31 Temmuz Kararı Tartışmalı Seçimin Önünü Açtı
Myanmar'ın askeri yönetimi, Aralık 2025 ve Ocak 2026'da yapılması planlanan seçimlerin önündeki hukuki engeli kaldırarak 31 Temmuz 2025'te ülke çapındaki olağanüstü hâli sona erdirdi. Ancak Kıdemli General Min Aung Hlaing, vekil cumhurbaşkanı olarak nihai karar yetkisini elinde tutuyor. Ülkenin dokuz bölgesindeki 60'tan fazla ilçede olağanüstü hâl ve sıkıyönetim devam edecek.
İçindekiler
- 31 Temmuz Kararı Tartışmalı Seçimin Önünü Açtı
- 2020 Seçiminden İç Savaşa
- Yeni Kurumlar, Aynı Lider
- Seçime Kimler Katılabilecek?
- Hapis Cezası Tehdidi ve Yerel Olağanüstü Hâllerin Sürmesi
- Milyonları Etkileyen Nüfus Sayımı Açığı
- Ordu Neden Şimdi Seçim İstiyor?
- Çin, Batılı Hükümetler ve ASEAN
- İç Savaş ve Yerinden Edilme Açıklamaya Rağmen Sürüyor
- Özet
Karar, ordunun Şubat 2021'de Aung San Suu Kyi'nin seçilmiş hükümetinden iktidarı ele geçirmesinden dört buçuk yıl sonra geldi. İnsan hakları gruplarına göre o tarihten bu yana 7.000'den fazla kişi öldürüldü, yaklaşık 30.000 kişi tutuklandı. Ülkeye yayılan iç savaş nedeniyle 3,5 milyondan fazla kişi Myanmar içinde yerinden edildi.
Ordu, değişikliği çok partili demokrasiyi yeniden tesis etmeye yönelik gerekli bir adım olarak sunuyor. Muhalif gruplar, uluslararası gözlemciler ve çok sayıda yurttaş ise farklı bir amaç görüyor: Askeri yönetimin seçimlerden onay almış gibi görünerek sürmesini sağlayacak biçimde hükümeti yeniden şekillendirmek.
Temel sorun somut: Son genel seçimi kazanan parti feshedildi, liderleri hâlâ tutuklu, bağımsız medya ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya ve ordu ülkenin tamamında seçim yapamıyor. Kontrolü dışındaki bölgelerde yaşayan milyonlarca kişinin oy kullanma fırsatı olmayabilir.
Çatışmalardan, yerinden edilmeden ve tutuklamalardan etkilenen aileler için açıklama, krize yol açan koşullara son verilmeden seçim yapılacağı vaadini sunuyor. Değişiklik, askeri yönetimin hukuki biçimiyle ilgili; oylığı hazırlayan kurumların başında yine generaller var.
2020 Seçiminden İç Savaşa
Aung San Suu Kyi'nin Ulusal Demokrasi Birliği (NLD), 2020 genel seçimini ezici bir çoğunlukla kazandı. Myanmar Silahlı Kuvvetleri, Tatmadaw, sonrasında yaygın seçim usulsüzlükleri yapıldığını öne sürdü. Bağımsız gözlemciler ve uluslararası izleme kuruluşları bu iddiayı reddetti.
Ordu, Şubat 2021'de sivil hükümeti devirdi ve olağanüstü hâl ilan etti. Myanmar genelinde büyük protestolar düzenlendi. Güvenlik güçleri, göstericilere yönelik kitlesel tutuklamalar ve ölümcül güç kullanımıyla karşılık verdi; seçilmiş hükümetin yeniden göreve gelmesi talebi daha geniş çaplı bir çatışmaya dönüştü.
Barışçıl direnişin şiddetle karşılaşması üzerine muhalif gruplar ve etnik silahlı örgütler Halk Savunma Güçleri (PDF) adıyla bilinen birlikleri kurdu. Silahlı isyan uzayan bir iç savaşa dönüştü; ordu, özellikle ülke sınırları boyunca geniş alanlarda kontrolü kaybetti.
Planlanan seçime giden başlıca aşamalar şöyle:
- 2020: NLD genel seçimi ezici bir çoğunlukla kazandı. Ordunun usulsüzlük iddiasını bağımsız gözlemciler ve uluslararası izleme kuruluşları reddetti.
- Şubat 2021: Ordu seçilmiş hükümetten iktidarı aldı ve ülke çapında olağanüstü hâl ilan etti.
- 2024: Seçim hazırlıklarına yardımcı olması amaçlanan nüfus sayımında, büyük ölçüde güvenlik kısıtlamaları nedeniyle Myanmar'ın 51 milyonluk nüfusunun 19 milyonuna ilişkin bilgi toplanamadı.
- 31 Temmuz 2025: Ordu ülke çapındaki olağanüstü hâli sona erdirdi ve yönetim kurumlarını yeniden düzenledi.
- Aralık 2025 ve Ocak 2026: Ordu, güvenlik kaygıları nedeniyle seçimleri aşamalı olarak yapmayı planlıyor.
Ordu başkent Nepido'yu ve Myanmar'ın merkezindeki geniş bir bölgeyi kontrol ediyor. Ancak ülke genelinde toprakların yarısından azına hâkim. Kontrolün eşitsiz olması hem çatışmaların seyrini hem de planlanan seçimin sınırlarını belirliyor.
Yeni Kurumlar, Aynı Lider
Myanmar'ın 2008 anayasası, olağanüstü hâl sırasında seçim yapılmasını engelliyor. Bu nedenle ülke çapındaki kararnamenin kaldırılması, seçime gidilmesi için hukuki bir şartı karşılıyor. Aynı zamanda devlet yetkisinin kullanılma biçimini resmen değiştiriyor.
Min Aung Hlaing, silahlı kuvvetler komutanı olarak kendisine geniş yetkiler veren olağanüstü hâl düzenlemesini iptal eden kararı imzaladı. Yetki devlet başkanına geçiyor, ancak bu görevi artık vekil cumhurbaşkanı olarak yürütüyor. En üstteki isim değişmiyor.
Ordu, olağanüstü hâl döneminde ülkeyi yöneten Devlet İdare Konseyi'ni (SAC) feshetti. Yerine, ağırlıklı olarak askeri yetkililerden oluşan Ulusal Savunma ve Güvenlik Konseyi getirildi. Yine Min Aung Hlaing'in başkanlık edeceği 11 üyeli yeni bir komisyon seçimi denetleyecek.
Bağımsız Myanmar analisti David Mathieson, yeniden yapılanmayı ülkeyi yönetenlerin icraatlarında değil, sunuluş biçiminde bir değişiklik olarak nitelendirdi:
Aynı parçaları yeniden düzenleyip rejime yeni bir ad veriyorlar. Yönetimdeki kişiler baskıcı ve zulmedici olmaya devam edecek.
Eleştirmenler, geçici yönetimi gerçek yetkiyi elinde tutan aynı generallerin arkasına gizlenmiş bir görüntü olarak değerlendiriyor. Seçmenler açısından pratikte önemli olan, siyasi katılım ve seçime ilişkin kararları kimin denetlediği. Her ikisi de ordunun hâkim olduğu kurumların kontrolünde.
Seçime Kimler Katılabilecek?
Askeri yönetim siyasi partileri kayda alıyor ve elektronik oylama makinelerine ilişkin eğitimlere başladı. Bu hazırlıklar, önceki seçimdeki en büyük partinin dışlandığı ve çok sayıda muhalifin katılmayı reddettiği bir dönemde yürütülüyor.
Ordu, NLD'yi feshetti. Aung San Suu Kyi'nin de aralarında bulunduğu parti liderleri hapiste veya ev hapsinde. Böylece 2020'de ezici bir halk desteğiyle iktidar yetkisi alan parti, yaklaşan seçime eski örgütlenme yapısı ve liderliğiyle katılamayacak.
Ulusal Birlik Hükümeti (NUG), boykot sözü veren muhalif gruplar arasında yer alıyor. Görevden uzaklaştırılan milletvekilleri ve aktivistlerin kurduğu bu gölge hükümet, etnik silahlı örgütler ve diğer muhaliflerle birlikte, muhalefet liderleri hapisteyken demokrasi getiremeyecek olan seçimi gayrimeşru bir süreç olarak görüyor.
Bağımsız medya kuruluşları kapatıldı veya sürgüne gitmek zorunda kaldı. Bu durum, insanların siyasi seçenekler, farklı bölgelerdeki koşullar ve seçimin nasıl düzenlendiği hakkında edinebileceği bilgileri kısıtlıyor.
Birleşmiş Milletler uzmanları, planlanan seçimin devam eden askeri yönetime seçim yoluyla meşruiyet kazandıracağı görüşünü reddetti. Adı açıklanmayan bir BM uzmanı seçimin amacını şöyle anlattı:
Bu, ordunun yönetimini sürdürmesini meşrulaştırmaya yönelik bir sahtekârlık.
Boykot, muhaliflerin sunulan kurallar çerçevesinde yarışmak yerine seçime katılmayı reddetmesi anlamına geliyor. Buradaki itirazları, yarışın koşullarına: tutuklu liderlere, dışlanan partilere, kısıtlanan medyaya ve sürecin ordu tarafından kontrol edilmesine.
Hapis Cezası Tehdidi ve Yerel Olağanüstü Hâllerin Sürmesi
Yeni bir yasa, seçim sürecini protesto eden veya aksatan kişilere 10 yıla kadar hapis cezası öngörüyor. Ordu siyasi katılımı yeniden tesis edeceğini söylerken seçime açıkça karşı çıkanlar üzerindeki riskler de böylece artıyor.
Özellikle etnik silahlı grupların ve PDF'lerin orduya karşı direndiği dokuz bölgedeki 60'tan fazla ilçede olağanüstü hâl ve sıkıyönetim devam edecek. Dolayısıyla ülke çapındaki açıklama, geniş alanları istisnai güvenlik önlemleri altında bırakıyor.
Sıkıyönetim, bir bölgenin askeri yönetim altına alınması anlamına geliyor. Direnişin en güçlü olduğu yerlerde sıkıyönetimin sürmesi, çatışmalardan etkilenen topluluklarda askeri önlemler devam ederken seçim takviminin de işleyeceğini gösteriyor.
Direniş grupları, muhalefet liderleri hapiste ve medya susturulmuşken gerçek bir demokrasi sağlayamayacağını söyleyerek oylamayı aksatma sözü verdi. Analistler, muhalefeti ortaya koymak amacıyla seçim döneminde isyancıların saldırılarının yoğunlaşmasını bekliyor.
Bu koşullar bölge sakinlerini aynı anda çeşitli baskılarla karşı karşıya bırakıyor: yetkililerin kısıtlamaları, silahlı çatışma tehlikesi ve seçim faaliyetleriyle bağlantılı misilleme ihtimali. Ülke çapındaki olağanüstü hâlin sona ermesi, yerel riskleri ortadan kaldırmadı.
Milyonları Etkileyen Nüfus Sayımı Açığı
Seçim hazırlıkları kapsamında 2024'te yapılan nüfus sayımında, büyük ölçüde güvenlik kısıtlamaları nedeniyle Myanmar'ın 51 milyonluk nüfusunun 19 milyonundan veri toplanamadı. Bu, nüfusun yaklaşık yüzde 37'sine, yani her üç kişiden birinden fazlasına karşılık geliyor.
Nüfus sayımında insanlar sayılır ve nerede yaşadıklarına ilişkin bilgiler kaydedilir. Seçim planlamasında bu veriler, yetkililerin hizmet götürmeleri gereken nüfusu anlamasına yardımcı olur. Bu büyüklükte bir açık, çatışmaların hükümetin temel hazırlıkları yürütme kapasitesini ne ölçüde kısıtladığını gösteriyor.
Ordu ülke çapında seçim yapamayacağını kabul etti. Bunun yerine oylama yalnızca kontrolündeki bölgelerde yapılacak; milyonlarca yurttaşın katılımı mümkün olmayabilecek. Nüfus sayımının sınırlı kapsamı ile seçimin toprak bakımından sınırları aynı pratik sorunu ortaya koyuyor: Yetkililer Myanmar genelinde serbestçe faaliyet gösteremiyor.
Seçim için Aralık 2025 ve Ocak 2026 tarihleri açıklandı; güvenlik kaygıları nedeniyle oylama aşamalı olarak yapılacak. Kesin sandık tarihleri veya katılacak bölgelerin eksiksiz listesi açıklanmadı. Bu nedenle askeri kontrolün dışındaki insanlar oy kullanıp kullanamayacakları konusunda belirsizlikle karşı karşıya.
Ordu Neden Şimdi Seçim İstiyor?
Ordu, olağanüstü hâlin sona ermesini sivil yönetime ve çok partili demokrasiye dönüş hazırlığı olarak sunuyor. Eleştirmenler ise planlanan seçimi, Myanmar'ın siyasi geleceği üzerindeki kontrolü sürdürürken ülke içinde ve dışında meşruiyet kazanmanın bir yolu olarak görüyor.
Seçime muhalefetin büyük bölümü boykot etse ve oylama yalnızca ordunun kontrolündeki bölgelerde yapılsa bile, yetkililer hükümeti siyasi bir süreçle seçilmiş olarak sunabilir. Bu nedenle seçimi denetleyen kurumların yapısı, oylamanın kendisi kadar önemli.
Bazı analistler, ordunun özellikle bölge ülkeleriyle ilişkilerini normalleştirmek istediğini düşünüyor. Bu ülkeler seçimi daha olağan bir siyasi düzene doğru atılmış bir adım olarak kabul ederse diplomatik temaslar kolaylaşabilir.
Gözlemcilerin çoğu, Min Aung Hlaing'in seçimden sonra cumhurbaşkanı veya silahlı kuvvetler komutanı olarak iktidarda kalmasını bekliyor. Devlet kurumlarının yeniden düzenlenmesi ve başkanlığını yaptığı komisyon, gerçek anlamda sivil liderlere yetki devrinden ziyade kendi gücünü pekiştirmeye yönelik düzenlemeler olarak görülüyor.
Ordu, silahlarını bırakan ve "yasal düzene dönen" direniş savaşçılarına nakit ödüller vermeye de başladı. Bu teklif, seçim öncesinde silahlı muhalefeti azaltma çabasının bir parçası. İsyanı kontrol altına alma girişiminin çaresizce yapıldığının işareti olarak değerlendirildi.
Çin, Batılı Hükümetler ve ASEAN
Çin, Myanmar'ın "iç siyasi gündeminde istikrarlı biçimde ilerlemesini" desteklediğini belirtti ve anlaşmazlıkların siyasi yollarla çözülmesini istedi. Ayrıca Myanmar'ın egemenliğine desteğini yineledi ve taraflara görüş ayrılıklarını barışçıl biçimde giderme çağrısı yaptı.
Batılı hükümetler seçim planını göstermelik olarak nitelendirerek reddetti. ABD, Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık Myanmar'ın askeri liderlerine yaptırım uyguladı ve siyasi tutukluların serbest bırakılmasını istedi. İnsan hakları örgütleri de mevcut koşullarda özgür ve adil bir yarışın mümkün olmadığını savunuyor.
Bölgesel güçler daha pragmatik bir yaklaşım benimsedi. Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN), krize arabuluculuk etmekte şu ana kadar kayda değer başarı sağlayamadı. Bu durum, hem siyasi çatışmanın hem de silahlı mücadelenin sürdüğünü gösteriyor.
Bazı analistler, sınırlı bir seçimin bile kimi ülkeleri yetkililerle diplomatik ilişki kurmaya yeniden teşvik edebileceği uyarısında bulunuyor. Bu da muhalifleri ve direniş gruplarını uluslararası alanda daha da yalnızlaştırabilir. Diğer gözlemciler ise boykot ve şiddetin gölgelediği bir oylamanın siyasi krizi derinleştireceğini savunuyor.
Dolayısıyla mevcut anlaşmazlık, seçimin neyi değiştireceği konusunda. Ordu olağan siyasi yönetime dönüşünün tanınmasını istiyor; muhalifleri ise farklı bir kurumsal yapı altında askeri yönetimin devam edeceğini söylüyor.
İç Savaş ve Yerinden Edilme Açıklamaya Rağmen Sürüyor
İnsan hakları gruplarına göre darbeden bu yana 7.000'den fazla kişi öldürüldü ve yaklaşık 30.000 kişi tutuklandı. 3,5 milyondan fazla kişi ülke içinde yerinden edildi; yani evlerini terk etmek zorunda kaldılar ancak Myanmar'da kalmaya devam ediyorlar.
Birleşmiş Milletler ve insan hakları örgütleri keyfi tutuklamalar, işkence ve sivilleri hedef alan saldırılar da dahil olmak üzere yaygın zulümleri belgeledi. Ordu, aleyhindeki kapsamlı kanıtlara rağmen bu iddiaları reddediyor ve Batı'nın dezenformasyonu olarak nitelendiriyor.
İç savaşın hafifleyeceğine dair bir işaret yok. Ordunun kontrolü sınırlı, direniş grupları yönetimine karşı mücadeleyi sürdürmeye kararlı ve insani kriz derinleşmeye devam ediyor. Hükümetin hukuki statüsündeki değişiklik, evlerine güvenle dönemeyen insanlara kısa vadede pek bir rahatlama sağlamıyor.
Bu topluluklar için değişimin en doğrudan ölçütleri güvenlik, tutuklanma korkusundan uzak yaşamak, evlerine erişebilmek ve siyasi yaşama anlamlı biçimde katılma fırsatı. Milyonlarca insanın bu ihtiyaçları karşılanmamışken seçim hazırlıkları sürüyor.
1 Ağustos 2025 itibarıyla ülke çapındaki olağanüstü hâl sona erdi, ancak ordu iktidarda kalmayı sürdürüyor. Planlanan seçimin de sıkı biçimde, ordunun çıkarları doğrultusunda yönetilmesi bekleniyor. Sonuç ne olursa olsun muhalefetin direnişinin ve iç savaşın sürmesi öngörülüyor.
Özet
- Myanmar, Aralık 2025 ve Ocak 2026'da yapılması planlanan seçimler öncesinde 31 Temmuz 2025'te ülke çapındaki olağanüstü hâli sona erdirdi.
- Min Aung Hlaing vekil cumhurbaşkanı olarak görevini sürdürüyor ve oylamayı denetleyecek 11 üyeli yeni komisyona başkanlık ediyor.
- Ülkenin dokuz bölgesindeki 60'tan fazla ilçede olağanüstü hâl ve sıkıyönetim devam edecek.
- NLD feshedildi, liderleri tutuklu ve NUG ile diğer muhalif gruplar boykot sözü verdi.
- Yeni yasa, seçimi protesto eden veya aksatanlara 10 yıla kadar hapis cezası tehdidinde bulunuyor.
- 2024 nüfus sayımında Myanmar'ın 51 milyonluk nüfusunun 19 milyonu, yani yaklaşık yüzde 37'si kapsanamadı.
- Ordu ülkenin yarısından azını kontrol ediyor ve yalnızca kendi yönetimindeki bölgelerde oylama yapmayı planlıyor.
- İnsan hakları grupları darbeden bu yana 7.000'den fazla ölüm ve yaklaşık 30.000 tutuklama bildiriyor; 3,5 milyondan fazla kişi ülke içinde yerinden edildi.
- Çin, Myanmar'ın siyasi gündeminde ilerlemeyi desteklerken Batılı hükümetler ve BM uzmanları planlanan seçimin demokratik yönetime meşruiyet kazandıracağı görüşünü reddediyor.






