Washington, Güneydoğu Asya'nın İki Önemli Teknoloji Merkezini Hedef Alıyor
ABD, kısıtlı teknolojinin Çin'e ulaşabileceğinden endişe ettiği güzergâhları hedef alarak Malezya ve Tayland'a gelişmiş yapay zekâ çipleri ihracatına kısıtlama getirmeye hazırlanıyor. 5 Temmuz 2025 itibarıyla Ticaret Bakanlığının önerisi hâlâ taslak aşamasında ve kesinleşmeden önce değişebilir.
İçindekiler
- Washington, Güneydoğu Asya'nın İki Önemli Teknoloji Merkezini Hedef Alıyor
- Bu Çipler ABD ve Çin İçin Neden Önemli?
- Malezya ve Tayland Neden İnceleme Altında?
- Erişim, Sevkiyatların Yanı Sıra Sunucuları da Kapsayabilir
- Malezya Nihai Varış Noktalarını Takip Etmesi İçin Baskıyla Karşı Karşıya
- Ülke Kotalarından Hedefli Denetimlere
- Geçici İstisnalar Üretimin Sürmesini Amaçlıyor
- Nvidia ve Bölge Şirketleri Maliyetleri Tartıyor
- Tedarik Zincirlerinde Fırsat ve Aksama Riski
- Öne Çıkanlar
Malezya, 2024'te yaklaşık 37 milyar dolarlık yarı iletken ihraç etti; bunların üçte birinden fazlası Çin ve Hong Kong'a gitti. Tayland, 2023'te Çin'e 800 milyon dolardan fazla entegre devre ihraç etti. Her iki ülke de veri merkezlerine yönelik büyüyen yatırımlara ev sahipliği yapıyor; bu da onları elektronik üretimi ve yapay zekânın arkasındaki işlem gücünün kullanımı açısından önemli merkezler hâline getiriyor.
Trump yönetimi, Biden yönetiminin sonlarında yürürlüğe koyduğu daha kapsamlı Yapay Zekâ Yayılım Kuralı'nı iptal etmeye yönelirken bu bağlantılar üzerindeki denetimi sıkılaştırmak istiyor. Önerilen yaklaşım, önceki ülke grupları ve ihracat kotaları sistemini uygulamak yerine, olası yönlendirme güzergâhları olarak görülen belirli ülkelere odaklanıyor.
Washington, Nvidia'nın en gelişmiş işlemcilerinin Çin'e doğrudan satışına getirilen kısıtlamaların başka güzergâhları açık bıraktığından endişe ediyor. Çipler nihai varış noktalarına ulaşmadan önce başka bir ülkeden geçebilir. Çinli şirketler de çipleri Çin'e götürmeden yapay zekâ sistemlerini eğitmek için Güneydoğu Asya'daki sunucuları kullanabilir.
Malezya ve Tayland açısından öneri, ekonomilerinin büyüyen bir alanını etkiliyor. Yarı iletken şirketleri ve bulut hizmeti sağlayıcılarının yatırımları istihdam ve yeni altyapı vaat ediyor; ancak gelişmiş Amerikan çiplerine erişim, alıcıları, işletmecileri ve ekipmanın nihai kullanımını kapsayan denetimlere giderek daha fazla bağlı olabilir.
Bu Çipler ABD ve Çin İçin Neden Önemli?
Nvidia'nın grafik işlem birimleri (GPU) olan H100 ve A100, büyük yapay zekâ modellerini eğitmek ve çalıştırmak için gereken işlem gücünü sağlıyor. Eğitim, bir modelin örüntüleri öğrenebilmesi için büyük miktarda bilginin işlenmesi anlamına geliyor. Bir modeli çalıştırmak ise öğrendiklerini kullanarak metin üretmek veya dili yorumlamak gibi sonuçlar elde etmek demek.
Bu işlemciler makine öğrenmesi, doğal dil işleme ve diğer yapay zekâ uygulamalarındaki ilerlemeleri destekliyor. Önemleri, onları teknolojik liderlik konusunda ABD ile Çin arasındaki rekabetin merkezine yerleştirdi.
ABD, 2022'den bu yana gelişmiş yarı iletkenler ve ilgili teknolojilere yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdı. Washington'ın açıkladığı hedefler, yapay zekâdaki üstünlüğünü korumak ve Amerikan teknolojisinin Çin'de askerî veya gözetleme amaçlarıyla kullanılmasını önlemek.
Bu önlemler, gelişmiş yapay zekâ çiplerinin Çin'e doğrudan satışına getirilen kısıtlamaları ve olası yönlendirme güzergâhları olarak değerlendirilen giderek artan sayıda ülkeyi kapsayan denetimleri içeriyor. Ancak yarı iletken tedarik zincirleri çok sayıda ülkeyi kapsıyor; bu da ekipmanın nihai varış noktasını ve kullanımını takip etmeyi zorlaştırıyor.
Mevcut önerinin arka planındaki tarihler, ihracat denetimlerinin ve Güneydoğu Asya'nın ticaretteki konumunun nasıl geliştiğini gösteriyor:
- 2022: ABD, Çin'e gönderilen gelişmiş yarı iletkenler ve ilgili teknolojilere yönelik giderek sıkılaşan bir dizi denetimi başlattı.
- 2023: Tayland, Çin'e 800 milyon dolardan fazla entegre devre ihraç etti.
- 2024: Malezya'nın yarı iletken ihracatı yaklaşık 37 milyar dolara ulaştı; üçte birinden fazlası Çin ve Hong Kong'a gitti.
- Biden yönetiminin sonlarında: ABD, ülkeleri gelişmiş çiplere farklı erişim düzeylerine sahip üç gruba ayıran Yapay Zekâ Yayılım Kuralı'nı yürürlüğe koydu.
- 5 Temmuz 2025: Trump yönetimi, önceki kuralı iptal etmeye yönelirken Malezya ve Tayland'ı kapsayan hedefli kısıtlamalar hazırlıyordu.
Malezya ve Tayland Neden İnceleme Altında?
Malezya, dünyanın en büyük dördüncü yarı iletken ihracatçısı. Ülkedeki fabrikalar ve bağlantılı işletmeler, montaj, test ve paketleme dâhil önemli üretim aşamalarını gerçekleştiriyor. Paketleme, bir çipi elektronik bir cihazın parçası olarak çalışabilmesi için diğer bileşenlere bağlayıp koruyor.
Malezya'nın Çin ve Hong Kong'a yaptığı ihracat, yarı iletken ihracatının her üç dolarından birinden fazlasına karşılık geliyor. Bu oran, söz konusu pazarlarla ticari ilişkilerinin boyutunu ve Washington'ın ülke üzerinden geçen sevkiyatlara neden yakından baktığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Tayland'ın yarı iletken ihracatı daha küçük bir sektöre dayanıyor; ancak ülke üretim, montaj, test ve paketleme faaliyetlerinde de yer alıyor. Çin'e yaptığı entegre devre ihracatı, önerilen denetimlerden etkilenen bölgesel elektronik ağının hâlihazırda bir parçası olduğunu gösteriyor.
Çok uluslu teknoloji şirketleri, üretimi Çin'e bağımlılıktan uzaklaştırmak amacıyla Güneydoğu Asya'daki faaliyetlerini genişletti. Yaygın olarak “China Plus One” (Çin artı bir) adı verilen bu strateji, Çin'deki faaliyetleri sürdürürken başka bir yerde ikinci bir üretim üssü geliştirmek anlamına geliyor.
Nvidia, Oracle, Intel ve GlobalFoundries dâhil büyük Amerikan şirketleri Malezya ve Tayland'daki faaliyetlerini artırdı. Nitelikli çalışanlar, yerleşik altyapı ve elverişli ticaret politikaları bu yatırımların çekilmesine katkıda bulundu.
Oracle, Alphabet, Microsoft ve Amazon Web Services de iki ülkedeki veri merkezlerine milyarlarca dolar yatırım yapıyor. Bu tesislerde bilgileri depolayan ve bilgi işlem hizmetleri sunan sunucular bulunuyor. Tesislerin büyümesi, gelişmiş yapay zekâ işlemcilerine meşru bir talep yaratırken ihracat yetkililerinin izlemesi gereken sevkiyat ve tesis sayısını da artırıyor.
Erişim, Sevkiyatların Yanı Sıra Sunucuları da Kapsayabilir
Çinli şirketler, kısıtlı Amerikan teknolojisine hem fiziksel transferler hem de bilgi işlem hizmetleri aracılığıyla erişmeye çalıştı. Bildirilen yöntemlerden biri, mühendislerin yapay zekâ eğitimi verilerini içeren sabit diskleri Malezya'ya götürmesi ve ardından Nvidia çipleri bulunan sunucuları kiralamasını içeriyor.
Mühendisler modellerini Malezya'daki veri merkezlerinde eğitiyor ve sonuçları Çin'e götürüyor. Bildirilen yapay zekâ eğitim verilerinin transferi, donanım Çin dışında kalırken bilgi işlem gücüne erişimin çiplerin doğrudan ihracatına getirilen kısıtlamaları nasıl aşabildiğini gösteriyor.
Uzaktan erişim de benzer bir denetim sorunu doğuruyor. Çinli bir işletme, çipleri Çin'de kurmak üzere satın almak yerine Güneydoğu Asya'daki bir veri merkezinden işlemci gücü kullanarak bilgi işlem hizmeti almaya çalışabilir.
Singapur savcıları, başlangıçta Malezya'ya gönderilen yapay zekâ sunucularının nihai varış noktası konusunda müşterileri dolandırmakla suçlanan kişilere de dava açtı. Bu sunucularda gelişmiş Nvidia çipleri bulunmuş olabilir. Nvidia bu davada herhangi bir usulsüzlükle suçlanmıyor.
Dava, yetkililerin karşı karşıya olduğu pratik görevi gözler önüne seriyor: Değerli sunucuların ilk sevkiyattan sonra nereye gittiğini takip etmek ve beyan edilen varış noktasının nihai kullanımla örtüşüp örtüşmediğini denetlemek. Alıcının evrakları, ekipmanın bulunduğu yer ve onu kullanan işletmenin kimliği bu süreçte önem taşıyor.
Malezya Nihai Varış Noktalarını Takip Etmesi İçin Baskıyla Karşı Karşıya
Malezyalı yetkililer, ABD'nin baskısıyla yarı iletken sevkiyatlarına yönelik denetimi sıkılaştırma sözü verdi. Ticaret Bakanı Zafrul Aziz, Washington'ın Malezya'dan Nvidia çipleri içeren sunucuların belirlenen veri merkezlerine ulaştığından ve başka yerlere yönlendirilmediğinden emin olmasını istediğini doğruladı.
Bu talep, sevkiyat Malezya'ya girdiğinde denetimi bitirmek yerine ekipmanın nihai varış noktasına odaklanıyor. Belirli bir veri merkezi için gönderilen sunucunun oraya ulaşması ve beyan edilen kullanım amacıyla uyumlu olması gerekecek.
Malezya Yatırım, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, teknoloji sektörünü desteklemek için açık ve tutarlı politikalar çağrısında bulundu. Tayland ise önerilen kısıtlamalara ilişkin daha fazla ayrıntı bekliyor. Her iki hükümet de Amerikan ihracat denetimlerine uyduklarını gösterirken ülkelerini yabancı yatırımcılar için cazip tutmak istiyor.
Tayland'daki yerel işletmeler denetimleri şimdiden sıkılaştırıyor. Siam AI Cloud ve Ingram Micro, çiplerin daha sonra Çin'e ihraç edilmesini önlemek için müşteri siparişlerini önceden inceliyor ve nihai kullanıcıları doğruluyor.
Bulut hizmeti sağlayıcıları ve veri merkezi işletmecileri, özellikle müşterilerin bilgi işlem gücüne uzaktan eriştiği durumlarda kuralların Çinli şirketlerin kullandığı hizmetleri nasıl etkileyeceği konusunda belirsizlikle karşı karşıya. Önerinin nihai koşulları, yayımlanma tarihi, lisans düzenlemeleri ve uzaktan erişimin nasıl ele alınacağı henüz belirlenmedi; kesin bir uygulama tarihi açıklanmadı.
Ülke Kotalarından Hedefli Denetimlere
Biden yönetiminin Yapay Zekâ Yayılım Kuralı, ülkeleri ABD ile ilişkilerine göre üç kademeye ayırıyordu. Birleşik Krallık ve Güney Kore dâhil güvenilir müttefikler çok az kısıtlamayla karşılaşıyordu. Çin ve Rusya'nın erişimi ise fiilen engellenmişti.
Malezya ve Tayland dâhil çoğu ülke, gelişmiş yapay zekâ çipi ihracatına kota ve sıkı lisans koşulları getirilen orta grupta yer alıyordu. Kota, ne kadar sevkiyat yapılabileceğini sınırlandırırken lisans, işlem için hükümet izni gerektiriyor.
Nvidia'nın da aralarında bulunduğu Amerikan müttefikleri ve teknoloji şirketleri bu sistemi eleştirdi. Sistemin gereksiz idari işler yarattığını, yenilikleri kısıtladığını ve dost ülkeleri uzaklaştırma riski taşıdığını savundular.
Trump yönetiminin önerdiği yeni düzenleme, Malezya ve Tayland'dan başlayarak belirli aracı ülkeler üzerinden yönlendirme yapılmasını önlemeye odaklanıyor. Koşullar değiştikçe denetime tabi ülkeler listesi de güncellenebilir.
Ticaret Bakanı Howard Lutnick, yönetimin öngördüğü yaklaşımı milletvekillerine anlatırken müttefiklerin erişimini hem veri merkezi işletmecisinin hem de onunla bağlantılı bulut işletmecisinin onaylanması koşuluna bağladı:
ABD, müttefiklerimizin yapay zekâ çipleri satın almasına izin verecek; ancak bu çipler, onaylı bir Amerikan veri merkezi işletmecisi tarafından kullanılmalı ve söz konusu veri merkezine bağlı bulut hizmeti de onaylı bir Amerikan işletmecisi tarafından sunulmalı.
Lutnick'in açıklaması, önerilen erişim düzenlemelerinin merkezine Amerikan işletmecilerini yerleştiriyor. Yönetim, güvenlik denetimlerini Amerikan inovasyonunu desteklemek ve müttefiklerle bağları sürdürmekle birleştirmeye çalışıyor.
Geçici İstisnalar Üretimin Sürmesini Amaçlıyor
Taslakta Malezya ve Tayland'da önemli faaliyetleri bulunan işletmeler için bir geçiş dönemi yer alıyor. Yayımlanmasından sonraki birkaç ay boyunca ABD'de ve seçili müttefik ülkelerde merkezli şirketlerin, lisans başvurusunda bulunmadan her iki ülkeye yapay zekâ çipi göndermeyi sürdürmesine izin verilecek.
İstisnalar, tedarik zincirindeki aksamaları önlemeyi de amaçlıyor. Yarı iletken şirketleri, paketleme dâhil temel üretim aşamaları için Güneydoğu Asya'daki tesislere güveniyor. Bu nedenle bölgedeki hareketliliğe getirilecek kısıtlamalar, veri merkezlerine satışların yanı sıra üretimi de etkileyebilir.
Bu hükümler, bir çipin sınırı geçmesinin farklı nedenleri olabileceğini kabul ediyor. Bazı sevkiyatlar üretimi desteklerken bazıları bilgi işlem tesislerine tedarik sağlıyor. Şirketlerin, hangi düzenlemelerin istisna kapsamına girdiğini ve hangilerinin nihai kurala göre onay gerektirdiğini anlaması gerekecek.
Önerilen denetimler önceki sistemin bütünüyle yerine geçmiyor. Washington, güvenlik kaygılarının yüksek olduğu Orta Doğu dâhil yurt dışındaki veri merkezlerinde kullanılan Amerikan çiplerini izleme göreviyle hâlâ karşı karşıya.
Yetkililer, yönlendirme yapıldığına ilişkin kanıt ortaya çıkarsa yeni ülkelerin listeye eklenebileceğini dışlamadı. ABD'nin uyarı işaretleri taşıyan işlemleri daha sıkı incelemesi; işletmelerin alıcıları ve kullanım amaçlarını araştırmasını, şüpheli faaliyetleri bildirmesini istemesi bekleniyor.
Güneydoğu Asya hükümetlerinin kara listeye alınmamak veya Amerikan teknolojisine erişimi kaybetmemek için ihracat denetimi yasalarını ve uyum süreçlerini güçlendirmesi gerekebilir. Şirketler için müşterileri denetlemek ve sevkiyatları belgelemek, iş yapmanın daha büyük bir parçası hâline gelebilir.
Nvidia ve Bölge Şirketleri Maliyetleri Tartıyor
Yapay zekâ çiplerinin önde gelen üreticisi Nvidia, önerilen kısıtlamalar hakkında doğrudan yorum yapmadı. Şirketin Üst Yöneticisi Jensen Huang, yönlendirmenin yaygın olduğu iddiasına daha önce karşı çıkmıştı.
Huang, şunları söyledi:
hiçbir kanıt yok
Huang'ın açıklaması, yapay zekâ çiplerinin yaygın biçimde başka yerlere yönlendirildiği iddiasıyla ilgiliydi. Aşırı kısıtlamaların Çin'i alternatifler geliştirmeye yöneltebileceği ve Amerikan şirketlerinin pazardaki liderliğini zayıflatabileceği uyarısında da bulundu.
Bu kaygı, Washington'ın güvenlik hedefinin yanında yer alıyor. Erişimi kısıtlamak Çinli şirketlerin Amerikan işlemcilerine ulaşmasını zorlaştırabilir; aynı zamanda yerli alternatiflere yatırım yapmaları için daha güçlü bir neden yaratabilir.
Bölge hükümetleri ve işletmeleri yatırım planlarını uyum yükümlülükleriyle dengelemek zorunda. Veri merkezlerinin bilgi işlem hizmetleri sunabilmek için işlemcilere, yarı iletken üreticilerinin ise ekipman ve bileşenler için öngörülebilir güzergâhlara ihtiyacı var.
Ek onaylar ve denetimler maliyetleri artırabilir veya takvimleri karmaşıklaştırabilir. Açık kurallar, özellikle önerilen geçiş döneminde yatırımcıların hangi müşterilere hizmet verebileceklerini ve hangi sevkiyatların yapılabileceğini anlamasına yardımcı olur.
Tedarik Zincirlerinde Fırsat ve Aksama Riski
Güneydoğu Asya'nın genişleyen yarı iletken sektörü, şirketlerin Çin dışına çeşitlenmesiyle yatırım, istihdam ve teknolojik gelişim fırsatları sunuyor. Aynı büyüme, bölgeyi Amerikan ihracat denetimlerinin daha fazla odağına taşıyor.
Daha sıkı denetimler tedarik zincirlerini aksatabilir, uyum maliyetlerini artırabilir ve sınır ötesinde yürütülen araştırma ve geliştirme çalışmalarını zorlaştırabilir. Birden fazla ülkede faaliyet gösteren bir işletmenin üretim ihtiyaçlarını, müşterilerin erişimini ve hükümet onaylarını aynı anda koordine etmesi gerekebilir.
Unisem, Jotana ve MySETEC dâhil Malezya ve Tayland'da test, paketleme ve lojistik faaliyetlerinde yer alan şirketler, bölgenin yeniden dağıtım merkezi olarak büyümesinden yararlanabilecek konumda. Ancak bu şirketlerin geleceği, değişen düzenlemelere, jeopolitik dalgalanmalara ve kapasitenin talepten hızlı artması riskine de bağlı.
Bu nedenle yatırımcılar ve sektör planlamacıları, fabrika kapasitesi veya veri merkezi genişlemesinin yanı sıra lojistiği, altyapıyı ve uyum uzmanlığını da hesaba katmak zorunda. Ürünleri güvenilir biçimde sevk etme ve nereye gittiklerini denetleme becerisi, ticari planlamayla giderek daha yakından bağlantılı hâle geliyor.
Çin, yerli çip alternatiflerine büyük yatırımlar yaparken gelişmiş işlem gücü edinmenin başka yollarını da arıyor. Amerikan işlemcilerine erişimin kısıtlanması Çinli şirketler için kısa vadeli güçlükler yaratıyor; aynı zamanda daha bağımsız bir yarı iletken sektörü kurma teşvikini artırıyor.
ABD bir denge kurmaya çalışıyor: Amerikan şirketlerinin uluslararası konumuna zarar vermekten kaçınırken teknolojik üstünlüğünü korumak ve müttefiklerini desteklemek. Malezya ve Tayland ise güvenlik ve ticaret yükümlülüklerini yerine getirirken ekonomik büyüme hedefliyor.
Öneri, Amerikan ve Çin teknoloji tedarik zincirlerinin daha geniş çaplı ayrışmasının bir parçası. Güneydoğu Asya açısından somut değişiklik; çipleri kimin satın aldığına, sunucuların nereye kurulduğuna ve işlem gücünü kimin kullanabildiğine yönelik denetimin artması. Bu denetimleri yatırım ve üretimle birlikte yönetebilen işletmeler, kurallar geliştikçe değişime daha iyi karşılık verebilecek.
Öne Çıkanlar
- 5 Temmuz 2025 itibarıyla ABD, Malezya ve Tayland'a gelişmiş yapay zekâ çipi ihracatına kısıtlama getirmeye hazırlanıyordu. Taslak hâlâ değişebilir.
- Öneri, Trump yönetimi Biden yönetiminin Yapay Zekâ Yayılım Kuralı'nı iptal etmeye yönelirken Çin'e olası yönlendirmeleri hedef alıyor.
- Malezya, 2024'te yaklaşık 37 milyar dolarlık yarı iletken ihraç etti. Bunların üçte birinden fazlası Çin ve Hong Kong'a gitti.
- Tayland, 2023'te Çin'e 800 milyon dolardan fazla entegre devre ihraç etti.
- Çinli şirketler, Malezya'da modelleri eğitip sonuçları Çin'e götürmek dâhil, yurt dışındaki sunucular aracılığıyla erişim sağlamaya çalıştı.
- Taslakta bazı Amerikan ve müttefik ülke şirketlerinin lisans almadan sevkiyatları sürdürmesine yönelik geçici izinler ve üretim tedarik zincirlerini korumayı amaçlayan istisnalar bulunuyor.
- Malezya sevkiyat denetimini sıkılaştırma sözü verdi; Taylandlı işletmeler ise müşteri siparişleri ve nihai kullanıcılar üzerindeki kontrolleri artırıyor.
- Uzaktan bilgi işlem erişiminin denetimlerden nasıl etkileneceği dâhil olmak üzere nihai uygulama ayrıntıları henüz belirlenmedi.
- Değişiklikler, Güneydoğu Asya'nın yatırım olanaklarını ihracat kurallarına uyum ve daha geniş ABD-Çin teknoloji rekabetiyle daha yakından ilişkilendiriyor.






