Yayından kaldırılan reklam, kritik bir pazarı riske atıyor
Swatch, Essentials koleksiyonuna ait bir görselde Asyalı bir erkek modelin gözlerini parmaklarıyla çekerek çekik göstermesinin ardından özür diledi ve reklamları dünya genelinde yayından kaldırdı. Doğu Asya kökenli kişilere yönelik ırkçı bir aşağılama olarak yaygın biçimde tanınan bu hareket, Çin'de öfkeye, boykot çağrılarına ve satışları zaten düşmekte olan saat şirketi üzerindeki baskının yeniden artmasına yol açtı.
İçindekiler
- Yayından kaldırılan reklam, kritik bir pazarı riske atıyor
- Bu hareket neden öfkeye yol açtı?
- Swatch özür açıklamasında ne dedi?
- Tüketiciler onay sürecini sorguluyor
- Weibo, eleştiriyi ülke çapında bir tartışmaya dönüştürüyor
- Zararın boyutuna ilişkin iki değerlendirme
- Çin, Swatch için neden bu kadar önemli?
- Geçmişte markalarla yaşanan anlaşmazlıkların zaman çizelgesi
- Kampanya incelemelerinde ele alınması gerekenler
- Güven, çözülmesi gereken ticari sorun olmaya devam ediyor
- Öne çıkan noktalar
19 Ağustos 2025 itibarıyla tartışma, milyonlarca Weibo kullanıcısının görseli eleştirdiği Çin sosyal medyasına yayıldı. Bazıları İsviçreli saat üreticisini kasıtlı ırkçılıkla suçladı. Diğerleri, Çin'de yıllardır faaliyet gösteren bir şirketin bu görsele nasıl onay verebildiğini sordu.
Swatch hisseleri kısmen toparlanmadan önce yüzde 4'e varan düşüş kaydetti. Tepki, şirket için zorlu bir dönemde geldi: Omega, Longines ve Tissot'nun da sahibi olan grubun gelirlerinin yaklaşık yüzde 27'si Çin, Hong Kong ve Makao'dan elde ediliyor.
Swatch, Weibo ve Instagram hesapları üzerinden Çince ve İngilizce özür yayımlayarak ilgili içeriği dünya genelinde derhal kaldırdığını açıkladı. Şirketin açıklaması görselin yayından kaldırılmasına odaklanırken tüketiciler hem reklamı hem de yayımlanmasına izin veren kararları sorgulamayı sürdürdü.
Tartışma, Çin'deki uluslararası markaların karşı karşıya olduğu iki baskıyı bir araya getiriyor: müşterilere saygılı davranma gereği ve onların güvenini korumanın ticari önemi. Çin'de talebin zayıfladığı, lüks tüketimde genel bir yavaşlama yaşandığı ve ABD tarifelerinin devreye girdiği bir dönemde, rahatsız edici bir görsel Swatch için ticari bir soruna dönüştü.
Bu hareket neden öfkeye yol açtı?
Essentials reklamında bir model, elleriyle gözlerinin dış köşelerini yukarı ve geriye doğru çekiyordu. Badem biçimli gözleri taklit eden bu hareket, Batı ülkelerinde Doğu Asya kökenli kişilerle alay etmek ve onları aşağılamak için uzun süredir kullanılıyor.
Asyalı toplulukların çoğu bu hareketi ırkçılık, dışlanma ve saygısızlıkla ilişkilendiriyor. Reklamlarda veya kamusal görsellerde kullanılması yaygın biçimde kınanıyor. Çin'de yabancıların Çinlileri nasıl yansıttığına yönelik hassasiyet ve güçlü ulusal gurur, tepkinin şiddetini artırdı.
Gözleri çekik gösteren bu rahatsız edici hareket, Doğu Asya'da ırkçı bir hakaret olarak yaygın biçimde tanınıyor. Köklü bir uluslararası şirketin kampanyasında görülmesi, tüketicilerin öfkesini ve şaşkınlığını artırdı.
Eleştiriler pozun kendisine, geçmişine ve yayımlanmasına karar verilmesine odaklandı. Küresel bir reklam kampanyası, görselleri seçmek ve yayımlanmasını onaylamakla sorumlu kişilerin denetiminden geçer. Tüketiciler, böylesine güçlü bir çağrışımı olan hareketin bu kontrollerden nasıl geçtiğini öğrenmek istedi.
Swatch özür açıklamasında ne dedi?
Swatch, "bir modelin tasvirine ilişkin son dönemde dile getirilen endişeleri dikkate aldığını" belirterek ilgili reklamların dünya genelinde tüm platformlardan kaldırıldığını doğruladı. Şirket, Çin'deki ve diğer ülkelerdeki kitlelere hitap etmek üzere açıklamasını hem Weibo'da hem Instagram'da yayımladı.
Swatch, kamuya açık özür açıklamasında tepkileri kabul etti ve attığı adımı şöyle anlattı:
Bu durumun yol açmış olabileceği her türlü üzüntü ve yanlış anlaşılma için içtenlikle özür dileriz. Konuyu son derece ciddiye alıyor ve ilgili tüm materyalleri dünya genelinde derhal yayından kaldırmış bulunuyoruz.
Açıklamanın Çince ve İngilizce yapılması, tartışmanın uluslararası boyutunu yansıtıyordu. Materyalin dünya genelinde kaldırılması da yanıtın, tepkilerin güç kazandığı Çin pazarının ötesine taşınmasını sağladı.
Swatch'ın açıklaması eleştiren herkesi ikna etmedi. Bazı tüketiciler şirketi kârını korumak için özür dilemekle suçlarken, diğerleri markayı boykot etmeyi sürdüreceklerini söyledi. Yanıtın hızı, zararın geçip geçmeyeceğine ya da kalıcı olup olmayacağına ilişkin tartışmanın bir parçası hâline geldi.
Tüketiciler onay sürecini sorguluyor
Çin'de yaşayan 23 yaşındaki öğrenci Justin Zhao, Çinli tüketicilerin aşina olduğu bir markanın bu reklamı yayımlayabilmesine şaşırdığını belirtti. Tepkisi, sıkça dile getirilen bir kaygıyı yansıtıyordu: Swatch'ın ülkedeki uzun geçmişi, reklam yayımlanmadan önce sorunu fark etmesine yardımcı olmalıydı.
Zhao, görsele verdiği tepkiyi dile getirirken onay sürecini de sorguladı:
Bu haberi gördüğümde oldukça şaşırdım. Swatch uzun yıllardır Çin pazarında ve sanırım çoğu kişi markayı tanıyor. Bunu neden yaptıklarını bilmiyorum. Çok sayıda onay aşamasından geçtikten sonra bunu bir şekilde yayımlayabilmişler.
Tepkiler ve özür, uluslararası kampanyaların nasıl denetlendiğine dikkat çekti. Reklamlar, çeşitli onay aşamalarından geçmesine rağmen müşterilerin rahatsız edici bulduğu içeriklerle kamuoyuna ulaşabiliyor. İnternetteki eleştiriler, Swatch'tan şirket içi süreçlerini incelemesini ve sorumluları hesap vermeye çağırmasını istedi.
Yorumu viral olan bir Weibo kullanıcısı, özrün verilen zararı onarabileceği düşüncesini reddetti:
Zarar verildi artık. Hiçbir özür bu hakareti silemez.
Bir başka Weibo kullanıcısı ise algılanan hakareti doğrudan boykot talebine bağladı:
Bizden para kazanıyorlar, bir de Çinlilere ayrımcılık yapmaya cüret ediyorlar. Çin'den çıkana kadar boykot etmezsek omurgasızız demektir.
Bu tepkiler, bir reklamı yayından kaldırmanın şirketin önündeki işi neden bitirmediğini gösteriyor. Tüketiciler, görselin internette kalıp kalmadığının yanı sıra saygı, sorumluluk ve kampanyanın arkasındaki kararlar hakkında da yanıt bekliyordu.
Weibo, eleştiriyi ülke çapında bir tartışmaya dönüştürüyor
Çin'in en büyük sosyal medya platformu Weibo'nun 580 milyondan fazla kullanıcısı var. Platformun büyüklüğü, bir reklama yönelik eleştirilerin saatler içinde münferit paylaşımlardan ülke çapında bir tartışmaya dönüşmesini sağlıyor.
Swatch'la ilgili etiketler hızla gündem oldu ve boykot çağrıları farklı platformlarda yayıldı. Milyonlarca kullanıcı reklamı eleştirdi; şirketin kamuya açık yanıt vermeden önce tepkiyi değerlendirmek için çok az zamanı vardı.
Bu durum markalar için pratik bir sorun yaratıyor: Bir görsel resmî hesaplardan kaldırılırken tüketiciler arasındaki tartışma sürebiliyor. Reklam çok daha geniş bir sohbetin konusu hâline geldiğinden Swatch, derhal harekete geçmesi için baskı gördü.
Öfke, alışveriş yapanların doğrudan eyleme geçmesi yönünde bir talep de içeriyordu. Bazı kullanıcılar başkalarına Swatch ürünlerini almaktan vazgeçmeleri çağrısında bulunarak bir pazarlama kararına yönelik eleştiriyi potansiyel bir satış tehdidine dönüştürdü.
Zararın boyutuna ilişkin iki değerlendirme
Londra merkezli halkla ilişkiler danışmanı Mark Borkowski, reklamı Swatch ölçeğindeki bir şirket için "temel bir hata" olarak nitelendirdi. Eleştirisi, köklü bir küresel markadan beklenen özen üzerinde yoğunlaştı.
Borkowski, kampanyanın ciddi bir başarısızlık olduğunu söyledi:
Bu ölçekteki bir markanın böyle bir hata yapması son derece önemli. Bu özensizlik gerçekten de temel bir hata.
Weibo'da yedi milyondan fazla takipçisi bulunan Çinli moda fenomeni Peter Xu da görselleri yayımlama kararını eleştirdi. Özrün hızlı gelmesinin kalıcı zararı sınırlayabileceğini belirtirken tartışmanın Swatch'ın Çin'deki işlerini etkilemesini beklediğini söyledi.
Xu, tepkilerin ne kadar süreceğine ilişkin değerlendirmesini şirketin yanıtıyla ilişkilendirdi:
Böyle görselleri yayımlamak epey aptalcaydı ancak özrün hızı göz önüne alındığında, olumsuz etkiler muhtemelen kısa sürecek.
İki değerlendirme de aynı sorunun farklı yönlerine işaret ediyor. Borkowski, kampanyanın yayımlanmasına izin veren başarısızlığa odaklandı. Xu ise hızlı bir yanıtın bu başarısızlığın uzun süreli bir ticari krize dönüşmesini önleyip önleyemeyeceğini ele aldı.
Çin, Swatch için neden bu kadar önemli?
Swatch Group'un küresel gelirlerinin yaklaşık yüzde 27'si, yani dörtte birinden biraz fazlası Çin, Hong Kong ve Makao'dan elde ediliyor. Bu pazarlardaki tüketici güveninin kaybı, talep zayıflığıyla zaten mücadele eden grup için özellikle maliyetli olabilir.
Swatch'ın geliri 2024'te yüzde 14,6 düşerek 6,74 milyar İsviçre frangına, yaklaşık 8,4 milyar dolara geriledi. Bu düşüşte Çin'deki talep zayıflığı önemli bir etkendi. Gelir, 2025'in ilk yarısında da yüzde 11,2 daha düştü.
Çin'in gelirlerdeki payı, yatırımcıların uzun süreli bir boykottan neden endişe ettiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Tartışmanın merkezindeki saat markasının adı Swatch; şirket aynı zamanda Omega, Longines ve Tissot'nun da yer aldığı daha geniş grubun bir parçası.
Hisselerin yüzde 4'e varan düşüşün ardından kısmen toparlanması, anlaşmazlığın satış baskısını artırabileceğine ilişkin kaygıları yansıttı. 19 Ağustos itibarıyla boykot çağrılarının ne kadar süreceği ve satışlara nasıl yansıyacağı henüz bilinmiyordu.
Grup ayrıca ABD'ye ihracatta yüzde 39'luk bir gümrük vergisi ve lüks ürünlere yönelik küresel talepte yavaşlamayla karşı karşıyaydı. Gümrük vergisi, bir ülkeye giren mallardan alınan vergidir. Bu baskılar bir araya gelince Swatch, Çin'deki reklam krizini kontrol altına almaya çalışırken büyük pazarlardaki zorluklarla da mücadele etmek zorunda kaldı.
Geçmişte markalarla yaşanan anlaşmazlıkların zaman çizelgesi
Swatch'la ilgili tartışma, uluslararası markalarla Çinli tüketiciler arasında yaşanan önceki anlaşmazlıkların ardından geldi. Bu vakalar; reklam görsellerinin yanı sıra pamuk tedariki ve Sincan'daki insan hakları ihlali iddialarına yönelik tutumlar gibi farklı konuları içeriyordu.
- 2018: Dolce & Gabbana, Çinli bir modelin İtalyan yemeklerini yemek çubuklarıyla yemekte zorlandığı bir kampanyanın ardından boykotla karşılaştı. Çok sayıda izleyici reklamın Çinli kadınlarla alay ettiğini düşündü.
- 2021: H&M, Nike ve Adidas, Sincan eyaletindeki insan hakları ihlali iddialarına ilişkin kaygılarını dile getirdikten sonra boykotlarla karşılaştı.
- 2023: Dior, benzer bir göz hareketinin yer aldığı kampanya nedeniyle ırkçılıkla suçlandı.
- 2024: Japon perakendeci Uniqlo, Sincan'dan pamuk tedarik etmediğini açıklamasının ardından hedef alındı.
- 19 Ağustos 2025 itibarıyla: Swatch, Essentials görseline yönelik öfkenin ardından özür diledi ve reklamı dünya genelinde yayından kaldırdı.
Dolce & Gabbana, Dior ve diğer markaları ilgilendiren önceki tartışmalar; ürünlerin çevrim içi alışveriş platformlarından kaldırılması, etkinliklerin iptal edilmesi ve yıllarca süren itibar kaybı da dâhil olmak üzere bu tür anlaşmazlıkların ticari sonuçlarını gösterdi.
Çin, uluslararası markalara büyük bir pazar sunuyor ve küresel lüks ürün satışlarının önemli bir bölümünü oluşturuyor. Çinli tüketiciler de kültürel kimliklerini savunma ve yabancı şirketlerden saygı talep etme konusunda giderek daha sesli ve örgütlü hâle geldi.
Geçmişteki anlaşmazlıklar, Swatch'ın karşılaştığı kamuoyu tepkisine tanıdık bir zemin oluşturdu. Bu vakadaki somut rahatsızlık göz hareketinden kaynaklanırken, daha geniş kaygı uluslararası bir şirketin ürünlerini satın alan insanları anlayıp anlamadığı ve onlara saygı gösterip göstermediğiydi.
Kampanya incelemelerinde ele alınması gerekenler
Swatch'ın yaşadıkları, uluslararası reklamları kimin incelediğine ve bu kişilerin bir görsel yayımlanmadan önce yayını durdurup durduramayacağına dikkat çekiyor. Birden fazla onay aşaması, ancak incelemeyi yapanlar sorunu fark edebiliyor ve müdahale yetkisine sahipse işe yarıyor.
Yerel bilgi ve farklı bakış açıları, bir şirketin müşterilerin rahatsız edici bulacağı görselleri önceden belirlemesine yardımcı olabilir. Bir ekibe kabul edilebilir görünen bir kampanya, tasvir ettiği ya da ulaşmayı hedeflediği insanlar için incitici bir anlam taşıyabilir.
Tartışma, bir yanıtın tüketicilerin kaygılarını neden doğrudan ele alması gerektiğini de gösteriyor. Swatch hızla özür dileyip materyali dünya genelinde yayından kaldırdı; ancak bazı eleştirmenler özrü maddi çıkar kaygısıyla verilmiş olarak gördü. Yanıtın hızı Xu'nun değerlendirmesinde, samimiyet ve hesap verebilirlik ise öfkesi süren tüketiciler için önemliydi.
Sosyal medyayı izlemek de bu çalışmanın pratik bir parçası. Weibo'nun erişimi ve boykot çağrılarının platformlar arasında yayılması, tepkinin saatler içinde büyümesini sağladı. Bu pazarda faaliyet gösteren şirketlerin gelişmekte olan bir tartışmayı fark edip hızla yanıt verme kapasitesine sahip olması gerekiyor.
Güven, çözülmesi gereken ticari sorun olmaya devam ediyor
Swatch, reklamı yayından kaldırarak acil adımı attı. Güveni yeniden kazanmak için tüketicilerin sorguladığı onay süreçlerindeki aksaklıkların ve Çin'de onlarca yıldır faaliyet gösteren bir şirketten beklenen kültürel anlayışın ele alınması gerekiyor.
Mali risk somut. Grup gelirlerinin yaklaşık yüzde 27'sini oluşturan bu pazardaki satışlar, reklam yayımlanmadan önce de zayıflıyordu. Tüketicilerin öfkesi sürerse şirket, Amerikan tarifeleri ve lüks ürünlere yönelik talepteki zayıflığın da etkili olduğu bir dönemde ek baskıyla karşılaşabilir.
Xu'nun değerlendirmesi, hızlı özrün ardından tartışmanın sönümlenebileceği ihtimaline yer bırakıyor. Boykot çağrılarının sürmesi ise bazı tüketicilerin görselin kaldırılmasından fazlasını beklediğini gösteriyor. Swatch'ın önündeki zorluk, grubu zaten baskı altına alan ticari sorunlarla uğraşırken bu saygı talebine de yanıt vermek.
Öne çıkan noktalar
- Swatch, Essentials görselinde Asyalı bir erkek modelin yaygın biçimde ırkçı olarak tanınan bir göz hareketi yaptığı görülünce reklamı dünya genelinde yayından kaldırdı.
- Şirket, Weibo ve Instagram'da Çince ve İngilizce özür diledi; ancak bazı tüketiciler boykot çağrılarını sürdürdü.
- Hisseler kısmen toparlanmadan önce yüzde 4'e varan düşüş kaydetti.
- Grup gelirlerinin yaklaşık yüzde 27'si Çin, Hong Kong ve Makao'dan elde ediliyor.
- Gelir 2024'te yüzde 14,6 düşerek 6,74 milyar İsviçre frangına geriledi; 2025'in ilk yarısında ise yüzde 11,2'lik düşüş yaşandı.
- Grup, ABD'ye ihracatta yüzde 39'luk gümrük vergisi ve küresel lüks ürün talebindeki yavaşlamayla da karşı karşıya kaldı.
- Eleştiriler, rahatsız edici harekete, kampanyanın onay sürecine ve hızlı bir özrün güveni yeniden kazanmaya yetip yetmeyeceğine odaklandı.






