Nepal’de 2 Yaşındaki Aryatara Shakya, Katmandu’nun Yeni Yaşayan Tanrıçası Oldu

9 dakikalık okuma
Nepal’de 2 Yaşındaki Aryatara Shakya, Katmandu’nun Yeni Yaşayan Tanrıçası Oldu

Katmandu’daki tapınak sarayına yeni bir Kumari geliyor

2 yaş 8 aylık Aryatara Shakya, Dashain’in sekizinci gününde süslü bir tuğla saraya yerleşerek Katmandu’nun yeni yaşayan tanrıçası oldu. Newar topluluğundan küçük kız, 2017’de göreve başlayan ve ergenliğe girmesiyle görev süresi sona eren 11 yaşındaki Trishna Shakya’nın yerini aldı.

İçindekiler
  1. Katmandu’daki tapınak sarayına yeni bir Kumari geliyor
  2. Yaşayan tanrıça neyi temsil ediyor?
  3. Bir çocuk nasıl seçiliyor?
  4. Bir babanın gururu, bir rahibin gizliliği
  5. Saray duvarlarının ardındaki gündelik yaşam
  6. Onu halkın karşısına çıkaran bayramlar
  7. Eğitim ve refah geleneği yeniden şekillendiriyor
  8. Tahtın ötesindeki yaşama dönüş
  9. Değişen Nepal’de kalıcı bir rol
  10. Özetle

Aile üyeleri, bakıcılar ve rahipler Aryatara’yı kalabalık sokaklardan geçirerek Durbar Meydanı’ndaki eski kraliyet sarayının yakınında bulunan tapınak sarayı Kumari Ghar’a taşıdı. Arkadaşları ve inananlar güzergâh boyunca sıralanarak Hindu geleneğinde en yüce saygı göstergesi kabul edilen biçimde alınlarını onun ayaklarına değdirdi. Aryatara alkışlar ve sunularla karşılandı.

Aryatara kırmızı giysiler içindeydi; saçları tepede topuz yapılmış, alnına üçüncü bir göz çizilmişti. Bayram kalabalığının üzerinde taşınarak, yıllarca evi olacak ve hem Hinduların hem Budistlerin kutsal saydığı bu konuta girdi.

Göreve başlama töreni, Nepal’de iyiliğin kötülüğe karşı zaferinin kutlandığı döneme denk geldi. Dashain 15 gün sürüyor; sekizinci gününde aileler ritüeller için bir araya gelirken okullar ve iş yerleri kapandı. Önümüzdeki günlerde yeni Kumari, Nepal cumhurbaşkanına da olmak üzere halka açık kutsamalar yapacak. Ancak zamanının çoğunu sarayın içinde geçirecek; dışarıya çıkması belirli bayramlarla sınırlı olacak.

Aryatara’nın seçilmesi, bugün bu geleneği şekillendiren iki konuyu bir araya getiriyor: Katmandu Vadisi’nin kültürel mirasının temel bir parçasını korumak ve tanrıça olarak yaşayan bir çocuğun eğitim, bakım ve görev sonrası yaşama hazırlık imkânlarına sahip olmasını sağlamak.

Reklam

Yaşayan tanrıça neyi temsil ediyor?

Katmandu Vadisi’ndeki Newar aileleri, ergenliğe girmemiş bir kızı uzun zamandır ilahi dişil gücün, çoğunlukla Shakti olarak anılan enerjinin beden bulmuş hâli kabul ederek onurlandırıyor. İnananlar, koruyucu tanrıça Durga’nın bir biçimi olan Taleju’nun onun bedeninde bulunduğuna inanıyor.

Kumari, Sanskritçede “prenses” anlamına geliyor; Nepalcede ise çoğunlukla “bakire” anlamında kullanılıyor. Bu unvan, çocukluk döneminde üstlenilen kutsal bir görevi tanımlıyor. Geleneğe göre kız ergenliğe ulaştığında ilahi varlık ondan ayrılıyor ve Kumari olarak geçirdiği dönem sona eriyor.

Katmandu’nun Kraliyet Kumari’si, vadideki yaşayan tanrıçalar arasında en tanınmış olanı. Patan, Bhaktapur ve diğer tarihi kentlerde de benzer gelenekler sürüyor. Kız çocuklarının ilahiliğin beden bulmuş hâlleri olarak ritüel biçimde kutsanmasının Güney Asya’da çok daha eski bir geçmişi olsa da kurum, 17. yüzyılda Malla hanedanlığı döneminde bugünkü yerleşik biçimini aldı.

Katmandu Kumari’si aynı zamanda iki dini geleneği bir araya getiriyor. Newar topluluğunun Shakya klanından gelen Budist bir çocuk olmasına rağmen Hindu tanrıçası olarak saygı görüyor. İnananlar onun varlığını, kent ve halkı üzerinde gözeten bir koruyucunun işareti kabul ediyor.

Bir çocuk nasıl seçiliyor?

Rahipler ve bakıcılar, Newar ileri gelenlerine danışarak seçimi yürütüyor. Shakya aileleri, genellikle iki ile dört yaş arasındaki uygun kız çocuklarını aday gösteriyor. Seçiciler, ritüel saflıkla bağlantılı fiziksel koşulların yanı sıra çocukların sağlığını, soğukkanlılığını ve astrolojik işaretlerini değerlendiriyor.

Geleneksel metinlerde 32 kusursuzluk özelliği sıralanıyor. Bu özellikler klinik değil, şiirsel bir dille anlatılıyor: geyik gibi gözler, aslan gibi göğüs, inek gibi kirpikler ve duru, yumuşak bir ses. Seçiciler dişleri ve tırnakları inceliyor; sakin ve çevresini gözlemleyen bir çocuk arıyor. Amaç, günümüzde yaygın olarak anlaşıldığı biçimiyle güzellikten ziyade, saflık idealini yansıtan bedensel bütünlük ve ağırbaşlılık.

Reklam

Kanayabilecek yara izleri ya da lekeler önem taşıyor; çünkü kanama, Kumari’nin görev süresini sona erdirebiliyor. Geleneksel kurala göre sıyrılan bir dizden, düşen bir dişten ya da âdet kanamasından gelen kan, tanrıçanın ayrıldığına işaret ediyor. Trishna’nın görevden ayrılma nedeni ergenliğe girmesi olarak açıklanmıştı.

Korkusuzluk da aranan özelliklerden biri. Aday Kumari karanlıktan korkmamalı. Seçim sürecine dair eski anlatımlarda, çocuğun soğukkanlılığını koruyup korumadığını sınamak için loş odalarda ritüel maskeler, davullar ve sunular eşliğinde yapılan denemeler yer alıyor.

Burçlar, takvim ve ülkenin ihtiyaçlarıyla bağlantılı olarak değerlendiriliyor. Bir kız seçildikten sonra arınma ritüelleriyle tahttan kabul salonundaki yerine geçmeye ve ziyaretçileri karşılamaya hazırlanıyor. Törenin bazı bölümleri, rahiplerin gizliliğe verdiği dini önemi yansıtacak biçimde özel tutuluyor.

Bir babanın gururu, bir rahibin gizliliği

Aryatara’nın babası Ananta Shakya, kızının yaşamındaki bu değişim karşısında şaşkınlık ve gurur duyduğunu anlattı. Eşinin hamileliği sırasında gördüğü bir rüyanın kızının geleceğini haber verdiğine ilişkin aile inancını da paylaştı.

Daha dün sadece kızımdı, bugünse bir tanrıça. Eşim hamileyken rüyasında onun tanrıça olduğunu görmüştü; çok özel biri olacağını biliyorduk.

Aile için seçim, kızlarının yaşayan bir tanrıça olarak tanınmasının onurunu getiriyor. Aynı zamanda tapınak sarayının günlük düzeni, sorumlulukları ve kısıtlamalarıyla şekillenen bir çocukluk dönemini başlatıyor.

Kumari ritüellerinde görev alan kıdemli rahip Udhav Man Karmacharya, tapınağın içindeki törenlerin kutsal niteliğini koruyan unsurlardan birinin gizlilik olduğunu söyledi.

Bu bir sır. Kutsal bir şey. Bütün sırları anlatırsak artık tanrıça olmaz, sıradan bir kadın olur.

Sözleri, rahiplerin bu rolü inanç ve ritüele dayanan bir görev olarak gördüğünü ifade ediyor. Aryatara’nın seçilmesi etrafında düzenlenen törenler, onu bu süregelen dini uygulamanın içine yerleştiriyor.

Reklam

Saray duvarlarının ardındaki gündelik yaşam

Kumari Ghar, hem ev hem de ibadet yeri işlevi görüyor. Aryatara, rahipler ve bakıcıların yardımıyla günlük ibadetlerini yerine getirerek kutsal bir düzeni izleyecek. Belirli saatlerde ziyaretçiler kabul edilirken Kumari oyma ahşap bir tahtta oturuyor.

Kırmızı giysileri, yüz makyajı ve alnına çizilen üçüncü göz, tanrıçanın yaşayan makamı olduğunu gösteriyor. İnananlar onun yüz ifadelerine ve hareketlerine anlam yüklüyor: Gülümsemesi iyi talihin işareti sayılırken ağlaması ya da gülmesi uyarı olarak yorumlanabiliyor. İbadet edenlere geri verilen hediyeler özel bir özenle teslim ediliyor.

Saray dışındaki ziyaretler sınırlı. Bayramlarda Kumari kucakta ya da başkalarının taşıdığı bir tahtırevanla yolculuk ediyor. Ritüel saflığı korumak için yere değmesine izin verilmiyor. Yılın geri kalanının büyük bölümünde yaşamını sarayda, gözlerden uzakta geçiriyor.

Ona gösterilen saygının siyasi bir geçmişi de var. Nepal’de monarşi 2008’de sona ermeden önce devlet başkanı, yönetimin meşruiyetinin işareti olarak her yıl onun kutsamasını alıyordu. Nepal cumhurbaşkanı da bugün bu ritüeli sürdürüyor. Böylece monarşiden seçilmiş yönetime geçişe rağmen yıllık kutsama töreni devam ediyor.

Onu halkın karşısına çıkaran bayramlar

Indra Jatra, Katmandu’da Kumari’ye yönelik en büyük kamusal bağlılık gösterilerinden bazılarına sahne oluyor. Muson mevsiminin sona erişini simgeleyen bu bayram, bir hafta boyunca dansları ve maskeli geçit törenlerini kapsıyor. Binlerce kişi onun bakışını yakalama umuduyla toplanırken yaşayan tanrıçayı taşıyan bir savaş arabası tarihi meydanlardan geçiriliyor.

Ardından gelen Kumari Jatra, özellikle yaşayan tanrıçayı kutluyor. Onun varlığı kentin korunduğunun işareti olarak görülüyor. Indra Jatra’dan kısa süre sonra Dashain, onun ardından da ışıklar bayramı Tihar geliyor.

Aryatara’nın Kumari Ghar’a gelişi bu sonbahar kutlamaları dizisi içinde gerçekleşti. Kutlamalar aileleri ve toplulukları bir araya getiriyor; inananlar Kumari’nin kutsamasını ortak bir iyi talih kaynağı olarak görüyor.

Reklam

Görev değişimiyle ilgili başlıca tarihler ve aşamalar şöyle:

  • 2017: Trishna Shakya, Katmandu’nun Kumari’si olarak görevine başladı.
  • Indra Jatra: Danslar, maskeli geçit törenleri ve Kumari’nin savaş arabasıyla katıldığı etkinlikler muson mevsiminin sona erişini simgeledi; ardından Kumari Jatra düzenlendi.
  • Dashain’in sekizinci günü: Aryatara Shakya, ergenliğe girmesiyle görevinden ayrılan Trishna’nın yerine yeni yaşayan tanrıça olarak Kumari Ghar’a girdi.
  • Önümüzdeki günler: Aryatara’nın Nepal cumhurbaşkanına da olmak üzere halka açık kutsamalar yapması bekleniyor.
  • Dashain’den sonra: Sonbahar bayramları takviminde ışıklar bayramı Tihar geliyor.

Aryatara’nın göreve başlama töreninin takvimdeki kesin tarihi ve cumhurbaşkanıyla görüşeceği gün açıklanmadı. Törenin, bayramın sekizinci günü olan Dashain’de gerçekleştiği belirtildi.

Eğitim ve refah geleneği yeniden şekillendiriyor

Çocuk hakları savunucuları, Kumari olarak görev yapan kızların eğitimi, hareket özgürlüğü ve toplumdan yalıtılması konusunda kaygılarını dile getirdi. Bu kaygılar, kızların görevleri sırasındaki gündelik yaşamlarına ve saraydan ayrıldıktan sonra ihtiyaç duyacakları becerilere odaklanıyor.

Nepal Yüksek Mahkemesi 2008’de kurumun sürdürülmesine hükmederken yetkililere kızların refahını ve eğitimini destekleme talimatı verdi. Karar, dini geleneğin devamlılığını, bu görevi üstlenen çocuklara karşı sorumluluklarla birlikte ele aldı.

O tarihten bu yana Kumari’ler saraylarında özel ders alıyor. Bazıları dikkatli gözetim altında derslere de katılabiliyor. Televizyon ve bilgisayar artık tabu değil; bazı genç tanrıçalar halka açık görevlerini tamamladıktan sonra dil ve matematik çalışıyor.

Görevden ayrılan Kumari’lere ayda yaklaşık 110 dolar devlet emekli maaşı veriliyor; aileler bu miktarın düşük olduğunu söylüyor. Bakıcılar, ödemelerin ve özel derslerin daha fazla istikrar sağladığını ve kızların sıradan yaşama dönmeye hazırlanmasına yardımcı olduğunu belirtiyor.

Kamusal görevi iki ya da üç yaşında başlayabilen bir çocuk için eğitim, çocukluğun birbirinden çok farklı iki evresi arasında pratik bir köprü oluşturuyor. Sarayda aldığı dersler daha sonra sınıfa katılmasına, eğitimini sürdürmesine ve gelecekte iş hayatına atılmasına yardımcı olabilir.

Reklam

Tahtın ötesindeki yaşama dönüş

Eski Kumari’ler saraydan ayrılmanın zorlu bir uyum süreci olduğunu sık sık anlatıyor. Kendi yaşlarındaki çocuklarla sınırlı temasın ardından sınıfa katılmak yabancı hissettirebiliyor. Değişim, okul çalışmalarının yanı sıra toplumsal özgüven kazanmayı da gerektiriyor.

Bazıları, çocukluklarının büyük bölümünde taşındıkları için kalabalık sokaklarda özgürce yürümeye alışmaları gerektiğini söylüyor. Ev işleri ve gündelik hayatın temel düzeni de en baştan öğrenilmek zorunda kalabiliyor. Diğer çocukların zaman içinde alıştığı görevler, Kumari’lik sona erince bir anda karşılarına çıkabiliyor.

Evlilik de başka bir güçlük yaratabiliyor. Yaygın bir halk inanışı, eski Kumari’lerle evlenen erkeklerin genç yaşta öleceğini öne sürüyor. Birçok eski Kumari evlenip sıradan yaşamlar sürse de bu inanış, bazı ailelerin olası evliliklere bakışını hâlâ etkiliyor.

Patan’ın eski Kumari’si Chanira Bajracharya, gelenekte değişiklik yapılmasını savunan tanınmış isimlerden biri oldu. Üniversitede işletme eğitimi aldı, MBA yaptı ve genç kızlara rehberlik ederken finans sektöründe çalışıyor. Ailelere verdiği mesaj, dini görevlerle eğitimin bir arada yürütülebileceği.

Bajracharya, eğitimin pratik önemini kısa bir çağrıyla dile getirdi:

Hayatta kalabilmek için eğitime gerçekten ihtiyacımız var.

Çocuk tanrıça olarak geçirdiği yıllardan sıcak sözlerle bahsederken ofis yaşamına ve iş arkadaşlarıyla müşterilerle sık sık konuşmaya uyum sağlamak için gereken çabayı da anlatıyor. Deneyimi, bu geçişin iki yönünü birden ortaya koyuyor: kutsal bir çocukluğa duyulan sevgi ve bağımsız bir yetişkin yaşamı kurmak için gösterilen çaba.

Değişen Nepal’de kalıcı bir rol

Newar toplulukları Kumari’yi bir koruyucunun yaşayan varlığı olarak görmeyi sürdürüyor. Bu rol aynı zamanda kent, halk ve devlet arasındaki tarihsel bağı koruyor. Bir zamanlar kralların aldığı törensel kutsamayı artık seçilmiş yöneticiler alıyor.

Aryatara’nın seçilmesi, bu sürekliliğin gündelik bakımdaki değişimlerle nasıl yan yana durduğunu gösteriyor. Aileler hâlâ kızlarının Kumari olmasının onurunu yaşamayı umuyor; rahipler de eski ritüellerin gizliliğini korumayı sürdürüyor. Mahkemeler, öğretmenler ve bakıcılar da kızların eğitim alması, sağlığının korunması ve geleceğe hazırlanması için yürütülen çalışmaların parçası hâline geldi.

Reklam

Bajracharya gibi eski Kumari’ler, geleneğin korunurken genç katılımcılarına sonrasında ihtiyaç duyacakları akademik ve sosyal becerilerin de kazandırılmasını savunuyor. Aryatara için şimdiki değişim somut: Kumari Ghar’da yeni bir ev, günlük ibadet ve ziyaretçi kabul düzeni, ayrıca inananların saygı gösterdiği bir figür olarak halka açık etkinliklere katılmak.

Kumari olarak geçireceği yıllar, büyüyen bir çocuğun özel yaşamını Katmandu genelindeki inananların beklentileriyle bir araya getirecek. Kurum çevresindeki reformlar, hem kutsal sorumluluklarına hem de sonunda sarayın ötesindeki yaşama dönmesine yer açmayı amaçlıyor.

Özetle

  • 2 yaş 8 aylık Aryatara Shakya, Katmandu’nun yeni Kraliyet Kumari’si.
  • Indra Jatra kutlamalarının ardından, Dashain’in sekizinci günü Kumari Ghar’a girdi.
  • 2017’de göreve başlayan ve ergenliğe girmesinin ardından ayrılan 11 yaşındaki Trishna Shakya’nın yerini aldı.
  • Kumari, Newar topluluğunun Shakya klanından gelen bir Budist çocuk; hem Hindular hem Budistler tarafından kutsal sayılıyor.
  • Seçimde geleneksel 32 özellik, sağlık, soğukkanlılık, korkusuzluk ve astroloji dikkate alınıyor.
  • Günlük düzeninde ibadet, ziyaretçi kabulü ve sınırlı bayram ziyaretleri yer alıyor; önümüzdeki günlerde Nepal cumhurbaşkanını kutsaması bekleniyor.
  • Yüksek Mahkemenin 2008 tarihli kararı, geleneğin sürmesini desteklerken yetkililere kızların refahını ve eğitimini koruma talimatı verdi.
  • Özel ders, televizyon ve bilgisayarlara erişim ile görevden ayrılan Kumari’lere ayda yaklaşık 110 dolar emekli maaşı verilmesi, aktarılan değişiklikler arasında.
  • Eski Kumari’ler kutsal görevlerinden ayrıldıktan sonra eğitim, gündelik yaşam ve toplumsal uyum konularında zorluklarla karşılaşabiliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir