50 Milyar Dolarlık Gayrimenkul Devi Borsa Serüveninin Sonuna Geliyor
China Evergrande Group'un 25 Ağustos 2025 Pazartesi günü Hong Kong Borsası'ndan çıkarılması bekleniyor. Böylece bir dönem piyasa değeri 50 milyar doları aşan şirketin borsa serüveni sona erecek. Çin'in eskiden en büyük gayrimenkul geliştiricisi olan şirket, genişlemeyi finanse etmek için yıllarca yoğun biçimde borçlandıktan sonra 300 milyar doları aşan borçlarının altında kaldı.
İçindekiler
- 50 Milyar Dolarlık Gayrimenkul Devi Borsa Serüveninin Sonuna Geliyor
- Borçlanma ve Daire Satışları Bir İmparatorluğu Nasıl Kurdu?
- Riskler Çalışanlara ve Yatırımcılara da Uzandı
- Borçlanmaya Getirilen Kısıtlamalar Döngüyü Nasıl Kırdı?
- Tasfiye Süreci Hukuk Sistemleri Arasındaki Sınıra Takılıyor
- Zarar Neden Tek Bir Şirketin Ötesine Yayılıyor?
- Aileler İçin Kriz, Konut ve Birikimlerle İlgili
- Durgunluk Diğer Ülkelere Nasıl Ulaşıyor?
- Pekin, Gayrimenkul Şirketlerini Kurtarmadan Konut Piyasasını Desteklemeye Çalışıyor
- Çin Büyüme Önceliklerini Değiştirirken Uzun Bir Uyum Süreci
- Öne Çıkanlar
Şirketin borsadan çıkarılması, 2021'in sonlarında bazı yurt dışı borçlarını ödeyememesinin ve Hong Kong mahkemesinin Ocak 2024'te tasfiye kararı vermesinin ardından geliyor. Tasfiye memurları alacaklılar için para tahsil etmeye çalışıyor. Ancak Evergrande'nin varlıklarının yüzde 90'ından fazlası, Hong Kong'daki yargı sürecinin yetki sınırlarıyla karşılaştığı Çin anakarasında bulunuyor. Yabancı yatırımcıların kayda değer bir miktarı geri alması beklenmiyor.
Evergrande bir zamanlar Çin'in hızlı ekonomik yükselişinin vaadini temsil ediyordu: yeni daireler, büyüyen şehirler ve artan emlak fiyatlarıyla oluşan servetler. Şirketin çöküşü, konutun güvenilir bir büyüme ve hane halkı serveti kaynağı olma niteliğini yitirdiği bir dönemde dünyanın en büyük ikinci ekonomisinin karşı karşıya olduğu baskıları gözler önüne seriyor.
Sonuçları hissedarların çok ötesine uzanıyor. Aileler tamamlanmamış konutlarını bekliyor, inşaat işçileri ve tedarikçiler gelir kaybı riskiyle karşı karşıya, yerel yönetimlerin arsa satışlarından elde ettiği gelir azalıyor. Country Garden ve China South City Holdings'in de aralarında bulunduğu diğer gayrimenkul şirketleri de kendi borçlarıyla boğuşuyor.
Pekin, krizin oluşmasına katkıda bulunan borçlanmaları nedeniyle şirketleri doğrudan kurtarmadan piyasayı istikrara kavuşturmaya çalışıyor. Böylece Çin aynı anda iki zorlu işle uğraşıyor: gayrimenkul patlamasının yol açtığı zararı gidermek ve bu sektöre daha az bağımlı bir ekonomi kurmak.
Borçlanma ve Daire Satışları Bir İmparatorluğu Nasıl Kurdu?
Hui Ka Yan, bir çelik fabrikasında çalıştıktan sonra 1996'da Evergrande'yi kurdu. Henan eyaletinin kırsal kesiminden gelen Hui, büyüyen şehirlerin ve özel konut sahipliğinin yaygınlaşmasının dairelere büyük talep yarattığı dönemde, Çin'in hızlı kentleşmesinden ve konutların özelleştirilmesinden yararlanarak işini büyüttü.
Evergrande'nin yöntemi, inşaat tamamlanmadan önce para akışına dayanıyordu. Şirket arsa satın almak için borçlanıyor, henüz inşa edilmemiş daireleri satıyor, elde ettiği gelirle borç verenlere ödeme yapıp yeni projeleri finanse ediyordu. Alıcılar daire almaya ve kredi verenler finansman sağlamaya devam ettiği sürece şirket büyümesini sürdürebiliyordu.
Konut fiyatlarındaki artış bu döngüyü canlı tuttu. Pek çok alıcı daireleri yalnızca yaşanacak yerler olarak değil, değer kazanması beklenen yatırımlar olarak görüyordu. Kolay kredi ve spekülatif alımlar, gayrimenkul şirketlerini daha fazla arsa satın almaya ve daha çok inşaata başlamaya teşvik etti.
Hui, 2017'de Asya'nın en zengin insanı oldu. 2010'ların sonlarına gelindiğinde Evergrande'nin 280'den fazla şehirde 1.300'ü aşkın projesi vardı. Şirketin faaliyetleri konutun ötesine geçerek elektrikli araç, sağlık ve turizm sektörlerine uzandı. Ayrıca Çin'in en başarılı futbol takımı Guangzhou FC'nin de sahibiydi.
Bu ölçek, kırılgan bir finansal yapıyı gizliyordu. Evergrande, 300 milyar doları aşan borçlarıyla dünyanın en borçlu gayrimenkul geliştiricisi haline geldi. Mevcut yükümlülüklerini yerine getirebilmesi büyük ölçüde satışların sürmesine ve yeni borçlanma imkânına bağlıydı.
Riskler Çalışanlara ve Yatırımcılara da Uzandı
Evergrande, çalışanlarını kendi servet yönetimi ürünlerini satın almaya da teşvik etti. Bu ürünler, finansal getiri beklentisiyle yatırımcılardan para topluyordu ve gruba fon sağlamak için bir başka yol oluşturuyordu.
2016'ya gelindiğinde bazı çalışanlardan maaşlarının yarısına kadarını bu ürünlere yatırmalarının istendiği bildiriliyordu. Bu uygulama şirketin mali durumunu desteklemeye ve kârlılığını olduğundan iyi göstermeye yardımcı olurken çalışanları kendi işverenleriyle bağlantılı risklere maruz bıraktı.
Karmaşık finansal araçlar da Evergrande'nin yükümlülüklerinin gerçek boyutunu gizlemeye yardımcı oldu. Zaten sürekli borçlanmaya bağımlı bir şirketin kolayca görülemeyen yükümlülükleri, mali durumunu değerlendirmeyi daha da zorlaştırdı.
Tehlike açıktı: Satışlar yavaşlar ya da borçlanma zorlaşırsa kredi verenlere, tedarikçilere ve inşaat masraflarına ödenebilecek para azalacaktı. Evergrande'nin devasa proje ve şirket portföyü ona ölçek kazandırdı, ancak düzenli nakit akışı gerektiren yükümlülükler de doğurdu.
Borçlanmaya Getirilen Kısıtlamalar Döngüyü Nasıl Kırdı?
Çinli düzenleyiciler, gayrimenkul sektöründe giderek büyüyen borçları sınırlamak amacıyla 2020'de “üç kırmızı çizgi” politikasını yürürlüğe koydu. Kurallar, şirketlerin ne kadar borçlanabileceğine katı sınırlar getirdi ve eski borçları yeni kredilerle sürekli yenilemeye dayanan şirketleri baskı altına aldı.
Evergrande'nin işi tam da yeniden finansman olarak bilinen bu sürece bağlıydı. Yeni borçlanmaya erişim zorlaşınca şirket genişlemesini finanse etmeyi ve yükümlülüklerini aynı şekilde yerine getirmeyi sürdüremez hale geldi.
Evergrande nakit sağlamak için dairelerde büyük indirimlere gitti ancak satış hamlesi yeterli olmadı. 2021'in sonlarına doğru bazı yurt dışı borçlarını ödeyemedi; yani bu alacaklılara yapması gereken ödemeleri gerçekleştiremedi. Şirketin hisseleri değerinin yüzde 99'undan fazlasını yitirdi.
Şirketin yükselişi ve çöküşünün başlıca aşamaları yaklaşık otuz yıla yayılıyor:
- 1996: Hui Ka Yan, Evergrande'yi kurdu.
- 2016: Bazı çalışanlardan maaşlarının yarısına kadarını şirketin servet yönetimi ürünlerine yatırmalarının istendiği bildirildi.
- 2017: Hui, Asya'nın en zengin insanı oldu.
- 2020: Düzenleyiciler üç kırmızı çizgi borçlanma kısıtlamalarını yürürlüğe koydu.
- 2021'in sonları: Evergrande bazı yurt dışı borçlarını ödeyemedi.
- Ocak 2024: Hong Kong mahkemesi şirketin tasfiyesine karar verdi.
- 25 Ağustos 2025: Evergrande hisselerinin Hong Kong Borsası'ndan çıkarılması bekleniyor.
Tasfiye Süreci Hukuk Sistemleri Arasındaki Sınıra Takılıyor
Ocak 2024'teki tasfiye kararı, Evergrande'nin borçlarına ilişkin hukuki mücadelelerin ardından geldi. Tasfiye, alacaklılara tahsil edilebilecek tutarın ödenebilmesi için şirket varlıklarının toplanıp satılması sürecidir.
Evergrande'nin durumu, varlıklarının yüzde 90'ından fazlasının Hong Kong'un yargı yetkisi dışında, Çin anakarasında bulunması nedeniyle özellikle zor. Varlıkların bulunduğu yer, Hong Kong'daki yargı süreci üzerinden para tahsil etmeye çalışan tasfiye memurları için hukuki ve pratik engeller yaratıyor.
Evergrande'nin gelirlerini 78 milyar dolar fazla gösterdiğinin ortaya çıkmasının ardından Hui'ye 6,5 milyon dolar para cezası verildi ve Çin'in sermaye piyasalarında ömür boyu işlem yapması yasaklandı. Gelir, bir işletmenin satışlarından ve diğer faaliyetlerinden kaydettiği paradır. Gelirleri şişirmek, şirketin iş hacmini gerçekte olduğundan çok daha büyük gösterdi.
Yabancı alacaklılar, kendilerine borçlu olunan tutarın yalnızca küçük bir bölümünü alabilecekleri ihtimaliyle karşı karşıya. Tasfiye sürecinin uzun, karmaşık ve çekişmeli geçmesi bekleniyor; tamamlanacağı tarih henüz açıklanmadı. Çin'de iş yapma konusunda zaten kaygı duyan uluslararası yatırımcılar, tahsilat sürecinin nasıl yürütüleceğini izleyecek.
Zarar Neden Tek Bir Şirketin Ötesine Yayılıyor?
Gayrimenkul ve bağlantılı sektörler, ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin toplam değeri olan Çin gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 30'unu oluşturuyor. Bu nedenle gayrimenkul sektöründeki uzun süreli bir durgunluk, geliştiricilerden ve onlara kredi verenlerden çok daha geniş bir kesimi etkiliyor.
İnşaat; malzeme, ulaşım ve diğer hizmetlere olan talebi destekliyor. Projeler durduğunda ya da gayrimenkul şirketleri faturalarını ödeyemediğinde tedarikçiler, inşaat firmaları ve sektörle bağlantılı finans kuruluşları baskı altına giriyor. İşten çıkarmalar ve ücret kesintileri, işçiler ile ailelerinin eline geçen geliri azaltıyor.
Country Garden, sektör genelindeki baskının boyutunu gösteriyor. Şirketin 3.000'den fazla projesi ve 200 milyar dolarlık yükümlülüğü var; karşılaştığı zorluklar ölçek bakımından Evergrande'ninkileri aşabilir. Proje sayısı, Evergrande'nin 2010'ların sonlarındaki 1.300'ü aşkın proje sayısının iki katından fazla. Ancak bu rakamlar şirketlerin farklı dönemlerdeki durumlarını gösteriyor.
China South City Holdings de borç kriziyle karşı karşıya. Evergrande'nin çöküşü, ağır borçlanma, düşen fiyatlar ve azalan güven nedeniyle zaten zayıflamış bir sektörde sıkıntıların zincirleme yayılmasına katkıda bulundu.
Yerel yönetimler de benzer bir gelir sıkışıklığı yaşıyor. Uzun zamandır gelirlerinin önemli bir bölümünü arsa satışlarından elde ediyorlar. Bu gelirler azalırken yetkililer ya harcamaları kısmak ya da daha fazla borçlanmak zorunda kalıyor; bu da ekonomi üzerindeki baskıyı artırıyor.
Aileler İçin Kriz, Konut ve Birikimlerle İlgili
Gayrimenkul şirketleri zorlanırken milyonlarca Çinli konut alıcısı tamamlanmamış dairelerini bekliyor. İnşaat tamamlanmadan önce konut için ödeme yapan alıcılar, bir zamanlar Evergrande gibi şirketlerin hızla büyümesini sağlayan aynı finansman döngüsünün risklerine maruz kalıyor.
Çin'de hane halkı servetinin yaklaşık dörtte üçü gayrimenkule bağlı. Pek çok şehirde konut fiyatları en az yüzde 30 düşerek genellikle ailelerin en büyük varlığı olan konutların değerini azalttı.
Gayrimenkul servetindeki düşüş gündelik kararları etkiliyor. Kendini mali açıdan daha az güvende hisseden ailelerin harcama veya yatırım yapma olasılığı düşüyor. Bu zayıf talep, pandemi sonrasında Çin'in toparlanmasını yavaşlatan başlıca etkenlerden biri haline geldi.
Pekin, bedelini ödedikleri dairelere henüz taşınamayan alıcılar arasında toplumsal huzursuzluk çıkması riskini de hesaba katmak zorunda. Konutları tamamlamak bu haneler için doğrudan ve acil bir önem taşırken fiyatların istikrara kavuşması, birikimleri gayrimenkule bağlı olan çok daha geniş bir kesim için önem taşıyor.
Durgunluk Diğer Ülkelere Nasıl Ulaşıyor?
Evergrande'nin çöküşü, küresel finans krizini tetikleyen 2008'deki Lehman Brothers iflasıyla karşılaştırıldı. Endişe, büyük bir şirketteki zararların kredi kuruluşları ve piyasalar aracılığıyla yayılarak çok daha geniş çaplı bir çöküşe yol açıp açmayacağı.
Genel değerlendirme, benzer bir küresel zincirleme krizin yaşanma riskinin sınırlı olduğu yönünde. Çin'in finans sistemi, değeri başka varlıklara bağlı finansal sözleşmeler olan karmaşık türev ürünlere daha az maruz kalıyor. Ayrıca hükümet bankalar ve ülke sınırları boyunca para hareketi üzerinde sıkı denetim uyguluyor.
Uluslararası etkiler yine de önemli olabilir. Gayrimenkul krizi Çin'e duyulan güveni sarstı, doğrudan yabancı yatırımlardaki düşüşe katkıda bulundu ve ülkenin büyüme beklentilerine yönelik kaygıları artırdı. Doğrudan yabancı yatırım, yalnızca menkul kıymet satın almak yerine işletmelere ve faaliyetlere sermaye yatırılmasını ifade ediyor.
Avustralya ve diğer ham madde ihracatçıları ticaret yoluyla bu gelişmelerden etkileniyor. Çin'in inşaat sektörü demir cevheri ve diğer kaynakları tükettiği için konut piyasasındaki uzun süreli bir durgunluk, bu ülkelerin sattığı malzemelere yönelik talebi zayıflatabilir.
Çin ekonomisinin zayıflaması küresel büyümeyi de yavaşlatabilir. Çin, içerideki zayıflığı ucuz ürünleri büyük miktarlarda ihraç ederek telafi etmeye çalışırsa ticari gerilimler artabilir ve diğer ülkelerdeki üreticiler daha fazla baskı altında kalabilir.
Pekin, Gayrimenkul Şirketlerini Kurtarmadan Konut Piyasasını Desteklemeye Çalışıyor
Çin hükümeti Evergrande'yi veya diğer büyük gayrimenkul geliştiricilerini doğrudan kurtarmaktan kaçındı. Hükümetin kaygısı, aşırı borçlanmanın ardından şirketleri kurtarmanın gelecekte benzer davranışları teşvik edebilmesi; bu sorun ahlaki tehlike olarak biliniyor.
Bunun yerine Pekin, alıcıları desteklemeye, konutları tamamlamaya ve mali açıdan sağlam şirketlere kredi akışını sürdürmeye yönelik tedbirlere ağırlık verdi. Atılan adımlar şunları içeriyor:
- Konut kredisi faizlerinin düşürülmesi ve konut alımlarına yönelik kısıtlamaların azaltılması.
- Uygun fiyatlı konutlar ve tamamlanmamış projeler için finansman sağlanması.
- Bankaların mali açıdan sağlam gayrimenkul geliştiricilerine kredi vermesinin teşvik edilmesi.
- Tüketicilerin elektrikli otomobil ve ev eşyası satın alması için teşvikler sunulması.
Bu tedbirler durgunluğun farklı yönlerini ele alıyor. Daha düşük konut kredisi faizleri alıcıların borçlanma maliyetlerini düşürürken, tamamlanmamış projelere sağlanan finansman konutların bitirilmesini hedefliyor. Otomobil ve ev eşyalarına yönelik teşvikler, harcamaları gayrimenkul dışındaki alanlarda desteklemeyi amaçlıyor.
Çin'in ekonomik büyümesi yaklaşık yüzde 5'e kadar yavaşladı. Bu oran küresel ölçekte hâlâ güçlü olsa da önceki on yıllardaki çift haneli büyüme oranlarının oldukça altında. Hükümet, eski ekonomik modeli besleyen borçlanma ve inşaat döngüsüne bağımlılığı azaltırken ekonomik faaliyeti desteklemeye çalışıyor.
Çin Büyüme Önceliklerini Değiştirirken Uzun Bir Uyum Süreci
Goldman Sachs, haziran ayında konut fiyatlarının en az 2027'ye kadar düşmeye devam edebileceği uyarısında bulundu. Tahminler, talebin arzla dengelenmesinin iki yıl daha alabileceğine de işaret ediyor; bu da sektörün uzun süreli bir uyum süreciyle karşı karşıya olduğu anlamına geliyor.
Pekin'in başarısız gayrimenkul geliştiricilerini kurtarmaya yanaşmaması, daha fazla şirketin çökmesinin muhtemel olduğu anlamına geliyor. Konut piyasasındaki toparlanmanın yavaş ve dengesiz olması beklenirken Evergrande'nin tasfiye süreci, konutları tamamlama ve güveni yeniden tesis etmeye yönelik daha geniş çalışmalarla birlikte devam ediyor.
Devlet Başkanı Xi Jinping, kalkınmayı yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve robotik gibi sektörlere yönlendiriyor. Hükümet, gayrimenkule bağımlılığı azaltırken iç tüketimin ekonomideki payını da artırmaya çalışıyor.
Evergrande'nin geçmişi, eski ekonomik modelin hem başarılarını hem de zayıflıklarını yansıtıyor. Hızlı kentleşme, kolay kredi ve artan fiyatlara dayalı yatırımlar onlarca yıllık büyümeyi besledi. Aşırı borçlanma ve spekülatif alımlar da borçlanma zorlaştığında yönetilmesi daha güç dengesizlikler yarattı.
Çin'in önündeki zorluk, hane halklarını koruyup istikrarı sürdürürken şirketlerin riskli kararlarının sonuçlarına katlanmasını sağlamak. Daha sürdürülebilir ve şeffaf iş uygulamaları bu dönüşümün bir parçası. Evergrande'nin borsadan çıkarılması şirketin borsa serüvenini noktalıyor; ancak tamamlanmamış konutlar, ödenmemiş borçlar ve hane halkı servetindeki kayıplar ülkenin ekonomik uyum sürecinin temel meseleleri olmaya devam ediyor.
Öne Çıkanlar
- 300 milyar doları aşan borçlarının altında kalarak çöken Evergrande'nin 25 Ağustos 2025'te Hong Kong Borsası'ndan çıkarılması bekleniyor.
- Hong Kong mahkemesi Ocak 2024'te tasfiye kararı verdi. Şirket varlıklarının yüzde 90'ından fazlasının Çin anakarasında bulunması, alacaklıların tahsilat yapmasını zorlaştırıyor.
- Evergrande'nin gelirlerini 78 milyar dolar fazla göstermesinin ardından Hui Ka Yan'a 6,5 milyon dolar para cezası verildi ve Çin sermaye piyasalarında ömür boyu işlem yapması yasaklandı.
- Gayrimenkul krizi diğer geliştiricilere de yayıldı, inşaat faaliyetlerini aksattı ve yerel yönetimlerin arsa satışlarından elde ettiği geliri düşürdü.
- Çin'deki hane halkı servetinin yaklaşık dörtte üçü gayrimenkule bağlı ve pek çok şehirde fiyatlar en az yüzde 30 geriledi.
- Pekin, gayrimenkul şirketlerini doğrudan kurtarmaktan kaçınırken alıcıları ve tamamlanmamış projeleri destekliyor; büyüme önceliklerini teknoloji ve tüketime kaydırıyor.
- Küresel riskler arasında ham madde talebinin zayıflaması, yatırımcı güveninin azalması ve ticari gerilimlerin artması bulunuyor. Goldman Sachs, konut fiyatlarının en az 2027'ye kadar düşebileceği uyarısında bulundu.






