Yerel Türler Gerilerken Malezyalı Balıkçılar İstilacı Balıklarla Mücadele Ediyor

12 dakikalık okuma
Yerel Türler Gerilerken Malezyalı Balıkçılar İstilacı Balıklarla Mücadele Ediyor

Nehirdeki av, sorunun boyutunu gözler önüne seriyor

Selangor’daki Denai Nehri’nde düzenlenen toplu temizlik çalışmasında yaklaşık 1,1 ton vatoz vatozu ve yalnızca 1,9 kilogram yerli balık çıkarıldı. Aynı birime çevrildiğinde bu, yakalanan her 1 kilogram yerli balığa karşılık yaklaşık 579 kilogram istilacı yayın balığı demek. Elde edilen miktar, bazı Malezya su yollarında dengenin ne ölçüde bozulduğunu; nehir kıyıları, yaban hayatı ve balıkçılık gelirleri üzerindeki sonuçlarıyla birlikte ortaya koyuyor.

İçindekiler
  1. Nehirdeki av, sorunun boyutunu gözler önüne seriyor
  2. İstenmeyen evcil balıklar açık sulara nasıl ulaşıyor?
  3. Vatozlar balık popülasyonlarından daha fazlasına neden zarar veriyor?
  4. Yırtıcılar yerli balık avını baskı altına alıyor
  5. Kirli nehirler dayanıklı istilacılara avantaj sağlıyor
  6. Balıkçılar düzenli avlama çalışmaları düzenliyor
  7. Balıkçılık yetkilileri daha sıkı denetimler istiyor
  8. Sarawak istilacı türleri avlıyor, Sabah nehirleri koruyor
  9. Yeni risk yaratmadan avlanan balıkların değerlendirilmesi
  10. Balık salımlarını durdurmak ve avlama çalışmalarını sürdürmek
  11. Daha iyi izleme ve daha sağlıklı kıyılar
  12. Öne Çıkanlar

Balıkçılık Dairesi, 2021’den bu yana Malezya Yarımadası ve Labuan’da en az 39 noktada yerli olmayan balık türlerini izliyor. Vatozlar ve Afrika yayın balıkları en göze çarpan türler arasında; tavus balıkları, timsah garları ve kırmızı kuyruklu yayın balıkları da bunlara eşlik ediyor. Lampam, tengas, sebarau ve nehir yayın balığı gibi yerli türler ise geriliyor.

Kuala Lumpur’un Sentul bölgesinde tatlı su balıkçısı Muhamad Nasrullah Maludin, bir köprüden nehir kıyısında hareket eden koyu renkli siluetleri izliyor. Bir elinde sapan, diğerinde olta makarasıyla vatozları hedef alıyor, sudan çıkarıp bertaraf ediyor. Amacı, yerli balıklara hayatta kalabilecekleri daha geniş bir alan bırakmak.

Vatozlar, camdaki yosunları kazımalarıyla değer gören ve akvaryumlarda sıkça kullanılan temizlikçi balıklar. Nehirlere bırakıldıklarında kazma ve beslenme alışkanlıkları, diğer türlerin ihtiyaç duyduğu yaşam alanlarına zarar verebiliyor. Bir zamanlar değerli yerli balıklarla eve dönen balıkçılar artık ağlarında çoğu zaman onların yerine vatoz, tilapia ve Afrika yayın balığı buluyor.

Küçük ölçekli balıkçılık yapanlar için bu değişim, avın ötesine uzanıyor. Değerli yerli balıkların azalması gelirleri düşürebilir; büyük istilacı yayın balıkları ise ekipmanlara zarar vererek yenileme masraflarını artırabilir. Gönüllüler düzenli avlama çalışmalarıyla karşılık veriyor, ancak yerli türleri korumak için yeni balık salımlarını durdurmak ve nehir koşullarını iyileştirmek de kritik önem taşıyor.

Reklam

İstenmeyen evcil balıklar açık sulara nasıl ulaşıyor?

Bu türlerin çoğu Malezya’ya akvaryum hobisi ve su ürünleri yetiştiriciliği yoluyla geldi. Bazı balıklar akvaryumlarına sığmayacak kadar büyüdü. Bazı sahipleri ise balıklarla ilgilenmeyi bırakarak onları drenaj kanallarına ya da nehirlere saldı. Bildirildiğine göre, COVID-19 salgını dönemindeki kapanmalarda büyük akvaryumlarla ilgilenemeyen hobiciler daha fazla balığı doğaya bıraktı.

Taşkınlar da balıkların açık sulara ulaşmasının bir başka yolu. Su yükseldiğinde havuz ve kafeslerden kaçan balıklar, bağlantılı su yollarına girebiliyor. Yerleştikten sonra birçok istilacı tür hızla büyüyor, erken üremeye başlıyor, çok sayıda yumurta bırakıyor ve geniş çeşitlilikte besin tüketiyor.

Afrika yayın balıkları su yüzeyinde hava yutabiliyor. Birkaç vatoz türü ise bağırsaklarındaki hava ceplerinden oksijen alabiliyor. Bu özellikleri, balıkların soluyabilmesi için suda çözünmüş oksijenin az olduğu kirli sularda hayatta kalmalarına yardımcı oluyor.

Malezya’nın bu konudaki müdahalesi birkaç aşamada gelişti:

  • 1990’larda Sabah, yerli halkın nehirleri topluluk olarak yönetmesine dayanan geleneksel Tagal sistemini yeniden canlandırdı.
  • Salgın döneminde, kendisine yabancı balık avcıları ekibi adını veren bir gönüllü ağı avlama çalışmaları düzenlemeye başladı.
  • 2021’de Slingshot Fishing Malaysia kuruldu. Aynı yıldan bu yana Balıkçılık Dairesi, Malezya Yarımadası ve Labuan’da en az 39 noktada yerli olmayan balıkları izliyor.
  • Daire, 2022’den bu yana en az 17 operasyon düzenleyerek 4,4 tondan fazla yerli olmayan balık çıkardı.

Vatozlar balık popülasyonlarından daha fazlasına neden zarar veriyor?

İkan bandaraya olarak da bilinen vatozlar, Güney Amerika kökenli, zırhlı ve dipte yaşayan balıklardır. Nehirlerde barınmak ya da yumurtlamak için yuvalar kazarlar. Bu delikler çökebilir, toprağı bir arada tutan köklere zarar verebilir ve suya mil karışmasına yol açabilir.

Suyun bulanıklaşması, su altındaki bitkilere ulaşan güneş ışığını azaltır. Bitkiler azaldıkça nehirler oksijen kaynaklarını, genç balıkların barınağını ve omurgasızların beslenme alanlarını kaybeder. Böylece yerli balıklar için yavrulama alanları ve besin azalır.

Koruma bilimcileri, zayıflayan kıyıların erozyon ve taşkın riskini de artırdığı konusunda uyarıyor. Kirlilikten ve inşaat faaliyetlerinden zaten etkilenen kent nehirleri, bu ek zararın baskısıyla özellikle karşı karşıya.

Reklam

Vatozlar köprülerin altında, güçlendirilmiş kıyıların yanında, çatlaklarda ve yırtıcıların ulaşmakta zorlandığı çıkıntıların altında toplanıyor. Zırhlı plakaları balıklar ve kuşlar da dahil olmak üzere birçok olası yırtıcıyı caydırıyor. Doğal denetim mekanizmaları sınırlı olduğundan, avlama operasyonları arasındaki dönemde sayıları hızla artabiliyor.

Yırtıcılar yerli balık avını baskı altına alıyor

Güney Amerika kökenli tavus balıkları (Cichla türleri) de avlarını çoğunlukla görerek buluyor ve daha küçük balıkları kovalıyor. Malezya’daki yayılımları üzerine yapılan değerlendirmelerde, yarımadanın büyük bölümünde yerli olmayan dört türün bulunduğu ve en fazla göl ortamlarında başarılı oldukları belirtiliyor.

Sportif balıkçılıkla ilişkili balık salımları ve tekrarlanan bırakma vakaları, tavus balıklarının yeni sulara ulaşmasına yol açtı. Bol av ve açık yaşam alanları yerleşmelerini kolaylaştırıyor. İştahları ve çeşitli beslenme alışkanlıkları küçük yerli balıklar ile daha büyük türlerin yavruları üzerinde baskı oluşturuyor.

Afrika yayın balığı (Clarias gariepinus) ve kırmızı kuyruklu yayın balıkları hızla üreyen güçlü yırtıcılardır. Balıkçılar, yetişkin bir insanın kolu ya da uyluğu uzunluğunda ve 6 ila 10 kilogram ağırlığında balıklar yakaladıklarını anlatıyor. Bu balıkların patin, tenggalan, kerai, kelah ve sebarau türlerinin yanı sıra karides ve yengeçleri de avladığı bildiriliyor.

Kırmızı kuyruklu yayın balıkları Pahang, Perak ve Selangor dahil büyük nehirlere yayıldı. Hem bu türler hem de Afrika yayın balıkları az oksijenli bulanık sulara uyum sağlayabiliyor ve taşkın sırasında hareket edebiliyor. Güçleri ve dikenleri, zaten daha az değerli yerli balık yakalayan balıkçıların ekipmanlarına zarar vererek masrafları artırabiliyor.

Büyük yayın balıkları, yerli yırtıcıların çoğunun yiyemeyeceği kadar büyüyor. Vatozların zırhının sağladığı korumayla birlikte bu durum, yerleşik istilacı popülasyonların düzenli avlama olmadan neden hızla büyüyebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Kirli nehirler dayanıklı istilacılara avantaj sağlıyor

Bilim insanlarının incelediği bir araştırmada, Klang Vadisi nehirlerindeki yabancı balıkların en bol olduğu yerlerin su kalitesinin en düşük olduğu bölgeler olduğu belirlendi. Bu kesimlerde amonyak ve nitrit seviyeleri yüksek, çözünmüş oksijen ise daha düşüktü. Hassas yerli balıklar bu koşullarda zorlanırken, pek çok besin kaynağından yararlanabilen dayanıklı türler varlığını sürdürebiliyor.

Saha araştırmalarında hem yerli hem de yabancı balıklar kaydedildi. Kirliliğe ve yoğun insan faaliyetlerine maruz kalan kesimlerde yerli olmayan türler daha yaygındı. Standartlaştırılmış bir tarama aracıyla yapılan değerlendirmelerde, yabancı balıkların çoğu Malezya sularına bırakılmaları halinde yüksek risk oluşturacak türler olarak sınıflandırıldı.

Reklam

Beslenme araştırmaları rekabeti açıklamaya yardımcı oluyor. Bilim insanları mide içeriklerini inceleyerek yerli ve yabancı balıkların tükettiği besinler arasında önemli ölçüde örtüşme olduğunu buldu. Zaman içinde beslenme alışkanlıklarını yansıtan kimyasal izleri inceleyen kararlı izotop analizleri de iki grubun çoğu zaman besin ağının aynı bölümlerinden beslendiğini gösterdi.

Yabancı balıkların mideleri daha doluydu ve besin çeşitleri daha genişti. Besin kaynakları arasında geçiş yapabilmeleri, bozulmuş nehirlerde hayatta kalmalarına yardımcı olurken daha sınırlı beslenme alışkanlıklarına sahip yerli balıklar daha fazla baskıyla karşılaşıyor. Dolayısıyla kötü su kalitesi ve sadeleşmiş yaşam alanları, istilacı türleri birlikte destekliyor.

Bu nedenle daha temiz su ve daha sağlıklı yaşam alanları da müdahalenin bir parçası. Balıkları avlamak sayılarındaki acil artışı ele alıyor; kirliliği azaltmak ve kıyıları onarmak ise geri dönmelerini kolaylaştıran koşulları hedefliyor.

Balıkçılar düzenli avlama çalışmaları düzenliyor

2021’de kurulan Slingshot Fishing Malaysia, köprülerden ve nehir kıyılarından vatozları ve diğer istilacı balıkları hedef almak için makaralı el sapanları kullanıyor. Bu yöntem gönüllülerin kirli suya girmeden, dar kentsel alanlarda çalışmasına olanak tanıyor.

Binlerce takipçi kazanan grup, hafta sonları Klang Vadisi’nde ve başka bölgelerde avlama çalışmaları düzenliyor. Salgın sırasında kurulan bir diğer ağ olan yabancı balık avcıları ekibinin üye sayısı 1.000’i aştı.

Klang Nehri havzasındaki gönüllüler, neredeyse 31 ton vantuz ağızlı yayın balığı çıkardıklarını bildiriyor. Su kalitesine bağlı olarak avlanan balıklar satılıyor, gübreye ya da biyokömüre dönüştürülüyor, yem olarak kullanılıyor, yem peletlerine işleniyor veya güvenli biçimde bertaraf ediliyor. Bazı balıkçılar temiz sulardan yakalanan vatozları pişirmeyi denedi; ancak uzmanlar kirli kent nehirlerinden yakalanan balıkların yenmemesi konusunda uyarıyor.

Klang Vadisi’ndeki büyük bir gönüllü çalışmasına öncülük eden Mohamad Haziq A Rahman, amaçlarının sayıları azaltmak ve kamuoyunun farkındalığını artırmak olduğunu söylüyor. Tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da harekete geçilmesi gerektiğini savunuyor.

Evet, bu balık nehirlerimizden tamamen yok olmayacak. Şimdi harekete geçmezsek sonuç daha kötü olur. Onu kendi haline bırakmaktansa harekete geçmek daha iyi. Yerli balıkları ele geçirmesine izin vermek yerine en azından popülasyonu azaltabiliriz.

Toplulukların düzenlediği temizlik çalışmaları aynı zamanda halkı bilgilendirme etkinlikleri işlevi görüyor. Şirketler kurumsal sosyal sorumluluk faaliyetleri kapsamında temizlik çalışmalarına sponsor olmaya başladı; Selangor’daki yerel yönetimler ise istilacı balıkların kilogramı başına 1 ringgit ödeme teklif etti. Bu ödüller katılımın sürmesini teşvik ediyor ve sorunun görünür kalmasını sağlıyor.

Reklam

Balıkçılık yetkilileri daha sıkı denetimler istiyor

Balıkçılık Dairesi, 2022’den bu yana en az 17 avlama operasyonu düzenleyerek Malezya sularından 4,4 tondan fazla yerli olmayan balık çıkardı. Yetkililer ayrıca çiftlikler ve dükkânlar için biyogüvenlik kurallarını sıkılaştırıyor, nehir temizliği çalışmaları düzenliyor ve istenmeyen akvaryum balıklarının doğaya bırakılmasını önlemek amacıyla ülke çapında bilgilendirme çalışmaları yürütüyor.

Biyogüvenlik, zararlı organizmaların bir tesise girmesini ya da tesisten kaçmasını önleyen önlemler anlamına geliyor. Çiftlikler ve dükkânlar için bu yaklaşım, canlı balıkların nasıl ele alındığını istilacı türleri nehirlerden uzak tutma hedefiyle ilişkilendiriyor.

Balıkçılık Dairesi Genel Müdürü Datuk Adnan Hussain, halkı ekolojik maliyetleri anlamaya ve yeni balık salımlarının önlenmesine yardımcı olmaya çağırdı. Yerli popülasyonlara yönelik tehdidi çarpıcı sözlerle ifade etti.

İstilacı balık türlerinin baskın hale gelmesi, yerli nehir balığı popülasyonlarını tehdit eden, geri sayımı başlamış bir saatli bombadır.

1985 tarihli Balıkçılık Kanunu, yasaklı türleri halihazırda kısıtlıyor. İhlaller para cezası, el koyma veya hapisle sonuçlanabiliyor. Yasa dışı ithalatı, üretimi ve doğaya bırakmayı caydırmak için cezaların artırılması öneriliyor; önerilerin kabulü için herhangi bir tarih verilmedi.

Bilgilendirme kampanyaları sorunun pratik kaynaklarından birini ele alıyor: artık istemedikleri balıkları doğaya bırakan sahipleri. Balıklar bağlantılı su yollarında üremeye başladıktan sonra yetkililer ve gönüllüler, onların soyundan gelenleri tekrar tekrar yakalamak gibi çok daha zor bir görevle karşılaşıyor.

Sarawak istilacı türleri avlıyor, Sabah nehirleri koruyor

Sarawak Nehri’nde, kurumların ortaklaşa yürüttüğü İstilacı Yabancı Balık Avlama Programı kapsamında görevliler ve yerel balıkçılar üç gün boyunca hedefli avlama çalışmaları yaptı. Yerli balıklar canlı olarak suya bırakıldı. Yakalanan yabancı balıklar ise kaydedilip nehre geri dönmelerini önlemek amacıyla imha edildi.

Operasyona sergiler ve bilgilendirme toplantıları da eşlik etti. Bu etkinliklerde istilacı balıkların kıyıları nasıl aşındırdığı, su kalitesini nasıl bozduğu ve Batang Ai gibi yerlerde tatlı su kafes balığı yetiştiricilerinin gelirlerini nasıl tehdit ettiği anlatıldı.

Sabah’taki Tagal sistemi farklı ama bağlantılı bir yaklaşım sunuyor. 1990’larda yeniden canlandırılan ve eyaletin balıkçılık dairesi tarafından desteklenen bu geleneksel yerli halk modeli, topluluklara nehir kesimlerini yönetmeleri için katı kurallar veriyor. Bu kurallar arasında balıkçılığa ara verilen dönemler ve avlanmanın yasak olduğu bölgeler bulunuyor.

Reklam

Penampang ve çevresindeki Tagal alanları yaşam alanlarının korunmasına, ekoturizmin desteklenmesine ve yerel yönetim sorumluluğunun güçlenmesine yardımcı oldu. Komiteler artık yerli olmayan balıkları gözetliyor ve gerektiğinde harekete geçmek için devlet kurumlarıyla koordinasyon kuruyor.

Topluluk kuralları, korumayı turizm dahil geçim kaynaklarıyla ilişkilendirebiliyor. Nehir alanlarının sağlıklı kalması için ziyaretçi baskısının dikkatle yönetilmesi de önem taşıyor.

Yeni risk yaratmadan avlanan balıkların değerlendirilmesi

Kent nehirleri evlerden ve sanayiden gelen kirlilik taşıyabiliyor. Bu sularda yaşayan balıklarda kirleticiler ve hastalık etkenleri birikebilir; bu nedenle avlanan balıkların nasıl değerlendirileceğine karar verirken suyun durumu belirleyici olmalıdır.

Balıkçılar ve topluluk liderleri, kirli nehirlerden yakalanan istilacı balıkların yenmemesini tavsiye ediyor. Dikenli türlere dokunurken eldiven kullanılması öneriliyor. Su kalitesinin daha iyi olduğu yerlerde gruplar avlanan balıkları gübre, balık unu ya da yem olarak değerlendirdi; ancak kararların nehir koşullarına ilişkin doğru yerel bilgilere dayanması gerekiyor.

Balıkçılık görevlileri ve bilim insanları, bazı yabancı balıkların yabani balıkları veya yakındaki kafes ve havuzlarda yetiştirilen balıkları enfekte edebilecek bakteri ve parazitleri taşıyabileceği konusunda da uyarıyor. Hastalık salgınları çiftlik verimini düşürüp maliyetleri artırarak kırsal gelirleri ve gıda fiyatlarını etkileyebilir.

Bu nedenle istilacı balıkları çiftliklerin tedarik zincirlerinden uzak tutmak ve taşkın sırasında kaçmalarını önlemek birbiriyle bağlantılı işler. Çiftlikler, çevredeki sulara istenmeyen balıkların ya da enfeksiyonların yayılma ihtimalini azaltırken kendi stoklarını da korumalı.

Balık salımlarını durdurmak ve avlama çalışmalarını sürdürmek

Önleme, akvaryum balıklarının, bitkilerin ve salyangozların drenaj kanallarına, havuzlara ve nehirlere bırakılmamasıyla başlıyor. Artık istemedikleri balıkları pet shoplara geri götürebilir veya teslim etme ve bertaraf etme konusunda tavsiye almak için yerel balıkçılık ofisleriyle ve topluluk gruplarıyla iletişime geçebilirler.

Balık yetiştiricileri, taşkın beklenen dönemler öncesinde havuzları ve kafesleri güvenceye alabilir. Okullar ve hobi kulüpleri türlerin tanınmasını ve sorumlu sahiplenme alışkanlıklarını öğreterek iyi niyetle yapılan ancak uzun süreli ekolojik sonuçlar doğuran salımları azaltabilir.

Avlama programlarının kesintisiz sürmesi gerekiyor. Selangor’un kilogram başına ödeme gibi ödülleri, balıkçılara katılmayı sürdürmeleri için bir neden veriyor. Yerel yönetimler ve şirketler düzenli çalışmaları destekleyebilir; belirli istilacı türleri hedefleyen yarışmalar da avların kayda geçirilmesi ve güvenli biçimde işlenmesi ya da bertaraf edilmesi koşuluyla katkı sağlayabilir.

Reklam

Amaç, yeni türlerin gelmesini önlerken istilacı popülasyonları azaltmayı sürdürmek. Gönüllüler, yetkililer, akvaryum sahipleri ve çiftliklerin her biri, istenmeyen tek bir evcil balığın bırakılmasından bütün bir nehir kesiminin yönetimine kadar bu çabanın farklı bir bölümünü kontrol ediyor.

Daha iyi izleme ve daha sağlıklı kıyılar

Çevresel DNA, yeni tür girişimlerinin erken tespit edilmesine yardımcı olabilir. Bu yöntem, balıkların suda bıraktığı genetik izleri saptayarak onların varlığının izlenmesini ve hızlı müdahaleye yön verilmesini sağlar.

Telefonlar aracılığıyla yapılacak standartlaştırılmış haritalama ve bildirimler, gönüllülerin çalışırken bilgi sağlamasına olanak tanıyabilir. Üniversiteler tutarlı yöntemler geliştirmeye ve eğilimleri incelemeye yardımcı olabilir; balıkçılık görevlileri de yasal destek ve lojistik sağlayabilir.

Komşu yetki bölgeleriyle koordinasyon da önemli. Singapur’daki baraj gölleri ve nehirler benzer risklerle karşı karşıya; bu nedenle sınırlar arasında veri ve uyarı paylaşımı beklenmedik durumları azaltmaya yardımcı olabilir.

Nehirlerin iyileşmesi, yaşam alanlarının durumuna da bağlı. Erozyonun kontrol altına alınması, nehir kıyılarına bitki örtüsü ekilmesi ve atık su arıtımının iyileştirilmesi, istilacı balıklara avantaj sağlayan koşulları azaltabilir. Sağlam kıyılar ve daha temiz su, yerli türlere daha güçlü bir dayanak sunar.

Tagal, ziyaretçi baskısının dikkatle yönetilmesi halinde topluluklar içinde geliştirilen ve uygulanan kuralların yaşam alanlarını nasıl koruyabileceğini ve turizmi nasıl destekleyebileceğini gösteriyor. Balık salımlarını sınırlamak ve düzenli avlama çalışmalarıyla birleştirildiğinde bu yaklaşım, gönüllülerin aynı avı durmadan tekrarlamasına gerek bırakmadan dengeyi yeniden yerli balıklar lehine çevirmeye yardımcı olabilir.

Öne Çıkanlar

  • Balıkçılık Dairesi, 2021’den bu yana Malezya Yarımadası ve Labuan’da en az 39 noktada yerli olmayan balıkları izliyor.
  • Denai Nehri’ndeki temizlik çalışmasında yaklaşık 1,1 ton vatoz ve yalnızca 1,9 kilogram yerli balık çıkarıldı.
  • Vatozların açtığı yuvalar nehir kıyılarını zayıflatıyor; suya karışan mil ise suyu bulandırıp su altındaki bitki yaşam alanlarına zarar veriyor.
  • Tavus balıkları ve istilacı yayın balıkları, yerli balıkları avlayarak ve besin için rekabet ederek onlar üzerinde baskı oluşturuyor.
  • Gönüllüler, Klang Nehri havzasından neredeyse 31 ton vantuz ağızlı yayın balığı çıkardıklarını bildiriyor.
  • Balıkçılık Dairesi, 2022’den bu yana en az 17 operasyonda 4,4 tondan fazla yerli olmayan balık çıkardı.
  • Selangor, istilacı balıkların kilogramı başına 1 ringgit ödeme teklif ederken Sarawak hedefli avlama çalışmaları düzenledi, Sabah ise nehirlerin topluluklar tarafından yönetilmesini destekliyor.
  • Yerli nehir yaşamını korumak için balık salımlarını önlemek, su kalitesini iyileştirmek, yeni tür girişlerini izlemek ve avlama çalışmalarını sürdürmek kritik önem taşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir