Tarihi Yunnan Köyüne Yaklaşık 20 Bin Kitap Geldi
Yaklaşık 20 bin kitap, köyün dört bir yanına asılan 100'den fazla şiir ve altın rengine boyanmış eski bir tahıl ambarı, Çin'in güneybatısındaki Baiwu'ya yeni bir kültür buluşma alanı kazandırdı. Yunnan eyaletinin Huize ilçesine bağlı Nagu kasabasında mayıs sonlarında açılan Huize Kırsal Kitabevi, edebiyatı rafların ötesine taşıyarak sokaklara, avlulara ve tarlalara ulaştıran bir şiir festivaliyle kapılarını açtı.
İçindekiler
- Tarihi Yunnan Köyüne Yaklaşık 20 Bin Kitap Geldi
- Baiwu'nun Tarihi Proje Açısından Neden Önemli?
- Festival, Şiirleri Gündelik Eşyaların Yanına Taşıdı
- Yeni Bir Yapı, Eski Kerpiç Duvarların İçinde
- Kapanıştan Sonra da Açık Kalan Bir Şiir Bahçesi
- Köylüler Açılışa Katılıyor, Günlük İşleyişe Yön Veriyor
- Daha Fazla Ziyaretçi ve Bakır Mirasına Dayalı Ürünler
- Baiwu, Zincirin Kırsal Alanlara Açılımında Nasıl Bir Yere Sahip?
- Kültür Turizmini Köy Yaşamıyla Bağlantılı Tutmak
- Öne Çıkanlar
Kitabevi, 1996'da Nanjing'de kurulan Librairie Avant-Garde zincirinin Yunnan'daki altıncı şubesi. Açılış, eski binaları korumak, ziyaretçi çekmek, köy sakinlerinin bir araya gelebileceği alanlar oluşturmak ve çocukların kitaplarla ve şiirle daha fazla karşılaşmasını sağlamak gibi çeşitli hedefleri bir araya getiriyor.
2025 Pritzker Mimarlık Ödülü sahibi mimar Liu Jiakun, eski bir tahıl ambarı ile domuz ahırını andıran bir evi kitabevi ve kafeye dönüştüren projeye öncülük etti. Projede köyün geleneksel kerpiç duvarları korunurken bambu kompozitinden yeni bir iç yapı, kitap rafları ve oturma alanları eklendi.
Baiwu'nun uzun bir geçmişi olsa da köy, ciddi yoksullukla da mücadele etti. Yeni kitabevi, köyün antik ulaşım güzergâhları, bakır mirası ve geleneksel evlerinin yanı sıra farklı bir hareketlilik sunuyor. Kitabevinin ve kafenin kapanmasının ardından da sakinler şiir bahçesini kullanabiliyor.
Yerel kültür ve turizm çalışanı He Jian'a göre açılış şimdiden daha fazla turist çekti. Ancak projenin hedefleri ilk ziyaretlerin ötesine uzanıyor: Kitabevinin yalnızca gelip geçenlerin uğradığı bir yer değil, gündelik köy yaşamının parçası olması amaçlanıyor.
Baiwu'nun Tarihi Proje Açısından Neden Önemli?
Baiwu, "beyaz sis" anlamına geliyor. Köy, Yangtze Nehri'nin yukarı kollarından Jinsha Nehri'nin doğu kıyısında yer alıyor. 2.000 yılı aşkın süre önce önemli bir askerî ve ticari güzergâh üzerinde kurye istasyonu olarak hizmet veriyordu.
Ming ve Qing hanedanları döneminde bakır madenciliği ve taşımacılık, Baiwu'yu başkente uzanan güzergâhın önemli bir merkezi hâline getirdi. Köy, "başkente uzanan uzun ikmal yolunun ilk durağı" olarak anılmaya başladı. Bu tarih, daha sonra kitabevinin en dikkat çekici mimari tercihlerinden birine, altın rengi dış cephesine ilham verdi.
Baiwu'da lonca binaları, tapınaklar, köprüler ve surların da aralarında bulunduğu 24 tarihî eser bulunuyor. Gri kiremitli çatıları ve kerpiç duvarlarıyla 2.000'den fazla geleneksel konut, kitabevinin bugün faaliyet gösterdiği fiziksel çevreyi koruyor.
Köy, 2005'te ulusal tarihî ve kültürel köy statüsü aldı. Ancak bu tanınma, ciddi ekonomik sıkıntılarla birlikte varlığını sürdürdü. Librairie Avant-Garde'ın projesi, ayakta kalan mirası yeni kültürel faaliyetlerle buluşturmayı; Baiwu'ya geçmişteki bakır madenciliği, taşımacılık ve döküm faaliyetlerinin ötesinde bir rol kazandırmayı amaçlıyor.
Açılışın arka planındaki önemli tarihler, zincirin büyümesinin köyün uzun tarihiyle nasıl kesiştiğini gösteriyor:
- 2.000 yılı aşkın süre önce: Baiwu, askerî ve ticari güzergâh üzerinde kurye istasyonu olarak hizmet verdi.
- Ming ve Qing hanedanları döneminde: Bakır madenciliği ve taşımacılık, köyün bölgesel bir merkez olmasına katkı sağladı.
- 1996: Librairie Avant-Garde, Nanjing'de kuruldu.
- 2005: Baiwu, ulusal tarihî ve kültürel köy ilan edildi.
- 2025: Liu Jiakun, Pritzker Mimarlık Ödülü'nü aldı.
- Mayıs 2025 sonu: Huize Kırsal Kitabevi, Librairie Avant-Garde Şiir Festivali ile açıldı.
Festival, Şiirleri Gündelik Eşyaların Yanına Taşıdı
Kunming'den şair ve kitapçı işletmecisi Chen Qinshaofu, açılış festivali için Baiwu'nun dört bir yanına 100'den fazla şiir yerleştiren ekibe liderlik etti. Çinli ve uluslararası şairlerin eserleri kapılarda, duvarlarda ve pencerelerde, ayrıca tarlalarda sergilendi.
Şiirlerin yerleştirildiği noktalar, eserleri çevreleriyle ilişkilendiriyordu. Seamus Heaney'nin The Forge adlı şiiri Demirci Sokağı'nda, Robert Frost'un The Wood-Pile adlı şiiri bir odun yığınının yanında, Jorge Luis Borges'in Un Patio adlı şiiri ise düzenli bir avluda yer aldı.
Hou Ma'nın Snow Falls Quietly ve Dinner Is Getting Ready adlı şiirleri de azınlık yazarlarının eserleriyle birlikte köyde sergilendi. Ziyaretçiler ve köy sakinleri, alışık oldukları alanlarda dolaşırken şiirlerle karşılaşabiliyordu. Böylece köy, açık hava şiir galerisi ve edebiyat hazinesi avı gibi bir deneyime dönüştü.
Chen, amaçlarının insanlara beklenmedik anlarda "şiirle karşılaşma" fırsatı sunmak olduğunu söyledi. Şiirlerin, okurları önce kitabevine girmeye gerek kalmadan gündelik çevreleriyle kurdukları bağlantı üzerinden düşünmeye sevk etmesi hedeflendi.
Librairie Avant-Garde'ın dönüşümlü başkanı Zhang Ruifeng, köyün adının ve zincirin edebiyata verdiği önemin festivale nasıl ilham verdiğini şöyle anlattı:
Baiwu şiirsel bir isim. Şiir, kitabevinin öne çıkan bölümlerinden biri. Biz de 'Neden köyde bir şiir festivali düzenlemeyelim?' diye düşündük.
Festival bu fikri Baiwu'nun dört bir yanına taşıdı. Bir sokak adı, avlu ya da odun yığını bir şiire mekân oldu; uluslararası edebiyat ile yerel sesler aynı köy manzarasında buluştu.
Yeni Bir Yapı, Eski Kerpiç Duvarların İçinde
Liu'nun mimari görevi, Baiwu'nun kırsal geçmişinden kalan binalarda modern bir kitabevi ve kafe oluşturmaktı. Yaklaşımı, köyün mevcut dokusuna saygıyı projenin "manevi gücüne" duyduğu inançla birleştirdi.
Mevcut sıkıştırılmış toprak duvarlar korunup güçlendirildi. Sıkıştırılmış toprak, toprağın bastırılarak sağlam duvarlar oluşturulduğu bir yapı tekniği. Bu duvarların korunması, binaların temel özelliklerinden birini muhafaza etti ve yapının bütünüyle değiştirilmesinin önüne geçti.
İçeriye "Wooden Bamboo" adlı yeni bir yapı yerleştirildi. Malzeme, bambu lifleriyle güçlendirilmiş, yüksek performanslı bir kompozit. Projede ilk kez mimari bir yapıda kullanılırken kitap raflarında ve oturma alanlarında da bu malzemeden yararlanıldı.
Malzeme, tasarımın çevre dostu bir parçası olarak sunuldu. Kullanımı, kitabevini destekleme ve donatma işini mevcut binaları yeni bir amaca uyarlama hedefiyle buluşturdu.
Liu görsel bir zorlukla da karşı karşıyaydı. Kitabevinin Baiwu'ya ait hissettirmesi, aynı zamanda projenin köye getirmeyi umduğu olumlu enerjiyi yansıtacak kadar dikkat çekici olması gerekiyordu. Çözüm, dış duvarları altın rengine boyamaktı.
Bu renk hem köyün bakır madenciliği tarihine hem de Çin'deki "kitaplarda bir altın ev vardır" sözüne gönderme yapıyor. Kitabevinde bu söz, zenginlik fikrini bilgiyle ilişkilendirirken dış cephe de dönüştürülen binalara ayırt edici bir kimlik kazandırıyor.
Dönüşüm projesinden sorumlu mimar Liu Jiakun, doğru tonu seçerken gösterdikleri özeni şöyle anlattı:
Altın rengini kullanmak riskli. Altının farklı tonları farklı bir ruh hâlini yansıtır. Pek çok deneme yaptık ve parlak, zarif bir ton seçtik.
Kapanıştan Sonra da Açık Kalan Bir Şiir Bahçesi
Şiir bahçesi, projeye kitap satışlarının ötesinde kamusal bir rol kazandırıyor. İnsanların gösteriler etrafında toplanabileceği şekilde oturma alanları düzenlenmiş amfitiyatro biçimindeki bahçede şiir dinletileri, müzik etkinlikleri ve diğer topluluk buluşmaları düzenlenebiliyor.
Her oturma yerinde Çinli ya da uluslararası bir şairin bir dizesi bulunuyor. Böylece edebiyat, köy sakinlerinin oturduğu, sohbet ettiği ve gösterileri izlediği alana işleniyor; festivalin yaklaşımı tasarımın kalıcı bir parçası hâline geliyor.
Liu'nun doğayla uyum içinde yaşamaya yönelik ilgisi de bahçede kendini gösteriyor. Mevsimlerle birlikte bahçenin görünümünü değiştirmesi beklenen çiçekler ve duvarları saracak tırmanıcı bitkiler tasarımın parçası. Alanın, açılış günündeki görünümüyle sabit kalmak yerine zaman içinde gelişmesi amaçlanıyor.
Bahçede ayrıca görünümünden ya da buluşma alanı olarak kullanımından ödün vermeden umumi tuvaletlere yer veriliyor. Böylece gündelik bir hizmet de kültür projesinin parçası oluyor.
Kitabevi ve kafe kapandıktan sonra da bahçeye erişim mümkün. Köy sakinleri akşam yemeğinden sonra burada buluşuyor, çocuklar oynuyor ve ziyaretçiler oturma yerlerine işlenmiş dizeleri okuyabiliyor. Köy meydanı işlevi, ticari işletmelerin açık olduğu saatlerin dışında da sürüyor.
Librairie Avant-Garde'ın dönüşümlü başkanı Zhang Ruifeng, bu kullanımı zincirin kırsal alanlardaki amacıyla doğrudan ilişkilendirdi:
Kitabevlerimizi köylüler için kamusal alanlar oluşturmak amacıyla kırsal bölgelere taşıyoruz. Burada bu hedef, yaratıcı tasarım sayesinde gerçekleşti.
Bahçe, projenin hedeflediği kamusal faydayı somutlaştırıyor. Bir köy sakini, ticari alanlar kapalı olsa bile projenin bir bölümünü akşamını geçirmek için kullanabiliyor.
Köylüler Açılışa Katılıyor, Günlük İşleyişe Yön Veriyor
Açılış törenine köylüler ve çevre kentlerden gelen ziyaretçiler katıldı. Canlı müzik, mimarlık üzerine söyleşiler ve şiir dinletilerinin yer aldığı program, binayı, edebî amacını ve çevresindeki topluluğu aynı etkinlikte buluşturdu.
Yerel seslere de yer verildi. Gui Lisha, Baiwu'nun dilini festivalde sunulan Çinli ve uluslararası şiirlerin yanına taşıyarak yerel ağızda bir şiir okudu.
Zhang, köy sakinlerini kitabevini gündelik yaşamlarının bir parçası hâline getirmeye teşvik etti. Özellikle genç köylüler arasında kitaplarla, etkinliklerle ve insanlarla tekrarlanan karşılaşmalar sayesinde kitabevinin etkisinin zamanla artmasını umduğunu söyledi.
Zhang Ruifeng, köye ve çocuklarına ilişkin bu umudunu şöyle dile getirdi:
Kitabevi, kültürel etkinlikler ve ziyaretçiler, özellikle çocuklar olmak üzere köylülerin yaşama bakışını zamanla etkileyecek.
Proje yaklaşımı, köylüleri kitabevinin tasarım ve işletme süreçlerine katmayı ve kamusal alanları erişilebilir tutmayı içeriyor. Bu tercihler, yeni mekânı yerel yaşamın içine yerleştirirken ziyaretçilere de kapılarını açmayı amaçlıyor.
Şiir bahçesi bu hedefe gündelik bir ortam sunuyor. Açılış töreni özel bir etkinlikte insanları bir araya getirdi; bahçedeki akşamlar ise festival ya da resmî bir gösteri olmasa da köy sakinlerine yeniden gelebilecekleri bir yer sağlıyor.
Daha Fazla Ziyaretçi ve Bakır Mirasına Dayalı Ürünler
Yerel kültür ve turizm çalışanı He Jian, kitabevinin açılmasından bu yana fotoğraf çekmek, kitap okumak ve kültürel ürünler satın almak için Baiwu'ya gelen turist sayısında belirgin bir artış gözlemledi.
Dükkânda magnet, kartpostal, çanta ve bakır ürünler satılıyor. Ürünlerin çoğu özellikle Baiwu için tasarlandı ve ziyaretçilerin satın aldıklarını görmeye geldikleri yerle ilişkilendiriyor. Bakır ürünler, bir dönem köyün kimliğini belirleyen sanayiye ve taşımacılık tarihine doğrudan gönderme yapıyor.
Kitabevi böylece okuma, rafları inceleme, hediyelik eşya satın alma, tarihî çevreyi gezme ve kültürel etkinliklere katılma gibi çeşitli faaliyetleri bir araya getiriyor. Mimari tasarım ve festival, ziyaretçilere tek bir alışverişten daha uzun süre Baiwu'da kalmaları için neden sunuyor.
Ziyaretçi sayıları, satış rakamları ya da hane gelirindeki ölçülmüş değişimler paylaşılmadı. İlk ekonomik değerlendirme, gözlemlenen ziyaretçi artışına ve yeni perakende faaliyetlerine dayanıyor. Kamusal bahçe ise köy sakinlerinin projeyi nasıl kullandığına dair daha doğrudan bir örnek sunuyor.
Yoksulluk geçmişi olan bir köy için amaç, kimliğini geride bırakmadan yeni fırsatlar yaratmak. Bakır, geleneksel binalar, yerel dil ve köy buluşma alanlarıyla kurulan bağlar, kitabevinin tasarım ve programının tümüne yansıyor.
Baiwu, Zincirin Kırsal Alanlara Açılımında Nasıl Bir Yere Sahip?
Librairie Avant-Garde, Çin'in dört bir yanındaki tarihî kasaba ve köylerde, tarihî ve doğal değerlerine göre yer seçerek şubeler açtı. Projelerinde tahıl ambarı, akademi ve silolar gibi yapıları dönüştürerek geçmişte başka ihtiyaçlara hizmet eden binalara yeni bir kültürel işlev kazandırıyor.
Baiwu şubesi bu modeli izlerken yerel tarihe özgü bir yaklaşım da sunuyor. Yunnan'daki Shaxi şubesinde panoramik manzaralı bir "Şiir Kulesi" bulunuyor. Weishan Chongzheng Akademisi Kitabevi ise 500 yıllık bir akademiyi modern kitap galerileri ve açık hava tiyatrosuyla birleştiriyor.
Zincir, kırsal kitabevlerini "manevi tahıl ambarları" olarak tanımlıyor. Bu ifade, bir zamanlar temel ihtiyaçları depolamak için kullanılan binaları; okumayı, kültürel katılımı ve topluluk yaşamını desteklemesi amaçlanan mekânlarla ilişkilendiriyor.
Sanatçılar, mimarlar ve kültür girişimcileri yeni topluluk faaliyetleri oluşturmak üzere kırsal bölgelere taşınıyor. Bazen devlet politikalarının da teşvik ettiği bu hareket, gençlerin kentlere göç etmesiyle onlarca yıldır kırsal nüfusun azalmasına ve geleneksel köy yaşamının gerilemesine bir yanıt niteliği taşıyor.
Librairie Avant-Garde'ın modeli, mimari yeniden kullanımı kültürel programlarla bir araya getiriyor. Açıklanan amaç perakendeciliğin ötesine uzanıyor: Yerel mirası korumak, topluluk bağlarını güçlendirmek ve kırsalda yaşayanlar için yeni olanaklar yaratmak.
Zincir uluslararası ilgi de gördü. Nanjing'deki ilk şubesi CNN tarafından dünyanın en güzel kitabevlerinden biri seçildi; kırsal şubeleri de uluslararası mimarlık ve tasarım yayınlarında yer aldı. Edebiyat ve topluluk için "manevi yuvalar" oluşturma hedefi, Çin'de ve başka yerlerde benzer girişimlere ilham verdi.
Kültür Turizmini Köy Yaşamıyla Bağlantılı Tutmak
Anhui eyaletindeki Bishan, köylerdeki kültürel yatırımlara eşlik edebilecek sorunlara örnek oluşturuyor. Sanatçıların, turistlerin ve paranın bölgeye gelişi; emlak fiyatlarının yükselmesine, soylulaştırmaya ve kalkınmanın köylülere mi yoksa dışarıdan gelen ziyaretçilere mi hizmet etmesi gerektiğine ilişkin gerilimlere yol açabiliyor.
“Soylulaştırma”, yatırım ve yeni gelenlerin bir bölgeyi pahalılaştırdığı, orada yaşama ya da çalışma imkânını kimlerin karşılayabildiğini değiştirdiği süreçleri anlatıyor. Kırsal kültür projelerinde köyün, orada yaşayanların hayatından giderek uzaklaşan, özenle parlatılmış bir turistik cazibe merkezine dönüşmesi de endişe yaratıyor.
Bazı eleştirmenler bu tür bir gelişimin, yaşayan toplulukları ayakta tutmak yerine steril turistik destinasyonlar yaratma riski taşıdığını savunuyor. Baiwu projesi, yerel geleneklere saygı, sakinlerin katılımı ve kamusal erişim yoluyla bu kaygıları gidermeyi; şiir ve edebiyatla yalnızca ticari turizmin ötesinde bir amaç sunmayı hedefliyor.
Tarihî yapıların korunması, bambu kompoziti, kültürel etkinlikler ve ortak açık alanın bir araya gelmesi de projeyi, esas olarak binaları yıkıp yenilerini yapmaya ya da ziyaretçi çekmeye dayalı girişimlerden ayırıyor. Projenin amacı, kültürel kimliği ve topluluk kullanımını ekonomik faaliyetle bağlantılı tutmak.
Liu Jiakun, mimarlığın toplumsal rolüne ilişkin görüşünü bir binanın görünümünün ötesine uzanan şu sözlerle dile getirdi:
Mimarlık insan davranışlarını şekillendirebilir ve bir atmosfer yaratabilir; huzur ve şiirsellik duygusu sağlayabilir, empatiyi ve iyiliği uyandırabilir, insanları ortak sevinç ve kederlerde buluşturan bir topluluk hissini güçlendirebilir.
Baiwu'da bu hedef somut mekânlara ve faaliyetlere yansıdı: Yeni kitap raflarını çevreleyen güçlendirilmiş kerpiç duvarlar, gündelik alanlara yerleştirilen şiirler, açılışta duyulan yerel ağız ve kafe kapandıktan sonra da kullanılabilen bir bahçe. Bunlar birlikte kitabevini hem ziyaretçi ekonomisinin hem de köyün gündelik yaşamının parçası hâline getiriyor.
Öne Çıkanlar
- Huize Kırsal Kitabevi, mayıs 2025 sonlarında yaklaşık 20 bin kitapla Baiwu'da açıldı ve Librairie Avant-Garde'ın Yunnan'daki altıncı şubesi oldu.
- Chen Qinshaofu, köyün dört bir yanında Çinli ve uluslararası şairlerin 100'den fazla şiirini sergileyen festival ekibine liderlik etti.
- 2025 Pritzker Mimarlık Ödülü sahibi Liu Jiakun, eski bir tahıl ambarı ile domuz ahırını andıran bir evi kitabevi ve kafeye dönüştürdü.
- Tasarımda sıkıştırılmış toprak duvarlar korundu, bambu kompoziti kullanıldı ve Baiwu'nun bakır tarihine gönderme yapan altın renkli bir dış cephe tercih edildi.
- Şiir bahçesi, dükkân ve kafe kapandıktan sonra da açık kalarak köy sakinlerine buluşma, çocuklara da oyun alanı sağlıyor.
- Yerel turizm çalışanı He Jian, ziyaretçi sayısında artış gözlemledi. Dükkânda köyün mirasını yansıtan bakır ürünler de satılıyor.
- Proje, kültür turizmini topluluk kullanımına bağlarken artan maliyetler ve köylerin turistik destinasyonlara dönüşmesiyle ilgili daha geniş kaygıları da gündeme getiriyor.






