Yaşlanan mahalleler için bir konut planı
Japonya, büyüyen bir konut sorununu aileler için evlere, çocuk bakım merkezlerine ve ortak çalışma alanlarına dönüştürmeyi amaçlayarak boş evlerin ve boş kalması muhtemel konutların yenilenmesine teşvik sağlamaya hazırlanıyor. Arazi, Altyapı, Ulaştırma ve Turizm Bakanlığı, yerel yönetimlerle iş birliği içinde model projeyi Nisan 2026'da başlayacak gelecek mali yılda hayata geçirmeyi planlıyor.
İçindekiler
- Yaşlanan mahalleler için bir konut planı
- Teşvik neleri karşılayacak?
- Pilot proje ne zaman başlayacak?
- Dokuz milyon boş konut, daha fazlası da risk altında
- Evler neden boş kalıyor?
- Güvenlik kaygıları görünüşün ötesinde
- Önceki konut girişimlerinin yetkililere öğrettikleri
- Aileler ve mahalleler neler kazanabilir?
- İş gücü, mülkiyet ve finansman engel oluşturmayı sürdürüyor
- Yerel yeniden kullanım girişimleri pratik deneyim sunuyor
- Öne çıkanlar
Baskı hem hâlihazırda boş olan konutlarda hem de eski mülklerde yaşamayı sürdüren sakinlerin yaşlarında görülüyor. Hükümet verilerine göre 2023'te bakımsız durumdaki boş konutların sayısı 3,85 milyona ulaştı. Arazi bakanlığının yaptığı bir araştırma, Tokyo ve çevresindeki üç vilayette yalnızca 85 yaş ve üzeri kişilerin yaşadığı konutların sayısının 2023'te yaklaşık 340 binden 2033'e kadar yaklaşık 940 bine çıkacağını öngörüyor.
Osaka, Kyoto ve komşu vilayetlerin de içinde bulunduğu Kansai bölgesinde bu sayının yaklaşık 210 binden 580 bine yükselmesi bekleniyor. Sakinler akrabalarının yanına taşındığında, bakım tesislerine yerleştiğinde veya hayatını kaybettiğinde bu evler boş kalabilir. Önerilen proje, bazı mülkleri uzun süre kullanılmaz hâle gelmeden önce kapsamına almayı hedefliyor.
Çalışan aileler ise farklı bir konut baskısıyla karşı karşıya: Artan malzeme ve işçilik maliyetleri yeni inşaatları pahalılaştırdı, yeni bir ev için finansman sağlamayı da zorlaştırdı. Mevcut bir binayı yenilemek, hem ev sahibi olmanın daha hızlı ve uygun fiyatlı bir yolunu sunabilir hem de bakımsız mülkleri yeniden kullanıma kazandırabilir.
Bakanlık, ilk çalışmalarını Japonya'nın 1950'lerden 1970'lere uzanan yüksek büyüme döneminde geliştirilen belirli kentsel ve banliyö mahallelerinde yoğunlaştırmayı planlıyor. Bu mahallelerde ev satın alıp aile kuran pek çok kişi artık yaşlanıyor. Pilot proje, yenileme desteğinin bu mahallelerin yeni bir kuşağa ev sahipliği yapmasına yardımcı olup olamayacağını sınayacak.
Teşvik neleri karşılayacak?
Merkezi hükümet, mülkleri yeniden güvenli ve yaşanabilir hâle getirmek için gerekli iç ve dış mekân iyileştirmeleri, tesisat onarımları ve benzeri işleri desteklemeyi planlıyor. Fonlar yeni inşaata değil, yenilemeye ayrılacak. Bakanlık ve projeye katılan yerel yönetimler, teşviklerin en büyük etkiyi yaratabileceği bölgeleri belirleyecek.
Yararlanma koşulları, hâlihazırda boş olan evlerin sahipleriyle sınırlı olmayacak. Akrabalarının yanına taşındıktan veya bakım tesislerine yerleştikten sonra evlerinin boş kalması muhtemel olan yaşlı sakinler de destek alabilecek. Belirlenen bölgelerde boş mülk satın alıp yenileyen alıcılar da teşvikten yararlanabilecek.
Önerilen yararlanma koşulları ve destek kapsamı, çeşitli grupları ve iş türlerini içeriyor:
- Mevcut boş konutların sahipleri ve boş kalması muhtemel evlerinden ayrılmaya hazırlanan yaşlı sakinler.
- Belirlenen mahallelerde boş mülk satın alıp yenileyen alıcılar.
- Güvenli yaşam koşullarını yeniden sağlamak için gerekli iç ve dış mekân yenilemeleri, tesisat onarımları ve diğer işler.
- Çalışan haneler ve çocuk yetiştiren aileler için konutlar.
- Çocuk bakım merkezleri, toplum merkezleri, ebeveyn ve çocuklara destek sağlayan tesisler ve çalışma alanları.
Yetkililer, yenilenen evlerin çoğunun açık piyasada satılmasını veya ailelere kiralanmasını bekliyor. Yerel talebin bulunduğu diğer mülkler ise toplum tesislerine dönüştürülecek. Amaç, aile konutu, kreş alanı ya da mahalle sakinlerinin buluşabileceği bir yer olsun, binaları mahallelerin ihtiyaçlarıyla buluşturmak.
Pilot proje ne zaman başlayacak?
3 Ekim 2025 itibarıyla projenin gelecek mali yılda başlatılması planlanıyor. Japonya'da mali yıl nisanda başlıyor; bu nedenle hedeflenen başlangıç tarihi Nisan 2026. Bakanlık, ilk teşvikler için yaklaşan bütçede birkaç yüz milyon yen talep etti.
Katılımı ve sonuçları değerlendirmek amacıyla projenin birkaç yıl sürmesi, yaklaşımın başarılı olması hâlinde diğer bölgelere genişletilmesi hedefleniyor. İlk finansman, daha kapsamlı bir uygulamaya geçmeden önce mülklerin yeniden kullanıma nasıl kazandırılabileceğini sınayacak pilot projenin ölçeğini yansıtıyor. Seçilecek belediyeler ve mahalleler, kesin teşvik miktarları ve başvuru tarihleri henüz açıklanmadı.
Önemli tarihler ve dönemler şöyle:
- 1950'ler ile 1970'ler arası: Plan kapsamında hedeflenen kentsel ve banliyö mahallelerinin çoğunun geliştirildiği dönem.
- 2023: Hükümet verilerinde 3,85 milyon bakımsız boş konutun kayda geçtiği ve bakanlığın yalnızca 85 yaş ve üzeri sakinlerin yaşadığı hanelere ilişkin tahminleri için başlangıç alınan yıl.
- Nisan 2026: Pilot projenin başlamasının planlandığı mali yılın başlangıcı.
- Başlangıçtan sonraki birkaç yıl: Olası genişleme öncesinde katılımın ve sonuçların değerlendirilmesi için öngörülen dönem.
- 2033: Tokyo ve Kansai bölgelerinde yalnızca 85 yaş ve üzeri kişilerin yaşadığı konutlarda keskin artışların öngörüldüğü yıl.
Tek bir mülkün yenilenmesi, sahibi veya alıcısı yararlanma koşullarını karşıladıktan, yapılacak işleri belirledikten ve müteahhitlerle anlaştıktan sonra yıllar değil aylar sürebilir. Gerekli işler evden eve değişse de bu olası hız, iş ve çocuk bakımını dengeleyen aileler açısından önem taşıyor.
Dokuz milyon boş konut, daha fazlası da risk altında
Japonya'daki boş konutların toplam sayısı yaklaşık dokuz milyon; bu, tüm konutların kabaca yüzde 14'üne karşılık geliyor. Bakımsız durumdaki 3,85 milyon boş konut, bu daha büyük toplamın bir bölümünü oluşturuyor. Nüfus azalırken yaşlandıkça boş konutların oranı da kademeli olarak arttı.
Tokyo ve çevresindeki vilayetler, yaklaşan demografik baskıyı gözler önüne seriyor. Yalnızca 85 yaş ve üzeri kişilerin yaşadığı yaklaşık 340 bin konutun sayısının 940 bine çıkacağı tahmini, on yılda bu tür hanelere 600 bin yenisinin ekleneceği anlamına geliyor. Kansai'de sayının yaklaşık 210 binden 580 bine yükselmesi, yaklaşık 370 bin konutluk artış demek. Her iki bölgede de öngörülen toplam, 2023'teki sayının yaklaşık 2,8 katı.
Sakinlerin koşulları değiştikçe bu evlerin çoğu boş kalabilir. Bu durum pilota önleyici bir rol kazandırıyor: Bir mülk hâlâ verimli biçimde kullanılabilirken yeni bir sahibine, kiracısına ya da toplumun kullanımına geçişi desteklemek.
Bakımsız konutlar, kırsal yerleşimlerin yanı sıra metropol alanlarında da giderek daha görünür hâle geliyor. Bakımsız binalar mahallenin durumunu olumsuz etkileyebilir, afet müdahalesini zorlaştırabilir ve yıprandıkça güvenlik riski yaratabilir. Bu nedenle proje, konutların karşılanabilirliğini yaşlanan şehir ve banliyölerin bakımına ilişkin pratik ihtiyaçlarla bir araya getiriyor.
Evler neden boş kalıyor?
Japonya'da yaygın olarak akiya diye anılan boş evler, nüfus hareketlerinin ve değişen konut tercihlerinin onlarca yıl içindeki yansımalarını taşıyor. Genç kuşaklar iş bulmak için kırsal kasabalardan ve küçük şehirlerden metropol alanlarına göç etti. Düşen doğum oranları ve nüfusun yaşlanması, oturmaya hazır yeni bir hanesi olmayan evlerin sayısını artırdı.
Miras, bu boşluk sürecini uzatabiliyor. İnsanlar oturmayı düşünmedikleri bir evi miras alabiliyor; mirasta pay sahibi olan akrabalar ise ülkenin farklı yerlerine dağılmış olabiliyor. Bir mülkün onarılması veya satılması için uzlaşmaya varmak yıllar sürebiliyor. Kayıtların yetersizliği ve karmaşık miras düzenlemeleri de mülkiyetin belirsiz kalmasına yol açabiliyor.
Vergi düzenlemeleri yıkımı caydırabiliyor. Sahipler, bir evi yıkıp arsayı boş bırakmaları hâlinde genellikle daha yüksek yıllık vergilerle karşılaşıyor. Bu durum, yapı onarılamayacak durumda olsa bile yıkım konusunda isteksiz davranmalarına ve yıpranan binanın yerinde kalmasına yol açabiliyor.
Japon alıcılar yeni konutları tercih etme eğiliminde; eski mülkler ise çoğunlukla yalnızca arazileri üzerinden değer görüyor. Hızlı büyüme döneminde inşa edilen birçok evde, enerji verimliliği ve deprem güvenliğine ilişkin güncel beklentileri karşılamayan malzemeler ve standartlar kullanıldı.
Konum da pratik bir engel oluşturuyor. Ulaşımdan, okullardan ve sağlık hizmetlerinden uzak kırsal bir evi düşük fiyata bile satmak zor olabilir. Yenileme desteği binanın durumunu iyileştirebilir; ancak çevredeki hizmetler ve erişim imkânları da bir hanenin orada yaşamak isteyip istemeyeceğini etkiler.
Güvenlik kaygıları görünüşün ötesinde
Bakımsız mülkler, depremlere ve sellere açık bir ülkede acil durum müdahalesini zorlaştırabilir. Yıpranan binalar tahliye güzergâhlarını kapatabilir veya temizlik çalışmaları sırasında tehlike yaratabilir. Aşırı büyümüş araziler, çökmüş çatıları ve dengesini yitirmiş duvarları gizleyebilir.
Boş mülkler erişimi engellediğinde itfaiye ekipleri ve diğer acil durum görevlileri gecikebilir. Mülkiyetin belirsiz olması da yetkililerin harekete geçmesini yavaşlatabilir. Bakımsız evlerin sayısının azaltılması, şehirlerin tahliye planlarını ve altyapı bakımını daha güvenilir biçimde yapmasına yardımcı olur.
Eski evlerde bir ailenin taşınabilmesi için kapsamlı çalışmalar gerekebilir. Mutfak, banyo ve diğer iç mekânların onarımının yanı sıra yapısal güçlendirme, çatı değişimi ve elektrik tesisatının yenilenmesi gerekebilir. Pek çok durumda deprem dayanımının artırılması zorunludur ve uzman işçilik gerektirdiğinden maliyeti yükseltir.
Bazı banliyölerde dar sokaklar ve yamaçlardaki arsalar inşaat ekiplerinin erişimini zorlaştırabilir. Bu koşullar, bir evi yeniden kullanıma kazandırmanın yalnızca yeni boya veya donanım değişikliğinden ibaret olmayabileceği anlamına geliyor. Yenileme bütçesini, yapının durumu ve güvenli hâle getirilmesi için gereken işler belirleyecek.
Önceki konut girişimlerinin yetkililere öğrettikleri
Yeni pilot proje, önlemeye ve konuma özellikle önem veriyor. Ailelerden talebin daha güçlü, toplum hizmetlerinin sürdürülebilir olduğu metropol alanlarında boş kalmak üzere olan evleri hedefliyor. Önceki girişimler ise çoğunlukla, talebin sınırlı olduğu yerlerdeki mülkler de dâhil olmak üzere, kiracıları hâlihazırda boş olan evlerle buluşturmaya odaklanıyordu.
2017'de başlatılan yenilenmiş Konut Güvenlik Ağı Sistemi, boş evleri düşük gelirli kişiler ve yalnız yaşayan yaşlılar için uygun fiyatlı kiralık konut olarak kaydetmeyi hedefledi. 2020'ye gelindiğinde kayıt sayısı hedefin çok altında kaldı.
Ev sahipleri ödenmeyen kiralardan ve kiracıların mülklerinde hayatını kaybetmesinin pratik sonuçlarından kaygı duyuyordu. Yetkililer daha sonra kayıt sürecini basitleştirdi, ücretleri düşürdü, kefil kurallarını esnetti ve mülk sahiplerini kiracıları takip edebilecek sosyal destek gruplarıyla buluşturdu. Kefil, kira ödemeleri dâhil olmak üzere kiracının yükümlülüklerine karşı güvence sağlar.
Bu değişiklikler yardımcı oldu ancak boş konutların daha geniş bir bölümünü kullanıma kazandırmadı. Edinilen deneyim, yeni öneriye de yansıyan iki pratik derse işaret ediyor: Ev sahiplerinin yönetilebilir mali ve idari yükümlülüklere ihtiyacı var; ayrıca mülklerin yeni sakinler bulma ihtimali gerçekçi olmalı.
Önerilen teşvikler, belirlenen kentsel bölgelerdeki yenileme masraflarını karşılıyor. Çocuk bakımı ve diğer toplum hizmetlerinin de kullanım seçenekleri arasında yer alması, yerel ihtiyaçların daha belirgin olduğu durumlarda mülklere konut dışında bir işlev kazandırıyor. Bu yaklaşımın ev sahiplerini ve alıcıları cezbedip binaların dolmasını ve bakımının yapılmasını sağlayıp sağlayamayacağı sınanacak.
Aileler ve mahalleler neler kazanabilir?
Çalışan aileler, yeni inşa edilmiş bir evin tüm maliyetini ödemeden mülk sahibi olabilir veya daha geniş yaşam alanlarına erişebilir. Yenileme aşamalı yapılabilir; alıcılar bütçeleri elverdikçe sonraki iç mekân işlerini üstlenmeden önce mutfak, banyo ve yalıtım gibi ihtiyaçlara öncelik verebilir.
Bakanlıktan bir yetkiliye göre inşaat maliyetlerindeki artış, çocuk yetiştiren ortalama gelirli hanelerin yeni ev almasını zorlaştırdı. Yetkili, projenin amacını şöyle anlattı:
Bu canlandırma projesiyle boş konut sayısındaki artışı sınırlamayı ve çocuklu aileler için rahat bir yaşam ortamı oluşturmayı amaçlıyoruz.
Çocuk bakım merkezleri ve ebeveynlere destek sağlayan tesisler, hizmet açıklarını kapatabilir, bekleme listelerindeki baskıyı azaltabilir ve ebeveynlerin yolculuk süresini kısaltabilir. Küçük toplum merkezleri, sakinlerin bir araya gelebileceği yerler sunabilir. Ortak çalışma alanları uzaktan çalışanların veya ev ile ofis arasında gidip gelenlerin yolculuklarını azaltırken mahallede daha fazla harcama yapılmasını sağlayabilir.
Bakımsız bir evin yeniden kullanıma kazandırılması, sokağın değerini de artırabilir ve mahallenin hâlâ yerleşim gördüğünü, sakinlerin orayla ilgilendiğini gösterebilir. Bu yerel kazanımlar, yalnızca inşaat işlerinin tamamlanmasına değil, yeni kullanımın talebe uygun olmasına bağlı.
Bir yapıyı yeniden kullanmak, yıkım atıklarını önler ve temeliyle iskeletinde zaten bulunan karbonun korunmasını sağlar. Daha iyi yalıtım, verimli pencereler ve modern ısıtma-soğutma sistemleri enerji faturalarını düşürebilir; eski evleri sıcak yazlarda ve soğuk kışlarda daha konforlu hâle getirebilir.
İş gücü, mülkiyet ve finansman engel oluşturmayı sürdürüyor
İnşaat şirketleri artan malzeme ve işçilik maliyetleriyle karşı karşıya; Japonya'da inşaat, taşımacılık ve bakım sektörlerinde iş gücü de yetersiz. Teşvik, yenileme faturasının bir bölümünü karşılayabilir ancak işlerin yine de gerekli beceri ve kapasiteye sahip müteahhitlerce yapılması gerekiyor.
NLI Araştırma Enstitüsü'nden Tomoya Suzuki, genel iş gücü açığını ve Japon ve yabancı çalışanları birlikte ele alma gereğini değerlendirdi:
Başta taşımacılık ve bakım sektörlerinde olmak üzere ciddi bir iş gücü açığı var. Japonya'nın toplumunu ve ekonomisini ayakta tutabilmek için Japon ve yabancı çalışanların uyum içinde nasıl bir arada yaşayabileceğine dair bir bakış açısı geliştirmemiz gerekiyor.
Binalar yeniden açıldıktan sonra da personel konusu önem taşıyacak. Çocuk bakım merkezleri ve yaşlı bakım tesisleri eğitimli çalışanlara ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle hizmet kapasitesinin artırılması, yerel işe alımlara ve bazı durumlarda daha geniş bir bölgeden çalışan bulunmasına bağlı olacak. Bir binayı yenilemek, işleyen bir hizmet sunmanın yalnızca bir parçası.
Ev sahipleri, aile konutuna bağlı anılar nedeniyle evi satmaya veya kiralamaya isteksiz davranabilir. Miras anlaşmazlıkları ve tapu kayıtlarındaki belirsizlikler çalışmaları geciktirebilir veya önleyebilir. Sahipleri yapıları korumaya teşvik eden vergi indirimleri, evin onarılamayacak kadar hasarlı olduğu durumlarda seçenekleri daraltabilir.
Finansman da başka bir güçlük. Bankalar çoğu zaman eski bir binadan çok arsaya değer biçiyor ve bazı alıcılar yenileme kredisi bulmayı yeni inşaat kredisi almaktan daha zor bulabiliyor. Kamu desteği maliyetin bir bölümünü karşılayacak; ancak yerel emlak değerleri ve kredi kuruluşlarının uygulamaları, satın alma ve yenilemenin karşılanabilirliğini yine de etkileyecek.
Yerel yeniden kullanım girişimleri pratik deneyim sunuyor
Belediyelerin akiya bankaları hâlihazırda boş mülkleri listeliyor ve alıcılarla sahipleri buluşturuyor. Bazı kasabalar, yerleşip evi onarmak için emek verme taahhüdü karşılığında yenileme teşvikleri, taşınma ödemeleri veya ücretsiz evler sunuyor.
Yerel yeniden kullanım projeleri evleri kafe, konukevi, sanatçı atölyesi ve aile konutuna dönüştürdü. Mevcut bir binaya yeni bir amaç kazandırmak anlamına gelen uyarlamalı yeniden kullanım üzerine akademik araştırmalar, konum ve talebe bağlı farklı örüntüler ortaya koyuyor.
Yoğun nüfuslu kentsel bölgelerde boş evler, müşteri potansiyelinin bulunduğu yerlerde çoğunlukla yeme içme veya konaklama işletmelerine dönüşüyor. Tarihî binaların bulunduğu bölgeler, koruma çalışmalarını sakinlere ve ziyaretçilere hizmet veren modern işletmelerle birleştirebiliyor. Manzaralı kırsal alanlardaki geleneksel evler ise yerleşik nüfusun az olduğu yerlerde bile otantik konaklama arayan turistleri çekebiliyor.
Bu farklı koşullarda demografiyi, ulaşım erişimini ve bina yaşını hesaba katan planlamalar genellikle daha iyi sonuç veriyor. Ulusal pilot proje de önce ailelerden ve toplum hizmetlerinden talep potansiyeli bulunan kentsel ve banliyö bölgelerine odaklanarak yerel koşullara uygunluğa benzer bir önem atfediyor.
Japon evlerine yönelik yabancı ilgisi, zayıf yen ve sosyal medyanın etkisiyle geleneksel mülkleri daha cazip göstermesi sonucu arttı. Bu mülkleri satın almak için genellikle sabır, dil becerisi ve izin süreçlerinde ve müteahhit bulmada yardımcı olacak yerel destek gerekiyor. Önerilen pilot proje esas olarak Japon haneleri ve kentsel toplum hizmetlerini hedefliyor; yeniden kullanıma yönelik genel ilgi ise piyasada pratik becerilerin ve bilginin gelişmesine katkı sağlayabilir.
Öne çıkanlar
- Japonya, boş evlerin ve boş kalması muhtemel mülklerin yenilenmesine teşvik sağlamak üzere Nisan 2026'da bir pilot proje başlatmayı planlıyor.
- Arazi bakanlığı ve yerel yönetimler, çoğunlukla 1950'lerden 1970'lere kadar geliştirilen mahallelerde kentsel ve banliyö bölgeleri belirleyecek.
- Seçilen bölgelerdeki mülk sahipleri, taşınmaya hazırlanan yaşlı sakinler ve boş evleri yenileyen alıcılar destekten yararlanabilecek.
- Desteklenecek kullanım alanları arasında aile konutları, çocuk bakım merkezleri, toplum merkezleri, ebeveyn ve çocuklara destek sağlayan tesisler ve ortak çalışma alanları bulunuyor.
- Japonya'da 2023'te 3,85 milyon bakımsız boş konut kayda geçti. Bu sayı, yaklaşık dokuz milyon boş konutun ve tüm konutların kabaca yüzde 14'ünün bir bölümünü oluşturuyor.
- Yalnızca 85 yaş ve üzeri kişilerin yaşadığı konutların 2033'e kadar Tokyo bölgesinde yaklaşık 940 bine, Kansai'de ise 580 bine çıkacağı öngörülüyor.
- Bakanlık ilk teşvikler için birkaç yüz milyon yen talep etti. Proje, olası genişleme öncesinde birkaç yıl boyunca sınanacak.
- Sonuçları bina güvenliği, müteahhit bulunabilirliği, mülkiyet anlaşmazlıkları, finansman ve toplum tesislerinin personel ihtiyacı etkileyecek.






