Tayland ile Kamboçya arasındaki 2025 sınır çatışmalarında onlarca kişi öldü, Tayland siyaseti sarsıldı

11 dakikalık okuma
Tayland ile Kamboçya arasındaki 2025 sınır çatışmalarında onlarca kişi öldü, Tayland siyaseti sarsıldı

Beş günlük çatışmaların ardından ateşkes

24-28 Temmuz 2025'te Tayland ile Kamboçya arasında sınır boyunca yayılan çatışmalarda en az 43 kişi hayatını kaybetti, 300 binden fazla kişi yerinden edildi. Ölenlerin çoğu sivildi. Topçu ateşi, roketler ve hava saldırıları, antik tapınakların çevresindeki toprak anlaşmazlığını Güneydoğu Asya'da on yılı aşkın süredir görülen en tehlikeli sınır gerilimine dönüştürdü.

İçindekiler
  1. Beş günlük çatışmaların ardından ateşkes
  2. Mayıs'taki çatışma temmuz krizine nasıl dönüştü?
  3. Çatışmanın saat saat tırmanışı
  4. Tapınaklar ve çevrelerindeki topraklar neden önemli?
  5. Siviller evlerini, okulları ve hastaneleri terk ediyor
  6. Sızdırılan telefon görüşmesi Tayland'daki siyasi krizi derinleştiriyor
  7. Malezya çatışmaları durdurmak için müzakerelere yardımcı oluyor
  8. Arabuluculuğun siyasi sınırları neden var?
  9. Turizm ve ticaret ekonomik zararı üstleniyor
  10. Yardım çalışmaları ve eve dönmenin zorlukları
  11. Ortak miras rekabetin odağında kalıyor
  12. Önemli Noktalar

28 Temmuz'da Kuala Lumpur'da varılan ateşkes, başlıca çatışmaları durdurdu ancak 9 Ağustos itibarıyla sınırdaki gerginlik sürüyordu. Askerler hâlâ bölgede konuşluydu; aralıklı şiddet olayları ve yeni kara mayını vakaları ateşkesi tehdit ediyor, yerinden edilen on binlerce kişi evlerine dönemez ya da dönmek istemez halde bekliyordu.

Kriz, ateş altındaki köylerin çok ötesine yayıldı. Tayland Başbakanı Paetongtarn Shinawatra, Kamboçya'nın eski lideri Hun Sen'le yaptığı telefon görüşmesinin sızdırılmasının ardından görevden uzaklaştırıldı. Sınır kısıtlamaları ticarete zarar verdi, turizm işletmeleri rezervasyon kaybetti ve bölgesel diplomasi, rekabet halindeki toprak iddialarıyla milliyetçi siyasetten kaynaklanan çatışmayı kontrol altına almakta zorlandı.

Güneydoğu Asya Uluslar Birliği'ne (ASEAN) dönem başkanlığı yapan Malezya, Çin ve ABD'nin desteğiyle ateşkes müzakerelerine yardımcı oldu. Kamboçya da Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne başvurdu. Acil öncelik ateşi kesmekti; toprak anlaşmazlığı ve bunun nasıl çözüleceği ise hâlâ çözüme kavuşmamıştı.

Mayıs'taki çatışma temmuz krizine nasıl dönüştü?

Mayıs sonlarında Preah Vihear Tapınağı yakınlarında çıkan çatışmada Kamboçyalı bir asker hayatını kaybetti. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan ve ihtilaflı bir yamaçtan çevreye hâkim konumdaki antik tapınak, uzun süredir rekabetin odak noktalarından biriydi. İki ülke de şiddetten diğerini sorumlu tuttu.

Kamboçya bunun ardından Tayland mallarını yasakladı, Tayland sınır kapılarını kapattı ve diplomatik ilişkiler kötüleşti. Bu önlemler, en şiddetli çatışmalar başlamadan önce bile anlaşmazlığı günlük hayata taşıdı; sınır ötesi geçiş ve ticarete bağımlı insanları etkiledi.

Reklam

23 Temmuz'da Ubon Ratchathani eyaletindeki bir Tayland devriyesi kara mayınına bastı ve beş asker yaralandı. Tayland, Kamboçya'yı yeni mayınlar döşemekle suçladı. Kamboçya ise patlayıcıların önceki çatışmalardan kaldığını söyledi. Birbiriyle çelişen açıklamalar, zaten tehlikeli olan duruma yeni bir gerilim unsuru ekledi.

Ertesi gün Ta Muen Thom Tapınağı yakınlarında çatışma çıktı ve yaklaşık 800 kilometre uzunluğundaki sınır boyunca en az bir düzine noktaya yayıldı. İki ülke de karşı tarafı kışkırtıcı eylemlerde bulunmakla suçlarken ağır silahların kullanılması, yakındaki topluluklar için tehlikeyi hızla artırdı.

Çatışmanın saat saat tırmanışı

24 Temmuz'da tapınak yakınlarındaki karşılaşmalar hızla büyüyerek çeşitli sınır bölgelerinde çatışmalara dönüştü. İki ülkenin açıklamaları ve uluslararası gözlemcilerin aktardığı gelişmelerin sıralaması şöyleydi:

  • Mayıs sonu: Preah Vihear Tapınağı yakınlarındaki çatışmada Kamboçyalı bir asker öldü ve diplomatik gerilim tırmanmaya başladı.
  • 23 Temmuz: Ubon Ratchathani'de bir kara mayını beş Tayland askerini yaraladı; mayının ne zaman döşendiğine ilişkin çelişkili açıklamalar yapıldı.
  • 24 Temmuz sabahın erken saatleri: İki taraf da Ta Muen Thom Tapınağı yakınlarında insansız hava aracı ihlalleri ve kışkırtıcı eylemler olduğunu öne sürdü.
  • Saat 08.20: Kamboçya güçlerinin ateş açtığı bildirildi; Tayland karşılık verdi.
  • Saat 10.30'a kadar: Topçu ateşi, roketler ve diğer ağır silahların kullanıldığı çatışmalar en az altı noktada başladı.
  • Aynı sabah ilerleyen saatlerde: Tayland'a ait F-16 uçakları Kamboçya'daki askerî hedefleri bombalarken Kamboçya, Tayland topraklarındaki sivil yerleşimleri vuran BM-21 roketleri attı.
  • Öğle saatlerine kadar: Tayland makamları tüm sınır kapılarını kapattı ve iki ülke de büyükelçilerini geri çağırdı.
  • 28 Temmuz: Beş günlük çatışmanın ardından Kuala Lumpur'da ateşkes üzerinde anlaşmaya varıldı.

Savaş alanının genişlemesi krizi kontrol altına almayı zorlaştırdı. İhtilaflı bir bölgedeki çatışmalar, sınırın başka yerlerindeki toplulukları da bombardıman, tahliye emirleri ve iş ile ticaret için kullanılan güzergâhların kapanması tehlikesiyle karşı karşıya bırakabilirdi.

Tapınaklar ve çevrelerindeki topraklar neden önemli?

Preah Vihear ve Ta Muen Thom, 9. ve 12. yüzyıllar arasında Khmer İmparatorluğu döneminde inşa edildi. Tarihî ve kültürel önemleri, yüzyıllara yayılan rekabet ve sömürge döneminde çizilen sınırların şekillendirdiği anlaşmazlıkta onları güçlü simgelere dönüştürdü.

19. yüzyılda Kamboçya'yı sömürgeleştiren Fransa, o dönemde Siam olarak bilinen Tayland'ı toprak bırakmaya zorladı. 1907 tarihli Fransa-Siam Antlaşması Preah Vihear'ı Kamboçya'ya verdi ancak çevresindeki toprakların statüsünü belirsiz bıraktı. Böylece tapınak ile çevresindeki topraklar anlaşmazlığın birbiriyle bağlantılı, ancak ayrı unsurları hâline geldi.

Reklam

Kamboçya 1953'te bağımsızlığını kazandıktan sonra Tayland tapınağı yeniden işgal etti. Kamboçya, egemenlik anlaşmazlığını çözmesi istenen uluslararası mahkeme olan Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) başvurdu. Mahkeme 1962'de tapınağın Kamboçya'ya ait olduğuna hükmetti ancak çevresindeki sınır belirsizliğini korudu.

Çözüme kavuşmayan bu coğrafi mesele, 2008-2011 arasındaki çatışmalar ve 2025'te yeniden patlak veren şiddet dâhil, tekrarlanan gerilimleri körükledi. Yakınlarda yaşayanlar için sınır anlaşmazlığı, defalarca askerlerin bölgeye gelmesi, hareket özgürlüğünün kısıtlanması ve evlerini kaybetme riski anlamına geldi.

Her iki tarafta da milliyetçi duygular güçlü. Kamboçyalılar, Taylandlıları Khmer kültürüne ve topraklarına sahip çıkmakla suçlarken Taylandlılar, tarihî fetihlerin bazı sınır bölgelerinde hak iddialarını desteklediğini savunuyor. Tarihe ilişkin bu karşıt anlatılar, tapınak anlaşmazlıklarının önemini toprak meselesinin ötesine taşıyor.

Kamboçya'nın Preah Vihear'ı 2008'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kaydettirmesi gerilimi yeniden alevlendirdi. Tayland itiraz etti ve takip eden yıllarda iki ülke karşılıklı ateş açtı. Kültürel mirası kutlamayı amaçlayan bir tescil, komşular arasında yeni bir çatışma noktasına dönüştü.

Siviller evlerini, okulları ve hastaneleri terk ediyor

Temmuz ayındaki çatışmalarda topçu ve roket saldırıları hastaneleri, okulları, benzin istasyonlarını ve evleri vurdu. Sakinleri kaçmaya çalışırken köyler boşaldı. Tayland'ın Surin ve Sisaket eyaletlerinde tek bir günde en az 13 sivil ve bir asker öldü, onlarca kişi de yaralandı.

Kamboçyalı yetkililer benzer yıkımlar yaşandığını bildirdi ancak resmî can kaybı verileri hemen açıklanmadı. İki ülkede çatışmalar en az 43 kişinin ölümüne, bunların çoğunun sivil olmasına ve 300 binden fazla kişinin yerinden edilmesine yol açtı.

Aileler sınırdan uzaktaki geçici kamplara, pagodalara ve okullara sığındı. Birçoğu hem evini hem de geçimini sağlama imkânını kaybetti. Ateşkesten sonra bile bölgede askerlerin konuşlu kalması ve çatışmaların yeniden başlayacağı korkusu, on binlerce kişinin geri dönmesini engelledi.

Ubon Ratchathani sakini Phian Somsri, topçu ve roket saldırıları sürerken kaçışlarını anlattı. Endişesi kendi ailesinin yanı sıra sınırda savaşanları da kapsıyordu:

Bombanın ve merminin bizi öldürmesinden çok endişeliyim. Halkım, çocuklarım, akrabalarım ve özellikle de savaşan askerler için kaygılanıyorum.

Reklam

Sızdırılan telefon görüşmesi Tayland'daki siyasi krizi derinleştiriyor

Tayland Başbakanı ve nüfuzlu eski lider Thaksin Shinawatra'nın kızı Paetongtarn Shinawatra, Kamboçya'nın eski başbakanı ve mevcut Senato Başkanı Hun Sen'le yaptığı telefon görüşmesinin sızmasının ardından siyasi krizle karşı karşıya kaldı.

Görüşmede Paetongtarn, kendi ordusunun eylemlerini eleştiriyor ve Hun Sen'in talepleriyle "ilgilenmeyi" teklif ediyor gibi görünüyordu. Sözleri, sadakatsizlik suçlamalarını ve Kamboçya'yla gerilimin yaşandığı bir dönemde Tayland'ın güçlü ordusunu zayıflattığı iddialarını körükledi.

Anayasa Mahkemesi Paetongtarn'ı görevden uzaklaştırdı, önemli bir koalisyon ortağı da hükümetten çekildi. Pheu Thai partisinin sadık isimlerinden geçici Başbakan Phumtham Wechayachai, milliyetçi söylemlerin sertleştiği ve muhalefet partilerinin gensoru önergesi için baskı yaptığı sırada düzeni korumakta zorlandı.

Gensoru önergesi, parlamentoda hükümetin görevde kalma yetkisini sorgulama girişimidir. Bu krizde önerge için yürütülen girişim; mahkeme davasından, koalisyon desteğinin kaybından ve orduyla yaşanan gerilimlerden kaynaklanan baskıyı artırdı.

ISEAS-Yusof Ishak Enstitüsü'nde yardımcı araştırmacı olan Tita Sanglee, Paetongtarn'ın partisinin hareket alanının darlığını şöyle anlattı:

Partisi Pheu Thai şu anda çok kırılgan bir durumda. Ordunun istediklerini yapmak dışında pek seçenekleri yok.

Bu gerilim, Tayland'daki iktidar koalisyonunun derin bölünmelerini açığa çıkardı ve ülke siyasetinde tekrarlanan bir gelişme olan yeni bir askerî darbe korkusunu artırdı. Sınırdaki acil durum ile sivil siyasi otorite üzerindeki mücadele aynı anda yaşanıyordu.

Sürgünden kısa süre önce dönen Thaksin de monarşiye hakaret ve kızının yönetimini manipüle etme suçlamalarıyla yeniden karşı karşıya kaldı. Analistler, Shinawatra ailesine sunulan kraliyet korumasının kaldırılmış olabileceğini ve bunun aileyi siyasi rakiplerine karşı daha savunmasız bıraktığını öne sürdü.

Malezya çatışmaları durdurmak için müzakerelere yardımcı oluyor

Kamboçya, şiddeti bölgesel barışa yönelik ciddi bir tehdit olarak nitelendirerek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne başvurdu. Konsey üyeleri acil ve kapalı bir toplantı yaparak itidal ve diyalog çağrısında bulundu.

Reklam

ASEAN dönem başkanı olarak görev yapan Malezya, Çin ve ABD'nin desteğiyle 28 Temmuz'da Kuala Lumpur'da varılan ateşkese aracılık etti. Anlaşma, sınır boyunca askerî konuşlanmaların dondurulmasını ve esir alınan askerlerin derhal serbest bırakılmasını öngörüyordu.

İki ülke ayrıca sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırıları durdurmayı taahhüt etti. Tahliye edilen aileler için bu taahhütler; yeniden bombardımanla karşılaşmadan evlerine, okullarına ve iş yerlerine dönebilme umudu sundu.

Buna karşın ateşkes kırılganlığını korudu. Anlaşmanın ardından haftalar boyunca aralıklı çatışmalar, kara mayını vakaları ve ihlal suçlamaları sürdü. Askerler sınır yakınlarında kalırken, sakinlerin geri dönüp dönemeyeceğine ilişkin kararların odağında güvenlik kaygıları yer aldı.

Ateşkes çatışmaları durdurdu, ancak toprak anlaşmazlığının hâlâ çözüme kavuşturulması gerekiyordu. Tayland, Kamboçya'nın kesin bir sınır kararı için UAD'ye yaptığı başvuruyu reddederek iki ülke arasındaki müzakerelerde ısrar etti. Dolayısıyla anlaşmazlık, sınırı çözmek için hangi sürecin izlenmesi gerektiğini de kapsıyordu.

Arabuluculuğun siyasi sınırları neden var?

ASEAN'ın iç işlerine karışmama ilkesi, üye ülkeler arasında barışı sağlama kapasitesini sınırlandırıyor. Malezya iki hükümeti müzakere masasına getirmeye yardımcı olabilirdi ancak bölgesel örgütün kalıcı uyumu zorunlu kılma gücü sınırlıydı.

Çin her iki ülke üzerinde de nüfuz sahibiydi ancak Kamboçya'yla daha yakın ilişkili görülüyordu. Bu ilişki Bangkok'ta ve Pekin'in bölgesel hedeflerinden kaygı duyan komşu ülkelerde endişe yaratarak dış arabuluculuğun siyasi koşullarını karmaşıklaştırdı.

İç siyasi baskılar da gerilimi şekillendirdi. Her iki hükümet de milliyetçi desteği toplamak ve iç sorunlardan dikkati başka yöne çekmek için krizi kullandı. Başbakan Hun Manet'in liderliğinde, babası Hun Sen'in etkisinin sürdüğü Kamboçya yönetimi; ekonomik güçlükler ve muhalefetin yokluğu karşısında meşruiyetini güçlendirmek için anlaşmazlığa başvurdu.

Tayland'da askerî ve muhafazakâr kesimler, Shinawatra ailesini zayıflatmak ve nüfuzlarını yeniden tesis etmek için çatışmadan yararlandı. Sivil liderler üzerindeki baskı, sınırla ilgili kararları daha geniş bir siyasi iktidar mücadelesinin parçası hâline getirdi.

Toprak iddialarının, ulusal gururun ve iç siyasi rekabetin birleşmesi uzlaşmayı zorlaştırdı. İhtilaflı topraklarla ilgili kararlar, ülkelerine bağlılıklarını kanıtlamaya çalışan liderler kadar çatışmaların bitmesini isteyen topluluklar açısından da sonuçlar doğurdu.

Reklam

Turizm ve ticaret ekonomik zararı üstleniyor

Tayland'ın turizm sektörü ayda yaklaşık 92 milyon dolar kaybediyordu; 5 binden fazla otel odası rezervasyonu iptal edildi ve önemli turistik noktalar kapatıldı. Grup seyahati rezervasyonları çöktü; çatışmaların yol açtığı aksaklıklarla zaten mücadele eden işletmeler gelir kaybetti.

Açık kalan oteller turistler yerine yardım çalışanlarını ve gazetecileri ağırlıyordu. Bu değişim, sınırdaki acil durumun yerel ekonomik faaliyetleri nasıl dönüştürdüğünü gösterdi: Odalara hâlâ ihtiyaç vardı ancak çatışmaya müdahale süreci olağan tatil seyahatlerinin yerini almıştı.

Sınır kapılarının kapanması ya da sıkı denetimlerle çalışması ticareti ciddi ölçüde yavaşlattı. Kamboçya, Tayland'dan meyve ve sebze ithalatını yasaklarken Tayland, Kamboçya'ya internet ve elektrik bağlantılarını kısıtladı.

Her iki taraftaki çiftçiler, tüccarlar ve yerel işletmeler ağır kayıplar yaşadı. Kapanan bir sınır kapısı satıcıları müşterilerinden ayırıp malların taşınmasını aksatabiliyor, yerinden edilme ise sakinleri alıştıkları işlerden uzak tutuyordu. Pek çok aile hem barınma imkânını hem de gelirini kaybetti.

Maliyetler hasar gören binalarla sınırlı kalmadı. İptal edilen seyahatler, kısıtlanan mal tedariki ve aksayan ticaret, hanelerin toparlanmak için kaynaklara ihtiyaç duyduğu sırada etkilenen eyaletlerin gelir elde etme imkânlarını da daralttı.

Yardım çalışmaları ve eve dönmenin zorlukları

Hükümetler ve yardım kuruluşları, yerinden edilenlere barınma, gıda ve sağlık hizmeti sağlamak için çalıştı. Okullar, pagodalar ve geçici kamplar, topçu ve roket ateşine maruz kalan köylerden ayrılan aileler için sığınak oldu.

Geçici Başbakan Phumtham Wechayachai, Surin eyaletinde tahliye merkezlerini ziyaret ederek hasar gören evler için tazminatın artırılacağı sözünü verdi. Yerel yetkililer hasar tespitine başlayarak tahliye edilenlerin aşamalı biçimde geri dönmesi için hazırlık yaptı.

Güvenlik kaygıları nedeniyle birçok kişi dönmekte tereddüt etti. Askerler hâlâ bölgede konuşluydu, kara mayını vakaları sürüyordu ve ateşkes ihlali suçlamaları, yeni bir çatışmanın aileleri yeniden kaçmaya zorlayabileceği korkusunu canlı tutuyordu.

Acil toparlanma süreci, evlerin onarılmasından fazlasını gerektiriyordu. Ailelerin evlerine güvenle ulaşmaya, hizmetlerin yeniden işler hâle gelmesine ve işlerine dönebilmeye ihtiyacı vardı. Geçim kaynaklarının kaybı, mülkleri zarar gören insanlar için uzun süre yerinden edilmiş olmayı özellikle zorlaştırdı.

Reklam

Ortak miras rekabetin odağında kalıyor

Preah Vihear ve Ta Muen Thom ortak bir tarihî mirası temsil edebilirdi ancak ikisi de öfkenin odağına dönüştü. Sömürge dönemi sınır düzenlemeleri, geçmişe ilişkin milliyetçi anlatılar ve çözüme kavuşmamış toprak iddiaları iki hükümetin tercihlerini şekillendirmeyi sürdürdü.

Uluslararası mahkemelerin tekrarlanan kararları ve arabuluculuk girişimleri, sınırdaki belirsizliği ya da milliyetçi söylemlerin siyasi gücünü ortadan kaldırmadı. Temmuz ayındaki ateşkes acil çatışmaları azaltırken bu baskıları olduğu gibi bıraktı.

Firstpost'un Preah Vihear hakkındaki değerlendirmesi, tapınağın kültürel bağlarıyla anlaşmazlıktaki rolü arasındaki gerilimi şöyle anlattı:

Preah Vihear'ın trajedisi, Tayland ile Kamboçya'nın Hindu tapınağının tarihindeki tartışmalı noktaları öne çıkarmayı, iki Budist komşuyu birbirine bağlama potansiyeline tercih etmiş olmasıdır.

9 Ağustos itibarıyla ateşkes yürürlükteydi ancak askerlerin bölgede konuşlu kalması ve aralıklı şiddet olayları gerginliği sürdürüyordu. Yerinden edilen aileler, yeni bir olayın çatışmaları yeniden başlatmasından korkarken normal hayatlarına dönmeyi umuyordu. Gelecekleri hem kısa vadeli güvenliğe hem de anlaşmazlığın çözümünde ilerleme kaydedilmesine bağlıydı.

Önemli Noktalar

  • 24-28 Temmuz arasındaki çatışmalarda çoğu sivil olmak üzere en az 43 kişi öldü ve Tayland ile Kamboçya'da 300 binden fazla kişi yerinden edildi.
  • Mayıs sonundaki ölümcül çatışma ve 23 Temmuz'da beş Tayland askerinin yaralandığı kara mayını vakası, daha geniş çaplı çatışmaların öncesinde yaşandı.
  • Preah Vihear ve Ta Muen Thom, tarihî rekabetin ve sömürge dönemindeki sınır düzenlemelerinin şekillendirdiği toprak anlaşmazlığının merkezinde kalmayı sürdürüyor.
  • Tayland Anayasa Mahkemesi, Hun Sen'le yaptığı görüşmenin sızmasının siyasi krizi derinleştirmesinin ardından Paetongtarn Shinawatra'yı görevden uzaklaştırdı.
  • Malezya, Çin ve ABD'nin desteğiyle 28 Temmuz'da ateşkesin sağlanmasına yardımcı oldu; ancak askerler bölgede kaldı ve olaylar sürdü.
  • Tayland'ın turizm sektörü ayda yaklaşık 92 milyon dolar kaybederken sınır kısıtlamaları ticarete ve yerel geçim kaynaklarına zarar verdi.
  • 9 Ağustos itibarıyla yardım çalışmaları ve hasar tespitleri sürüyordu; ancak yerinden edilen birçok kişi eve dönmekte isteksizdi ya da dönemiyordu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir