Facebook, YouTube ve X ülke çapında engellemeyle karşı karşıya
Nepal, hükümetin kayıt için belirlediği son tarihe uymadıkları gerekçesiyle 4 Eylül 2025'te internet sağlayıcılarına 26 sosyal medya platformunu engelleme talimatı verdi. Etkilenen hizmetler arasında Facebook, Instagram, YouTube ve X de bulunuyor. İnternet kullanımının yüzde 90'ı aştığı ülkede bu durum günlük iletişimi, haber dağıtımını ve çevrim içi işletmeleri riske atıyor.
İçindekiler
- Facebook, YouTube ve X ülke çapında engellemeyle karşı karşıya
- Hangi hizmetler etkileniyor?
- Kayıt anlaşmazlığı nasıl gelişti?
- Şirketlerin kayıt için yapması gerekenler
- Gazeteciler ve hak örgütleri erişim engeline karşı çıkıyor
- Muhalif siyasetçiler daha geniş çaplı aksama uyarısı yapıyor
- İnternet sağlayıcılarına göre erişim neden değişiyor?
- Platformlar günlük yaşamda ne kadar etkili?
- Küçük işletmeler ve yayıncılar gelir kaybı riskiyle karşı karşıya
- Bekleyen sosyal medya yasa tasarısı neleri değiştirecek?
- Nepal'in yaklaşımı daha geniş düzenleme tartışmasında nereye oturuyor?
- Kullanıcıları ve platformları şimdi ne bekliyor?
- Önemli Noktalar
İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, Nepal Telekomünikasyon Kurumundan telekom operatörleri ile internet servis sağlayıcılarına erişimi kısıtlama talimatı vermesini istedi. Yetkililer, küresel platformları Nepal'deki makamlar ve kullanıcılar karşısında sorumlu kılarak nefret söylemi, söylentiler, sahte kimlikler ve siber suçlarla mücadeleye katkı sağlanacağını belirtiyor.
Gazeteciler, dijital hak savunucuları ve muhalif siyasetçiler, erişim engelinin basın özgürlüğünü, bilgiye erişimi ve kamusal tartışmayı kısıtladığını söylüyor. Tartışmanın odağında, teknoloji şirketlerinin kurallara uymasını sağlamak için hükümetin nasıl bir yol izlemesi gerektiği var; zira hizmetlerin engellenmesi, bu hizmetlere bağımlı olan insanları da iletişimden koparıyor.
Kayıt zorunluluğu, 2023 tarihli Sosyal Ağların Kullanımını Düzenleme Yönergesi'ne dayanıyor. Yüksek Mahkemenin 17 Ağustos'taki kararı, yanlış bilginin önüne geçmenin bir yolu olarak kayıt zorunluluğunu onayladı; ancak mahkeme, kayıt yaptırmayan platformların kapatılması talimatını vermedi.
İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanı Prithvi Subba Gurung, şirketlere kurallara uymaları için defalarca talepte bulunulduğunu söyleyerek kararı savundu.
Kayıt yaptırmaları için onlara yeterince zaman tanıdık ve talebimize uymaları için defalarca çağrıda bulunduk. Ancak bunu görmezden geldiler ve Nepal'deki faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldık.
Yetkililer, platformların kayıt yaptırarak erişimi yeniden sağlayabileceğini belirtiyor. 5 Eylül itibarıyla sağlayıcılar kısıtlamaları uygularken ağlara göre erişim durumu değişiklik gösteriyordu.
Hangi hizmetler etkileniyor?
Talimat, Nepal'de faaliyet gösteren ve kayıt yaptırmamış 26 platformu kapsıyor. Adı geçen hizmetler arasında Meta'nın Facebook, Instagram ve WhatsApp'ı; Alphabet'in YouTube'u; X; Reddit; LinkedIn; Snapchat; Discord ve WeChat bulunuyor. Yetkililer, şirketler bakanlığa kayıt işlemlerini tamamlayana kadar sağlayıcılardan erişimi devre dışı bırakmalarını istedi.
Beş platform kayıt yaptırarak faaliyetlerine devam etme izni aldı: TikTok, Viber, Witk olarak da bilinen WeTalk, Nimbuzz ve Poppo Live. Telegram ve Global Diary'nin ise başvuru sürecinde olduğu belirtildi.
Talimatın ardından hedef alınan bazı hizmetlere bir süre daha erişilebildi. Telekom şirketleri ve internet sağlayıcıları engellemeleri devreye alırken uygulamanın 4 Eylül Perşembe gecesi başlaması bekleniyordu. Bu nedenle kullanıcılar ilk gün farklı ağlarda farklı düzeylerde erişim yaşadı.
Sağlayıcıların filtrelerini ayarlamasıyla WhatsApp, cuma günü bazı kullanıcılar için kısa süreliğine yeniden erişilebilir oldu. Bakanlık, kayıt işlemlerini tamamlayan bir platformun aynı gün yeniden açılabileceğini söylüyor. Talimatın bir nüshası da şirketler kayıt sürecini başlattığında erişimin aşamalı olarak yeniden sağlanabileceğine işaret ediyor.
Kayıt anlaşmazlığı nasıl gelişti?
2023 tarihli yönerge, Nepal'de faaliyet gösteren sosyal ağların iletişim bakanlığına kaydolmasını ve resmî bildirimler, şikâyetler ve içerikle ilgili konularla ilgilenecek sorumlular belirlemesini gerektiriyor.
Ağustos sonlarında Bakanlar Kurulu, yabancı sosyal medya ve çevrim içi yayın şirketlerine başvuru yapmaları için yedi gün süre verdi. Bu süre dolduğunda büyük platformların çoğu başvuru yapmamıştı; bunun üzerine 4 Eylül'de engelleme talimatı verildi.
Erişim engeline yol açan başlıca adımlar şöyleydi:
- 2023: Sosyal Ağların Kullanımını Düzenleme Yönergesi ile kayıt ve yerel hesap verebilirlik şartları getirildi.
- 17 Ağustos 2025: Yüksek Mahkeme, kayıt zorunluluğunun anayasaya uygun olduğunu onaylayarak bunu yanlış bilgiyle mücadele için bir araç olarak tanımladı; ancak erişim engeli talimatı vermedi.
- Ağustos sonları: Bakanlar Kurulu, yabancı sosyal medya ve yayın şirketlerine kayıt yaptırmaları için yedi gün süre verdi.
- 4 Eylül: Bakanlık, başvuru yapmayan platformların engellenmesi için Nepal Telekomünikasyon Kurumuna sağlayıcılara talimat vermesini söyledi.
- 5 Eylül: Sağlayıcılar kısıtlamaları uygulayıp ayarlarken erişim durumu değişmeye devam etti.
Hükümet, etkilenen tüm hizmetlerin geri döneceği tek bir tarih açıklamak yerine yeniden erişimi şirketlerin kurallara uymasına bağladı.
Şirketlerin kayıt için yapması gerekenler
Platformların Nepal'de bir yerel irtibat kişisi belirlemesi, şikâyetlerden sorumlu bir yetkili ataması ve öz denetimden sorumlu bir kişi görevlendirmesi gerekiyor. Şikâyet yetkilisi, kullanıcıların şikâyetlerinin ele alınması için başvurabileceği kişidir. Yerel irtibat kişisi resmî bildirimler için bir kanal sağlarken öz denetim görevi, platformun kendi içeriğine ilişkin sorumluluğuyla ilgilidir.
Yetkililer bu şartları, zararlı veya yasa dışı içeriklerin çevrim içi ortamda görülmesi hâlinde Nepal makamları ve kullanıcıların başvurabileceği bir muhatap sağlayacak asgari bir yerel varlık olarak tanımlıyor. Yerel hesap verebilirliğe yönelik benzer taleplerin uluslararası alanda giderek yaygınlaştığını belirtiyorlar.
İletişim Bakanlığı Sözcüsü Gajendra Kumar Thakur, uygulama kararını şöyle açıkladı:
Kayıt yaptırmayan sosyal medya platformları bugünden itibaren devre dışı bırakılacak.
Yetkililer daha sıkı denetim gerekçeleri arasında sahte hesapları, sahte kimlikleri, nefret söylemini, çevrim içi dolandırıcılığı, kara para aklamayı ve toplumsal barışa yönelik tehditleri sayıyor. Onlara göre Nepal'deki kullanıcılara hizmet veren şirketler, şikâyetlerin ele alınması ve yasal taleplere yanıt verilmesi için de ülkede işleyen bir yöntem sunmalı.
Gazeteciler ve hak örgütleri erişim engeline karşı çıkıyor
Gazetecileri Koruma Komitesi, kısıtlamaların haber çalışmalarını aksatacağı ve bilgiye erişimi sınırlayacağı uyarısında bulundu. Kurum, açıklamasında hükümete kararı geri alma çağrısı yaptı:
Nepal'in sosyal medyaya getirdiği kapsamlı yasak, basın özgürlüğü açısından tehlikeli bir emsal oluşturuyor. Hükümet bu kararı derhâl geri almalı ve basın özgürlüğünü kullanmak için vazgeçilmez araçlar olan sosyal medya platformlarına erişimi yeniden sağlamalıdır.
Nepal Gazeteciler Federasyonu da kararı basın özgürlüğüne ve halkın bilgi edinme hakkına darbe olarak nitelendirerek kınadı. Dijital hak savunucuları, bu adımın ifade özgürlüğünü caydıracağını, gazetecilerin ve yurttaş muhabirlerin çalışmalarını aksatacağını, şeffaflığı azaltacağını söylüyor.
Dijital Haklar Nepal Başkanı Bhola Nath Dhungana, uygulama sürecini ve zamanlamasını eleştirdi:
Sosyal medyayı düzenlemekte yanlış bir şey yok, ancak önce bunu uygulamaya koyacak yasal altyapıya sahip olmamız gerekiyor. Böyle ani bir kapatma denetimci bir yaklaşımdır.
Haber merkezleri açısından kısıtlamalar hem bilgi toplamayı hem de haberleri ulaştırmayı etkiliyor. Gazeteciler gelişmeleri kontrol etmek, izleyicilerle iletişim kurmak ve haberlerini dağıtmak için sosyal platformları kullanıyor. Yurttaş muhabirler de yerleşik medya kuruluşlarının dışında bilgi paylaşmak için aynı hizmetlerden yararlanıyor.
Muhalif siyasetçiler daha geniş çaplı aksama uyarısı yapıyor
Ana muhalefet partisi Nepal Komünist Partisi (Maoist Merkez) Grup Başkanvekili Hit Raj Pandey, sosyal medyanın kapalı kalmasının toplumsal kargaşaya yol açabileceği uyarısında bulundu. Partisinin karar karşıtlığını açıkça dile getirdi:
Sosyal medya kapatılırsa ülke kaosa sürüklenir. Bu karara karşıyız.
Access Now Asya Pasifik Politika Direktörü Raman Jit Singh Chima, hükümetin yaklaşımının internet üzerindeki kısıtlayıcı denetim modellerini izleme riski taşıdığını söyledi:
Bu, otoriter rejimlerde görülen sansür modellerini andırıyor ve Nepal'in demokratik hedefleriyle çelişiyor.
Eleştiriler, tek tek uygulamalara erişememenin yarattığı güçlüklerin ötesine geçiyor. Savunucular, yaygın kullanılan kanalların kapatılmasının yurttaşların tartışabileceği alanı daralttığını ve halkın kararları denetleme imkânını azalttığını savunuyor. Yetkililer ise şirketlerin kayıt şartlarını yerine getirerek hizmetleri yeniden açabileceğini söylüyor.
İnternet sağlayıcılarına göre erişim neden değişiyor?
Telekom operatörleri ve internet servis sağlayıcıları hükümetin talimatını ağları üzerinden uyguluyor. Kullanıcıların bir hizmete erişmesini önlemek için alan adı engelleme, IP engelleme veya internet trafiğinin daha derinlemesine incelenmesi gibi yöntemlere başvurabiliyorlar.
Alan adı, insanların bir internet sitesini bulmak için kullandığı bilindik adrestir. IP adresi ise ağ üzerindeki hedefi tanımlar. Bunlardan herhangi birinin engellenmesi erişimi kesebilir. Daha derinlemesine incelemede ise kullanılan hizmeti belirlemek için internet trafiği daha yakından analiz edilir.
Sağlayıcılar bu önlemleri genellikle aşamalı olarak devreye alıyor. Bu da talimattan sonra bazı platformlara neden birkaç saat daha erişilebildiğini ve kullanıcıların ağlara göre neden farklı deneyimler yaşadığını açıklıyor.
Dijital hak grupları, kapsamlı filtrelerin ilgisiz hizmetleri de etkileyebileceği uyarısında bulunuyor. Birkaç hizmet aynı sunucuyu paylaştığında, sunucunun engellenmesi hedeflenmeyen hizmetlere erişimi de kesebilir. Bu nedenle sağlayıcıların filtrelerini ayarlaması, uygulama sürecinde kullanıcıların hangi hizmetlere erişebildiğini değiştirebilir.
Eleştirmenler ayrıca yönergede yer alan hizmetleri askıya alma ve içerik kaldırma yetkilerine de dikkat çekiyor. Nepal'den erişimi kaybetme ihtimalinin, faaliyetlerini sürdürebilmek için şirketleri yasal paylaşımları kaldırmaya zorlayabileceğini ve meşru ifade alanını daraltabileceğini söylüyorlar.
Platformlar günlük yaşamda ne kadar etkili?
Nepal'de internet kullanım oranı yüzde 90'ın üzerinde; internetin ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 90'ına ulaştığı belirtiliyor. Sosyal ağlar ve mesajlaşma uygulamaları, yurt dışındaki yakınlarıyla iletişim kuran aileler de dâhil olmak üzere milyonlarca kişinin günlük iletişiminin parçası.
Nepal için aktarılan Statcounter verilerine göre Facebook'un sosyal medya içindeki payı yaklaşık yüzde 87; X'in payı yaklaşık yüzde 6, YouTube'unki ise yüzde 5. Facebook'un payı, X ve YouTube'un toplam yüzde 11'lik payından çok daha yüksek.
Nepal medyasında aktarılan ayrı bir ankete göre akıllı telefon kullanıcılarının yüzde 94'ü YouTube'a erişiyor, yüzde 92'si ise Facebook kullanıyor. Bu yüzdeler akıllı telefon sahipleri arasındaki kullanımı ölçerken Statcounter verileri sosyal medya payını gösteriyor. İnsanlar birden fazla platform kullanabildiğinden anketteki oranlar örtüşen kullanıcı gruplarını ifade ediyor.
Veriler, kısıtlamaların kamusal paylaşımların ve siyasi tartışmaların ötesine neden geçtiğini ortaya koyuyor. Özellikle geniş bir diasporaya sahip Nepal'de mesajlaşma hizmetleri, sınırların ötesindeki aileleri birbirine bağlıyor. Kayıtlı başka hizmetler erişilebilir durumda olsa bile, alışılmış bir uygulamanın kaybedilmesi düzenli iletişimi kesintiye uğratabilir.
Küçük işletmeler ve yayıncılar gelir kaybı riskiyle karşı karşıya
Küçük işletmeler ürünlerini tanıtmak, satış yapmak ve müşterilere destek vermek için Instagram, Facebook ve WhatsApp'ı kullanıyor. Bu platformlara bel bağlayan bir mağazanın erişim kesilir kesilmez alıcılara ulaşma kanalı kapanabilir; fenomenler ve diğer içerik üreticileri de izleyicilerine erişimlerini kaybedebilir.
Haber merkezleri canlı yayınlar ve video klipler için YouTube'dan da yararlanıyor. İçerik üreticileri ve televizyon kanalları izlenme sayılarıyla bağlantılı reklam gelirinden pay alıyor. Böylece platforma erişim, içerik dağıtımının yanı sıra bir gelir kaynağı da oluşturuyor.
Birçok yayıncı gelirinin yüzde 20'sine varan bölümünü YouTube üzerinden elde ediyor ve Nepal'de her gün 11 milyondan fazla kişi YouTube içeriği izliyor. Bu düzeyde bağımlı bir yayıncının gelirinin beşte birine kadarı hizmete bağlı.
Kısa süreli bir kesinti bile satışları, reklam gelirlerini ve müşterilerle iletişimi etkileyebilir. Daha uzun süreli bir erişim engeli bu kayıpları artırırken gazetecileri izleyicilere ulaşmak için daha az araçla, aileleri de yurt dışındaki yakınlarıyla iletişim kurmak için daha az tanıdık seçenekle baş başa bırakır.
Bekleyen sosyal medya yasa tasarısı neleri değiştirecek?
Parlamento, bu denetimlerin çoğunu yasal düzenlemeye bağlayacak bir sosyal medya yasa tasarısını görüşüyor. Tasarı, platformların faaliyet izni almasını zorunlu kılacak ve kayıt yaptırmayan şirketlerin faaliyet göstermesini engelleyecek.
Teklif, yetkililere uygunsuz veya yanıltıcı buldukları paylaşımların kaldırılmasını emretme yetkisi verecek. Ayrıca yanlış bilgi yayanlara ağır para cezaları ve beş yıla kadar hapis cezası öngörüyor; anonim hesapları ve sahte kimlik kullanan hesapları sınırlamaya yönelik önlemler de içeriyor.
Hak grupları, tasarıdaki ifadelerin muğlak ve cezaların ağır olduğunu söylüyor. Neyin yasak olduğuna ilişkin belirsizliğin, insanların cezalandırılma korkusuyla yasal tartışmalardan kaçınmasına ve kendilerini sansürlemesine yol açabileceği uyarısında bulunuyorlar.
Hak savunucuları, anonimliği kısıtlamanın kimliklerini gizlemeye ihtiyaç duyan dışlanmış toplulukları da etkileyebileceğini belirtiyor. Tasarının ifade ve basın özgürlüğüne yönelik anayasal güvencelerle çelişme riski taşıdığını savunuyorlar.
Hükümet yetkilileri tasarının çevrim içi tacizi önlemeyi, mahremiyeti korumayı ve şeffaflığı teşvik etmeyi amaçladığını söylüyor. Tasarının yasalaşması için parlamentoda daha fazla görüşülmesi gerekiyor.
Nepal'in yaklaşımı daha geniş düzenleme tartışmasında nereye oturuyor?
Hindistan, yerel uyum yetkililerinin atanmasını ve içerik kaldırma taleplerinin ele alınması için resmî sistemler kurulmasını zorunlu kılıyor. Avrupa Birliği'nin Dijital Hizmetler Yasası ise büyük platformlara içerik denetimi ve şeffaflık yükümlülükleri getiriyor. Her iki yaklaşım da kullanıcıların paylaştığı içerikleri barındıran ve dağıtan şirketlere sorumluluk yüklüyor.
Brezilya ve Avustralya, yanlış bilgi ve zararlı içeriklerle mücadele için daha sıkı yükümlülükleri değerlendiriyor. Çin, katı lisanslama ve sansür denetimleri uyguluyor ve Batı platformlarının çoğunu engelliyor. Rusya ve Türkiye ise şirketleri, verilerin ülke içinde tutulmasını öngören veri yerelleştirme ve içeriklerin hızla kaldırılması konularında zorluyor.
Nepal'in mevcut yaklaşımı, kayıt yaptırmayan şirketler yerel hesap verebilirlik şartlarına uyana kadar erişimi askıya almak. Destekleyenler, kayıt ve bir irtibat kişisi belirlenmesinin küresel şirketleri ülke içinde sorumlu tutmanın açık bir yolunu sunduğunu söylüyor. Eleştirmenler ise ülke çapında erişim engelinin maliyetini kullanıcılara yüklediğini ve ifade özgürlüğünü kısıtladığını belirtiyor.
Dolayısıyla tartışma hem şirketlerin sorumluluğunu hem de bu sorumluluğu sağlamak için kullanılan yöntemi kapsıyor. Yerel bir şikâyet irtibatı, kullanıcıların taciz veya dolandırıcılık konusunda yanıt almasına yardımcı olabilir. Ancak bir hizmetin tümüyle kapatılması yasal iletişimi, işletmeleri ve haberciliği de aksatıyor.
Kullanıcıları ve platformları şimdi ne bekliyor?
İletişim Bakanlığı, şirketler kayıt sürecine katıldığında hizmetlerin yeniden açılabileceğini söylüyor. Kayıt işleminin tamamlanması hâlinde erişim aynı gün sağlanabilecek; talimata göre süreç başladığında erişim aşamalı olarak geri getirilebilecek. Asya Pasifik'teki bazı bölge ofisleri prosedür hakkında şimdiden bilgi aldı.
Sivil toplum grupları, yeni adımlar atılmadan önce şeffaflık, usule uygun süreç ve daha geniş istişare çağrısı yapıyor. Talepleri, kararların nasıl alındığı, şirketlerin ve kullanıcıların bu kararlara nasıl itiraz edebileceği ve gelecekteki kısıtlamaların nasıl görüşüleceğiyle ilgili.
Milletvekilleri de bekleyen sosyal medya yasa tasarısı üzerine tartışmalı bir süreçle karşı karşıya. Kullanıcılar ve işletmeler açısından acil mesele, platformların kayıt şartlarına ne kadar hızlı yanıt vereceği. Şirketlerin sürece katılma isteği ve Nepal'in kurallarının nihai kapsamı, kısıtlamaların ne kadar süreceğini belirleyecek.
Önemli Noktalar
- Nepal, yedi günlük sürenin dolmasının ardından 4 Eylül 2025'te sağlayıcılara kayıt yaptırmamış 26 sosyal medya platformunu engelleme talimatı verdi.
- Hedef alınan hizmetler arasında Facebook, Instagram, WhatsApp, YouTube, X, Reddit ve LinkedIn bulunuyor.
- TikTok, Viber, Witk olarak da bilinen WeTalk, Nimbuzz ve Poppo Live kayıt yaptırdı; Telegram ve Global Diary ise başvuru sürecindeydi.
- 2023 tarihli yönerge, resmî bildirimler, şikâyetler ve öz denetim için kayıt ve yerel irtibat kişileri belirlenmesini gerektiriyor.
- Yüksek Mahkeme 17 Ağustos'ta kayıt zorunluluğunu onayladı ancak erişim engeli talimatı vermedi.
- Yetkililer çevrim içi taciz, dolandırıcılık ve hesap verebilirlik gerekçelerini öne sürerken gazeteciler ve hak grupları sansür ve bilgiye erişimin kısıtlanacağı uyarısı yapıyor.
- 5 Eylül'de sağlayıcılar kısıtlamaları uygulamaya ve ayarlamaya devam ediyordu; yetkililer erişimin yeniden sağlanmasını kayıt şartlarına bağladı.
- İşletmeler, aileler, içerik üreticileri ve yayıncılar aksaklıklarla karşı karşıya. Parlamento ise yanlış bilgi yayanlara para cezası ve beş yıla kadar hapis öngören bir yasa tasarısını görüşüyor.






