Güney Kore’de ücret kesintileri ve emeklilik kuralları yaşlı çalışanları yoksullukla karşı karşıya bırakıyor

12 dakikalık okuma
Why South Korea Has So Many Elderly Still in the Workforce | TIME

Daha Uzun Çalışıp Daha Az Kazanmak

Güney Kore’de yaşlı yoksulluğu oranı, yaşlıların çalışmaya devam etme olasılığı alışılmadık derecede yüksek olmasına rağmen, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkeleri arasında en yüksek seviyede. OECD’nin 2023 raporuna göre, yoksulluk sınırının altında yaşayan 65 yaş ve üzeri Korelilerin oranı %40,4; OECD ortalaması ise %14,2. Tartışmalarda aktarılan diğer tahminler %38 ile %48 arasında değişiyor.

İçindekiler
  1. Daha Uzun Çalışıp Daha Az Kazanmak
  2. Zirve Ücret Sistemi Nasıl İşliyor?
  3. Zorunlu Emekliliğin Kişisel Bedeli
  4. İstihdam Neden Birçok Yaşlının Yoksullaşmasını Önleyemiyor?
  5. Emeklilik Sistemi Nerede Yetersiz Kalıyor?
  6. Yaşlı Çalışanların Ücretlerini Düşürmek Gençlere İş Yaratıyor mu?
  7. Emekliliği 65 Yaşına Çıkarmak mı, Yaş Sınırını Kaldırmak mı?
  8. Emeklilik Açığının Ardındaki Tarihler
  9. Japonya’nın Deneyimi Ne Sunuyor?
  10. İş Yerinin Ötesinde Reform
  11. Öne Çıkan Noktalar

Birçok çalışan için mali baskı emeklilikten önce başlıyor. Ülkedeki zirve ücret sisteminde maaşlar 56 yaşında %20 düşebiliyor; ardından zorunlu emekliliğe kadar, genellikle 60 yaşına dek, her yıl %10’luk ek kesintiler uygulanıyor. Şirketler çalışanlarından belirli bir yaşta ayrılmalarını isteyebiliyor. 300’den fazla çalışanı olan firmaların %95’i bu tür bir kuralı benimsemiş durumda ve neredeyse tamamı emeklilik yaşını 60 olarak belirliyor.

Human Rights Watch (HRW) ile görüşen, takma ad kullanan sigorta çalışanı G Young Soo, emekliliğinden önceki yıllarda iş yükü aynı kalırken maaşının neredeyse yarısını kaybettiğini anlattı. Deneyimi, işlerini yapabilecek durumda olmalarına rağmen yaşlandıkları için daha az ücret alan çalışanların karşılaştığı sorunu gözler önüne seriyor.

9 Temmuz 2025 itibarıyla Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung, zorunlu emeklilik yaşını kademeli olarak 65’e çıkarma sözü verdi. Öneri, emeklilik yaşını gelecekte emekli olacak kişilerin maaş almaya hak kazanacağı yaşa yaklaştıracak. İnsan hakları savunucuları, yalnızca emeklilik yaşını değiştirmenin ücret kesintilerine ve çalışanların zorla işten ayrılmasına yol açan temel kuralları olduğu gibi bırakacağını savunuyor.

Güney Kore’nin hızlı ekonomik yükselişi ve toplumsal uyumuyla tanınması, artık giderek aciliyet kazanan bir sorunla yan yana duruyor: İstihdam uygulamaları ve emeklilik hakları milyonlarca yaşlıyı mali açıdan kırılgan ve toplumdan dışlanmış hale getirirken, yaşlanan nüfusa nasıl destek olunacağı.

Reklam

Zirve Ücret Sistemi Nasıl İşliyor?

Zirve ücret sistemi, çalışma hayatının uzatılması ile işverenlerin iş gücü maliyetlerinin sınırlandırılması arasında bir uzlaşma olarak uygulamaya kondu. Başlıca Güney Kore’de, daha sınırlı ölçüde ise Japonya’da kullanılan sistem, çalışanların emekliliğe yaklaştıkça maaşlarını düşürüyor.

Şirketlerin, elde edilen tasarrufu yaşlı çalışanları daha uzun süre istihdam etmek ve gençleri işe almak için kullanması bekleniyor. Dolayısıyla politika iki baskıyı aynı anda ele almayı amaçlıyor: genç işsizliği ve yaşlı çalışanların sayısındaki artış.

56 yaşında %20’lik kesintiyle karşılaşan ve maaşı her yıl daha da düşen bir çalışanın, kariyerinin son yıllarında geliri azalıyor. Yapılan iş değişmediğinde bu kesintiyi haklı göstermek özellikle güçleşebiliyor. Çalışan aynı görevleri yerine getirirken eline geçen maaş küçülüyor.

HRW’nin bulguları yaş ayrımcılığı, mali güvencesizlik ve iş kalitesindeki düşüşün yaygın olduğunu ortaya koyuyor. Birçok yaşlı, yerleşik kariyerinde çalışmaya devam etmek yerine daha düşük ücretli ve güvencesi az işlere geçiyor.

Dolayısıyla anlaşmazlık, şirketlerin çalışanları istihdam etmeyi sürdürüp sürdüremeyeceğinden ibaret değil. Yaşlanan iş gücünün maliyetlerinin nasıl paylaşılacağı ve kişinin yaşının ücretini ve kariyerinin sonunu belirleyip belirlememesi gerektiği de tartışılıyor.

Zorunlu Emekliliğin Kişisel Bedeli

36 yılın ardından zorunlu emeklilikle karşı karşıya kalan hemşire D Young Sook, bu olasılığı kişisel bir ifadeyle anlattı:

rüzgârlı bir yolda tek başıma durmak.

Yaşlı çalışanlar, ana kariyerlerinden ayrılmaları gerektiğinde aşağılanma, kaygı ve amaç duygusunu yitirme hissi yaşadıklarını söylüyor. Birçoğu daha sonra güvenlik görevlisi ya da bakım çalışanı olarak, çoğu zaman daha düşük ücretli ve çalışma koşulları daha belirsiz işlerde çalışmaya başlıyor.

HRW raporunun yazarı Bridget Sleap, emeklilik ve ücret kurallarının yaşlı çalışanları nasıl dezavantajlı duruma düşürdüğünü şöyle anlattı:

Yaşlı çalışanların ana işlerinde çalışmaya devam etme fırsatını ellerinden alıyor, onlara daha az ücret ödüyor ve sırf yaşları nedeniyle daha düşük ücretli, güvencesiz işlere itiyorlar. Hükümet, çalışanları yaşlandıkları için cezalandırmayı bırakmalı.

Haneler açısından sonuçlar, alışılmış iş yerindeki son iş gününün ötesine uzanıyor. Ücret kesintileri emeklilik öncesinde mali güvenceyi zayıflatabilirken, güvencesiz işlere geçiş sonrasında gelire bel bağlamayı zorlaştırıyor. HRW, bu istihdam politikalarının yaşlı Koreliler arasındaki yoksulluk ve eşitsizliğin yapısal nedenlerinden biri olduğunu belirtiyor.

Reklam

İstihdam Neden Birçok Yaşlının Yoksullaşmasını Önleyemiyor?

Güney Kore nüfusu 2024’e gelindiğinde önemli bir demografik eşiği aşmıştı: Nüfusun %20’si 65 yaşın üzerindeydi. Bu yaş grubundaki istihdam oranı %37,3’tü; OECD ortalamasının iki katından fazlaydı.

Buna rağmen ülkedeki yaşlı yoksulluğu oranı son derece yüksek. Güney Kore’deki %40,4’lük oran ile OECD genelindeki %14,2’lik oran arasındaki fark, Kore’deki oranın ortalamanın neredeyse üç katı olduğu anlamına geliyor. Çalışma hayatına yüksek katılım, yaygın mali sıkıntıyla birlikte görülüyor; çünkü mevcut işlerin çoğu çok az ücret veriyor ve çok az güvence sağlıyor.

60 yaş üstü çalışanların yaklaşık %70’i standart dışı istihdamda. Bu, düzenli istihdamın sağladığı daha güvenceli çalışma koşullarının dışında kalan işleri ifade ediyor ve çalışanları gelirleri ile işlerinin devam edip etmeyeceğine ilişkin belirsizliklere açık bırakıyor. Bu çalışanlar, genç meslektaşlarından ortalama %29 daha az kazanıyor.

Ortalama aylık emekli maaşı yaklaşık 600.000 won, yani yaklaşık 450 dolar; emeklilerin yalnızca üçte biri kadarına herhangi bir emekli maaşı bağlanıyor. 60 yaşında ana kariyerlerinden ayrılan çalışanların, emeklilik yaşının 2033’e kadar 65’e yükselmesiyle de baş etmesi gerekiyor. Bu durumdan etkilenenler için emeklilik ile maaş almaya hak kazanma arasında, gelirin çok az olduğu ya da hiç olmadığı beş yıllık bir dönem oluşuyor.

Güvenlik görevliliği ve bakım işleri bu dönemde insanların para kazanmasına yardımcı olabilir, ancak ücret ve istihdam koşulları genellikle önceki kariyerlerinin çok gerisinde kalıyor. Emeklilik öncesindeki ücret düşüşleri, sonrasında daha düşük kazanç ve sınırlı emekli maaşı bir araya geldiğinde, çalışmaya devam edilmesine rağmen yoksulluğun neden sürebildiği açıklığa kavuşuyor.

Emeklilik Sistemi Nerede Yetersiz Kalıyor?

Güney Kore emeklilik sistemini 1988’de kurdu; ancak sistem hiçbir zaman yaşlılıkta kapsamlı mali güvence sağlamak üzere tasarlanmamıştı. Yaşlılara yönelik yardımlara yapılan kamu harcamaları 2007’de gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yalnızca %1,6’sıydı. GSYH, ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer; dolayısıyla bu oran, o dönemde bu yardımlara ayrılan payın ne kadar küçük olduğunu gösteriyor.

Ortalama emekli maaşı, çalışanın önceki gelirinin yalnızca yaklaşık üçte birini karşılıyor. Ücretten bu düzeyde bir emekli maaşına geçen bir kişi, günlük yaşamını sürdürmek için kullanabileceği parada ciddi bir düşüşle baş etmek zorunda kalıyor.

Vergilerle finanse edilen Temel Emeklilik, 65 yaş üstü nüfusun yaklaşık %70’ini kapsıyor. Sağlanan ödeme, brüt ortalama kazancın yalnızca %8’ine denk geliyor; bu da kesintiler yapılmadan önceki ortalama ücreti ifade ediyor. Bu yardımın iki katına çıkarılması bile yaşlı yoksulluğunu yüksek seviyede bırakır.

Reklam

Ulusal Emeklilik Hizmeti (NPS) de prim ödemelerindeki açıklarla karşı karşıya. Ortalama bir çalışan 18,6 yıl prim ödüyor; bu süre diğer OECD ülkelerindekinden çok daha kısa. Yasal zorunluluklara rağmen, çalışma çağındaki nüfusun yalnızca yaklaşık %60’ı prim ödüyor.

Şirket emeklilik planları ve kişisel birikimler de sınırlı koruma sağlıyor. Bu planlara hak kazanan çalışanların yaklaşık %96’sı, çoğu zaman erken emeklilik uygulamaları nedeniyle, şirket emekliliği yerine tek seferlik kıdem ödemesini seçiyor. Tek seferlik ödeme parayı hemen sağlarken, emekli maaşı zaman içinde gelir sunuyor. Kişisel emeklilik birikimleri GSYH’nin %32’sine denk geliyor; OECD ortalaması ise %100.

Sonuç olarak yaşlı Koreliler, emeklilik gelirinin çeşitli kaynaklarında zayıflıklarla karşı karşıya: kamu emekli maaşı, şirket emeklilik planları ve kişisel birikimler. Kentleşme ve değişen toplumsal normlar hanelerin yaşam biçimini dönüştürürken ailelerin geleneksel desteği de aşındı. Birçok kişi hayatta kalabilmek için düşük ücretli ve güvencesiz işlere bel bağlıyor.

Yaşlı Çalışanların Ücretlerini Düşürmek Gençlere İş Yaratıyor mu?

Zirve ücret sistemi lehindeki tartışmalarda genç çalışanlar merkezi bir yer tutuyor. Sistemi destekleyenler, yaşlı çalışanların maaşlarına yapılan harcamaların azalmasının yeni işe alımlar için kaynak yaratmasını bekliyor.

Farkların farkı yöntemini kullanan akademik çalışmalar, özellikle yaşlı çalışan oranı yüksek firmalarda genç istihdamının arttığına dair bazı bulgular ortaya koydu. Bu yöntem, araştırmacıların politikanın etkisini tahmin etmesine yardımcı olmak için, politikadan etkilenen gruplardaki zaman içindeki değişimleri etkilenmeyen gruplardaki değişimlerle karşılaştırıyor.

Ölçülen fayda sınırlı; üstelik yaşlı çalışanların mali güvencesi ve saygınlığı açısından ciddi bedelleri var. Diğer ampirik analizler, istihdam edilen her ek yaşlı çalışanın özellikle esnekliği kısıtlı firmalarda 0,4 ila 1,5 daha az genç çalışanla bağlantılı olabileceğine işaret ediyor.

Bu bulgular zor bir politika ikilemine işaret ediyor. Yaşlı bir çalışanın işini koruması ve genç bir kişi için iş olanağı yaratılması, işverenin bütçesine, ücret düzenlemelerine ve çalışma biçimini değiştirme kapasitesine bağlı. Emeklilik yaşını yükseltmek ya da yaşlı çalışanların maaşlarını düşürmek gençler için kendiliğinden daha fazla iş yaratmıyor.

Bu nedenle ücret ve çalışma düzenlemelerindeki değişiklikler de tartışmanın bir parçası. Ücretlerin ağırlıklı olarak kıdeme göre belirlendiği sistemden performansa ya da görevlere dayalı ücrete geçiş, deneyimli çalışanları istihdam etmeyi sürdürmenin maliyetini değiştirebilir. Esnek düzenlemeler de kariyerler ilerledikçe işverenlerin ve çalışanların görevleri ve çalışma saatlerini uyarlamasına imkân sağlayabilir.

Reklam

Emekliliği 65 Yaşına Çıkarmak mı, Yaş Sınırını Kaldırmak mı?

Cumhurbaşkanı Lee’nin zorunlu emeklilik yaşını kademeli olarak 65’e çıkarma sözü, işten ayrılma ile emekli maaşı almaya başlama arasındaki farka yanıt veriyor. Ulusal İnsan Hakları Komisyonu ve diğer danışma kurulları da yaşlı çalışanlara onurlu bir yaşam güvencesi sağlanması gerektiğini belirterek aynı değişikliği tavsiye etti. Verilen söz için henüz bir uygulama tarihi açıklanmadı.

Genç çalışanlar, mevcut çalışanların kariyerlerini uzatmasının kendi iş olanaklarını ve verimliliklerini azaltmasından kaygı duyuyor. İşçi sendikaları arasında görüş ayrılığı var: Bazıları emeklilik yaşının yükseltilmesini desteklerken bazıları zorunlu emekliliğin tamamen kaldırılmasını istiyor.

İş hukuku avukatı Kim Ki-duk, ücret sistemi değiştirilmeden yaş sınırının yükseltilmesinin çalışanları daha uzun yıllar maaş kesintilerine maruz bırakabileceğini savunuyor:

Emeklilik sisteminin kendisi sorunlu. Emeklilik yaşını doğrudan 65’e çıkarmak, şirketlere mevcut sistem kapsamında ayrımcı ücret kesintilerini daha uzun yıllar uygulama olanağı verir. Çalışanlar, görevlerini yerine getirebildikleri sürece çalışabilmeli.

HRW ve diğer insan hakları savunucuları hem zorunlu emekliliğin hem de zirve ücret sisteminin kaldırılmasını talep ediyor. İstihdama ilişkin kararların, uygulamanın gerekli ve orantılı olduğu gerekçelendirilemediği sürece, yalnızca yaşa dayanmasını yasaklayan uluslararası insan hakları hukukuna dikkat çekiyorlar. Basitçe söylemek gerekirse, yaşa dayalı bir kuralın sağlam bir gerekçesi olmalı ve etkileri amacına göre makul düzeyde kalmalı.

Yaş sınırını yükseltmek ile kaldırmak arasında seçim yapmak, çalışanların seçeneklerini farklı biçimlerde değiştirecek. Daha yüksek bir sınır, yeni bir zorunlu ayrılık gelmeden önce kariyeri uzatacak. Zorunlu emekliliğin kaldırılması ise çalışmaya devam etme olanağını belirli bir yaşa gelmek yerine işi yapabilme becerisine bağlayacak.

Emeklilik Açığının Ardındaki Tarihler

Güney Kore’nin emeklilik ve nüfus verileri, baskıların nasıl geliştiğini ve emeklilik politikasının neden giderek daha acil hale geldiğini gösteriyor. Dönüm noktaları, emeklilik sisteminin kuruluşundan nüfusun çok daha yaşlı hale geleceğine ilişkin tahminlere uzanıyor:

  • 1988: Güney Kore emeklilik sistemini kurdu.
  • 2007: Yaşlılara yönelik yardımlara yapılan kamu harcamaları GSYH’nin %1,6’sı düzeyindeydi.
  • 2023: OECD raporuna göre yaşlı yoksulluğu Güney Kore’de %40,4, OECD ortalamasında ise %14,2’ydi.
  • 2024: 65 yaş üstü nüfusun toplam nüfustaki payı %20’ye ulaştı; bu yaş grubundaki istihdam oranı %37,3 oldu.
  • 2033: Emeklilik maaşına hak kazanma yaşı 65’e ulaşacak.
  • 2035: 65 yaş üstü nüfusun toplam nüfusun %30’unu oluşturacağı tahmin ediliyor.
  • 2050: Bu oranın %40’a ulaşacağı tahmin ediliyor.

65 yaş üstü nüfusun payının 2024’teki %20’den 2050’de %40’a çıkacağı tahmini, yaşlıların nüfustaki payının ikiye katlanacağı anlamına geliyor. Çok sayıda haneyi şimdiden etkileyen istihdam kuralları, o zaman toplumun çok daha büyük bir kesiminin mali güvenliğini belirleyecek.

Reklam

Japonya’nın Deneyimi Ne Sunuyor?

Japonya, Güney Kore’den önce çok yaşlı nüfusa sahip bir topluma dönüştü. Son 30 yılda kademeli bir yaklaşım benimsedi: 60 yaşında emeklilik, 65 yaşına kadar istihdam güvencesi ve 70 yaşına kadar çalışmayı destekleyen politikalar.

Japonya bu adımlara, ücret sistemini değiştirip esnek çalışma düzenlemeleri getirerek eşlik etti. Emeklilik sonrasında işverenler ve çalışanlar için yeniden işe alınma, serbest çalışma sözleşmeleri ve iş kurmaya yönelik destek de dahil olmak üzere çeşitli seçenekler sunuldu.

Bu deneyim, Güney Kore için pratik bir karşılaştırma olanağı sunuyor. Emeklilik yaşının yükseltilmesi, ücret, çalışma saatleri ve iş rollerindeki değişiklikleri de içeren daha geniş bir stratejinin parçası. Yaklaşımın ülkenin iş gücü piyasasına ve yasal çerçevesine de uyarlanması gerekiyor.

Tartışılan önlemler arasında kıdeme dayalı ücretlerden performansa ya da görevlere dayalı ücretlere geçmek, çalışma saatleri ve görevlerde daha fazla esneklik sağlamak ve yeniden istihdam sistemlerini adım adım genişletmek yer alıyor. Değişiklikleri zorunlu hale getirmeden önce gönüllü uygulamaları teşvik etmek, şirketlere ve çalışanlara uyum sağlamaları için zaman tanıyor.

Amaç, kuşaklar arasında dengeyi korurken yaşlı çalışanların yaşam kalitesini artırmak. Japonya’nın deneyimi, çalışmaya devam etmenin koşullarının en az çalışanın hangi yaşta işten ayrılmak zorunda olduğu kadar önemli olduğunu gösteriyor.

İş Yerinin Ötesinde Reform

Güney Kore’de emeklilik tartışması, artan eşitsizlik, ücretlerde durgunluk ve demografik küçülmenin yarattığı daha geniş baskıların bir parçası. Gelir eşitsizliği 2000’lerden bu yana arttı ve düşük ücret alan çalışanların oranı yüksek kalmayı sürdürüyor.

Ülke dünyadaki en düşük doğum oranına sahip; büyük reformlar yapılmadığı takdirde ulusal emeklilik fonunun da birkaç on yıl içinde tükenme olasılığı bulunuyor. Bu baskılar hem iş gücünden hem de emeklileri desteklemek için kullanılabilecek kaynaklardan daha fazla talep edilmesine yol açıyor.

Önceki yönetimler asgari ücretleri artırdı ve sosyal programları genişleterek bazı eşitsizlik ölçütlerini düşürdü. Ancak sonuçlar karmaşık oldu. Özellikle gayrimenkulde servet yoğunlaşmaya devam ederken ekonomik büyüme geride kaldı. COVID-19 salgını ve küresel ekonomik değişimler, kamu maliyesi ve hane halklarının güvencesi üzerindeki baskıyı daha da artırdı.

Araştırmacılar, insan hakları savunucuları ve uluslararası kuruluşlar, tek başına yapılacak değişikliklerin yetersiz kalacağı konusunda büyük ölçüde hemfikir. Önerileri arasında daha güçlü kamu müdahalesi, sosyal harcamaların artırılması ve kıdeme dayalı katı istihdam uygulamalarının değiştirilmesi bulunuyor. Kapsamlı bir reform yapılmazsa Güney Kore daha derin bir demografik ve ekonomik kriz riskiyle karşı karşıya.

Reklam

HRW’nin zorunlu emeklilik ve zirve ücret kurallarının kaldırılması çağrısı, istihdam kararlarında yaş yerine beceriyi esas alacak. Ücret yapılarında yapılacak reform, yaşlı çalışanlar ilerleyen yaşlarında otomatik mali cezalara maruz kalmadan nitelikli emeklerini iş gücünde tutmayı destekleyebilir.

Daha güçlü sosyal koruma, çalışmaya devam etmeye güvenemeyen kişilerin ihtiyaçlarını karşılayabilir. Öneriler arasında emeklilik kapsamı ve ödemelerinin artırılması, yeterli işsizlik ve sağlık yardımlarının sağlanması, en kırılgan durumdaki yaşlılara yönelik desteğin hedeflenmesi yer alıyor.

Esnek çalışma saatleri, serbest çalışma, yeniden istihdam, yeniden eğitim ve beceri geliştirme programları yaşlı çalışanların seçeneklerini genişletebilir. Politikaların gençleri de desteklemesi ve bir kuşağın güvencesinin diğerinin kaybına bağlı olduğu bir yaklaşımdan kaçınması gerekiyor.

Amaç, yaştan bağımsız olarak insanların katkılarını tanıyan bir iş gücü piyasası ve sosyal güvenlik ağı oluşturmak. Yaşlı Koreliler için bu, uygun işlerde çalışmayı sürdürmek için adil bir fırsat, çalışma hayatı sona erdiğinde güvenilir gelir ve yaşlılıkta onur ile güvence anlamına geliyor.

Öne Çıkan Noktalar

  • OECD’nin 2023 raporunda Güney Kore’de yaşlı yoksulluğu oranı %40,4’tü; bu, OECD ortalaması olan %14,2’nin neredeyse üç katı.
  • Zirve ücret düzenlemeleri 56 yaşından itibaren maaşları düşürebiliyor; zorunlu emeklilik yaşı ise genellikle 60 olarak belirleniyor.
  • 60 yaş üstü çalışanların yaklaşık %70’i standart dışı istihdamda ve genç meslektaşlarından ortalama %29 daha az kazanıyor.
  • Emeklilik maaşına hak kazanma yaşı 2033’e kadar 65’e yükseliyor; bu da 60 yaşında emekli olan çalışanlar için beş yıllık bir gelir açığı yaratıyor.
  • Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung emeklilik yaşını kademeli olarak 65’e çıkarma sözü verdi; HRW zorunlu emeklilik ve zirve ücret kurallarının kaldırılmasını talep ediyor.
  • Reform önerileri, istihdam ve ücret düzenlemelerindeki değişiklikleri daha güçlü emeklilik ve sosyal korumanın yanı sıra hem yaşlılar hem de gençler için iş olanaklarıyla bir araya getiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir