar özel riskler taşıyor; çünkü işitme mesafesindeki herkes etkilenebilir. Çocuklar, yaşlılar, hastalar ve engelliler diğer sağlıklı yetişkinlerden daha ağır zarar görebilir. Davranışları etkilemeyi amaçlayan bir ses, çok farklı ihtiyaçları olan hanelerde uykuyu ve gündelik yaşamı aksatabilir.
Banteay Meanchey’deki köylerde bu kırılganlıklar, geçmiş çatışmaların anılarıyla birleşiyor. Savaş ve yerinden edilme yaşamış Kamboçyalıları inceleyen araştırmalar, yıllar sonra bile yüksek düzeyde travma görüldüğünü ortaya koydu. Yaşlıların dayanıklılığı, özellikle uyku tekrar tekrar bölündüğünde, biriken stresle birlikte var olabilir.
İnsani yardım ortamlarından edinilen deneyimler, bu zararı sınırlamanın pratik yollarına işaret ediyor. Güçlü aile bağları, güvenilir bilgi ve ruh sağlığı desteğine erişim korkuyu azaltabilir. Düzenli uyku rutinleri, çocukların oyun oynayıp kendilerini ifade edebilecekleri alanlar ve eğitimli danışman ya da gönüllülerle iletişim, kontrol duygusunun yeniden kazanılmasına yardımcı olabilir.
Aileler, okullar ve yerel liderler neler yapabilir?
Ebeveynler ve bakım verenler, seslerin korkutucu olduğunu kabul ederek ve yetişkinlerin bunları durdurmak için çalıştığını açıklayarak işe başlayabilir. Çocuklara, korkularını küçümsemeleri ya da gizlemeleri yönünde baskı yapılmadan, duygularını kendi sözleriyle anlatma fırsatı verilmeli.
Düzenli yatma saatleri, yatmadan önce sessiz etkinlikler ve yatma saatine yakın ekran kullanımını azaltmak uyku düzenini yeniden kurmaya yardımcı olabilir. Okullar küçük grup sohbetlerine, sanat etkinliklerine ve oyunlara zaman ayırarak, çocukların sıkıntılarını güvenli bir ortamda ifade etmelerini ve tanıdık günlük etkinliklere dönmelerini sağlayabilir.
Yerel liderler topluluk toplantıları için alanlar ayarlayabilir; sağlık çalışanlarını ya da eğitimli gönüllüleri pratik öneriler paylaşmaya davet edebilir. Kamboçya’daki sivil toplum kuruluşları, geçici barınaklarda verilen destek de dahil olmak üzere, sınır krizlerinde düşük maliyetli yardım sağlama deneyimine sahip.
Bu programlar, insanların stresi ve etkilerini anlamasına yardımcı olan psikoeğitimin yanı sıra çocuklara yönelik oyun ve yaratıcı etkinlikleri de içeriyor. Çocukların kendilerini ifade etmelerine ve özgüvenlerini yeniden kazanmalarına, yalnızca uzman kliniklere bağlı kalmadan yardımcı oluyor.
Çocukları kâbuslar, panik ataklar ya da içine kapanma hali yaşamaya devam eden aileler, daha kapsamlı destek için danışmanlara veya ruh sağlığı hizmetlerine yönlendirilmeli. Belirtiler sürdüğünde ve gündelik yaşamı aksattığında, destek tek bir teselli konuşmasıyla sınırlı kalmamalı.
İddialar incelenirken korkuyu azaltmak
Her iki taraftaki yetkililer, bilinenler hakkında açık ve tutarlı kamuoyu bilgilendirmeleri yaparak sıkıntıyı azaltabilir. Ebeveynlere yönelik rehberlik, söylenti yayılmasına karşı uyarılar ve anlaşılır açıklamalar, ailelerin çocukların kaygısını artırmadan karşılık vermesine yardımcı olabilir.
İnternette yanıltıcı ya da sansasyonel içeriklerin, özellikle yayınların niteliğini abartan paylaşımların daha sıkı denetlenmesi gereksiz paniği sınırlayabilir. Çocukların sınır gerilimini yetişkinlerden duyduktan sonra korkutucu kayıtlarla telefonlarında tekrar tekrar karşılaşması endişeyi özellikle artırıyor.
Diplomatik düzeyde şeffaf bir doğrulama süreci, sivillere yönelik gürültü yayınlarının durdurulacağına dair kamuya açık taahhüt ve yerel komutanlar arasında kurulacak bir yardım hattı, çözüm için pratik yollar sunabilir. Bu önlemler, sorumluluğun soruşturulmasını bölge sakinlerini acilen koruma ihtiyacıyla ilişkilendirir.
15 Ekim itibarıyla anlaşmazlık, sivillerin korunması, sınır diplomasisi ve etkili sosyal medya figürlerinin davranışlarını bir araya getiriyor. Prey Chan ve Chouk Chey için somut meseleler hâlâ aynı: uyku, okula devam, sağlık ve hanenin üzerine bir korku gecesi daha çökmeksizin çalışabilmek.
Öne Çıkanlar
- Bölge sakinleri, 10 Ekim’den bu yana gece saatlerinde Tayland tarafından Prey Chan ve Chouk Chey’e korkutucu kayıtlar ulaştığını söylüyor.
- Çocuk hakları savunucuları ağlama, kâbus, panik ve okula gitmeme vakaları bildirirken, öğretmenler yorgun ve kolayca irkilen öğrencilerden söz ediyor.
- Kamboçya İnsan Hakları Komitesi Başkanı Keo Remy, BM insan hakları ofisinden soruşturma başlatmasını ve gözlemciler göndermesini istedi.
- Kamboçya, Savunma Bakanlığı’ndan bir heyeti bölgeye gönderdi ve ASEAN Geçici Gözlem Ekibi aracılığıyla doğrulama talep etti.
- Tayland ordusu psikolojik operasyonlarını güvenlik önlemleri olarak savunuyor; Senatör Angkhana Neelapaijit ise sosyal medya fenomenleri ve yetkililerin olası dahli hakkında soruşturma çağrısında bulundu.
- Kamboçyalı yetkililer yayınları Gun Jompalang adıyla tanınan Guntouch Pongpaiboonwet ile ilişkilendirdi ve yerel Tayland makamları ile askeri birliklerin destek verdiğini ya da yayınlara izin verdiğini öne sürdü.
- Hukuki incelemenin odağında niyet, ruhsal acının ağırlığı ve devletin müdahalesi bulunuyor. Sorumluluk konusu incelenmeye devam ediyor.
- Yetkililer yayınları ele alırken açık bilgilendirme, istikrarlı rutinler, okul desteği ve danışmanlık hizmetlerine erişim etkilenen çocuklara yardımcı olabilir.






