Koalisyon Çatırdarken Tayland Mahkemesi Paetongtarn’ı Görevden Aldı, Parlamento Yeni Başbakanı Seçmeye Hazırlanıyor

10 dakikalık okuma
Koalisyon Çatırdarken Tayland Mahkemesi Paetongtarn’ı Görevden Aldı, Parlamento Yeni Başbakanı Seçmeye Hazırlanıyor

6’ya karşı 3 oyla alınan karar Paetongtarn’ın başbakanlığını sona erdirdi

Tayland Anayasa Mahkemesi, eski Kamboçya lideri Hun Sen’le yaptığı ve kamuoyuna sızan telefon görüşmesindeki sözlerinin etik standartları ihlal ettiğine hükmederek Başbakan Paetongtarn Shinawatra’yı 29 Ağustos 2025’te görevden aldı. Dokuz yargıç davada 6’ya karşı 3 oyla karar verdi. Böylece Paetongtarn’ın yaklaşık bir yıl süren başbakanlığı sona ererken Tayland, ülkeyi kimin yöneteceğine ilişkin yeni bir mücadeleyle karşı karşıya kaldı.

İçindekiler
  1. 6’ya karşı 3 oyla alınan karar Paetongtarn’ın başbakanlığını sona erdirdi
  2. Telefon görüşmesi neden etik davasına dönüştü?
  3. Ağır insani bedel ödeten sınır anlaşmazlığı
  4. Hükümet nasıl güç kaybetti?
  5. Shinawatra döneminde bir görevden alma daha
  6. Pheu Thai’yi zayıflatan ittifak
  7. Yeni başbakan kim olabilir?
  8. Paetongtarn kararı kabul etti
  9. Daha geniş istikrarsızlığın ortasında liderlik oylaması
  10. Öne Çıkanlar

Karar hükümeti düşürdü; yeni bir hükümet kurulana kadar kabine geçici görevini sürdürecek. Başbakan Yardımcısı Phumtham Wechayachai geçici başbakan olarak atandı. 1 Eylül itibarıyla dikkatler, yeni lideri seçmek üzere 3-5 Eylül’de yapılması planlanan parlamento oturumlarına çevrilmişti.

Dava, Tayland-Kamboçya sınırındaki gerilimin tırmandığı sırada 15 Haziran’da yapılan bir telefon görüşmesine odaklandı. Paetongtarn, Hun Sen’e “amca” diye hitap etti, üst düzey bir Taylandlı ordu komutanını karşı taraf olarak niteledi ve Kamboçyalı liderin taleplerini yerine getirmeye hazır olduğunu söyledi. Hun Sen daha sonra görüşmeyi kendisi paylaşarak özel bir diplomatik konuşmayı kamuoyunda tartışma konusu hâline getirdi.

Paetongtarn, gerilimi azaltmaya ve insanların hayatını korumaya çalıştığını söyledi. Mahkeme, kişisel çıkarlarını ulusal çıkarların önüne koyduğu sonucuna vardı. Görevden alınması; parçalı koalisyon, ölümcül bir sınır çatışması ve Tayland mahkemelerinin seçilmiş hükümetler üzerindeki yetkisine ilişkin yenilenen tartışmaların ortasında siyasi krizi derinleştirdi.

Telefon görüşmesi neden etik davasına dönüştü?

Paetongtarn’ın Hun Sen’le yaptığı görüşme, sınır anlaşmazlığı nedeniyle Tayland’da milliyetçi duyguların zaten yükseldiği bir döneme denk geldi. Eski Kamboçya liderine samimi biçimde hitap etmesi ve Taylandlı bir askeri komutanı eleştirmesi, muhakemesi ve bağlılıkları hakkında yoğun bir incelemeye yol açtı.

Paetongtarn, 15 Haziran’daki görüşmede Hun Sen’e isteklerini yerine getirmeye hazır olduğunu söyledi:

Bir şeye ihtiyacınız olursa bana söyleyin, ben hallederim.

Reklam

Eleştirmenler, Paetongtarn’ı Tayland’ın askerî konumunu zayıflatmak ve ulusal çıkarları tehlikeye atmakla suçladı. Bir grup senatör, etik ihlali gerekçesiyle görevden alınması için Anayasa Mahkemesine başvurdu; sızdırılan kayıt davanın temel delili hâline geldi.

Mahkeme, sözlerinin dürüstlük ve doğruluk eksikliğini gösterdiğine hükmetti. Hun Sen’le ilişkisinin, Tayland’ın çıkarları pahasına Kamboçya’nın isteklerini yerine getirmeye hazır olduğunu ifade etmesine yol açtığını belirtti.

Anayasa Mahkemesi, kararını açıklarken Paetongtarn’ın:

kişisel çıkarlarını ülkenin çıkarlarının önüne koyduğunu ve ülkenin itibarına zarar verdiğini

belirtti.

Etik açıdan tartışma, başbakanın görevini ülkenin çıkarlarını korumak için mi kullandığı, yoksa kişisel bir ilişkinin davranışlarını etkilemesine mi izin verdiği sorusu etrafında şekillendi. Paetongtarn, görüşmeyi daha fazla şiddeti önlemeyi amaçlayan bir diplomasi girişimi olarak savundu. Yargıçların çoğunluğu ise görevden alma talebini yerinde buldu.

Ağır insani bedel ödeten sınır anlaşmazlığı

Tayland ile Kamboçya arasındaki sınır çatışması, telefon görüşmesinin sonuçlarını siyasi dil üzerine bir tartışmanın çok ötesine taşıdı. Kayıt kamuoyuna yansıdıktan kısa süre sonra silahlı çatışmalar tırmandı; çoğu sivil en az 38 kişi hayatını kaybetti, sınırın iki tarafında yüz binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Etkilenen bölgelerdeki aileler yerinden edilirken hükümetler kötüleşen bir diplomatik ve güvenlik kriziyle karşı karşıya kaldı. Paetongtarn’ın insanları koruma hedefi, tehlikeli bir çatışma sırasında izlediği yaklaşımın Tayland’ın konumunu zayıflattığı yönündeki eleştirilerle karşı karşıya geldi.

Çatışma, Shinawatra ailesinin Kamboçya yönetimiyle ilişkilerinin daha yakından incelenmesine de yol açtı. Bu kişisel bağların ulusal güvenliği etkileyen kararları etkileyip etkilemediğine ilişkin kamuoyu şüpheleri arttı.

Paetongtarn açısından anlaşmazlık hem diplomatik liderliğin sınandığı bir konuya hem de iç siyasette baskı kaynağına dönüştü. Durumu yatıştırmaya çalıştığı yönündeki açıklaması, tartışmanın parlamentoya, mahkemelere ve sokaklara yayılmasını engelleyemedi.

Hükümet nasıl güç kaybetti?

Paetongtarn’ın koalisyon hükümetinin kilit üyelerinden Bhumjaithai, telefon görüşmesinin sızmasının ardından koalisyondan çekildi. Partinin ayrılması, parlamentodaki çoğunluğu zayıflattı ve muhaliflere hükümete itiraz etmeleri için daha fazla alan açtı.

Reklam

Bhumjaithai lideri Anutin Charnvirakul, diğer partilerle ittifak arayışına girerek partisini kurulacak yeni hükümete liderlik edebilecek bir konuma taşıdı. Koalisyon, partilerin birlikte yönetmek üzere yaptığı anlaşmadır; önemli bir ortak ayrıldığında başbakan, görevini etkili biçimde sürdürebilmek için yeterli oyu bulmakta zorlanabilir.

Bangkok’taki protestocular Paetongtarn’ın istifasını istedi ve Shinawatra ailesinin Hun Sen’e yakın olduğu algısını eleştirdi. Gösteriler, hukuki sürece ve parlamentodaki desteğin dağılmasına yönelik kamuoyu baskısını artırdı.

Anayasa Mahkemesi, şikâyeti incelerken Paetongtarn’ı 1 Temmuz’da başbakanlık görevlerinden uzaklaştırdı. 29 Ağustos’taki nihai karara kadar kabinede kültür bakanı olarak kaldı. Böylece mahkeme resmen görevden almadan yaklaşık iki ay önce liderliği kesintiye uğradı.

Başlıca gelişmeler şu tarihlerde yaşandı:

  • 15 Haziran 2025: Sınır geriliminin arttığı dönemde Paetongtarn, Hun Sen’le telefonla görüştü.
  • Görüşmenin kamuoyuna yansımasının ardından: Bhumjaithai koalisyondan çekildi, protestolar başladı ve sınır krizi tırmandı.
  • 1 Temmuz: Anayasa Mahkemesi, soruşturma süresince Paetongtarn’ı başbakanlık görevlerinden uzaklaştırdı.
  • 29 Ağustos: Mahkeme, 6’ya karşı 3 oyla Paetongtarn’ı görevden aldı; Phumtham geçici başbakan oldu.
  • 3-5 Eylül: Yeni başbakanı seçmek üzere parlamentonun toplanması planlandı.

Shinawatra döneminde bir görevden alma daha

Paetongtarn’ın görevden alınması, Shinawatra ailesi üyelerini ve siyasi müttefiklerini iktidardan uzaklaştıran darbeler ve mahkeme kararları zincirinin devamı oldu. Aile, yirmi yılı aşkın süredir Tayland siyasetinde baskın bir güç; ancak seçimleri kazanmak, hükümetlerinin görevde kalmasını tekrar tekrar güvence altına alamadı.

Babası Thaksin Shinawatra iki seçim kazandıktan sonra 2006’da askerî darbeyle görevden alındı. Amcası Somchai Wongsawat, 2008’de kısa süre başbakanlık yaptıktan sonra mahkeme kararıyla görevden uzaklaştırıldı.

Halası Yingluck Shinawatra, 2014’te Anayasa Mahkemesi tarafından, bir başka askerî darbeden yalnızca birkaç hafta önce görevden alındı. Paetongtarn’ın bir önceki başbakanı Srettha Thavisin de 2024’te aynı mahkeme tarafından görevden uzaklaştırılmış, bu karar Paetongtarn’ın göreve gelmesinin önünü açmıştı.

Reklam

Paetongtarn, 2008’den bu yana mahkemeler tarafından görevden alınan, Shinawatra siyasi kampının desteklediği beşinci başbakan oldu. Ayrıca Thaksin’in 2006’da devrilmesinden bu yana hükümetleri yargı müdahalesi ya da askerî müdahaleyle sona eren aile üyeleri ve müttefikleri zincirinin devamını oluşturuyor.

Ailenin destekçileri, bu geçmişi muhafazakâr ve monarşi yanlısı kurumların mevcut güç dağılımına meydan okuyan siyasetçilere karşı mahkemeleri kullandığının kanıtı olarak görüyor. Mahkemenin Paetongtarn hakkındaki kararı, etik ihlali tespitine dayanıyordu. Daha geniş siyasi tartışma ise seçilmemiş kurumların, seçilmiş bir hükümetin liderinin görevde kalıp kalmayacağını nasıl belirleyebildiğiyle ilgili.

Pheu Thai’yi zayıflatan ittifak

Shinawatra ailesinin liderlik ettiği Pheu Thai, 2023 seçimlerinin ardından muhafazakâr rakipleriyle ittifak kurarak hükümete girdi. Bu düzenleme, en fazla sandalyeyi kazanan Move Forward’ın hükümet kurmasını engelledi ve Thaksin’in yıllar süren sürgünün ardından Tayland’a dönmesine imkân sağladı.

Bu uzlaşmanın siyasi bir bedeli oldu. Pheu Thai’nin geleneksel destekçilerinin çoğu, muhafazakâr güçlerle işbirliğini partinin reformist köklerine ihanet olarak gördü. Önemli politika vaatlerinin yerine getirilmemesi de partinin popülerliğini daha da düşürdü.

Paetongtarn ayrıca Thaksin’in hükümetin arkasındaki asıl güç olduğu algısıyla karşı karşıyaydı. Bu görüş onun otoritesine duyulan güveni zayıflatırken, sızdırılan telefon görüşmesi ailenin Tayland dışındaki güçlü isimlerle kişisel ilişkilerine dair kaygıları yeniden gündeme getirdi.

Yargının rolü başbakanları görevden almanın ötesine uzanıyor. Mahkemeler, Move Forward dâhil onlarca siyasi partiyi feshetti. Partinin kapatılması, 2023 seçimlerinde en büyük partiye oy veren ancak partinin iktidara gelmesi engellenen seçmenlerin öfkesini artırdı.

Move Forward’la bağlantılı reformist muhalefet, yeni bir koalisyona katılmayı reddederek erken seçim istedi. Muhalefetteki Halk Partisi’nin lideri, hükümetin kurulmasına ilişkin müzakerelere somut bir talep ekleyerek parlamentonun dört ay içinde feshedilmesi çağrısında bulundu.

Yeni başbakan kim olabilir?

Partiler müzakerelerini sürdürürken geçici hükümete Phumtham Wechayachai başkanlık ediyor. Geçici kabine, yeni yönetim göreve gelene kadar günlük devlet işlerini yürütüyor; ancak siyasi gündemin odağında, halefin seçilmesi için parlamentoda destek toplamak var.

Reklam

Temsilciler Meclisi Sekreterliği, yeni başbakanı seçmek üzere parlamentonun 3-5 Eylül’de toplanmasını istedi. Seçenekler sınırlı: Anayasa’ya göre uygun adaylar, partilerin 2023 genel seçimlerinden önce aday gösterdiği isimler arasından seçilmek zorunda.

Pheu Thai’nin geriye kalan adayı, eski başsavcı ve adalet bakanı olan 77 yaşındaki Chaikasem Nitisiri. Adaylığı, Paetongtarn’ın görevden alınmasına rağmen partiye başbakanlığı elinde tutma olanağı sağlıyor.

Anutin Charnvirakul da adaylar arasında. Bhumjaithai’nin önceki koalisyondan ayrılması ve yeni ittifak arayışları, Anutin’i müzakerelerin merkezî isimlerinden biri hâline getirdi. Anutin’in şansına ilişkin değerlendirmelerde saray desteği ve Senato desteğinin de siyasi avantajlar olduğu belirtiliyor.

2014 darbesine liderlik eden eski başbakan Prayuth Chan-ocha da olası adaylar arasında. Aday listesinin sınırlı olması, partilerin yeni bir ismi özgürce seçmek yerine son seçimden önce aday gösterilmiş isimler üzerinde müzakere etmesini gerektiriyor.

1 Eylül itibarıyla bir halef üzerinde uzlaşmaya varılmamıştı. Parlamento hükümet kurma konusunda anlaşamazsa erken seçim yapılabilir. Bu nedenle yeni bir halk oylaması isteyen muhalefet partileri açısından parlamentonun ne zaman feshedileceği, ülkeyi kimin yöneteceği mücadelesinin bir parçası.

Paetongtarn kararı kabul etti

Paetongtarn, kararın ardından mahkeme hükmünü kabul etti ve kişisel çıkar için değil, ülkenin yararı için hareket ettiğini yineledi. Halka seslendiği konuşmada görev yapma fırsatı için teşekkür etti, birlik ve siyasi istikrar çağrısında bulundu.

Ayrıca siyasi grupları istikrarı yeniden sağlamak ve yeni bir çalkantıyı önlemek için birlikte çalışmaya çağırdı. Verdiği yanıt, tartışma boyunca savunduğu açıklamayla aynı çizgideydi: Hun Sen’le yaptığı görüşme, sınır krizi sırasında gerilimi azaltmayı ve insanları korumayı amaçlıyordu.

Shinawatra ailesinin destekçileri bir görevden alma daha yaşanmasıyla hayal kırıklığına uğradı. Yargının siyasetteki rolünü eleştirenler ise kararın, mahkemelerin seçilmiş hükümetlerin işlerine derinlemesine müdahale ettiği örüntüyü sürdürdüğünü savundu.

Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nde siyaset analisti olan Duncan McCargo, ailenin siyasi gücündeki azalmayı şöyle değerlendirdi:

Hâlâ çok fazla güçleri ve etkileri var, ancak açıkça görülüyor ki artık bir süredir bulunduklarından çok daha zayıf bir konumdalar.

Reklam

McCargo’nun değerlendirmesi, Pheu Thai’nin karşı karşıya olduğu acil güçlüğü yansıtıyor. Parti hâlâ siyasi nüfuza ve başbakan adayı olabilecek bir isme sahip; ancak hem liderini hem de önemli bir koalisyon ortağını kaybettikten sonra müzakere yürütmek zorunda.

Daha geniş istikrarsızlığın ortasında liderlik oylaması

Tayland, ekonomik durgunluk, aksayan reformlar ve Kamboçya’yla çözüme kavuşmamış gerilimler sürerken yeni bir parlamento mücadelesine giriyor. Partiler yeni bir koalisyon kurup kurmamaya ya da seçime gitmeye karar verirken geçici hükümet bu baskıları yönetmek zorunda.

Anlaşmazlık, genellikle Pheu Thai gibi popülist partilerin yönettiği seçilmiş hükümetlerle askerî kurumların, monarşinin ve yargının yerleşik gücü arasındaki yinelenen mücadeleyi yansıtıyor. Darbeler, parti kapatmaları ve başbakanların görevden alınması tekrar tekrar anayasal ya da etik gerekçelerle savunuldu.

Hükümetlerin tekrar tekrar değişmesi, halkın demokratik kurumlara güvenini zayıflattı ve sokak protestolarının yinelenmesine katkıda bulundu. Yeni bir seçim, seçmenlere yeniden tercih yapma olanağı sağlayabilir; ancak Tayland’ın yakın geçmişi, seçimle işbaşına gelen hükümetlerin daha sonra seçilmemiş kurumlarca görevden alınabildiğini de gösteriyor.

Reformist muhalefetin ordu ve monarşide değişiklik yapılmasına verdiği destek, genç ve kentli seçmenler arasında karşılık bulurken muhafazakâr yönetici çevrelerde kuşku uyandırdı. Reformistlerin seçimlerde yeniden zafer kazanma ihtimali, askerî müdahalenin tekrarlanabileceğine yönelik uyarıları da artırdı.

ABD Dışişleri Bakanlığı, mahkeme kararının ardından ABD-Tayland ittifakına bağlılığını yineledi. Bu açıklama, Tayland’daki istikrara ilişkin uluslararası kaygıyı yansıtıyor. Ülke içindeki acil görev ise daha sınırlı ve somut: parlamentodan destek alabilecek ve hükümet kurabilecek bir başbakan seçmek.

Muhafazakâr güçler, Pheu Thai liderliğindeki zayıflamış bir hükümet ya da askeriyeyle aynı çizgideki Bhumjaithai ve diğer partiler üzerinden nüfuzlarını korumaya çalışabilir. Her ikisinin de siyasi yaşamı defalarca yeniden şekillendirdiği ülkede protestoların yeniden başlaması ve bir başka darbe hâlâ risk oluşturuyor. Eylül ayında yapılması planlanan parlamento oturumları, Paetongtarn’ın ardından Tayland’a kimin liderlik edeceğini belirleme sürecinin bir sonraki adımı.

Öne Çıkanlar

  • Anayasa Mahkemesi, Hun Sen’le 15 Haziran’da yaptığı telefon görüşmesiyle bağlantılı etik ihlaller nedeniyle Paetongtarn Shinawatra’yı 29 Ağustos 2025’te 6’ya karşı 3 oyla görevden aldı.
  • Paetongtarn, sınırdaki gerilimi azaltmaya ve insanların hayatını korumaya çalıştığını söyledi. Mahkeme, kişisel çıkarlarını ulusal çıkarların önüne koyduğu sonucuna vardı.
  • Sınır çatışmasında çoğu sivil en az 38 kişi hayatını kaybetti, Tayland ve Kamboçya’da yüz binlerce kişi yerinden edildi.
  • Bhumjaithai’nin koalisyondan ayrılması hükümeti zayıflattı. Phumtham Wechayachai geçici başbakan oldu; kabine geçici görevini sürdürüyor.
  • Parlamentonun 3-5 Eylül’de toplanması planlandı. Olası halefler arasında Chaikasem Nitisiri, Anutin Charnvirakul ve Prayuth Chan-ocha bulunuyor.
  • Muhalefetteki Halk Partisi parlamentonun dört ay içinde feshedilmesini istedi; hükümet kurma müzakereleri başarısız olursa erken seçim yapılması ihtimali de gündemde kaldı.
  • Paetongtarn’ın görevden alınması, Shinawatra ailesini ve siyasi müttefiklerini etkileyen mahkeme kararları ve darbeler zincirinin devamı oldu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir