Çin’de Bulunan Bir Milyon Yıllık Kafatası, İnsan Soy Ağacındaki Ayrışmaların Daha Eski Tarihlere Dayandığına İşaret Ediyor

11 dakikalık okuma
China restores appearance of million-year-old 'Yunxian Man' fossil - CGTN

Ezilmiş bir kafatası, öne sürülen zaman çizelgesini değiştiriyor

Çin’in orta kesimindeki Hubei eyaletinde, Hanjiang Nehri yakınlarında 1990’da bulunan bir insan kafatası, insan soyunun başlıca kollarının ne zaman birbirinden ayrıldığına ilişkin görüşleri sorgulatıyor. 940 bin ila 1,1 milyon yıl öncesine tarihlenen Yunxian 2 kafatasının sanal rekonstrüksiyonu, onu Homo longi’yi (bazen Ejderha Adam olarak anılıyor) ve muhtemelen Denisovalıları da içeren bir Asya soyunun başlangıcına yakın bir konuma yerleştiriyor.

İçindekiler
  1. Ezilmiş bir kafatası, öne sürülen zaman çizelgesini değiştiriyor
  2. Onarılan kafatasının ortaya koydukları
  3. Araştırmacılar ezilmenin izlerini nasıl giderdi?
  4. Çok daha eski dallara sahip bir soy ağacı
  5. Denisovalılar Asya fosilleri arasında nereye yerleşiyor?
  6. Tarihler genetik açıdan neden sorgulanıyor?
  7. Bulgular insanın kökeni açısından ne anlama geliyor?
  8. Hareketlilik ve karışım soy ağacını karmaşıklaştırıyor
  9. Öneriyi hangi kanıtlar sınayabilir?
  10. Öne Çıkanlar

Uluslararası bir ekip, onarılan kafatasını 100’den fazla insan fosiliyle karşılaştırdı. Analiz, Neandertal soyunun yaklaşık 1,38 milyon yıl önce ayrıldığını, ardından Homo sapiens’e ve Homo longi grubuna uzanan soyların yaklaşık 1,32 milyon yıl önce birbirinden ayrıldığını tahmin ediyor. Bu tarihler, söz konusu insan gruplarının ayrışmasını birçok genetik çalışmanın öne sürdüğünden çok daha eskiye götürüyor.

Yunxian 2, uzun ve alçak bir kafatasını, belirgin kaş çıkıntısını, görece düz bir yüzle ve hacmi 1.100 mililitrenin üzerinde olan bir beyin boşluğuyla bir arada taşıyor. Bu hacim, bu yaştaki bir insanda bilinen en büyük değer ve modern insan aralığının alt sınırları içinde. Özelliklerin bu karışımı kafatasını bilinen kategorilerin arasına yerleştiriyor: Bazı özellikleri, yaygın bir erken insan türü olan Homo erectus’u andırırken bazıları, Asya’da görülen ve daha büyük beyinlere sahip sonraki insanları andırıyor.

Bulgular, genellikle “ortadaki karmaşa” olarak adlandırılan ve yaklaşık bir milyon ila 300 bin yıl öncesini kapsayan kafa karıştırıcı bir insan evrimi dönemine ışık tutuyor. Afrika, Avrupa ve Asya’dan gelen fosilleri tek bir soy ağacına yerleştirmek zor oldu. Yeni analiz, Yunxian 2’yi Asya’daki başlıca kollardan birinin köküne yakın konumlandıran farklı bir düzenleme sunuyor.

Öne sürülen tarihler ve akrabalık ilişkileri tartışmalı olmayı sürdürüyor. Araştırmacılar rekonstrüksiyonu memnuniyetle karşılıyor, ancak daha geniş soy ağacını sınamak için daha fazla fosil ve moleküler kanıt gerektiğini belirtiyor.

Reklam

Onarılan kafatasının ortaya koydukları

Yunxian 2, Hanjiang Nehri yakınındaki bir nehir taraçasında bulunan Xuetangliangzi’de ortaya çıkarıldı. Gömülü kaldığı dönemde kafatası ezilip biçimi bozulduğu için özgün şeklini belirlemek zorlaşmıştı. Sanal rekonstrüksiyon, araştırmacıların ölçülerini değerlendirmesine ve ezilmenin örttüğü anatomik özellikleri karşılaştırmasına olanak sağladı.

Onarılan kafatası uzun ve alçak; belirgin bir kaş çıkıntısına, geniş ve düz bir beyin boşluğuna, büyük ama görece düz bir yüze sahip. Alnı geriye doğru eğimliyken elmacık kemikleri alçak ve sığ. Geniş burun açıklığı, geniş damak ve kafatasının arka kısmının genişlemiş olması da kendine özgü özellikler bileşimini tamamlıyor.

Kafatasının kalın üst kısmı ve alçak kubbesi Homo erectus’u andırıyor. Ancak daha büyük beyin boşluğu ve daha düz elmacık kemikleri, Yunxian 2’yi bu türün tipik örneklerinden ayırıyor. Kulak çevresindeki ayrıntılar da önerilen longi grubuna atfedilen diğer fosillerdekilere benziyor.

Araştırmacılar bu karışımı, eski ve daha yakın zamanda evrimleşmiş özelliklerin bir mozaiği olarak tanımlıyor. Basitçe söylemek gerekirse kafatası, daha erken dönem insanlarında görülen bazı özellikleri korurken sonraki gruplarla ilişkilendirilen başka özellikler de taşıyor. Bu bileşim, sınıflandırılmasının neden zor olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.

Ekip; tortul tabakadan ve birlikte bulunan hayvan fosillerinden elde edilen kanıtları, manyetostratigrafi ve radyometrik yöntemlerle destekleyerek Yunxian 2’yi 940 bin ila 1,1 milyon yıl öncesine tarihlendiriyor. Manyetostratigrafi, tortullarda korunmuş Dünya’nın manyetik alanı kayıtlarını kullanarak bunların yaşını belirlemeye yardımcı oluyor. Radyometrik yöntemler ise zaman içinde radyoaktif maddelerde meydana gelen değişimleri kullanarak yaş tahmini yapıyor.

Bu yaş, Yunxian 2’yi beyin boşluğu modern insan boyut aralığında olan, Asya’nın en eski büyük kafataslarından biri yapıyor. Önemini tek bir özelliğinden ziyade yaşının, anatomisinin ve soy ağacında önerilen konumunun bileşiminden alıyor.

Araştırmacılar ezilmenin izlerini nasıl giderdi?

Tortunun ağırlığı ve zemindeki hareketler, binlerce yıl boyunca Yunxian 2’yi büküp burmuştu. Bu tür hasarlar önemli özellikleri gizleyebilir ya da daha belirgin görünmelerine yol açarak diğer kafataslarıyla karşılaştırmayı zorlaştırabilir.

Ekip, çevredeki kayayı incelemek için bilgisayarlı tomografi, yüzey ayrıntılarını kaydetmek içinse yapılandırılmış ışık taraması kullandı. Ardından şekil değişikliklerini tersine çevirmeyi amaçlayan dijital retrodeformasyon yöntemi, kafatasının biçiminin onarılmasına yardımcı oldu.

Reklam

Araştırmacılar dijital görüntülerde kemiği taştan ayırdı, eksik bölümlerin yerine sağlam alanları aynaladı ve parçaları yeniden hizalamak için anatomik kısıtlamalardan yararlandı. Çalışma, dijital cerrahiye benziyordu: Hasarlı bir nesneyi, kalan yapısını rekonstrüksiyona kılavuz olarak kullanarak yeniden oluşturmak.

Fudan Üniversitesi ile Pekin’deki Omurgalı Paleontolojisi ve Paleoantropolojisi Enstitüsü’nden Profesör Xijun Ni, araştırmaya eş liderlik etti. Rekonstrüksiyon ile soy ağacı analizinin ilk kez bir araya geldiği an ekipte nasıl bir tepki yarattığını şöyle anlattı:

En başından, sonucu aldığımızda, inanılmaz olduğunu düşündük. Tüm modelleri ve yöntemleri kullanarak tekrar tekrar sınadık ve artık sonuçtan eminiz. Gerçekten çok heyecanlıyız.

Rekonstrüksiyon, uzun süredir yorumlanması zor olan bir fosile araştırmacıların daha net bakmasını sağlıyor. Fosilin diğer insanlar arasındaki konumunu belirlemek için sıradaki adım, yeniden oluşturulan anatomiyi insan fosil kayıtlarındaki kafatası ve çenelerin ölçümleri ve özellikleriyle karşılaştırmak.

Çok daha eski dallara sahip bir soy ağacı

Araştırmacılar filogenetik bir ağaç oluşturmak için 100’den fazla kafatası ve çeneden elde edilen ölçümleri ve anatomik özellikleri kullandı. Bu, gruplar arasındaki akrabalık ilişkilerini tahmin eden dallanmış bir şemadır. Bir klad, bir ata ile onun soyundan gelenleri içeren daldır.

Önerilen soy ağacında ilk olarak Neandertaller, yaklaşık 1,38 milyon yıl önce ayrılıyor. Homo sapiens’e ve longi kladına uzanan soylar ise yaklaşık 1,32 milyon yıl önce birbirinden ayrılıyor. Bu düzenleme, Denisovalıları ve longi akrabalarını Neandertallerden ziyade modern insanlara daha yakın konumlandırıyor.

Yunxian 2, Asya kladının tabanına ve öne sürülen bu erken ayrışmanın yakınına yerleştiriliyor. Konumu, eski insanlarla ilişkilendirilen özelliklerle daha sonraki Asya fosillerinde görülen özellikleri neden bir arada taşıdığını açıklamaya yardımcı oluyor. Bu konumlandırma doğruysa modern insanlara, Neandertallere ve Denisovalılara uzanan ata toplulukları yaklaşık bir milyon yıl önce çoktan ayrı gruplara dönüşmüştü.

Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde insan evrimi araştırmalarına liderlik eden ve çalışmanın ortak yazarlarından Chris Stringer, bu zaman çizelgesinin mevcut düşünceleri ne ölçüde değiştireceğini şöyle anlattı:

Bu, düşünce biçimimizi büyük ölçüde değiştiriyor; çünkü bir milyon yıl önce atalarımızın çoktan ayrı gruplara bölündüğünü, daha önce düşünülenden çok daha erken ve karmaşık bir insan evrimi ayrışmasına işaret ediyor.

Reklam

Denisovalılar Asya fosilleri arasında nereye yerleşiyor?

Denisovalılar ilk kez 2010’da, Sibirya’daki Denisova Mağarası’nda bulunan parçalı kalıntılardan elde edilen antik DNA sayesinde tanımlandı. Çoğunlukla az sayıdaki kemik ve dişten çıkarılan genetik materyal üzerinden biliniyorlar; bu nedenle fiziksel görünümlerini yeniden oluşturmak, daha bütün kafataslarıyla temsil edilen insanlara kıyasla daha zor.

Yeni analiz, Denisovalıların Homo longi kladının içinde yer aldığını savunuyor. Bu grup, Ejderha Adam adıyla anılan Harbin kafatasının da aralarında bulunduğu Asya fosilleriyle temsil ediliyor. Yunxian 2, Harbin ve Jinniushan ile benzer özellikler taşıyor; Dali ve diğer Asya örnekleri de önerilen gruplandırmayı destekliyor.

Bu fosillerin birçoğunun sınıflandırılması uzun süredir zor oldu; çünkü ne tipik Homo erectus’a ne de erken modern insanlara benziyorlar. Bunları ayrı bir Asya soyuna dahil etmek, anatomik uyumsuzlukları açıklayan ve Orta Pleyistosen fosil kayıtlarının bazı kısımlarını yeniden düzenlemeye olanak tanıyan bir yaklaşım sunuyor.

Denisovalı kökenli genetik izler, Asya genelinde pek çok insanda; Melanezya ve Filipinler’deki bazı topluluklardaysa yüksek oranlarda bulunuyor. Homo longi ile önerilen bağlantı doğruysa Denisovalılar ve akrabaları yüz binlerce yıl boyunca Asya’ya yayılmış, diğer insanlarla etkileşmiş ve modern topluluklara DNA aktarmıştı.

Kanıtlar, farklı zamanlarda yapılan keşifleri de birbirine bağlıyor. Kısa bir zaman çizelgesi, fosil ve genetik kayıtların nasıl geliştiğini gösteriyor:

  • 1990: Yunxian 2, Hubei eyaletinde Hanjiang Nehri yakınındaki Xuetangliangzi’de keşfedildi.
  • 2010: Denisovalılar, Sibirya’daki Denisova Mağarası’nda bulunan kalıntılardan elde edilen antik DNA sayesinde ilk kez tanımlandı.
  • 2022: Üçüncü bir Yunxian kafatası keşfedildi. Hazırlık çalışmaları sürüyor; bu fosil, önerilen rekonstrüksiyon ve fosil gruplandırması için yeni bir sınama olanağı sunabilir.

Tarihler genetik açıdan neden sorgulanıyor?

Pek çok genetik çalışma, modern insanların, Neandertallerin ve Denisovalıların ortak bir atadan 700 bin ila 500 bin yıl önce ayrıldığını tahmin ediyor. Yeni anatomik analiz ise dallar arasındaki ilişkilere dair farklı bir tablo sunarken başlıca ayrışmaların yaklaşık 1,38 milyon ve 1,32 milyon yıl önce gerçekleştiğini öne sürüyor.

Genetik tahminler, mutasyon hızları ve nüfus geçmişlerine ilişkin modellere dayanıyor. Mutasyonlar, kuşaklar boyunca biriken DNA değişiklikleridir; ne hızla biriktiklerini tahmin etmek, araştırmacıların nüfusların ne zaman ayrıldığını hesaplamasına yardımcı olur. Ancak bu hesaplamaların uzak geçmişe bakarken çözünürlüğü sınırlıdır.

Reklam

Kafatası özelliklerinden oluşturulan ağaçlar da başka zorluklarla karşılaşıyor. Birbirine yakın akraba olmayan gruplarda benzer özellikler birbirinden bağımsız olarak evrilebilir. Araştırmacıların seçtiği özellikler ve bu özelliklere verdikleri ağırlık da ortaya çıkan ağacı etkileyebilir.

Kopenhag Üniversitesi’nde insan evrimi alanında doçent olan Frido Welker, dijital rekonstrüksiyonu memnuniyetle karşılarken moleküler testlerin önemine dikkat çekti:

Bu önemli kafatasının dijital rekonstrüksiyonunun artık erişilebilir olması heyecan verici. Ek fosiller ve genetik kanıtlarla doğrulanırsa ayrışma tarihlemesi şaşırtıcı olur. Öte yandan örneğin kendisinden elde edilecek moleküler veriler, morfolojik hipotezi doğrulayan ya da sorgulayan bilgiler sağlayabilir.

Araştırmada yer almayan, Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nde görevli paleoantropolog Ryan McRae, rekonstrüksiyonu överken daha geniş kapsamlı analizin erişimini sorguladı:

Rekonstrüksiyon güçlü görünüyor ve longi ile Denisovalı soyları arasındaki bağlantı makul. Filogenetik ağaç, sınırlı verilerle aynı anda pek çok zor soruya yanıt vermeye çalışıyor. Önerilen tarihler beklenenden daha eski; bunların daha fazla fosil ve genetik kanıtla çapraz kontrol edilmesi gerekecek.

Görüş ayrılığı hem ayrışma tarihlerini hem de gruplar arasındaki akrabalık ilişkilerini ilgilendiriyor. Daha net bir kafatası değerli anatomik kanıtlar sunarken, önerilen ağacı sınamak fosiller arasında karşılaştırmalar yapılmasını ve mümkün olduğunda korunmuş moleküler izlerin incelenmesini gerektiriyor.

Bulgular insanın kökeni açısından ne anlama geliyor?

Homo sapiens’in en eski ve yaygın kabul gören fosilleri, yaklaşık 300 bin yıl öncesine tarihlenen Afrika örnekleri olmaya devam ediyor. Yunxian analizi ise çok daha erken bir aşamayı, sonunda türümüzü ortaya çıkaran ata topluluğunun diğer insan kollarından ayrılmasını ele alıyor.

Önerilen tarihlerden söz ederken bu ayrım önemli. Bir soy, sonraki bir türü tanımlamak için kullanılan özelliklerin tamamı soyundan gelenlerde ortaya çıkmadan çok önce başka bir gruptan ayrılabilir. Çalışma, bu daha eski ayrışmayı bir milyon yıl öncesinden daha geriye yerleştiriyor.

Bazı yorumlara göre Batı Asya yakınlarında yaşamış ortak bir ata, Homo sapiens’e, Neandertallere ve Denisovalılara uzanan kolları ortaya çıkarmış olabilir. Bu öneri tartışmalı olmayı sürdürüyor. Erken ayrışmanın Afrika’da mı, Batı Asya’da mı yoksa daha geniş bir bölgede mi gerçekleştiği henüz netleşmiş değil.

Reklam

İnsan soyunun en eski yurdu Afrika’dır ve kabul gören en eski Homo sapiens fosilleri burada bulunmuştur. Ancak Homo erectus yaklaşık iki milyon yıl önce Avrasya’ya yayılmış, Asya’da Orta Pleyistosen dönemine ait pek çok alan keşfedilmiştir. Yaklaşık 1,3 milyon yıl önceki bir ayrışma, iki kıtaya dağılmış toplulukların dahil olduğu bir süreç yaşandığı anlamına gelebilir.

Daha eski bir ayrışma, farklı insan gruplarının bir arada yaşayabildiği dönemi de uzatır. Bu grupların karşılaşması, etkileşmesi ve zaman zaman melezleşmesi için daha fazla süre tanır; öne sürülen zaman çizelgesini sınayabilecek Asya ve Afrika’daki daha eski alanlara da dikkati çeker.

Hareketlilik ve karışım soy ağacını karmaşıklaştırıyor

İlk insanlar hareket halindeydi, küçük gruplar halinde yaşıyordu ve topluluklar karşılaştığında bazen melezleşiyordu. Neandertallerle Denisovalıların her ikisi de modern insanlarla gen aktarımı geçmişini paylaşıyor. Gen aktarımı, farklı topluluklardan insanların birlikte çocuk sahibi olmasıyla DNA’nın topluluklar arasında aktarılması anlamına geliyor.

Yaşayan insanlardaki Denisovalı kökenli DNA, bu topluluğun Asya’da geniş bir alanda bulunduğuna işaret ediyor. Yeni yorumda bu dağılım, önerilen longi soyu ve onun Asya’ya yayılmasıyla örtüşüyor.

Ortaya çıkan tablo, dallar arasında zaman zaman bağlantılar bulunan dallanmış bir soy ağacı. Farklı gruplar uzun süre ayrı evrimleşip karşılaştıklarında gen alışverişinde bulunabiliyordu. Bir milyon yıl, bu tür karşılaşmalar için uzun bir süre sunuyor.

Yunxian 2, büyük beyni ve daha düz yüzüyle Asya’daki başlıca bir soyun önerilen erken evresini temsil ediyor. Çalışma, bu soyun modern insanlara uzanan koldan bir milyon yıldan daha önce ayrıldığını öne sürüyor. Bu toplulukların nerede yaşadığını ve nasıl hareket ettiğini belirlemek için güvenilir biçimde tarihlendirilmiş yeni fosillere ihtiyaç var.

Öneriyi hangi kanıtlar sınayabilir?

2022’de keşfedilen ve hazırlık çalışmaları süren üçüncü Yunxian kafatası, bölgede yaşamış insanları incelemek için yeni bir fırsat sunuyor. Analiz edildiğinde hem Yunxian 2 rekonstrüksiyonunu hem de bu fosillerin longi kladı içindeki gruplandırılmasını sınayabilir.

Bir milyon yıllık fosillerde genetik materyale nadiren rastlanıyor. Ancak antik proteinler bazen bu kadar uzun süre korunabiliyor. Bu tür moleküler izler, DNA bulunmadığında akrabalık ilişkilerini araştırmanın başka bir yolunu sağlayabilir.

Reklam

Afrika, Asya ve Avrupa’dan gelecek daha bütün kafatasları ve çeneler de karşılaştırma kapsamını genişletir. Güvenilir biçimde tarihlendirilip yeniden oluşturulabilen fosiller özellikle değerli; çünkü anatomik özellikleri belirli bir zaman ve yerle ilişkilendirmeye yardımcı oluyorlar.

Çalışmanın yazarları analizlerini ek fosil ve verilerle genişletmeyi planladıklarını belirtti. Üçüncü Yunxian kafatası üzerine yapılacak çalışmayla birlikte bu karşılaştırmalar, öne sürülen akrabalık ilişkilerini ve tarihleri netleştirebilir. İyi korunmuş ya da güvenilir biçimde yeniden oluşturulmuş her yeni örnek, tabloyu değiştirme potansiyeli taşıyor.

Öne Çıkanlar

  • Yunxian 2, 1990’da Hubei eyaletinde keşfedildi ve 940 bin ila 1,1 milyon yıl öncesine tarihleniyor.
  • Onarılan beyin boşluğunun hacmi 1.100 mililitrenin üzerinde; bu, bu yaştaki bir insan için bilinen en büyük hacim ve modern insan aralığının alt sınırları içinde.
  • 100’den fazla fosilin incelendiği bir analiz, fosili Denisovalıları da muhtemelen içeren Homo longi kladının tabanına yakın bir yere yerleştiriyor.
  • Önerilen soy ağacı, Neandertallerin ayrışmasını yaklaşık 1,38 milyon yıl öncesine; sapiens ve longi soylarının ayrılmasını ise yaklaşık 1,32 milyon yıl öncesine tarihlendiriyor.
  • Analiz, Denisovalıları Neandertallerden ziyade modern insanlara daha yakın konumlandırarak yaygın genetik modelleri sorguluyor.
  • Harbin, Dali ve Jinniushan fosilleri, önerilen Asya gruplandırmasını desteklemeye yardımcı oluyor.
  • Yaygın biçimde kabul edilen en eski Homo sapiens fosilleri, yaklaşık 300 bin yıl öncesine tarihlenen Afrika örnekleri olmaya devam ediyor.
  • Ek fosiller, genetik ya da protein kanıtları ve 2022’de keşfedilen üçüncü Yunxian kafatası, önerilen soy ağacını sınayabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir