Taş Aletlerle Yapılan Bir Kano, Tayvan'dan Japonya'ya 30 Bin Yıl Önceki Yolculuğu Nasıl Yeniden Canlandırdı?

10 dakikalık okuma
Paleolithic Humans Deliberately Crossed Ocean to Japanese Islands ...

Beş Kürekçi, 225 Kilometre ve Güçlü Bir Okyanus Akıntısı

Temmuz 2019'da, Paleolitik taş aletlerin replikalarıyla yapılmış ahşap bir kanoya binen deneyimli beş kürekçi Tayvan'ın doğu kıyısından yola çıktı. Varış noktaları, planladıkları rota üzerinde 225 kilometre uzaktaki Japonya'nın en batıdaki Ryukyu adası Yonaguni'ydi. Onlarla kara arasındaysa dünyanın en güçlü okyanus akıntılarından biri olan Kuroşiyo bulunuyordu.

İçindekiler
  1. Beş Kürekçi, 225 Kilometre ve Güçlü Bir Okyanus Akıntısı
  2. Adalar İlk Gelenler Hakkında Ne Gösteriyor?
  3. Sallardan Sedir Kanoya
  4. Denizde 45 Saatten Fazla
  5. 30 Bin Yıl Öncesinin Okyanusunu Yeniden Canlandırmak
  6. Başarısız Sallar Neden Önemli?
  7. Harita ve GPS Olmadan Karayı Bulmak
  8. Dönüş Neden Daha Zor Olabilirdi?
  9. Bu Yolculuk İlk Denizciliğe Bakışımızı Nasıl Değiştiriyor?
  10. Öne Çıkanlar

Dört erkek ve bir kadından oluşan ekip, Sugime adlı kanoda 45 saatten uzun süre kürek çekti. Harita, pusula ya da GPS kullanmadan güneş, yıldızlar ve okyanus dalgalarından yararlanarak yol aldılar. Güvenlik için yanlarında iki refakat teknesi vardı; kürekçiler ise yaklaşık 30 bin yıl önce insanların kullanabileceği yöntemleri yansıtması amaçlanan tekniklere başvurdu.

Başarılı varışları, arkeologların ve antropologların onlarca yıldır yanıt aradığı bir soruyu gündeme taşıdı: Taş aletleri olan, metali ve haritası bulunmayan insanlar Paleolitik dönemde, yani Eski Taş Çağı'nda Tayvan'dan Ryukyu Adaları'na denizi nasıl aşabilmişti?

Tokyo Üniversitesi'nden Profesör Yousuke Kaifu'nun liderliğindeki araştırma ekibi, bu yolculuğu incelemek için tekne yapımını, deneysel seferleri ve bilgisayar simülasyonlarını bir araya getirdi. Çalışmaları, zorlu bir yolculuğun pratik tekne yapımı, dayanıklılık, ekip çalışması ve bilinçli bir yön bulma çabasının birleşimiyle mümkün olabileceğine işaret ediyor.

Deney, yalnızca denize açılıp akıntıya kapılmanın adalara ulaşmak için neden güvenilir bir yöntem olmadığını da açıklamaya yardımcı oluyor. Modern kürekçilerin aşmakta zorlandığı aynı akıntı, sürüklenen cisimleri Ryukyu Adaları'ndan uzaklaştırma eğiliminde. İlk yerleşimcilerin, bugün araştırmacıların yapabildiği gibi haritasını çıkaramasalar da gözlemleyebildikleri bir okyanusta yol almaları gerekiyordu.

Reklam

Adalar İlk Gelenler Hakkında Ne Gösteriyor?

Ryukyu Adaları, Japonya'nın güneyindeki Kyushu ile Tayvan arasında 1.200 kilometreden fazla uzanıyor. Ada zincirinde ortaya çıkarılan arkeolojik buluntular arasında insan kalıntıları, taş aletler, deniz kabuğundan boncuklar ve dünyanın en eski balık oltaları yer alıyor. Bu buluntular yaklaşık 35 bin ila 27 bin 500 yıl öncesine tarihleniyor.

Kanıtlar, Homo sapiens'in adalara Geç Paleolitik dönemde iki yönden ulaştığına işaret ediyor: Kyushu'dan güneye ve Tayvan'dan kuzeye. Güney rotası, özellikle zorlu bir açık deniz geçişini içeriyordu.

Tayvan ile Yonaguni arasındaki boğaz 100 kilometreden geniş. Kuroşiyo bu bölgede saniyede 1 ila 2 metre hızla akıyor; bu da içindekiler kürek çekiyor olsa bile yavaş bir tekneyi rotasından saptırmaya yetecek kadar güçlü.

Görüş mesafesi de ayrı bir sorun. Adalar alçak ve karşı kıyıdan çoğu zaman görülemiyor. Kuzey Tayvan'ın yüksek dağlarından bakıldığında ufkun üzerinde belirebilse de Yonaguni, Tayvan kıyılarından görünmüyor.

Eski bir mürettebat için bu, geçişin büyük bölümünü varış noktasını göremeden geçirmek anlamına geliyordu. Arkeolojik bulgular insanların adalarda yaşadığını gösteriyor, ancak ahşap tekneler binlerce yıl boyunca nadiren korunabiliyor. Bu nedenle araştırmacılar, bu yolculukların nasıl gerçekleşmiş olabileceğini incelemek için yeniden yapım ve testlere yöneldi.

Sallardan Sedir Kanoya

Kaifu'nun projesi 2013'te başladı. Yaklaşımında, Norveçli kâşif Thor Heyerdahl'ın eski göçlere ilişkin düşünceleri sınamak için 1947'de balsa ağacından bir salla Pasifik'i geçtiği Kon-Tiki seferinden esinlenildi. Kaifu'nun ekibi ayrıca onlarca yıllık arkeolojik araştırmalardan ve modern bilimsel araçlardan yararlanabildi.

Araştırmacılar başlangıçta saz demetlerinden ve bambudan salları denedi. Her iki malzeme de bölgedeki bitkiler arasında bulunduğu için makul seçeneklerdi. Ancak suda bu araçların geçiş için fazla yavaş ve dayanıksız olduğu görüldü. Akıntıya karşı ilerleyemediler ya da açık denizde parçalandılar.

Reklam

Başarısız denemeler ekibi, bir ağaç gövdesinin içi oyularak yapılan tekne türü olan kütük kanoyu denemeye yöneltti. Japonya'daki Paleolitik dönem alanlarında bulunan aletler örnek alınarak hazırlanan taş balta ve keser replikalarını kullanan ekip, yaklaşık bir metre kalınlığında bir Japon sediri kesti.

Ustalar daha sonra gövdenin içini oyarak ve biçim vererek 7,5 metre uzunluğundaki Sugime kanosunu yaptı. Denizde yol alabilecek bir tekne ortaya çıkarmak için taş aletlerle binlerce kez vurmak ve ağaca özenle şekil vermek gerekti.

Kano, daha geç Jōmon dönemine ait kütük kanolarda görülen teknikleri yansıtan biçimde ateş ve taşlarla cilalandı. Yapım süreci de deneyin bir parçasıydı: Başarılı bir geçiş için hem sınanan aletlerle yapılabilecek hem de denize dayanabilecek bir tekne gerekiyordu.

Denizde 45 Saatten Fazla

Sugime'nin Temmuz 2019'daki seferi, yeniden yapılan kanoyu projenin anlamaya çalıştığı koşullara soktu. Beş kürekçinin deneyimi vardı, ancak yine de uzun süre efor sarf etmek, görüşün belirsizliğiyle baş etmek ve rotayı sık sık değiştirmeyi gerektiren bir akıntıyla mücadele etmek zorundaydılar.

Ekip rotasını korumaya çalışırken Kuroşiyo kanoyu hırpaladı. Kürek çekmeye devam ederken tekneye dolan suyu boşaltmaları gerekiyordu. Yorgunluk, dinlenmek için sırayla mola vermelerini zorunlu kıldı ve bu molalarda kano sürüklendi.

Bulutlar zaman zaman yıldızları örttü. Böyle durumlarda okyanus dalgalarının hareketi ve güneşin konumu, ekibin elindeki son yön bulma ipuçlarıydı. Uzun süreler boyunca Yonaguni'yi göremediler.

45 saatten uzun süren yolculuğun ardından Sugime adaya ulaştı. Sefer, gerekli güce, beceriye ve yön bulma bilgisine sahip kürekçiler kullandığında Paleolitik teknolojiyle yapılmış bir kanonun bu geçişi tamamlayabileceğini gösterdi.

Projenin başlıca aşamaları birkaç yıla yayıldı:

  • 2013: Kaifu'nun projesi başladı; saz ve bambu salları denedikten sonra kütük kanoya yöneldi.
  • Temmuz 2019: Beş kürekçi, 225 kilometrelik ve 45 saatten uzun süren bir yolculukla Sugime'yi Tayvan'ın doğusundan Yonaguni'ye götürdü.
  • 30 Haziran 2025'e kadar: Başarılı geçiş ve bilgisayar simülasyonları, bilinçli yön bulma ve dikkatli hazırlığa dayanan açıklamayı birlikte destekledi.
Reklam

30 Bin Yıl Öncesinin Okyanusunu Yeniden Canlandırmak

2019'daki sefer günümüz sularında gerçekleşti. Araştırmacılar geçişi Paleolitik dönem koşullarında incelemek için deniz seviyesi, akıntı hızı ve iklimdeki değişiklikleri hesaba katarak bir süper bilgisayarda yüzlerce sanal yolculuğu simüle etti.

Simülasyonlar, son buzul döneminde Kuroşiyo'nun bugünkünden yüzde 10 ila 20 daha hızlı olduğunu gösterdi. Dolayısıyla eski yolcular, Sugime ekibininkinden daha güçlü bir akıntıyla karşılaşmış olabilir.

Modeller, adalara ulaşma şansını artıran bir strateji de ortaya koydu: Doğrudan varış noktasına yönelmek yerine kuzey Tayvan'dan yola çıkıp akıntıya karşı hafif bir açıyla kürek çekmek.

Bir teknenin su içindeki yönü ile denizde izlediği gerçek rota, akıntının tekneyi yana doğru itmesi nedeniyle farklı olabilir. Bu itişe karşı açıyla ilerlemek, suyun hareketini dengelemeye yardımcı olur. Paleolitik dönemde kürek çekenlerin böyle bir yön seçebilmesi için çevreyi dikkatle gözlemlemesi ve plan yapması gerekirdi.

Fiziksel okyanusbilimci ve çalışmanın ortak yazarı Yu-Lin Chang, simülasyonların beklentilerini nasıl değiştirdiğini şöyle anlattı:

Kuroşiyo Akıntısı'nda yol almanın genellikle tehlikeli olduğu düşünülür. Akıntıya kapılırsanız amaçsızca sürüklenebileceğinizi sanıyordum. Ancak simülasyonlarımızın sonuçları hayal ettiğimin çok ötesine geçti. Bu çalışmanın 30 bin yıl önce okyanus yolculuklarının nasıl gerçekleşmiş olabileceğini aydınlatmaya yardımcı olmasından memnunum.

Bilgisayar sonuçları ve gerçek deniz geçişi aynı açıklamayı destekliyor: Kürekçiler yola çıkacakları bölgeyi ve yönlerini dikkatle seçtiklerinde, daha güçlü bir akıntıda bile bu yolculuğu tamamlayabiliyordu.

Başarısız Sallar Neden Önemli?

Saz ve bambu denemeleri, bu rota için kullanılabilecek pratik seçenekleri daraltmaya yardımcı oldu. Yüzen bir platform oluşturmak için bir araya getirilebilen malzemeler, Kuroşiyo'yu aşacak kadar hızlı ya da dayanıklı bir tekne ortaya çıkarmaya yetmeyebiliyordu.

Denemelerdeki sallar, akıntı çok güçlü ve salları kullanmanın verimi çok düşük olduğu için zorlandı. Kütük kano ise yolculuğu tamamlamak için gereken daha yüksek hızı ve dayanıklılığı sağladı.

Reklam

Sallar başka bölgelerdeki insanlar tarafından kullanılmış olabilir, ancak bu proje onları Tayvan-Yonaguni geçişi için yetersiz buldu. Başarılı kano, göç sorununu bir başka soruyla ilişkilendirdi: İnsanlar ellerindeki aletlerle uygun bir tekne yapabilir miydi?

Japonya ve Avustralya'da bulunan, kenarları taşlanarak keskinleştirilmiş taş baltalar, kütük kano yapımını mümkün kılacak teknolojinin bu dönemde Batı Pasifik'te yaygın olduğuna işaret ediyor. Taşlanarak keskinleştirilmiş kenarları bulunan bu aletler, ustalara büyük ahşap parçalarını işleme olanağı sağlıyordu.

Paleolitik döneme ait tekneler günümüze ulaşmadığı için ilk yolcuların kullandığı teknenin tam olarak nasıl olduğu bilinmiyor. Sugime, taş aletlerin bir ağacı yolculuğu yapabilecek bir tekneye dönüştürmek için nasıl kullanılabileceğine dair sınanmış bir örnek sunuyor.

Deney, insanların sahip olması gereken nitelikleri de ortaya koydu. Cinsiyetlerinden bağımsız olarak, ekipteki herkesin iyi bir kürekçi olması gerekiyordu. Uzun bir geçiş sırasında yönün, eforun, dinlenme molalarının ve teknenin içine dolan suyun yönetilmesi gerektiğinden etkili liderlik de önemliydi.

Harita ve GPS Olmadan Karayı Bulmak

Ekip yön bulmak için doğadaki işaretleri okuyordu. Güneş ve yıldızlar yön gösteriyor, okyanus dalgaları ek ipuçları sağlıyor, kuşların davranışları da ilk denizcilerin yollarını nasıl bulabildiğini anlamaya yönelik çevresel bilgi birikiminin parçasını oluşturuyordu.

Yonaguni'nin kuzey Tayvan'daki yüksek dağlardan görülebilmesi, eski yolcuların yola çıkmadan önce yüksek bir noktadan varış yerini gözlemlemiş olabileceği ihtimalini doğuruyor. Denize açıldıktan sonra ise kara ufkun altına inip görünmez olduğunda uzun süre rotalarını korumaları gerekirdi.

Araştırmacılar ayrıca tesadüfen adalara ulaşma ihtimalini sınamak için Tayvan'dan uydu takibi yapan 138 şamandıra bıraktı. Bunlardan yalnızca dördü Ryukyu Adaları'na 20 kilometre kadar yaklaştı; bu yaklaşmaların nedeni fırtınalardı.

Bu sonuç, aktif biçimde kürek çekmenin önemini açıklamaya yardımcı oluyor. Kuroşiyo'yla sürüklenmek, cisimleri genellikle adalardan uzaklaştırıyor. Adalara ulaşmak isteyen bir ekibin, tekneyi akıntının götürmesine güvenmek yerine bir rota seçip bunu koruması gerekiyordu.

Reklam

Kaifu, ilk yolcuları ortak bir amaç doğrultusunda başarıya ulaşan becerikli insanlar olarak tanımladı:

Bu öncü kadın ve erkeklerin tümü, deneyimli kürekçiler olmalı; etkili stratejiler geliştirmiş ve bilinmeyeni keşfetme konusunda güçlü bir irade ortaya koymuş olmalı.

Yön bulma sorunu, projenin farklı bulgularını bir araya getiriyor. Denize elverişli bir tekne, uygun bir kalkış noktası ve aralıksız kürek çekmek önemliydi; çünkü su ekibi adadan uzaklaştırırken ada görüş alanının dışında kalabiliyordu.

Dönüş Neden Daha Zor Olabilirdi?

Başarılı geçiş, Tayvan'dan Yonaguni'ye yapılan yolculuğu kapsıyordu. Araştırmacılar, dönüş yolculuğunun Paleolitik dönemin insanları için çok daha zor, hatta imkânsız olabileceğini düşünüyor.

Haritalar veya Kuroşiyo'nun akış biçimleri hakkında bilgi olmadan ilk denizciler eve dönüş rotası planlamakta zorlanırdı. Bu nedenle göç muhtemelen tek yönlü bir yolculuktu; yerleşimciler yurtlarını kalıcı olarak terk ediyordu.

Bu deneyim, çevresel ipuçlarından yararlanarak Pasifik'in uçsuz bucaksız bölgelerini aşan Polinezya seferleri de dahil olmak üzere diğer eski denizcilik geleneklerini akla getiriyor. Ryukyu geçişi, deniz yoluyla göçün bilinen en eski ve en zorlu örnekleri arasında yer alıyor.

Kanodaki insanlar için zorluk, tehlikeli bir geçişten sağ çıkmaktan ibaret değildi. Başarıyla varmak, geri dönmenin pratik olarak mümkün olmadığı bir yerde yeni bir yaşama başlamak anlamına gelebilirdi.

Bu Yolculuk İlk Denizciliğe Bakışımızı Nasıl Değiştiriyor?

Sugime'nin geçişi, Paleolitik dönem insanlarını ilkel gösteren tasvirlere meydan okuyor. Kanoyu yapmak teknik beceri ve uzun süreli emek gerektiriyordu. Yonaguni'ye varmak ise planlama, iş birliği, denizi yorumlama becerisi ve risk alma isteği gerektiriyordu.

Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden arkeolog Peter Bellwood, bu geçişi insan göçlerinin geniş tarihi içinde şöyle değerlendirdi:

Bu tür bir adalar arası geçiş, o döneme kadar Homo sapiens tarihindeki en eski ve en uzun yolculuklardan biri olurdu. Yalnızca yaklaşık 50 bin yıl önce doğu Endonezya'dan Avustralya'ya yapılan göç daha uzundu.

Tekne yapabilmek, karmaşık yolculuklar planlayabilmek ve açık denizde yön bulabilmek, Homo sapiens'in dünyaya yayılmasının temel unsurlarıydı. Ryukyu projesi bu becerileri somut bir biçimde ortaya koyuyor: Taş aletlerle sedire şekil verilmesi, beş kürekçinin işi paylaşması ve güçlü bir akıntıda rotasını koruyan bir kano.

Reklam

Deneysel arkeoloji, yalnızca eserlerin yanıtlayamayacağı soruları incelemek için yeniden yapım ve uygulamalı testlerden yararlanıyor. Bu örnekte başarısız sallar da başarılı kano kadar bilgilendiriciydi; bilgisayar simülasyonları ise önerilen yolculuğun geçmişteki okyanus koşullarında nasıl işleyeceğini sınadı.

Kaifu'nun projenin değerine ilişkin açıklaması temel bir zorluğa dayanıyor: Deniz, fiziksel kanıtların büyük bölümünü ortadan kaldırıyor. Yolculuğu yeniden canlandırmak, araştırmacılara ilk yolcuların karşılaştığı zorlukları ve onları adalara ulaştırmış olabilecek becerileri incelemek için başka bir yol sunuyor.

Öne Çıkanlar

  • Ryukyu'da bulunan ve yaklaşık 35 bin ila 27 bin 500 yıl öncesine tarihlenen arkeolojik buluntular, Kyushu ve Tayvan'dan adalara ulaşan insanlar olduğunu gösteriyor.
  • Temmuz 2019'da dört erkek ve bir kadın, 7,5 metrelik Sugime kanosuyla Tayvan'ın doğusundan Yonaguni'ye kürek çekerek 225 kilometrelik yolculuğu 45 saatten uzun sürede tamamladı.
  • Kano, Paleolitik dönem taş aletlerinin replikaları kullanılarak Japon sedirinden yapıldı. Daha önce denenen saz ve bambu salları başarısız oldu.
  • Bilgisayar simülasyonları, eski Kuroşiyo'nun yüzde 10 ila 20 daha hızlı olabileceğini gösteriyor. Ancak kuzey Tayvan'dan yola çıkmak ve akıntıya karşı açıyla ilerlemek başarı şansını artırıyordu.
  • Takip şamandıralarından yalnızca 138'de dördünün Ryukyu Adaları'na 20 kilometre kadar yaklaşması, bilinçli yön bulmaya dayalı açıklamayı destekliyor.
  • Araştırmacılar, eski göçün muhtemelen dönüşü olmayan bir yolculuk olduğunu; bunun yetenekli kürekçiler, ekip çalışması ve dikkatli hazırlık gerektirdiğini düşünüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir