Araştırmaya göre Buzul Çağı mağara işaretleri ayları ve hayvanların doğum zamanlarını kaydetmiş olabilir

13 dakikalık okuma
Araştırmaya göre Buzul Çağı mağara işaretleri ayları ve hayvanların doğum zamanlarını kaydetmiş olabilir

Hayvanların yanındaki olası bir takvim

2023 tarihli bir araştırma, Buzul Çağı’nda hayvan resimlerinin yanına konulan noktaların, kısa çizgilerin ve Y işaretlerinin ayları ve hayvanların doğum zamanlarını kaydettiğini öne sürüyor. Araştırmacılar, yanında nokta veya çizgiler bulunan 606 hayvan tasvirini ve dizisine Y işareti eklenmiş 256 tasviri derledi. Dizilerdeki işaret sayısı hiçbir zaman 13’ü aşmıyordu.

İçindekiler
  1. Hayvanların yanındaki olası bir takvim
  2. Geniş bir coğrafyaya yayılan sınırlı bir işaret dağarcığı
  3. Aylara dayalı yorum nasıl işliyor?
  4. İşaretler zaman içinde nasıl değişti?
  5. Uzmanlar neden görüş ayrılığı yaşıyor?
  6. Mezopotamya tabletlerinde neler kaydediliyordu?
  7. Daha eski işaretler ve mağara sanatının ortaya çıkışı
  8. Takvim, kimlik ya da ritüel mi?
  9. Bilgiyi kaydetmek neden önemli?
  10. Araştırmacılar öneriyi nasıl sınamayı planlıyor?
  11. Öne çıkanlar

Londra’da yaşayan bağımsız araştırmacı Ben Bacon, akademik işbirlikçileriyle birlikte bu yorumu geliştirdi. Önerdikleri sistemde aylar, kar ve buzların eriyip nehirlerin çözülmeye başladığı ilkbaharda sayılmaya başlanıyor. Her nokta veya çizgi bir ayı, Y işaretinin dizideki yeri ise doğum ayını gösteriyor.

Bu öneri, bizon, at, geyik, somon ve mamutların yanında bulunan işaretlere pratik bir işlev yüklüyor: İşaretler çiftleşme, doğum ve mevsimlik göçleri öngörmeye yardımcı olmuş olabilir. Bu olaylar; avcıların hayvanları bir arada ne zaman bulacağını, savunmasız yavruların ne zaman ortaya çıkacağını ve balıkların ne zaman nehir yukarı göç edeceğini belirleyebilirdi.

Yazının kökenine ilişkin anlatılar nesiller boyunca Mezopotamya’da, MÖ 3400 ila 3200 yılları arasında başlamıştır. Bu dönemde, kama biçimli izlerle ilişkilendirilen çivi yazısına dönüşen işaretleri taşıyan kil tabletler kullanılıyordu. Mağara işaretlerine ilişkin yorum ise bilgiyi kaydetmenin çok daha eski bir dönemine işaret ederek, ön yazının başlangıcını en az on bin yıl geriye götürüyor.

Araştırmacılar hem öne sürülen anlamlar hem de kullanılacak terim konusunda görüş ayrılığı yaşıyor. Bacon’ın ekibi, konuşmayı değil belirli bilgileri kaydeden en az 20 bin yıllık bir sistemden söz ediyor. Başka uzmanlar ise gösterim veya grafik iletişim gibi terimleri tercih ediyor. Tartışma, işaretlerin ne anlama geldiği, insanların bunları ne ölçüde tutarlı biçimde kullandığı ve bilgi kaydetmenin nerede sona erip yazının nerede başladığı etrafında dönüyor.

Reklam

Geniş bir coğrafyaya yayılan sınırlı bir işaret dağarcığı

Paleoantropolog Genevieve von Petzinger’in araştırmaları, takvim önerisine daha geniş bir çerçeve sunuyor. Fransa, İspanya, İtalya ve Portekiz’deki 52 alanı ziyaret ettiği saha çalışmalarını kapsayan on yıllık araştırması, en az 30 bin yıllık bir dönemde tekrarlanan 32 geometrik sembol belirledi.

Kataloğunda noktalar, çizgiler, üçgenler, zikzaklar, ızgaralar, merdiven biçimleri ve çevresine pigment sürülerek elin sınırlarının bırakıldığı negatif el izleri yer alıyor. Tüyü andıran penniformlar ve çatıyı taşıyan bir direğe benzeyen tectiformlar da katalogda bulunuyor. Sınırlı bir işaret dağarcığının tekrar tekrar kullanılması, bilinçli tercihlere ve kökleri Avrupa dışında da bulunabilecek ortak bir geleneğe işaret ediyor.

Fransa’daki Lascaux ve Chauvet, İspanya’daki Altamira ve daha az tanınan pek çok mağarada hayvan sahnelerine basit işaretler eşlik ediyor. Sanatçılar, görece küçük bir şekil kümesinden yararlanmayı sürdürürken eserlerinin boyutunu ve üslubunu değiştirdi. Pek çok mağarada geometrik işaretlerin sayısı hayvan figürlerinin en az iki katı.

İşaretler mağara girişlerinde, geçitlerde ve derin odalarda bulunuyor. Bazıları tek başına, bazıları kümeler hâlinde yer alıyor; kimi işaretler belirli türlerle yakından ilişkili görünüyor. Yapanlar işaretleri boyadı, kazıdı veya taşa vurarak işledi. Farklı bölgelerde ve uzun zaman aralıkları boyunca görülen bu tekrarlar, işaretlerin onları kullanan topluluklarca anlaşılan anlamlar taşıdığı görüşünü destekliyor.

Taşınabilir nesneler, bu hikâyeyi mağara duvarlarının ötesine taşıyor. Benzer motifler yaklaşık 16 bin yıl önce gerdanlık olarak dizilen geyik dişlerinde de görülüyor. İnsanların yanında taşıdığı nesneler, bilgiyi coğrafyalar arasında ve ritüel için kullanılan alanların dışına aktarabiliyordu. Araştırmalar ve arşivler Afrika, Hindistan, Güneydoğu Asya, Avustralya ve Kuzey Amerika’da da benzer şekilleri kaydediyor. Bir yoruma göre, ilk modern insanlar yayılırken sembolik işaret dağarcıklarının bazı unsurlarını da yanlarında götürdü, sonra bunlara yeni işaretler ekleyip farklı biçimlerde birleştirdi.

Aylara dayalı yorum nasıl işliyor?

Bacon, yayımlanmış görsellerdeki ve alan araştırmalarındaki işaretleri sayarak işe başladı. Ekibinin modeli, her diziyi yıllık ilkbahar başlangıcından sonra geçen ayların sayısı olarak ele alıyor. Örneğin bir atın yanındaki üç işaret, çiftleşmenin ilkbahardan üç ay sonra başladığını gösterebilir. Bir mamutun yanındaki beş işaret ise çiftleşmenin daha geç başladığına işaret edebilir.

Öneriye göre Y işareti ek bir bilgi katmanı sağlıyor. Dizideki konumu, gebeliğin ne zaman sona erdiğini ve doğumun ne zaman gerçekleştiğini gösterebilir. Hayvan tasviri, işaret sayısı ve Y birlikte, bir türü yıllık döngüsündeki olaylarla ilişkilendiren kısa bir almanak gibi işlev görebilir.

Reklam

Araştırmacılar Buzul Çağı dizilerini at, bizon, kızıl geyik, ren geyiği ve somon dâhil günümüzdeki akraba türlerin çiftleşme ve doğum döngüleriyle karşılaştırdı. Durham Üniversitesi’nden psikolog Robert Kentridge verileri değerlendirdi ve işaret sayıları, Y işaretlerinin konumu ile çiftleşme ve doğum için beklenen aylar arasında güçlü bağlantılar bulunduğunu bildirdi.

Antik Yunan’daki Antikythera düzeneği üzerine çalışmalarıyla tanınan matematikçi Tony Freeth, her işareti bir gün değil bir ay olarak ele alan modele katkıda bulundu. Önerilen zaman birimi önemli: Böylece kısa bir dizi, bir hayvanın yıllık döngüsünün kayda değer bir bölümünü kaydedebilir.

Ekibin yorumu, avcı ve toplayıcılara tekrar eden olayları hatırlamak için taşınabilir ve öğretilebilir bir yöntem sunmuş olabilir. Sürülerin ne zaman bir araya geldiğine, yavruların ne zaman doğduğuna veya somonların ne zaman nehir yukarı akın ettiğine ilişkin bilgi, mevsimlik yolculuklara yön verebilir ve insanların çabalarını nerede yoğunlaştıracağına karar vermesine yardımcı olabilirdi.

Etnografik örnekler, ayları saymanın bu tür kullanımını makul kılıyor. Kuzey Kaliforniya’daki Yurok halkı, göç eden çelikbaş alabalıklar için balık bentlerinin yapım zamanını ay hesabıyla belirliyordu. Tayvan’daki Yami halkı da uçan balıkları avlarken hâlâ ay takvimini izliyor. Bu uygulamalar, ay döngülerini saymanın mevsimlik hayvan davranışlarına bağlı toplulukların pratik ihtiyaçlarını karşılayabildiğini gösteriyor.

İşaretler zaman içinde nasıl değişti?

Von Petzinger’in kayıtları, birçok şekil varlığını korurken işaret dağarcığının da değiştiğini gösteriyor. Bazı semboller yaygınlaşıp sonra kaybolmuş olabilir; bu durum moda, kimlik veya değişen kullanım biçimleriyle ilişkili olabilir.

Penniform işaretlerin yaklaşık 26 bin yıl önce kuzey Fransa’da ortaya çıkıp güneye yayıldığı anlaşılıyor. El şablonları kayıtlarda erken dönemde yaygındı ve çoğu zaman noktalarla birlikte görülüyordu. Başparmak şablonları ve parmak yivleri, yani yumuşak tortuların üzerinde parmakları sürükleyerek bırakılan paralel izler, daha sonraki dönemlerde sıklaştı.

Kısa bir zaman çizelgesi, bu gelişmeleri tartışmada ele alınan diğer bulgularla yan yana gösteriyor:

  • Yaklaşık 500 bin yıl önce: Java’da tatlı su kabuğuna Homo erectus tarafından zikzak kazındı.
  • Yaklaşık 70 bin yıl önce: Güney Afrika’daki Blombos Mağarası’nda bir aşı boyası parçasına bilinçli biçimde çapraz taralı bir desen işlendi.
  • Yaklaşık 26 bin yıl önce: Penniform işaretler, güneye yayılmadan önce kuzey Fransa’da ortaya çıkmış görünüyor.
  • Yaklaşık 16 bin yıl önce: Gerdanlıklarda kullanılan geyik dişlerinde tekrarlanan geometrik motifler görüldü.
  • MÖ 3400 ila 3200 dolaylarında: Yazının başlangıcına ilişkin geleneksel anlatı Mezopotamya’yı öne çıkarıyor.
  • 2023: Bacon ve çalışma arkadaşları, Buzul Çağı’ndan kalma nokta, çizgi ve Y işaretleri için aylara dayalı bir yorum önerdi.

Von Petzinger, belirli işaretlerin ortaya çıkışını, yayılmasını ve kaybolmasını toplumsal ağların ve göç hareketlerinin olası izleri olarak görüyor. Gruplar karşılaştıkça veya birleşince sembolleri paylaşmış, tercihler ise nesiller boyunca değişmiş olabilir.

Reklam

Uzmanlar neden görüş ayrılığı yaşıyor?

Paleoantropolog Melanie Chang, Üst Paleolitik dönemde yaşayan insanların yazı yazabilecek ve zamanı takip edebilecek zihinsel kapasiteye sahip olduğunu kabul ediyor. Ancak başka yorumların da mümkün olduğunu belirterek aylara dayalı modelin daha kapsamlı biçimde sınanması gerektiğini savunuyor. Yüzyıllar ve kültürler bakımından birbirinden ayrılan alanlardaki benzer işaretler farklı amaçlarla kullanılmış olabilir.

Paleolitik dönem arkeoloğu April Nowell, yaklaşımı yaratıcı buluyor ancak kapsamının sınırlı olduğuna dikkat çekiyor. Ekip, en az 32 işaret içeren Avrupa repertuvarından üç tekrarlanan işareti inceledi. Bu nedenle belgelenmiş işaret türlerinin çoğu önerilen yorumun dışında kalıyor.

Nowell, aylara dayalı yorumun en sık rastlanan işaretlerin ötesinde geçerli olup olmadığını sınamak için mağara duvarlarındaki ve taşınabilir nesnelerdeki daha geniş repertuvarın incelenmesi gerektiğini savunuyor. Bacon’ın ekibi, analizi genişletecek başka makalelerin hazırlık aşamasında olduğunu söylüyor.

Von Petzinger, pek çok nokta ve çizginin sayım işareti olduğu fikrini destekliyor ancak bunları yazı olarak nitelendirmiyor. Ona göre dar anlamıyla ön yazı da dâhil olmak üzere yazı, sesleri veya sözcükleri temsil edebilen işaretlerle konuşma dilini aktarır. Mağara işaretlerini ise konuşmaya çevrilmeleri gerekmeksizin bilgi taşıyan semboller, yani grafik iletişim olarak tanımlıyor.

Fransız tarihöncesi uzmanı Jean Clottes, işaretlerin yazıya doğru bir gelişime işaret ettiği görüşüne kuşkuyla yaklaşıyor. Clottes, kompozisyonların başlıca konusu olarak gördüğü hayvan figürleriyle işaretler arasındaki yakın bağlantıyı vurguluyor.

MIT’de dilbilimci olan Cora Lesure ve ortak yazarları konuya farklı bir açıdan yaklaşıyor. Çizim ile dilin temel bilişsel mekanizmaları paylaştığını savunuyorlar. Bu yoruma göre mağara ve kaya sanatı, soyut sembollerin de aynı zihinsel kapasitelerden geliştiği bir dilsel ifade biçimi olabilir. Eski bulguların parçalı olması ve bağlamın sınırlılığı, görüş ayrılıklarına geniş bir alan bırakıyor.

Mezopotamya tabletlerinde neler kaydediliyordu?

Mezopotamya, erken işaretlerin idari bir ortamda gelişmesi bakımından yararlı bir karşılaştırma sunuyor. MÖ dördüncü binyılda Uruk dünyasında insanlar sürüleri, kumaşları, tahılı ve kapları saymak için kil jetonlar, bullalar ve silindir mühürler kullanıyordu. Bullalar muhasebeyle ilişkili kil muhafazalardı; silindir mühürler ise görüntülerin ıslak kile basılmasını sağlıyordu.

Yaklaşık MÖ 3350 ila 3000 yılları arasında ön çivi yazısı, tabletlere basılan veya kazınan çok sayıda resimsel ve soyut işaretle ortaya çıktı. Bu işaretler miktarları, malları ve görevlileri belirtiyordu. Kısa süre sonra tam çivi yazısı gelişti; bu yazıyla Sümerce ve Akadca adlar, eylemler ve zamanla karmaşık metinler kaydedilebildi.

Reklam

Silindir mühürlerdeki görüntülerle ilk tablet işaretlerini karşılaştıran araştırmalar, bazı muhasebe sembollerinin bilinen resimlerden türemiş olabileceğini düşündürüyor. Püsküllü kumaş veya ağa tutturulmuş kaplar gibi motifler, hem biçim hem anlam bakımından işaretlere benziyor. ZATU639 olarak bilinen bir işaret, mühürlerdeki bir boğa motifini andırıyor ve benzer muhasebe bağlamlarında görülüyor.

Bu eşleşmeler, tek bir mucitten çok, bir bölgedeki çok sayıda kâtip, zanaatkâr ve tüccarın rol oynadığı bir sürece işaret ediyor. Günlük işlemlerde kullanılan görüntüler zamanla ortak ve resmî bir yazıya dönüşmüş olabilir.

Aylara dayalı yoruma göre Buzul Çağı dizileri, on binlerce yıl önce farklı bir amaca hizmet ediyordu. Bunlar, idarecilere yönelik kayıtlardan çok toplayıcılara ait saha notlarına benziyor. Bacon’ın çalışma arkadaşları, işaretlerin ne dilbilgisi ne de konuşmayı kodladığını söylüyor; en eski Mezopotamya tabletleri de öncelikle mit veya anlatı değil, envanter ve hesap kaydı tutuyordu.

Her iki sistem de bilginin kişinin belleğinin ötesinde korunmasını sağlıyor olabilirdi. Biri hayvanlar ve mevsimlerle ilgili beklentileri, diğeri ise mallar, miktarlar ve sorumluluklarla ilgili bilgileri saklıyordu. Amaçlarının farklı olması, araştırmacıların ikisi için de aynı terimi kullanma konusunda neden anlaşamadığını açıklamaya yardımcı oluyor.

Daha eski işaretler ve mağara sanatının ortaya çıkışı

Artık işaret bırakma geleneği, Avrupa’daki resimli mağaralardan da eskiye uzanıyor. Güney Afrika’daki Blombos Mağarası’nda yaklaşık 70 bin yıl öncesine tarihlenen bir aşı boyası parçasında, çoğu zaman bilinen en eski çizim olarak tanımlanan bilinçli bir çapraz taralı desen bulunuyor.

Homo erectus, yaklaşık 500 bin yıl önce Java’da keskin bir aletle tatlı su kabuğuna zikzak kazıdı. Neandertallerin olası katkıları arasında Cebelitarık’taki çapraz taralı desenler ve Homo sapiens’in gelişinden önce yapılmış olabilecek İspanya’daki kırmızı el şablonları yer alıyor. Bu nesneler ve yüzeyler, Avrupa’daki Buzul Çağı başyapıtlarından çok önce desen ve sembol denemelerinin yapıldığını gösteriyor.

Avrupalı mağara sanatçıları da hazırlık ve kontrol gerektiren tekniklerden yararlandı. Kırmızı aşı boyası tercih edilen bir pigmentti ve rengini iyileştirmek için bazen ısıtılıyordu. El şablonu yapmak için sanatçılar, duvara bastırdıkları ellerinin üzerine pigment püskürtüyor ve ellerini çektiklerinde negatif bir iz bırakıyordu.

Ellerin çoğu zaman noktalarla birlikte görülmesi, daha sonra başparmak şablonlarının veya parmak yivlerinin ortaya çıkması; değişen uygulamaları ya da birden fazla anlam katmanını yansıtıyor olabilir. Araştırmacılar, amaçlanan mesajlar hâlâ çözülememiş olsa bile biçim ve konumdaki değişiklikleri izleyebiliyor.

Reklam

Takvim, kimlik ya da ritüel mi?

İşaretlerin çoğunun anlamı hâlâ üzerinde uzlaşılmış değil. Öne sürülen yorumlar arasında av büyüsü, ritüel, klan kimliği, av başarısı ve belirli bir alan üzerindeki hâkimiyet yer alıyor. Farklı yerlerde ve dönemlerde birden fazla amaç söz konusu olmuş olabilir.

Başka yorumlar şekillerle cinsiyet arasında bağ kuruyor; kancaları, çizgileri ve açıları erkek sembolleriyle, oval ve daireleri ise dişil kavramlarla ilişkilendiriyor. Bilişsel bilimciler bazı geometrik şekilleri, değişmiş bilinç hâllerinde deneyimlenen görsel etkilere de benzeterek tekrarlanan desenler için başka bir olası açıklama sunuyor.

Pratik kullanım yorumu, işaretleri ergenlerin ve yetişkinlerin öğrenip nesiller arasında aktardığı bir planlama kodu olarak ele alıyor. Bu olasılığa göre, tıpkı bir sıfatın ismin anlamını değiştirmesi gibi, işaretlerin birleşimi de tek tek işaretlerin anlamını değiştirebilir.

Noktaların yanındaki bir el şablonu, bir kişinin sayım sürecine katıldığını gösterebilir. Bir geyiğin yanındaki penniform, o hayvanla ilişkili bir yeri veya grubu belirtebilir. Bunlar kesinleşmiş çeviriler değil, önerilen yorumlardır; birleşimlerin çoğunun tam anlamı belirsizliğini koruyor.

Taşınabilir işaretler gündelik hayatta hatırlatıcı olarak kullanılmış olabilir. Kazınmış dişler veya süslenmiş taşlar, bir gruba önderlik edenlerin mevsimlik hareketleri düzenlemesine yardımcı olabilir; benzer bir işaretin yer aldığı duvardan uzağa bilgi taşımış olabilir.

Bilgiyi kaydetmek neden önemli?

Mevsimlere ilişkin bilgileri güvenilir biçimde kaydetmek, herkesin hatırlaması gerekenlerin miktarını azaltabilirdi. Grubun diğer üyeleri de işaretleri anlayabiliyorsa bilgi paylaşılabilir, doğrulanabilir ve gençlere öğretilebilirdi.

Kısa bir takvim, bir topluluğun hareketlerini düzenlemesine ve tekrar eden fırsatlara ilişkin haberleri aktarmasına yardımcı olabilirdi. Bu tür avantajlar nesiller boyunca birikebilirdi. Bilgiyi korumaya yönelik aynı temel ihtiyaç daha sonra kil tabletler, çetele çubukları, khipular, alfabeler ve dijital kodlar gibi farklı biçimler aldı.

Buzul Çağı toplulukları da sonraki iletişim sistemlerinden tanıdık gelen tercihlerde bulunmuş gibi görünüyor: İşaretleri yeniden kullanmak, sınırlı bir işaret dağarcığından yararlanmak ve gruplar ya da bölgeler arasında kuralları sürdürmek. Tartışma, yazının kökenlerini önceki uygulamalardan kopuk bir icat olarak değil, işaret bırakma ve hatırlamanın daha uzun tarihinin bir parçası olarak ele alıyor.

Bunun pratik sonuçları somut olabilirdi. Paylaşılan mevsim bilgisi, insanların sürülerin toplandığı yerlere ulaşmasına, balık göçüne hazırlık yapmasına veya çocuklara belirli kaynakların ne zaman bulunabilir hâle geldiğini öğretmesine yardımcı olabilirdi. Mağara dizilerinin bu amaçlara hizmet edip etmediği, araştırmacıların şimdi daha kapsamlı biçimde sınamaya çalıştığı soru.

Reklam

Araştırmacılar öneriyi nasıl sınamayı planlıyor?

Bacon ve çalışma arkadaşları daha fazla işareti incelemeyi, coğrafi ve kronolojik karşılaştırmaları genişletmeyi ve dizileri başka türlerle karşılaştırarak sınamayı planlıyor. Ayrıca işaretlerin sıralamasının, sayım ve önerilen doğum göstergelerinin ötesinde bilgi taşıyıp taşımadığını belirlemek istiyorlar.

Başka ekipler, taşınabilir nesneler de dâhil olmak üzere daha kapsamlı mağara ve kaya sanatı veri tabanları oluşturuyor. Bu derlemeler, tekrarlanan işaret birleşimlerini bölgesel farklılıklarla karşılaştırmayı ve benzer şekillerin ortak kuralları izleyip izlemediğini değerlendirmeyi kolaylaştırmalı.

Teknoloji, kanıtları çoğaltabilir. Buzul Çağı’nda kullanılan kıyı mağaralarının çoğu bugün su altında; deniz arkeologları, su altında kalmış girişleri ve odaları araştırmak için robotlar ve gelişmiş görüntüleme teknikleri kullanıyor.

Üç boyutlu, yüksek çözünürlüklü taramalar, gelişmiş tarihlendirme yöntemleri ve pigment analizleri kronolojileri netleştirebilir, belirli işaretleri kimin yaptığını daha güvenilir biçimde saptamaya yardımcı olabilir. Kesin bir çeviriye ulaşmak mümkün olmasa bile bu araçlar, işaretlerin ne zaman ortaya çıktığını, nasıl yapıldığını ve kullanımının nasıl değiştiğini açıklığa kavuşturabilir.

Dolayısıyla sonraki aşama, tek bir Y işaretinin anlamını bulmaktan daha kapsamlı. Araştırmacılar, resimsel iletişimin yazının resmî biçimde ortaya çıkmasından önceki dönemine ilişkin daha bütünlüklü bir anlatı oluştururken, önerilen takvimin kanıtların daha büyük bir bölümüyle uyuşup uyuşmadığını sınamaya çalışıyor.

Öne çıkanlar

  • 2023 tarihli bir araştırma, Buzul Çağı’ndaki nokta ve çizgilerin ayları saydığını, Y işaretlerinin ise hayvanların doğum zamanlarını belirttiğini öne sürüyor.
  • Bacon’ın ekibi, yanında nokta veya çizgi bulunan 606 hayvan tasvirini ve Y işaretli 256 tasviri inceledi; hiçbir dizide 13’ten fazla işaret yoktu.
  • Von Petzinger, Avrupa’daki 52 alanda yürüttüğü saha çalışmalarına dayanarak en az 30 bin yıllık bir dönemde tekrarlanan 32 geometrik işaret belgeledi.
  • Uzmanlar, aylara dayalı yorum ve işaretlerin ön yazı, gösterim veya grafik iletişim olarak adlandırılıp adlandırılmaması konusunda görüş ayrılığı yaşıyor.
  • Mezopotamya’da ön çivi yazısı yaklaşık MÖ 3350 ila 3000 yılları arasında ortaya çıktı ve muhasebe ile idarede kullanıldı.
  • Blombos Mağarası’nda, Java’da ve muhtemelen Neandertal alanlarında bulunan daha eski işaretler, tartışmayı sembolik faaliyetlerin çok daha uzun tarihinin içine yerleştiriyor.
  • Yeni araştırmalar daha fazla işareti, türü, bölgeyi ve dönemi inceleyecek; daha kapsamlı veri tabanlarından ve su altında kalmış mağaralara yönelik araştırmalardan yararlanacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir