Manila Bölgesel Krize Hazırlanırken Çin, Marcos'un Tayvan Açıklamaları Nedeniyle Filipinler'i Uyardı

11 dakikalık okuma
Manila Bölgesel Krize Hazırlanırken Çin, Marcos'un Tayvan Açıklamaları Nedeniyle Filipinler'i Uyardı

Marcos, Filipinler'in Güvenliğinin Merkezine Tayvan Risklerini Koydu

Tayvan'da yaşayan ve çalışan 150 binden fazla Filipinli, 100 milden daha yakındaki Filipin adaları ve Amerikan kuvvetlerinin Filipinler'deki dokuz askerî üsse erişimi, Manila'yı Tayvan çevresindeki bir çatışmanın tehlikelerine yaklaştırdı. Ağustos 2025'te Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. bu riskleri açıkça dile getirerek, Çin ile ABD arasında ada yüzünden çıkacak topyekûn bir savaşa Filipinler'in kaçınılmaz olarak sürükleneceğini söyledi.

İçindekiler
  1. Marcos, Filipinler'in Güvenliğinin Merkezine Tayvan Risklerini Koydu
  2. Pekin Neye İtiraz Etti?
  3. Manila Tek Çin Politikasını Yeniden Teyit Etti
  4. Coğrafya Tayvan'ı Neden Filipinler'i İlgilendiren Bir Mesele Hâline Getiriyor?
  5. Askerî Planlamanın Odağında Kuzey Luzon Var
  6. Güney Çin Denizi'ndeki Çatışmalar Baskıyı Artırıyor
  7. Hindistan Daha Yakın Bir Güvenlik Ortağı Oluyor
  8. Japonya ve ABD Birbiriyle Bağlantılı Risklerle Karşı Karşıya
  9. Pekin İki Deniz Anlaşmazlığını Nasıl Birbirine Bağlıyor?
  10. Manila ve Komşuları İçin Tehlikede Olan Ne?
  11. Öne Çıkanlar

Marcos bu açıklamaları Hindistan'a yaptığı resmî ziyaret sırasında, Firstpost Genel Yayın Yönetmeni Palki Sharma'ya verdiği röportajda yaptı. Filipinler'in çatışmaya dahil olma ihtimalini doğrudan Tayvan'daki Filipinlilerin güvenliğiyle ilişkilendirdi.

Topyekûn bir savaş çıkarsa, biz de bu savaşın içine çekiliriz. Tayvan'da çok sayıda Filipin vatandaşı var ve bu, derhal bir insani yardım sorununa dönüşür.

Çin, içişlerine müdahale edilmemesi yönünde uyarıda bulunarak karşılık verdi. Tayvan ise açıklamaları, karşı karşıya olduğu kırılganlığın ve komşularıyla paylaştığı güvenlik risklerinin kabulü olarak memnuniyetle karşıladı. Manila daha sonra, vatandaşlarını ilgilendiren acil durumlara hazırlanma gereğini savunurken Tek Çin politikasını yeniden teyit etti.

Anlaşmazlık, Filipinler'in güvenliğini şekillendiren çeşitli baskıları bir araya getirdi: Güney Çin Denizi'nde Çin'le yaşanan gerilim, Washington'la ittifak, Hindistan ve Japonya'yla genişleyen savunma ilişkileri ve çatışma sırasında Tayvan'dan çok sayıda kişiyi tahliye etmenin zorluğu. 9 Ağustos 2025 itibarıyla tartışma, Manila'nın olası bir çatışmaya nasıl hazırlanması gerektiği ve Pekin'in bu hazırlıkları nasıl yorumladığı etrafında dönüyor.

Reklam

Pekin Neye İtiraz Etti?

Çin Dışişleri Bakanlığı, Filipinler'i "kışkırtıcı açıklamalar" yapmakla suçladı ve Manila'yı "ateşle oynamaması" yönünde uyardı. Pekin, Çin'in Tayvan'ı topraklarının ayrılmaz bir parçası saydığı ve konuya yabancı müdahalesini reddettiği Tek Çin ilkesine bağlı kalması için Filipin hükümetine çağrıda bulundu.

Bakanlık, Marcos'un coğrafi yakınlık ve Filipinli işçilerin varlığının acil durum planlamasını gerektirdiği yönündeki açıklamasına doğrudan karşı çıktı. Açıklamada şöyle denildi:

Coğrafi yakınlık ve yurt dışındaki nüfusun büyüklüğü, başkalarının içişlerine müdahale etmek için gerekçe olamaz.

Çinli yetkililer Manila'yı uluslararası hukuku ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Şartı'nı zayıflatmakla ve bölgesel barışı riske atmakla suçladı. Çin'in Manila Büyükelçiliği resmî diplomatik protestoda bulundu. Çinli yetkililer ayrıca, Filipinler'in Tayvan ve deniz güvenliğiyle ilgili son adımları nedeniyle "güçlü hoşnutsuzluklarını" iletmek üzere Filipinler büyükelçisini çağırdı.

Pekin'in itirazları tek bir röportajla sınırlı değil. Çinli yetkililer, ortak devriyeler, askerî tatbikatlar ve Tayvan liderlerine gönderilen tebrik mesajları dahil olmak üzere Manila ile Taipei arasındaki ilişkilerin yakınlaştığına işaret eden gelişmelere itiraz etti. Filipinler'i "Tek Çin ilkesini sulandırmak ve içini boşaltmakla" suçladılar ve müdahale olarak gördükleri adımların ağır sonuçları olacağı uyarısında bulundular.

Tayvanlı yetkililer Marcos'un açıklamalarına tam tersi yönde yaklaştı. Yurt dışında çalışan Filipinlilerin karşı karşıya olduğu insani riskleri kabul etmesini memnuniyetle karşıladılar ve Filipinler'i bölgesel istikrarı desteklediği için övdüler. Verdikleri yanıt, Marcos'u kaygılandıran coğrafi bağlantıyı yansıtıyordu: Tayvan çevresindeki bir kriz, yakındaki ülkeleri hızla ilgilendiren bir meseleye dönüşecekti.

Manila Tek Çin Politikasını Yeniden Teyit Etti

Filipinler Dışişleri Bakanlığı, tartışmaların ardından ülkenin 1975 tarihli Filipinler-Çin Ortak Bildirisi'yle belirlenen Tek Çin politikasını yeniden teyit etti. Manila, müdahale etmeme ilkesine bağlılığını korurken diyalog, bölgesel istikrar ve anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi çağrısında bulundu.

Bakanlık, tutumunu bir açıklamayla şöyle ifade etti:

Filipinler, Tek Çin politikasını ve diğer devletlerin içişlerine müdahale etmeme ilkesini benimser. Bununla birlikte, yurt dışındaki vatandaşlarımızın güvenliğini ve refahını sağlamaya ve anlaşmazlıkları uluslararası hukuka uygun şekilde barışçıl yollarla çözmeye bağlılığımızı sürdürüyoruz.

Reklam

Marcos, Filipinler'in savaşa hazırlanmadığını söyledi. Ülkenin konumunun ve Tayvan'daki Filipinlilerin sayısının, farklı acil durumlara yönelik planlama ve uluslararası ortaklarla eşgüdüm gerektirdiğini savundu. Manila'nın, "karşı karşıya olduğu zorluklara" yanıt verdiğini belirtti.

Devlet başkanı ayrıca Filipinler'in ABD'yle "sarsılmaz" ittifakına ve Hindistan ile Japonya'yla gelişen savunma ortaklıklarına dikkat çekti. Tutumu, Pekin'e yönelik diplomatik taahhüdü; Filipin vatandaşlarının, topraklarının veya antlaşma ilişkilerinin etkilenebileceği durumlara hazırlıkla bir araya getiriyor.

Anlaşmazlığın kökleri ağustos ayındaki röportajın öncesine uzanıyor:

  • 1975: Filipinler-Çin Ortak Bildirisi, Manila'nın Tek Çin politikasının temelini oluşturdu.
  • 9 Ağustos 2025'ten önceki aylarda: Güney Çin Denizi'nde Çin'le gerilim sürerken Filipinler devriye faaliyetlerini ve ortak tatbikatları artırdı.
  • Balikatan 2025: Filipinler ve ABD'nin tatbikatlarında Kuzey Luzon ve Batanes adalarında kıyı savunması, havaalanı operasyonları ve deniz sahası farkındalığı faaliyetleri yer aldı.
  • Ağustos 2025: Marcos, Hindistan ziyareti sırasında olası bir Tayvan çatışmasını gündeme getirdi; bunun üzerine Çin protestoda bulundu, Tayvan açıklamaları memnuniyetle karşıladı ve Filipinler politikasını yeniden teyit etti.

Coğrafya Tayvan'ı Neden Filipinler'i İlgilendiren Bir Mesele Hâline Getiriyor?

Filipinler'in en kuzeydeki toprakları olan Batanes ada zinciri, Tayvan'a 100 milden daha yakındır. Tayvan ile Filipinler'in Luzon adası arasında, ticari taşımacılık ve askerî operasyonlar açısından önemli bir geçit olan Luzon Boğazı yer alır.

Bu nedenle Tayvan çevresindeki çatışmalar Filipin topraklarına, hava sahasına ve sularına kadar ulaşabilir. Manila'nın kaygısı diplomatik olduğu kadar pratiktir: Askerî kuvvetler geçiş yollarını kontrol etmeye çalışırken uçaklar, gemiler ve tahliye operasyonları dar bir bölgede hareket ediyor olabilir.

Tayvan'da 150 binden fazla Filipinlinin bulunması, sivillere yönelik büyük bir sorumluluk doğuruyor. Filipinler, yurt dışında çalışan nüfusu dünyanın en büyükleri arasında olan ülkelerden biri. Tayvan'da yaşanacak bir acil durumda, olağan ulaşım hizmetleri aksarken on binlerce kişinin tahliye edilmesi gerekebilir.

Çatışmalı bir boğaz üzerinden yapılacak tahliye; güzergâhlar, ulaşım, koruma ve koordinasyon hakkında kararlar alınmasını gerektirir. Sivilleri kurtarmaya çalışan gemiler veya uçaklar Çin'in askerî operasyonlarıyla karşılaşabilir ya da Çin kuvvetlerinin belirlediği sınırları aşabilir. Bu da insani yardım görevi sırasında gerilimin tırmanması riskini doğurur.

Reklam

Askerî Planlamanın Odağında Kuzey Luzon Var

Filipinler Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı General Romeo Brawner, Kuzey Luzon'daki askerlere Tayvan'ın işgal edilmesi ihtimalini içeren bir duruma hazırlanmaları talimatını verdi. Filipinler'in olası çatışmaya dahil olması ve Filipin vatandaşlarının kurtarılması gereği üzerinde durdu.

Brawner, özellikle Tayvan'daki yurt dışı Filipinli işçilerin kurtarılması için böyle bir operasyona Kuzey Luzon Komutanlığı'nın öncülük edeceğini belirtti. Filipin ordusu tahliye planlarını şimdiden hazırladı; bu senaryolar ABD'yle ortak planlama ve tatbikatlara dahil ediliyor. Operasyonel bir tahliye takvimi açıklanmadı.

Marcos döneminde Filipinler'in savunma planlaması, iç güvenlikten dış tehditlere, özellikle Tayvan Boğazı ve Güney Çin Denizi'yle bağlantılı tehditlere yöneldi. Bu yaklaşım, Kapsamlı Takımada Savunma Konsepti'yle şekilleniyor. Pratikte konsept, adalardan oluşan bir ülkenin deniz sınırları ve bu adaları birbirine bağlayan sular dahil korunmasına odaklanıyor.

Balikatan 2025 tatbikatında Kuzey Luzon ve Batanes'te kıyı savunması, havaalanı operasyonları ve deniz sahası farkındalığı çalışmaları yer aldı. Deniz sahası farkındalığı, yetkililerin gemilerin nerede faaliyet gösterdiğini anlaması ve olası tehditleri belirlemesi için denizdeki hareketliliğin izlenmesi anlamına gelir.

Tayvan ile Luzon arasındaki ada zincirine yerleştirilen sensörler, füze sistemleri ve hava araçlarının Çin'in saldırganlığını caydırması ve Filipinler'in hazırlıklı olduğu mesajını vermesi amaçlanıyor. Bu askerî hazırlıkların yanı sıra yetkililer, vatandaşların yurt dışından organize biçimde geri getirilmesi olan kitlesel geri dönüş planları üzerinde çalışıyor.

Güney Çin Denizi'ndeki Çatışmalar Baskıyı Artırıyor

Tayvan anlaşmazlığı tırmanmadan önce de Çin ile Filipinler, Güney Çin Denizi'nde karşı karşıya geliyordu. İki hükümet de diğer tarafı saldırgan manevralar yapmakla, egemenlik ihlalinde bulunmakla ve tehlikeli olaylara yol açmakla suçladı.

Olaylar arasında gemilere çarpma, tazyikli su kullanımı, mızrak ve bıçakların karıştığı çatışmalar yer aldı. Bu karşılaşmalar, Tayvan tartışmasını tek başına bir diplomatik atışma olmaktan çıkarıp süregelen bir güvenlik geriliminin parçası hâline getiriyor.

Çin'in geniş kapsamlı deniz yetki alanı iddiaları, İkinci Thomas Sığlığı ve Scarborough Sığlığı çevresindeki bölgeler dahil Filipinler'in münhasır ekonomik bölgesiyle örtüşüyor. Münhasır ekonomik bölge, kıyı devletine çevresindeki denizin kaynakları üzerinde haklar tanır; bu nedenle balıkçılık alanlarına ve diğer deniz kaynaklarına erişim temel bir kaygı oluşturur.

Reklam

ABD, Manila'yla imzaladığı karşılıklı savunma anlaşması kapsamındaki taahhüdünü Filipinler'i silahlı saldırılara, sahil güvenlik personeline ve kamu gemilerine yönelik saldırılar dahil, karşı savunmak üzere defalarca yineledi. Bu taahhüt, denizdeki tehlikeli karşılaşmalara ittifak açısından daha geniş bir anlam kazandırıyor.

Manila askerî varlığını artırdı, devriye faaliyetlerini sıklaştırdı ve ABD ile diğer ortaklarıyla tatbikatlarını genişletti. Filipin Sahil Güvenliği, Bashi Kanalı'nda Tayvanlı muadiliyle işbirliğine de başladı; bu adım Pekin'in itirazlarına yol açtı.

Hindistan Daha Yakın Bir Güvenlik Ortağı Oluyor

Marcos'un Hindistan ziyareti, diplomatik anlaşmazlığı tetikleyen röportajı, Filipinler'in güvenlik ortaklıklarını derinleştirmeye yönelik anlaşmalarla bir araya getirdi. Manila ve Yeni Delhi ilişkilerini stratejik ortaklık düzeyine yükseltti; denizcilik işbirliği, savunma teçhizatı alanındaki işbirliği ve uluslararası hukuk öncelikler arasında yer aldı.

İki hükümet, kara kuvvetleri, hava kuvvetleri ve donanmaları arasında işbirliğini kapsayan anlaşmalar imzaladı. Hindistan savaş gemileri, tartışmalı Güney Çin Denizi'nde Filipinler Donanması'yla ortak devriyeler yapmaya başladı.

Hindistan ve Filipinler, Pekin ile Manila arasındaki deniz anlaşmazlığının başlıca noktalarından biri olan Scarborough Sığlığı yakınlarında ilk ortak deniz tatbikatlarını da gerçekleştirdi. Buradaki faaliyetler, gelişen savunma ilişkilerini Çin'le gerilimin hassas bir noktasına yaklaştırıyor.

Hindistan'ın ilgisinin bir boyutu da Güney Çin Denizi'nin ticari öneminden kaynaklanıyor. Hindistan ticaretinin önemli bir bölümü bu bölgeden geçiyor; seyrüsefer özgürlüğü ve deniz istikrarı böylece ülkenin ekonomik kaygılarıyla da bağlantılı hâle geliyor.

Manila açısından anlaşmalar, güvenlik işbirliği yürüttüğü ülkelerin kapsamını genişletiyor. Pekin açısından ise Filipinler'in savunma ilişkilerini genişletmesi, kendi çıkarlarının merkezinde gördüğü sularda ve topraklarda yabancı müdahalesine ilişkin kaygılarını artırıyor.

Japonya ve ABD Birbiriyle Bağlantılı Risklerle Karşı Karşıya

Japonya, Tayvan Boğazı ve Luzon Boğazı'ndan geçen deniz ulaşım yollarına bağımlı. Bu geçitleri etkileyen bir çatışma, Japonya, Güney Kore ve Filipinler için önemli deniz yollarına erişimi tehdit edebilir; ticari ve askerî gemilerinin faaliyet koşullarını değiştirebilir.

Tokyo, savunma harcamalarını iki katına çıkarma sözü verdi ve Manila ile Washington'la güvenlik bağlarını derinleştiriyor. Japonya, Tayvan ve Filipinler arasındaki coğrafi ilişki, Çin'in Tayvan Boğazı ve çevresindeki yolların kontrolünü ele geçirmesi durumunda üçünün de yalıtılma ihtimaliyle karşı karşıya olması nedeniyle önem kazandı.

Reklam

ABD, Filipinler'in başlıca güvenlik müttefiki olmayı sürdürüyor. Gelişmiş Savunma İşbirliği Anlaşması (EDCA) kapsamında Amerikan kuvvetleri, Tayvan yakınlarındaki Luzon'daki üsler dahil Filipinler'deki dokuz askerî üsse erişebiliyor.

Washington, Batanes'te gelişmiş füze sistemleri konuşlandırdı ve Filipin kuvvetleriyle ortak muharebe tatbikatları düzenledi. Bu faaliyetler, Güney Çin Denizi'ndeki taahhütlerin yanı sıra ittifakın Tayvan bağlantılı tehditlere de odaklandığını gösteriyor.

Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro, Manila'nın adanın güvenliğini neden doğrudan ilgilendiren bir mesele olarak gördüğünü şöyle anlattı:

Tayvan'ın güvenliğinin bizi etkilemeyeceğini söylemek, apaçık ortada olanı görmezden gelmek olur.

İttifak Filipinler'e askerî destek sağlarken ülkenin kararlarını Washington ile Pekin arasındaki daha geniş bir gerilimin içine yerleştiriyor. Marcos'un açıklamaları, özellikle sivillerin korunması Amerikan kuvvetleriyle koordinasyon gerektirebileceği için Filipinler'in bu gerilimden nasıl etkileneceğini kamuoyunun dikkatine sundu.

Pekin İki Deniz Anlaşmazlığını Nasıl Birbirine Bağlıyor?

Çin, Tayvan'ı ve çevresindeki deniz bölgesini güvenliğinin merkezinde görüyor. Güney Çin Denizi'nde Filipinler'le yaşadığı gerilimler, yabancıların Tayvan'a müdahalesini caydırma çabasıyla giderek daha fazla bağlantılı hâle geliyor.

Pekin bölgeyi stratejik bir tampon olarak değerlendiriyor. Çinli yetkililer, Güney Çin Denizi'ndeki eylemlerini Filipinler'in ABD'yle güvenlik işbirliğini caydırmak ve önemli su yolları üzerindeki kontrolü sürdürmek için gerekli adımlar olarak sunuyor.

Çin'in askerî modernizasyonu, denizdeki kontrolü güçlendirmeyi ve Amerikan müdahalesini caydırmayı amaçlayan uçak gemileriyle gelişmiş füze sistemlerini kapsıyor. Çin Halk Kurtuluş Ordusu Donanması, Luzon Boğazı yakınlarında uçak gemisi operasyonları yürüttü. Çin sahil güvenlik gemileri de araştırma ve devriye faaliyetleri yürüten Filipin gemilerini taciz etti.

Pekin, Filipinler'e ve bölgedeki diğer ülkelere karşı diplomatik, ekonomik ve enformasyon baskısı da uyguluyor. Filipinler'in Tayvan'la temaslarına yönelik protestolar, askerî faaliyetler ve deniz karşılaşmalarıyla birlikte ilerleyerek birçok cephede baskı yaratıyor.

Sonuçta Manila'nın karşı karşıya olduğu güvenlik sorunu birbiriyle bağlantılı unsurlardan oluşuyor. Deniz sınırlarını savunma veya vatandaşları tahliye etme kapasitesini artırmayı amaçlayan önlemler Çin'in itirazlarına yol açabiliyor; çünkü Pekin bunları Tayvan ve ABD'nin bölgesel nüfuzu üzerindeki daha geniş rekabetin bir parçası olarak görüyor.

Manila ve Komşuları İçin Tehlikede Olan Ne?

Çin'in Tayvan'ı kontrol etmesi bölgesel güç dengesini değiştirir. Pekin'e Pasifik'e askerî güç yansıtmak ve yakındaki ekonomilerin kullandığı deniz yollarını tehdit etmek için daha elverişli bir konum sağlar.

Reklam

Luzon Boğazı bu kaygının merkezinde yer alıyor. Filipinler'in boğaza erişimini kaybetmesi ticaret yollarını zayıflatır ve Manila'nın stratejik karar alma özgürlüğünü azaltır. Deniz yollarına bağımlılığı nedeniyle Japonya da benzer baskılarla karşı karşıya kalır.

Her iki ülke için de yalıtılma ihtimali, Washington'ın tutumu ne olursa olsun Çin'in hâkimiyetini kabullenmeleri yönünde baskı yaratabilir. Bu nedenle Tayvan'a duydukları ilgi, bir Amerikan müttefikine destek vermenin veya uzaktaki bir toprak anlaşmazlığına ilişkin kaygının ötesine geçiyor.

Tayvan'ın demokrasisi, gerilime siyasi bir boyut da kazandırıyor. Tayvan'ın demokratik sistemi Çin'in otoriter modeliyle tezat oluştururken, bölgesel mücadele yakınlardaki hükümetlerin açık bir bölgesel düzen içinde bağımsız kararlar almaya devam edip edemeyeceğiyle de ilgili.

Manila aynı anda Tek Çin politikasını sürdürmeye, vatandaşlarını korumaya, egemenliğini savunmaya ve askerî ortaklıklarını güçlendirmeye çalışıyor. Marcos'un uyarısı temel zorluğu ortaya koydu: Bir hükümet savaştan kaçınmayı amaçlarken, etkileri yurt dışındaki işçilerine, sularına ve adalarına neredeyse anında ulaşacak bir çatışmaya hazırlanabilir.

Öne Çıkanlar

  • Marcos, Ağustos 2025'te Çin ile ABD arasında Tayvan yüzünden çıkacak topyekûn bir savaşa Filipinler'in de sürükleneceğini söyledi.
  • Tayvan'da 150 binden fazla Filipinli yaşıyor ve çalışıyor; bu da sivillerin korunmasını ve tahliyeyi Filipinler açısından önemli kaygılar hâline getiriyor.
  • Çin diplomatik protestolarda bulunup müdahaleye karşı uyarıda bulundu; Tayvan ise Manila'nın paylaşılan güvenlik risklerini kabul etmesini memnuniyetle karşıladı.
  • Filipinler, 1975 tarihli Filipinler-Çin Ortak Bildirisi'yle belirlenen Tek Çin politikasını yeniden teyit etti.
  • Batanes, Tayvan'a 100 milden daha yakında. Olası kurtarma operasyonlarına Kuzey Luzon Komutanlığı'nın öncülük edeceği belirtildi.
  • Güney Çin Denizi'ndeki gerilim sürerken Filipinler, Hindistan, Japonya ve ABD'yle savunma işbirliğini derinleştiriyor.
  • EDCA kapsamında Amerikan kuvvetleri, Tayvan yakınlarındaki Luzon'daki üsler dahil Filipinler'deki dokuz askerî üsse erişebiliyor.
  • Tayvan'ın ve yakın deniz geçitlerinin kontrolü bölgesel deniz taşımacılığını, askerî erişimi ve Filipinler ile Japonya'nın stratejik tercihlerini etkiler.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir