Zararların kentsel ulaşımı zorlamasıyla Çin'deki metro sistemleri ücretleri artırıp seferleri azaltıyor

11 dakikalık okuma
Zararların kentsel ulaşımı zorlamasıyla Çin'deki metro sistemleri ücretleri artırıp seferleri azaltıyor

Foshan'daki mali açık günlük yolculuklarda kesintilere yol açıyor

Foshan Metro Group, 2024'te 2,689 milyar yuanlık maliyete karşılık 586 milyon yuan işletme geliri elde etti ve devlet sübvansiyonlarına rağmen yılı 178 milyon yuan net zararla kapattı. Şirketin yanıtı artık yolcuları da etkiliyor: daha loş istasyonlar, daha sıcak vagonlar, daha az çalışan yürüyen merdiven ve daha erken kapanış saatleri.

İçindekiler
  1. Foshan'daki mali açık günlük yolculuklarda kesintilere yol açıyor
  2. Emlak piyasasındaki gerileme metro finansmanını neden etkiliyor?
  3. Daha fazla hat, yeterli yolcu getirmedi
  4. Tasarruf önlemleri yolcu deneyimini nasıl değiştiriyor?
  5. Philadelphia'da önerilen kesintiler riski gösteriyor
  6. Vancouver maliyeti bilet satışlarının ötesine yayıyor
  7. Pakistan ve Suudi Arabistan farklı öncelikler ortaya koyuyor
  8. Diğer Çin kentlerinin bilet gelirleri dışındaki kazançları
  9. İşletmeciler bundan sonra neleri değerlendiriyor?
  10. Özet

4 Ağustos 2025 itibarıyla Çin genelindeki metro işletmecileri, emlak piyasasındaki gerilemenin ağların kurulmasına yardımcı olan finansman modelini zayıflatması üzerine ücretleri artırıyor ve hizmetleri azaltıyor. Pekin ve Şanghay'dan Foshan gibi daha yeni sistemlere kadar işletmeciler, gelirlerin düşmesi, maliyetlerin yükselmesi ve faturaları ödemek için başka yollar bulma baskısıyla karşı karşıya.

Foshan'ın aldığı önlemlerin yılda 10 milyon yuanın üzerinde tasarruf sağlaması bekleniyor. Kentteki tüm hatlar artık eskisine göre 30 dakika daha erken kapanıyor ve trenler arasındaki sefer aralıkları kalıcı olarak uzatıldı. Mali baskının sürmesi halinde ilave kesintiler de gündeme gelebilir.

Bu değişiklikler, onlarca yıldır Çin'in kentsel modernleşmesinin ve ekonomik dinamizminin simgesi olan bir sektör için dönüşüme işaret ediyor. Demiryolu ağını genişletmek yeni bağlantılar kurarken her yeni istasyon ve tren, her yıl karşılanması gereken ek masraflar da getiriyor.

Yolcular bu mali kararları gündelik yaşamlarında hissediyor. Daha uzun bekleme süreleri işe ya da okula gidişi zorlaştırabiliyor. Son trenin daha erken kalkması, geç saatlerde yolculuk edenlerin seçeneklerini azaltıyor. Zaten enflasyon ve ekonomik belirsizlikle karşı karşıya olan haneler için ücret artışları, temel bir rutine yeni bir masraf ekliyor.

Çin'in yaşadığı güçlüklerin başka ülkelerde de benzerleri var. ABD ve Kanada'daki ulaşım kuruluşları da gelir ve harcamalar arasındaki açıklarla mücadele ederken Pakistan ve Suudi Arabistan örnekleri, siyasi kararların ve alışılmadık yolculuk taleplerinin toplu taşımanın fiyatını ve erişilebilirliğini nasıl şekillendirdiğini gösteriyor.

Reklam

Emlak piyasasındaki gerileme metro finansmanını neden etkiliyor?

Çin'in metro sistemleri geleneksel olarak üç ana kaynaktan gelir sağlıyor: bilet satışları, devlet sübvansiyonları ve istasyon çevresindeki arazilerin geliştirilmesi. Sıklıkla arazi finansmanı olarak anılan bu modelde, yeni bir demiryolu bağlantısı yakınlardaki mülklerin değerini artırabiliyor; bu da kentlerin altyapıyı finanse etmesine ve işletme giderlerini karşılamasına yardımcı oluyordu.

Bir istasyon, mahalleye ulaşımı kolaylaştırıyor. Çevredeki arazilerin değeri arttığında hükümetler, bu artışla bağlantılı getirileri demiryolunun finansmanına katkı sağlamak için kullanabiliyor. Emlak piyasası soğuduğunda ve beklenen getiriler zayıfladığında bu düzeni sürdürmek zorlaşıyor.

Güney Çin Kentsel Araştırmalar Birliği Başkanı Hu Gang, piyasadaki gerilemenin bu destek kaynağını nasıl etkilediğini şöyle açıkladı:

Geçmişte istasyonların çevresinde arazi değerlerinin artması önemli getiriler sağlıyordu. Hükümetler, yükselen arazi değerlerini işletme giderlerini finanse etmekte kullanıyordu. Ancak emlak piyasası derin bir düzeltme sürecindeyken arazi finansmanına dayalı bu sübvansiyon modeli ciddi baskı altında.

Bu nedenle Çin'de derinleşen emlak piyasası gerilemesi, etkisini müteahhitlerin ve konut alıcılarının ötesinde gösteriyor. Metro işletmecilerinin giderek genişleyen ağları ayakta tutmak için paraya ihtiyaç duyduğu bir dönemde, kentlerin toplu taşımayı desteklemek için kullandığı kaynakları zorluyor.

Devlet sübvansiyonları çoğu sistem için kritik bir destek kaynağı olmayı sürdürüyor. Ekonomideki yavaşlama ve kamu bütçelerindeki diğer harcama talepleri, bu desteğin bulunabilirliğini ve sürekliliğini daha belirsiz hale getiriyor. Yerel politika yapıcılar diğer ihtiyaçların yanı sıra ulaşıma ne kadar kaynak ayıracaklarına karar vermek zorundayken işletmeciler de yatırımların sürmesi için gerekçelerini ortaya koymalı.

Daha fazla hat, yeterli yolcu getirmedi

Foshan'ın metro ağı 150 kilometrenin üzerine çıkıyor; buna karşın kilometre başına taşıdığı yolcu sayısı komşu Guangzhou ve Shenzhen'e kıyasla çok daha düşük. Kentin deneyimi, temel bir sorunu ortaya koyuyor: demiryolu ağları hızla genişlerken yolcu sayısındaki artış geride kaldı.

Kilometre başına yolcu sayısı, ağın büyüklüğünün mali tablonun yalnızca bir kısmını neden gösterdiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Daha uzun bir demiryolu hattı, daha geniş bir mesafede tren, istasyon ve günlük işletme gerektiriyor. Bu hizmetleri çok az kişi kullanırsa bilet gelirleri masrafları karşılamakta yetersiz kalıyor.

Reklam

Özel araç sahipliğinin ve elektrikli scooterların yaygınlaşması da metroya giden yolcu sayısını azalttı. Yolculuk yapmak için daha fazla seçeneğe sahip olan yolcular karşısında demiryolu işletmecileri, kullanışlı ve uygun fiyatlı bir hizmet sunma baskısıyla karşı karşıya.

Foshan Metro Group'un 2024 yıllık raporu, karşılaştığı güçlüğün boyutunu somut rakamlarla ortaya koyuyor. 586 milyon yuanlık gelir, açıklanan 2,689 milyar yuanlık maliyetin yaklaşık yüzde 22'sine karşılık geldi. Maliyetler işletme gelirinin yaklaşık 4,6 katına ulaşırken sübvansiyonlar bile grubun 178 milyon yuan net zarar etmesini önleyemedi.

Foshan ve benzer koşullarla karşı karşıya olan pek çok kentte, işletme maliyetlerini karşılamak için ücret gelirlerinin birkaç kat artması gerekir. Bilet satışları metro gelirlerinin yalnızca bir bölümünü oluşturduğundan baskı, devlet desteğine ve gayrimenkul ile ticari faaliyetlerden elde edilen gelirlere de uzanıyor.

Çin'deki pek çok kentte ücretler mesafeye göre belirleniyor ve 2 ila 12 yuan arasında değişiyor. Daha uzun mesafe giden yolcu daha fazla ödüyor. İşletmeciler bu ücretleri artırsa bile bilet satışları, azalan sübvansiyonların ve gerileyen emlak gelirlerinin yarattığı açığı tek başına kapatamıyor.

Tasarruf önlemleri yolcu deneyimini nasıl değiştiriyor?

Foshan'daki yolcular, işletmecinin elektrik kullanımını azaltmasıyla aydınlatması kısılmış istasyonlarla ve kliması daha az çalışan vagonlarla karşılaşıyor. Yürüyen merdivenler devre dışı bırakıldı, çalışma saatleri kısaltıldı ve trenler arasındaki bekleme süreleri uzatıldı.

Foshan Metro Group bu önlemleri "maliyetleri düşürme ve verimliliği artırma" girişiminin bir parçası olarak tanımlıyor. Yılda 10 milyon yuanı aşması öngörülen tasarruf, çok sayıda küçük işletme değişikliğinin harcamaları azaltmaya nasıl katkıda bulunabileceğini gösteriyor.

Yolcular bu tasarrufların karşılığını konfor ve kullanım kolaylığındaki azalmayla ödüyor. Daha sıcak bir vagon yolculuk deneyimini değiştirirken çalışmayan bir yürüyen merdiven ya da daha erken kapanış saati, yolcunun ağ içinde nasıl hareket ettiğini ve yolculuğunu nasıl planladığını etkiliyor.

Çin'in diğer kentleri de ücretleri artırıyor ve sefer sıklığını düşürüyor. Özellikle hane bütçelerinin zaten baskı altında olduğu bir dönemde daha az hizmet alırken daha fazla ödeme yapmak zorunda kalmak, yolcuların tepkisini çekiyor.

Reklam

Metro, işe, okula ve temel hizmetlere ulaşanlar için yaşamsal önemini koruyor. Bu nedenle işletmeciler zor bir dengeyle karşı karşıya: harcamaları kısmak mali tablolarına yardımcı olabilir ancak hizmetin daha az kullanışlı hale gelmesi, yolcuların başta demiryolunu tercih etme nedenini zayıflatabilir.

Ulaşım uzmanları bu tehlikeyi "toplu taşıma ölüm sarmalı" olarak tanımlıyor. Ücretlerin artması ve hizmetlerin azalması yolcuları uzaklaştırabiliyor. Yolcu sayısındaki düşüş gelirleri azaltıyor; bu da yeni ücret artışlarına ve kesintilere yol açabiliyor. Benzer döngüler başka ülkelerde de gözlemlendiğinden, erişilebilir toplu taşıma arayan Çin kentleri için bu önemli bir kaygı oluşturuyor.

Philadelphia'da önerilen kesintiler riski gösteriyor

SEPTA adıyla bilinen Güneydoğu Pensilvanya Ulaşım İdaresi, federal pandemi yardımlarının sona ermesiyle yıllık 240 milyon dolarlık bir bütçe açığı öngörüyor. Kurum, ücretleri yüzde 21,5 artırmayı ve hizmetleri yüzde 20 azaltmayı önerdi.

Önerilen kesintiler arasında onlarca otobüs hattının kaldırılması ve diğer hatların daha seyrek çalıştırılması yer alıyor. Eyaletten ek kaynak sağlanmaması halinde birkaç bölgesel demiryolu hattında seferlerin sona erdirilmesi ve her gece saat 21.00'den sonra hizmetin durdurulması da gündeme gelecek.

SEPTA'nın işletmeden sorumlu üst düzey yöneticisi Scott Sauer, durumu açık ifadelerle şöyle anlattı:

Bu, toplu taşıma ölüm sarmalı dediğimiz sürecin başlangıcı.

SEPTA, kesintilerin tüm hizmetlerinde günlük 350 bin yolculuğun kaybedilmesine yol açacağını tahmin ediyor. Sonuçlar kurumun mali durumunun ötesine geçerek bölge genelinde ulaşımı, ekonomik faaliyetleri ve yaşam kalitesini etkileyecek.

New York Şehri Metropolitan Ulaşım İdaresi (MTA) de mali çalkantı yaşadı. Federal yardım ve eyalet kaynakları ücret artışlarını ve hizmet kesintilerini geçici olarak önledi; ancak hizmet düzeylerini korumak ve iyileştirmek için düzenli ücret artışları yeniden başladı.

New York'ta metro için temel ücret Ağustos 2023'te 2,75 dolardan 2,90 dolara yükseldi; haftalık ve aylık kartlarda da benzer artışlar yapıldı. MTA, yolcu sayısının toparlanmaması ve yeni finansman kaynaklarının bulunamaması halinde bütçe açıkları oluşabileceği uyarısını sürdürüyor.

Reklam

Vancouver maliyeti bilet satışlarının ötesine yayıyor

Metro Vancouver'daki TransLink, 2026'dan itibaren yıllık 600 milyon dolarlık işletme açığıyla karşı karşıya kaldı. Kurum, büyük hizmet kesintilerinden kaçınmak için ücret artışlarını, emlak vergisi artışını ve eyalet yönetiminin desteğini bir araya getiriyor.

Anlaşma, Temmuz 2026'da yüzde 5 ücret artışını, emlak vergisinde yüzde 0,5'lik artışı ve eyalet hükümetinden üç yıl boyunca 312 milyon dolar işletme geliri sağlanmasını kapsıyor. Paket, sistemin en az 2027'ye kadar çalışmasını sağlayacak ve bazı hizmetlerin genişletilmesine olanak tanıyacak.

TransLink'in planı masrafları yolcular, emlak vergisi mükellefleri ve eyalet hükümeti arasında paylaştırıyor. Yetkililer bunun finansman açığına kalıcı bir yanıt değil, geçici bir düzenleme olduğunu kabul ediyor.

Dayanışma grubu Movement'ın İcra Direktörü Denis Agar, sağlanan rahatlamayı ve hâlâ yapılması gerekenleri şöyle anlattı:

Bu, kalıcı bir çözüme giden yolun bir kısmını sağlayan geçici bir yama. 2026'da hazırlanacak planın kalıcı bir finansman çözümü sunmasını ve aşırı kalabalığı önleyecek ölçüde toplu taşımayı iyileştirmesini umuyoruz.

Tarihli gelişmeler, bu baskıların birkaç yıla yayıldığını gösteriyor:

  • Ağustos 2023: New York'ta temel metro ücreti 2,75 dolardan 2,90 dolara yükseldi.
  • 2024: Foshan Metro Group, sübvansiyonlar sonrasında 586 milyon yuan gelir, 2,689 milyar yuan maliyet ve 178 milyon yuan net zarar açıkladı.
  • 4 Ağustos 2025: Çinli işletmeciler ücret ve hizmet baskılarıyla karşı karşıyayken SEPTA'nın önerdiği kesintiler ek eyalet desteğine bağlı.
  • 2026: TransLink'in öngörülen yıllık işletme açığı başlıyor; Movement kalıcı finansman sağlayacak bir plan hazırlanmasını umuyor.
  • Temmuz 2026: TransLink anlaşması kapsamında ücretlerin yüzde 5 artırılması planlanıyor.
  • 2027: TransLink'in geçici finansman paketi, işletme faaliyetlerini en az bu yıla kadar destekliyor.

Pakistan ve Suudi Arabistan farklı öncelikler ortaya koyuyor

Pakistan'daki İslamabad Metrobüs sistemi, ücretlerin yüzde 100 artırılmasının ardından halkın tepkisiyle karşılaştı. Başbakanın müdahalesi üzerine artış kısa sürede geri alındı ve yolcular ulaşım maliyetlerinin iki katına çıkmasından kurtuldu.

Yeterli gelir sağlanmadan hizmet kalitesini korumak kaygı konusu olmaya devam etti. Öneriler arasında mali desteği belirli yolculara ya da ihtiyaçlara yönelten hedefli sübvansiyonlar ile ayarlamanın zamana yayılmasını sağlayan kademeli ücret artışları yer aldı.

Reklam

Suudi Arabistan'daki Mekke Metrosu farklı bir amaca hizmet ediyor. Sistem, yılda bir kez düzenlenen hac döneminde ağırlıklı olarak çalışıyor ve olağanüstü koşullarda milyonlarca yolcu taşıyor. Yoğun talep dönemleri temel alınarak tasarlanan sistem büyük ölçüde sübvansiyonlarla destekleniyor.

İslamabad ve Mekke, toplu taşıma finansmanının tek bir formüle indirgenemeyeceğini gösteriyor. Birinde düzenli bir ulaşım hizmetine yapılan keskin fiyat artışına halk karşı çıkıyor. Diğerinde ise büyük bir dinî buluşmanın yoğunlaşmış ulaşım ihtiyacını karşılamak için önemli ölçüde destek sağlanıyor.

Farklı ülkelerde yolcu sayısındaki düşüş, yükselen maliyetler ve belirsiz finansman ulaşım kuruluşlarını baskı altına aldı. Uzaktan çalışmanın ve değişen yolculuk alışkanlıklarının yolcu sayısında sert düşüşlere yol açmasıyla COVID-19 pandemisi bu eğilimlerin çoğunu hızlandırdı.

Diğer Çin kentlerinin bilet gelirleri dışındaki kazançları

Shenzhen ve Chengdu, daha geniş bir gelir tabanına örnek oluşturuyor. Bu kentlerde ticari faaliyetler ve ulaşımla bütünleşik projeler, metro gelirlerinin yüzde 30 ila 50'sini sağlıyor ve bilet gelirlerindeki açığın kapatılmasına yardımcı oluyor.

Foshan henüz gelir kaynaklarını aynı şekilde çeşitlendirmedi. Bu durum, özellikle emlak piyasasının baskı altında olduğu bir dönemde kenti yolcu sayısındaki ve devlet desteğindeki değişimlere daha açık hale getiriyor.

Ticari projeler, reklam ve kamu kuruluşlarıyla özel şirketler arasındaki ortaklıklar, metro gelirlerini çeşitlendirmek için önerilen yöntemler arasında. Bu yöntemler turnikelerden elde edilen bilet gelirlerinin ötesinde kaynak sağlayarak tek bir gelir kalemine bağımlılığı azaltabiliyor.

Toplu taşıma, gelir elde etmenin ötesinde amaçlara da hizmet ediyor. Ekonomik faaliyetleri, çevresel sürdürülebilirliği ve işlerle hizmetlere erişimi destekliyor. Hükümetlerin ne kadar mali destek sağlayacaklarına ve hangi hizmetleri koruyacaklarına karar verirken bu faydaları hesaba katması gerekiyor.

Hu Gang, metro sistemlerine diğer kentlerin deneyimlerinden yararlanma ve ek gelir kaynakları arama çağrısı yaptı:

Değişen koşullar altında yeni büyüme alanlarını belirlemek için metro sistemlerinin diğer kentlerin deneyimlerinden yararlanması ve çeşitlendirilmiş iş modellerini araştırması şart.

İşletmeciler bundan sonra neleri değerlendiriyor?

Çin'deki ve başka yerlerdeki metro işletmecileri, verimliliği artırmayı ve yolcu çekmeyi amaçlayan iş modellerini ve teknolojileri değerlendiriyor. Bu seçenekler, mali sorunun her iki yönüne de odaklanıyor: daha fazla gelir elde etmek ve hizmeti yolcular için daha kullanışlı hale getirmek.

Değerlendirilen yaklaşımlar arasında şunlar var:

  • Sık kullananlar için ulaşımı daha uygun fiyatlı hale getirecek esnek fiyatlandırma ve ücret üst sınırları. Esnek fiyatlandırma alınan ücreti değiştirirken ücret üst sınırları, yolcunun belirli bir süre içinde ödeyeceği toplam tutarı kısıtlıyor.
  • Farklı ulaşım türlerini içeren yolculukları kolaylaştırmak için bisiklet paylaşım sistemleri ve elektrikli scooterlarla bağlantılar.
  • Ek gelir yaratmak için istasyon çevresinde ticari projeler.
  • Yolcu deneyimini iyileştirmek için dijital bilet ve seferlere ilişkin anlık bilgi hizmetleri.
Reklam

Çinli işletmecilerin ücretler, hizmet düzeyleri ve yatırım öncelikleri hakkında da karar vermesi gerekiyor. Foshan'da yeni kesintilerin ne zaman yapılacağına ilişkin bir tarih açıklanmadı. Böyle bir olasılık mali baskıların sürüp sürmemesine bağlı.

Emlak piyasasının durumu ve devlet desteği bundan sonra yaşanacakları belirleyecek. Daha istikrarlı bir emlak piyasası ve kamu finansmanının sürmesi, sistemlere zararlarını yönetme alanı açabilir. Baskının devam etmesi halinde daha fazla kent, Foshan'da görülen ücret artışları ve hizmet kesintilerine yönelebilir.

Yolcular açısından asıl ölçüt, ulaşımın uygun fiyatlı, güvenilir ve ihtiyaç duydukları zaman erişilebilir kalıp kalmadığı. İşletmeciler açısından uyum sağlamak; bilet gelirlerinin ötesinde kaynak bulmak, maliyetleri denetlemek ve hizmeti onu ayakta tutan yolcular için daha az çekici hale getirmeden kamu yatırımlarının sürmesini sağlamak anlamına geliyor.

Özet

  • Mali kayıplar, emlak piyasasındaki gerileme ve değişen yolcu sayısı finansmanı zorlarken Çin'deki metro işletmecileri ücretleri artırıyor ve hizmetleri azaltıyor.
  • Foshan Metro Group, 2024'te 2,689 milyar yuan maliyete karşılık 586 milyon yuan gelir bildirdi; sübvansiyonlar sonrasında net zarar 178 milyon yuan oldu.
  • Foshan'daki kesintiler arasında aydınlatma ve klimanın azaltılması, yürüyen merdivenlerin devre dışı bırakılması, sefer aralıklarının uzatılması ve kapanışın 30 dakika erkene alınması bulunuyor. Yıllık tasarrufun 10 milyon yuanı aşması bekleniyor.
  • SEPTA, yıllık 240 milyon dolarlık bütçe açığı öngörüyor ve hizmetlerde yüzde 20 kesintiyle birlikte ücretlere yüzde 21,5 zam yapılmasını öneriyor.
  • TransLink'in geçici paketi ücretleri, emlak vergilerini ve eyalet hükümetinin desteğini bir araya getiriyor; Temmuz 2026 için yüzde 5 ücret artışı planlanıyor.
  • Shenzhen ve Chengdu'da ticari faaliyetler ve ulaşımla bütünleşik projeler, metro gelirlerinin yüzde 30 ila 50'sini sağlıyor.
  • İşletmeciler, yüksek ücretlerin ve daha az kullanışlı hizmetlerin yolcuları uzaklaştırarak gelirleri düşürmesi ve yeni kesintilere yol açması riskiyle karşı karşıya.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir