Eksik Sergi Eşyaları, İşgali Expo’nun Merkezine Taşıdı
Filistin Pavyonu’ndaki geleneksel el sanatları, Osaka Expo 2025’e ancak 24 Nisan’da, etkinliğin halka açılmasından on günden fazla süre sonra ulaştı. Eşyalar gelmeden önce, neredeyse boş olan pavyondaki gecikmeleri açıklayan duyurularda, sevkiyatın İsrail’in askerî işgali nedeniyle aksadığı belirtiliyordu. Expo organizatörleri Filistin heyetinden bu duyuruları kaldırmasını veya değiştirmesini istedi; duyurular 9 Nisan’a kadar kaldırıldı.
İçindekiler
- Eksik Sergi Eşyaları, İşgali Expo’nun Merkezine Taşıdı
- Filistin Sergileri Neden Gecikti?
- Organizatörler Duyuruların Değiştirilmesini İstedi
- Farklı Kurallar, Birbiriyle Yarışan Ulusal Mesajlar
- Antik Bir Taş, Günümüzün Tartışmasına Dönüştü
- İsrail Sergiyi Mirasla Savundu
- Filistin Kültürü Sergide Yerini Aldı
- Gazze’deki İnsani Kriz Tartışmanın Çerçevesini Belirledi
- Bölünmüş Bir Dünyada Geleceğe Bakan Sergi
- Öne Çıkanlar
Bu anlaşmazlık, yenilikleri ve ortak bir insanlık geleceğini kutlamayı amaçlayan bir buluşmanın gündemine işgal, kültürel miras ve siyasi ifade konularını taşıdı. Birkaç yüz metre ötede İsrail, Doğu Kudüs’ten yaklaşık 2.000 yıllık bir yapı taşını sergiledi. Bu da Filistinlilerin işgal altındaki topraklardan kültür varlıklarının çıkarılmasına itiraz etmesine yol açtı.
28 Ağustos 2025’e gelindiğinde tartışma, katılımcıların tarih ve mevcut koşullar hakkında keskin biçimde çatışan anlatılar sunduğu uluslararası sergilerin neleri barındırabileceğine ilişkin daha geniş bir hikâyenin parçası hâline gelmişti. Expo’nun “Yaşamlarımız İçin Geleceğin Toplumunu Tasarlamak” teması iyimser bir vizyon ortaya koyuyordu. Filistin’in yaşadıkları ise bu vizyona katılmanın önündeki pratik ve siyasi engelleri gözler önüne serdi.
Pavyona sonunda sedef işçiliği ürünleri, ahşap işleri ve geleneksel nakışlar ulaştı. Konuşmaların, dans gösterilerinin ve bir defilenin yer aldığı Filistin kutlamaları da düzenlendi. Ancak bu eşyaların başlangıçta bulunmaması ve yokluklarının nedenini açıklayan duyuruların kaldırılması, tartışmanın merkezinde kalmayı sürdürdü.
Ziyaretçiler açısından anlaşmazlık, pavyon duvarlarındaki birbiriyle yarışan mesajlardan fazlasını içeriyordu. Sergi eşyalarını kimin taşıyabileceği, yokluklarını kimin açıklayabileceği ve bir katılımcı uluslararası hukuk çerçevesinde başka bir katılımcının sergisine itiraz ettiğinde organizatörlerin nasıl karşılık vermesi gerektiği söz konusuydu.
Filistin Sergileri Neden Gecikti?
Filistin’in Japonya temsilcisi Büyükelçi Waleed Siam, liman ve havaalanlarının kullanımına yönelik kısıtlamaların Filistinli organizatörlerin sergi eşyalarını doğrudan göndermesini engellediğini söyledi. Sevkiyatın İsrail üzerinden geçmesi gerekti.
Siam’a göre deniz yoluyla taşımaya izin verilmedi ve organizatörler hava taşımacılığına geçmek zorunda kaldı. Bu değişiklik daha fazla gecikmeye yol açtı. Bunun sonucunda Expo’nun nisan ayında halka açılmaya hazırlandığı sırada pavyon neredeyse tamamen boştu.
Eksik sergi eşyaları, ziyaretçilere Filistin kültürünü tanıtması amaçlanan sedef işçiliği ürünleri, ahşap işleri ve geleneksel nakışlardan oluşuyordu. Eşyaların yokluğu, heyeti planladığı kültürel serginin neden hazır olmadığını açıklamak zorunda bıraktı.
Yaklaşık 6 Nisan’da gecikmelerin İsrail’in askerî işgalinden kaynaklandığını belirten duyurular asıldı. Bu duyurular ziyaretçilere pratik bir açıklama sunarken Filistinli organizatörlerin sevkiyatı aksattığını söylediği siyasi koşullara da işaret ediyordu.
Anlaşmazlığın nasıl geliştiğini temel tarihler ortaya koyuyor:
- Yaklaşık 6 Nisan’da sergi eşyalarının İsrail’in askerî işgali nedeniyle geciktiğini açıklayan duyurular asıldı.
- Expo Derneği’nin Filistin heyetinden duyuruları kaldırmasını veya değiştirmesini istemesinin ardından duyurular 9 Nisan’a kadar kaldırıldı.
- Expo, Filistin Pavyonu hâlâ neredeyse boşken nisan ayında halka açıldı.
- Sedef işçiliği ürünleri, ahşap işleri ve geleneksel nakışlar, Expo’nun başlamasından on günden fazla süre sonra, 24 Nisan’da ulaştı.
Sevkiyat sorunu, işgali serginin içinde somut bir mesele hâline getirdi. Filistinli organizatörler, kültürel eşyalarının Japonya’ya ulaşıp ulaşamayacağını ve ziyaretçilerin bunları ne zaman görebileceğini etkileyen kısıtlamalardan söz etti.
Organizatörler Duyuruların Değiştirilmesini İstedi
Japon medyasının elde ettiği kurum içi yazışmalara göre 2025 Dünya Fuarı Japonya Derneği Uluslararası İlişkiler Bürosu, Filistin heyetinden duyuruları kaldırmasını veya değiştirmesini istedi.
Büro, talebinin gerekçesi olarak “Expo’nun güvenli ve sorunsuz yürütülmesini” gösterdi. Duyurular, halka açılıştan yalnızca birkaç gün önce kaldırıldı. Böylece eksik sergi eşyalarına ilişkin bir açıklama, katılımcıların neler söyleyebileceği üzerine bir anlaşmazlığa dönüştü.
Duyuruların kaldırılması, sansür ve tarafsızlığın sınırlarına ilişkin eleştirilere yol açtı. Filistin temsilcileri işgale bağladıkları bir engeli açıklamaya çalışırken organizatörler kullanılan ifadeleri etkinliğin işleyişini etkileyen bir mesele olarak değerlendirdi. Kurum içi yazışmalarda operasyonel kaygıdan söz edildi; duyuruların yol açtığı belirli bir riske ilişkin daha kapsamlı bir açıklama yapılmadı.
Tartışma, Expo Derneği’nin denge kurma konusundaki güçlüğünü de ortaya çıkardı. Dernek, katılımcı ülkelerin kendi sergilerini seçip kurmaktan sorumlu olduğunu savunmayı sürdürürken Filistin duyurularına müdahale etti. Filistinli yetkililerin İsrail pavyonundaki bir esere itiraz etmesiyle bu tutumlar özellikle tartışmalı hâle geldi.
Farklı Kurallar, Birbiriyle Yarışan Ulusal Mesajlar
Dünya Expo’ları teknoloji ve kültürü sergilemenin yanı sıra katılımcı ülkelerin ulusal anlatılarını sunmalarına ve iyi niyet oluşturmalarına da imkân tanır. Bu, çoğu zaman yumuşak güç olarak adlandırılır: kültür, fikirler ve kamuoyunun ilgisi aracılığıyla kazanılan etki.
Siyasi tarafsızlığa ilişkin katı hükümleri bulunan Olimpiyat Oyunları’nın aksine Dünya Expo’larında siyasi tarafsızlığı açıkça zorunlu kılan bir kural yoktur. Bu nedenle pavyonlar, bilimsel ve kültürel alışverişin yanı sıra ulusal anlatılara ve siyasi anlaşmazlıklara da sahne olabilir.
The Straits Times ve The Japan News, Osaka Expo’nun küresel çatışmaların, ticaret savaşlarının ve diplomatik gerilimlerin gölgesinde düzenlendiğini yazdı. Rusya, Ukrayna’yı işgali nedeniyle yaşanan diplomatik kriz üzerine Expo’dan çekildi. Ukrayna Pavyonu, “Satılık değildir” yazılı bir tabelayla ülkenin egemenliğini vurguladı. Tayvan ise Çin’le siyasi tartışmadan kaçınmak için özel bir şirketin adıyla katıldı.
Organizatörler etkinliğin birlik ve çok taraflılığı, yani ülkeler arasındaki iş birliğini teşvik etmesini umuyordu. Ülkelerin katılım biçimleri veya katılmamayı seçmeleri, uluslararası anlaşmazlıkların serginin kendisini nasıl şekillendirdiğini gösterdi.
Ortadoğu siyaseti uzmanlarından biri Expo’yu “zamanın aynası” olarak nitelendirdi. Bu ifade, daha iyi bir geleceğe adanmış bir buluşma ile katılımcıların beraberinde getirdiği bölünmeler arasındaki uçurumu yansıtıyordu.
Antik Bir Taş, Günümüzün Tartışmasına Dönüştü
İsrail Pavyonu’nda Haşmonayim döneminden, yaklaşık 2.000 yıl öncesinden kaldığı düşünülen bir yapı taşı sergilendi. İsrail-Filistin çatışmasının merkezindeki şehirlerden Doğu Kudüs’ten getirilen taş, İsrail’in direncinin ve yenilenmesinin simgesi olarak sunuldu.
Siam’ın da aralarında bulunduğu Filistinli yetkililer, taşın işgal altındaki topraklardan çıkarılmasına itiraz etti. Silahlı Çatışma Hâlinde Kültür Varlıklarının Korunmasına Dair 1954 Lahey Sözleşmesi’ne ve bu sözleşmenin kültür varlıklarının işgal altındaki bölgelerden çıkarılmasını yasaklayan hükmüne atıfta bulundular.
Kültür varlıkları, tarihî, sanatsal veya kültürel önemi nedeniyle değer verilen nesneler ya da yerler anlamına gelir. Filistin’in itirazı, bu tür bir nesnenin işgal altındaki topraklardan çıkarılarak yurt dışında sergilenmesiyle ilgiliydi.
Filistin tarafı, İsrail sergisinin uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunarak Japon hükümetine ve Expo Derneği’ne resmî protestolar sundu. Dolayısıyla anlaşmazlık hem taşın tarihî anlamıyla hem de Osaka’ya hangi koşullar altında ulaştığıyla ilgiliydi.
Expo Derneği, sergilerin kurulumundan her katılımcı ülkenin sorumlu olduğunu ve eserlerin seçimi ya da taşınmasında derneğin rolü bulunmadığını söyledi. Dernek, birbiriyle çelişen tarihî iddialara karar verme rolünü üstlenmek yerine nesnelere ilişkin sorumluluğu ulusal heyetlere bıraktı.
İsrail Sergiyi Mirasla Savundu
İsrail’in Japonya Büyükelçisi Gilad Cohen, Filistin’in eleştirilerini reddederek Yahudi halkının Kudüs’le tarihî bağını vurguladı. Taşı, İsrail’in kadim mirasının kanıtı olarak sundu.
Cohen, İsrail’in tarihî haklarından şüphe duyanların “bu bağın kanıtları için Kutsal Kitap’ı okumaları” gerektiğini söyledi. Bu sav, nesneyi Yahudi tarihine ve Kudüs’teki aidiyetine ilişkin daha geniş bir anlatının içine yerleştirdi.
İsrail pavyonunda ayrıca yaklaşık 1.700 yıllık bir menorah sergilendi ve ülkenin teknolojik yenilikleri öne çıkarıldı. Antik eserler ile modern teknoloji, tarihî kökleri günümüz başarılarına bağlayan bir anlatıyı birlikte sundu.
Filistinli yetkililer taşa, işgal altındaki kültür varlıklarını düzenleyen kurallar çerçevesinden yaklaştı. Cohen ise tarihî bağ üzerinden değerlendirdi. Böylece aynı nesne iki heyet için çok farklı anlamlar taşıdı: Bir taraf için tartışmalı biçimde çıkarılmış bir eser, diğer taraf içinse mirasın ifadesiydi.
Pavyonların birbirine yakın olması, bu birbiriyle yarışan anlatıları kısa bir mesafede görünür kıldı. Filistin temsilcileri kendi eşyalarının neden geciktiğini anlatırken İsrail sergisindeki antik bir nesnenin varlığına da itiraz ediyordu.
Filistin Kültürü Sergide Yerini Aldı
Filistin Pavyonu, geleneksel el sanatları ve kültürel eserleriyle sonunda ziyaretçilerini ağırladı. Filistin Millî Günü etkinliklerine Filistinli ve Japon yetkililer katıldı. Etkinliklerde iki bayrağın göndere çekilmesi, konuşmalar ve Filistin halk dansları ekibinin Dabke gösterisi yer aldı.
Etkinliklere katılan yetkililer arasında Ekonomi Bakanı Mohammad Al-Amour ve Büyükelçi Siam da vardı. Geleneksel Filistin kıyafetlerinin sergilendiği bir defile de Filistin giysilerinin ustalığını pavyon programına taşıdı.
Siam konuşmasında kutlamayı İsrail askerî işgali altındaki koşullarla ilişkilendirdi. Gazze’deki kıtlığa, zorla yerinden edilmeye ve mülteci kamplarının yıkımına değinirken Expo’ya katılımı direnç ve umut ifadesi olarak sundu.
Filistin’in Japonya temsilcisi olarak konuşan Siam, pavyonun varlığıyla vermek istediği mesajı şöyle anlattı:
Bu zorlukların ortasında Osaka Expo 2025’e katılmamız açık bir mesaj veriyor: Filistinliler yaşamı öğretir, yaşama değer verir, dirençli ve iyimser kalır; Filistin’in özgürlüğünün kaçınılmaz olduğuna inanır.
Filistin bayrakları ve geleneksel başörtüleri takan ziyaretçiler dayanışmalarını ifade etti. Eksik sergi eşyalarına ilişkin ilk tartışma geride kalmış olsa da pavyon, kültürel sunumun ve Filistin davasına verilen kamuoyu desteğinin buluştuğu bir yer hâline geldi.
Gazze’deki İnsani Kriz Tartışmanın Çerçevesini Belirledi
Gazze’de giderek ağırlaşan insani acil durum, Osaka’daki tartışmalara doğrudan insani bir boyut kazandırdı. Birleşmiş Milletler değerlendirmeleri ve diğer haberler, yaklaşık iki yıldır süren savaşın ardından bölgenin “genel kıtlığın” eşiğinde olduğunu bildirdi.
Gazze’nin yüzde 87’sinden fazlası tahliye emri altındaydı veya İsrail askerî bölgesi ilan edilmişti. Milyonlarca Filistinli insani yardıma bağımlıydı ve hava saldırısı tehdidi altında yaşıyordu. Tekrarlanan yerinden edilmeler, ailelerin kalabilecekleri bir yer bulmasını zorlaştırıyordu.
Yerinden edilenler günlük yaşamlarını, gıda kıtlığı, yeni askerî operasyon korkusu ve tekrar tekrar taşınmanın yarattığı yorgunlukla dolu bir “kâbus” olarak anlattı. Yaşadıkları, diplomatik konuşmalarda dile getirilen yerinden edilme kavramına somut bir anlam kazandırdı.
Gazze’den 20 yaşındaki Amal Hamada, AFP’ye yaptığı açıklamada bu yorgunluğu şöyle anlattı:
Daha önce birçok savaş yaşadık ama bunun gibisini hiç yaşamadık. Bu savaş uzun ve yorucu; bir yerinden edilmeden diğerine sürükleniyoruz. Tükendik.
Suudi Arabistan ve bölgedeki diğer aktörler insani felaketi kınadı. Kıtlığın sona erdirilmesi ve İsrail’in eylemlerinden sorumlu tutulması için acil uluslararası müdahale çağrısı yaptılar.
Kriz, pavyondaki işgal açıklamalarını gıda, barınma ve hayatta kalma meseleleriyle ilişkilendirdi. Osaka’ya katılan Filistinliler kültürlerini temsil ederken Gazze’deki insanlar giderek kötüleşen koşullarla ve barınaklarını tekrar tekrar kaybetmekle karşı karşıyaydı.
Bölünmüş Bir Dünyada Geleceğe Bakan Sergi
Osaka Expo 2025, pavyon tartışmasının yanı sıra operasyonel sorunlarla da karşılaştı. Tedarik zincirindeki aksaklıklar, iş gücü sıkıntısı ve maliyet aşımları hazırlıkları zorlaştırdı. Birkaç ülke pavyonlarını zamanında tamamlayamadı ve bilet satışları beklentilerin gerisinde kaldı.
Buna rağmen etkinlik milyonlarca ziyaretçiyi iddialı teknoloji sergileri ve kültür programlarıyla buluşturdu. Sergilenenler arasında kök hücrelerden üretilen yapay kalpler, dronları andıran uçan araçlar ve dünyanın en büyük ahşap yapısı olan Grand Ring vardı.
Bu sergiler ziyaretçilere tıp, ulaşım ve inşaat alanlarında yaşanabilecek değişimleri hayal etme fırsatı sundu. Expo, birçok kişi için alanın dışındaki çatışmalardan ve belirsizliklerden uzaklaşma imkânı da sağladı.
Japon bir ziyaretçi, böylesine sorunlu bir dönemde uluslararası bir buluşmanın neden hâlâ önem taşıyabileceğini şöyle anlattı:
Bu kaotik dönemde Expo’nun anlamlı olduğunu düşünüyorum. İnsanlar alanı ziyaret ettikten sonra barış üzerine düşünecek.
Filistin ve İsrail pavyonları arasındaki anlaşmazlıklar, bu umudu mevcut çatışmalardan ayırmanın ne kadar güç olduğunu gösterdi. Geciken el sanatlarına ilişkin bir açıklama, antik bir taş ve bir duyurudaki ifadeler; işgal, tarih ve temsil üzerine daha geniş bir tartışmanın parçası hâline geldi.
Expo Derneği’nin tepkileri de rolünün sınırlarını ortaya koydu. Dernek, etkinliğin işleyişiyle ilgili gördüğü ifadelerin değiştirilmesini istedi; eserlerin seçimini ve taşınmasını ise katılımcılara bıraktı. Sonuçta ortaya çıkan tartışma, derneğin sergiyi yönetme yaklaşımını inceleme konusu hâline getirdi.
Filistin’in düzenlediği kültür programı, ziyaretçilerin heyetin Japonya’ya getirdiği el sanatlarını ve gösterileri görmesini sağladı. Başlangıçtaki boş alanlar ve kaldırılan duyurular ise sergi alanının çok ötesinde süren insani krizle birlikte hikâyenin parçası olarak kaldı.
Öne Çıkanlar
- İsrail işgalini Filistin sergilerindeki gecikmenin nedeni olarak gösteren duyurular yaklaşık 6 Nisan’da asıldı ve Expo’nun talebi üzerine 9 Nisan’a kadar kaldırıldı.
- Büyükelçi Waleed Siam, kısıtlamaların sevkiyatı İsrail üzerinden geçmeye ve deniz taşımacılığından hava taşımacılığına geçmeye zorladığını söyledi.
- Filistin’in sedef işçiliği ürünleri, ahşap işleri ve nakışları Expo’nun başlamasından on günden fazla süre sonra, 24 Nisan’da ulaştı.
- Filistinli yetkililer, kültür varlıklarına yönelik korumaları gerekçe göstererek İsrail’in Doğu Kudüs’ten yaklaşık 2.000 yıllık bir taşı sergilemesine itiraz etti.
- Büyükelçi Gilad Cohen, sergiyi Yahudilerin Kudüs’le tarihî bağı üzerinden savundu.
- Expo Derneği, sergilerin seçimi, taşınması ve kurulumundan katılımcı ülkelerin sorumlu olduğunu söyledi.
- Gazze’de insani acil durum ağırlaşırken Filistin Millî Günü’nde yetkililer, bayraklar, Dabke ve geleneksel kıyafetler yer aldı.
- Anlaşmazlık, Expo’nun uluslararası iş birliği hedefleriyle pavyonlarda temsil edilen çatışmalar arasındaki gerilimi ortaya çıkardı.






