Kentlerdeki hanehalkları kırsal kesimdekilerden yaklaşık yüzde 46 daha fazla harcıyor
Ulusal İstatistik Bürosu (NSB) verilerine göre Butan'daki kent hanehalkları ayda ortalama 67.616 Nu harcarken kırsal kesimdekiler 46.331 Nu harcıyor. Yaklaşık yüzde 46'lık fark, harcamaların, konut koşullarının ve hizmetlere erişimin ülke genelinde nasıl değiştiğini ortaya koyan 2025 Hanehalkı Tüketim ve Harcama Araştırması'nın (HCES) temel bulguları arasında yer alıyor.
İçindekiler
- Kentlerdeki hanehalkları kırsal kesimdekilerden yaklaşık yüzde 46 daha fazla harcıyor
- Thimphu ve Trashiyangtse iki uçta yer alıyor
- Hane büyüklüğü harcama farkını artırıyor
- En yoksul hanelerin bütçesinde gıdanın payı daha büyük
- Konut, kentte kiracıları kırsalda ev sahiplerini öne çıkarıyor
- Elektriğe erişim yaygın, dijital harcamalar farklı
- Ulaşım, eğitim ve sağlık farklı öncelikleri gösteriyor
- Kültür ve manevi yolculuklar aile bütçelerindeki yerini koruyor
- Veriler ekonomik kararlara nasıl yön verecek?
- Öne Çıkan Noktalar
26 Haziran 2025'e kadar yayımlanan bulgular, ülke genelinde ortalama aylık hanehalkı harcamasını 54.387 Nu olarak ortaya koyuyor. Harcamalar kişi başına hesaplandığında fark daha da açılıyor: Kentlerde yaşayanlar ayda 22.168 Nu, kırsal kesimde yaşayanlar ise 14.550 Nu harcıyor.
Butan'da bu türde yapılan ilk araştırma, 20 dzongkhagın (ilçenin) tamamındaki 5.883 haneden alınan yanıtları temel alıyor. Sonuçlar 159.808 haneyi ve 592.598 kişilik nüfusu temsil ederek politika yapıcılara ailelerin kaynaklarını nasıl dağıttığına ilişkin ayrıntılı bir tablo sunuyor.
Araştırmada hanehalkı tüketimini karşılaştırılabilir kategorilere ayıran uluslararası COICOP 2018 çerçevesi kullanılıyor. Bu kategoriler gıda, konut, ulaşım ve diğer ihtiyaçlara yönelik harcamaların birlikte incelenmesine, aynı zamanda kent ve kırsal kesimlerdeki deneyimlerin nerelerde farklılaştığının görülmesine olanak tanıyor.
Bulgular, Butan'ın 2034'e kadar yüksek gelirli Gayri Safi Millî Mutluluk (GNH) ekonomisi olma hedefi doğrultusunda ilerlerken kent ve kırsal kesim arasındaki uçurumun büyüdüğüne işaret ediyor. Ayrıca konut, teknoloji kullanımı ve tüketim alışkanlıkları değişirken toplumsal yaşam, kültür ve maneviyata yönelik geleneksel harcamaların sürdüğünü gösteriyor.
Aileler açısından bu farklılıklar somut biçimde görülüyor: Yaşanılan yer, ne kadar harcama yapıldığını, ev sahibi olunup olunmadığını ve bütçenin gıda ile diğer giderler arasında nasıl paylaştırıldığını etkiliyor.
Thimphu ve Trashiyangtse iki uçta yer alıyor
İlçeler arasında ortalama aylık hanehalkı harcaması en yüksek olan yer, 73.632 Nu ile Thimphu. En düşük harcama ise 26.934 Nu ile Trashiyangtse'de görülüyor. Bu iki rakam arasındaki fark, ulusal ortalamanın yerleşim yerleri arasındaki farklılıkları ne ölçüde gizleyebildiğini ortaya koyuyor.
Harcamalar kişi başına ölçüldüğünde Paro ve Thimphu ayda 24.000 Nu'nun biraz üzerindeki rakamlarla neredeyse eşit biçimde ilk sırada yer alıyor. Kişi başına 9.025 Nu harcama ile en düşük rakam yine Trashiyangtse'de kaydediliyor.
Hanehalkı harcamasıyla kişi başına harcama farklı sorulara yanıt veriyor. İlki, bir hanenin bütün olarak kullandığı kaynakları gösteriyor. İkincisi ise bu kaynakları paylaşan kişi sayısını hesaba katarak harcamaların nasıl değiştiğini anlamaya yardımcı oluyor.
Gelir, yaşam maliyetleri ve kent merkezlerinde yaşanan daha geniş ekonomik değişimler, araştırmada ortaya konan coğrafi farklılıkları açıklamaya yardımcı oluyor. Hizmetlere erişim ve günlük yaşam koşullarındaki farklılıklar da ailelerin yaptığı alışverişleri şekillendiriyor.
Hane büyüklüğü harcama farkını artırıyor
Kentlerde hane başına ortalama kişi sayısı 3,6 iken kırsal kesimde bu sayı 3,8. Harcama grupları arasındaki fark daha belirgin: En yüksek harcama yapan beşte birlik gruptaki hanelerde ortalama 2,6 kişi, en düşük harcama yapan beşte birlik gruptakilerde ise 4,8 kişi yaşıyor.
En varlıklı hanelerin yüzde 20'si ayda ortalama 96.998 Nu harcıyor; bu, en düşük gelirli yüzde 20'nin harcadığı 25.862 Nu'nun neredeyse dört katı. Kişi başına harcama en varlıklı grupta 40.000 Nu'yu aşarken en yoksul grupta 5.545 Nu düzeyinde kalıyor; aradaki fark yedi kattan fazla.
Varlıklı ailelerde hanelerin daha küçük olması, daha fazla kaynağın daha az kişi arasında paylaşılması anlamına geliyor. Bu nedenle kentli ve varlıklı hanelerde kişi başına kullanılabilir gelir daha yüksek oluyor ve tüketim farklılıkları artıyor.
Bulguların ortaya koyduğu büyüyen eşitsizlik, toplumsal uyum ve adil kalkınma açısından kaygı yaratıyor. Ulusal büyüme ile hanelerin deneyimleri yakından bağlantılı: Araştırma, ilerlemenin tek bir ulusal rakamla değil, farklı yerleşimler ve harcama grupları temelinde de değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
En yoksul hanelerin bütçesinde gıdanın payı daha büyük
Gıda, ülke genelindeki toplam harcamaların yüzde 40,5'ini oluşturuyor; bu, kişi başına ayda 7.069 Nu'ya karşılık geliyor. Yoksul ailelerde gıda bütçenin daha büyük bir bölümünü kaplıyor ve konut, ulaşım, eğitim gibi diğer ihtiyaçlara daha az pay kalıyor.
En yoksul haneler harcamalarının yüzde 49,1'ini gıdaya ayırırken en varlıklı hanelerde bu oran yüzde 34,9. Bu eğilim, hane geliri yükseldikçe gıdaya harcanan tutar artsa bile toplam bütçeden gıdaya ayrılan payın genellikle azaldığını ifade eden Engel Yasası'yla açıklanıyor.
Kent hanehalkları gıdaya mutlak tutar olarak daha fazla harcama yapıyor. Aylık ortalama gıda harcaması kentlerde hane başına 23.728 Nu, kişi başına 9.126 Nu; kırsal kesimde ise hane başına 17.194 Nu, kişi başına 5.816 Nu. Buna rağmen gıda, kent bütçelerinin daha küçük bir bölümünü oluşturuyor.
Tahıl ve tahıl ürünleri, gıda harcamalarının yüzde 21,4'üyle en büyük payı alıyor. Süt ürünleri ve yağlar yüzde 19,5, sebzeler yüzde 15,5, et ve balık ise yüzde 12,9'luk paya sahip.
Kırsal haneler gıda harcamalarının daha büyük bir bölümünü tahıl gibi temel ürünlere ayırırken kentlerde yaşayanlar et ve süt ürünleri gibi protein açısından zengin gıdalara daha fazla harcıyor. Rakamlar hem gıda bütçelerinin büyüklüğündeki hem de satın alınan gıda türlerindeki farklılıkları ortaya koyuyor.
İlçe verileri, bölgesel beslenme alışkanlıklarının ve ekonomik koşulların rolünü de gösteriyor. Tahıl harcamaları Trongsa'da 10.371 Nu'dan Samdrupjongkhar'da 2.811 Nu'ya kadar değişiyor; bu da ülke genelindeki gıda sepetinin ardındaki farklılıkları gözler önüne seriyor.
Konut, kentte kiracıları kırsalda ev sahiplerini öne çıkarıyor
Gıda dışındaki harcamalar ülke genelindeki toplamın yüzde 59,5'ini, başka bir deyişle kişi başına ayda 10.365 Nu'yu oluşturuyor. Konut, faturalar, ulaşım, eğitim ve sağlık giderlerini kapsayan bu kategori, yaşam koşullarının aile bütçelerini nasıl etkilediğini anlamak açısından merkezi önem taşıyor.
Kent hanehalkları bu kalemlere ayda 40.299 Nu harcarken kırsal kesimdeki hanehalklarının harcaması 27.583 Nu. Kişi başına karşılık gelen rakamlar sırasıyla 13.042 Nu ve 8.735 Nu. Hizmetlere erişim, yaşam biçimleri ve harcama önceliklerindeki farklılıklar bu uçuruma katkıda bulunuyor.
Özellikle kentlerde konut, bu harcamaların önemli bir bölümünü oluşturuyor. Kent hanehalklarının yaklaşık yüzde 67'si apartman dairelerinde yaşarken kırsal hanehalklarının yüzde 82'den fazlası müstakil evlerde oturuyor.
Ev sahipliğinde ise belirgin bir farklılık görülüyor. Kırsal hanehalklarının yüzde 75,8'i ev sahibi; kent merkezlerinde bu oran yüzde 16. Bu karşıtlık, kentlerdeki emlak piyasasının koşullarının yanı sıra kültürel gelenekleri de yansıtıyor.
Konut giderleri ayda ortalama 9.283 Nu tutuyor; en yüksek harcamalar Thimphu ve Phuentsholing'de kaydediliyor. Kırsal hanelerin mülk bakım giderleri daha yüksek olsa da bu hanelerin çok daha büyük bir bölümü ev sahibi.
Konut verileri, kent bütçelerinin daha büyük olmasının neden düzenli ve önemli giderleri de beraberinde getirebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Kırsalda ev sahipliği, kentte apartman yaşamı, gıda, ulaşım veya eğitim giderleri hesaba katılmadan önce bile hane kaynakları üzerinde farklı talepler yaratıyor.
Elektriğe erişim yaygın, dijital harcamalar farklı
Hanelerin yüzde 99,6'sına elektrik ulaşıyor; böylece erişim neredeyse evrensel düzeye geliyor. Elektrik ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ülke genelinde yemek pişirmede en yaygın kullanılan yakıtlar. Ancak yakıt tercihleri ve bu alandaki harcamalar kent ve kırsal kesimde farklılık göstermeyi sürdürüyor.
Kent hanehalkları elektriğe daha fazla harcama yapıyor. Elektrik bağlantılarının yaygınlaşmasına rağmen altyapıdaki devam eden eksiklikler nedeniyle kırsal aileler oduna daha fazla bel bağlıyor.
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) de başka bir farklılık alanı oluşturuyor. Yazılım ve mobil veri harcamalarını da içeren bu kategoride kent hanehalkları kırsal kesimdeki ortalamanın neredeyse iki katını harcıyor.
Teknolojinin eğitim, istihdam ve toplumsal yaşama katılımın bir parçası hâline gelmesiyle bu farklılıklar önem kazanıyor. Araştırmada dijital harcamalar, kent ve kırsal hanehalklarının Butan'ın modernleşmesini farklı biçimlerde deneyimlediği başka alanlar olan konut ve faturalarla birlikte ele alınıyor.
Ulaşım, eğitim ve sağlık farklı öncelikleri gösteriyor
Özellikle kentlerde ulaşım giderek daha büyük bir gider kalemi hâline geliyor. Kent hanehalkları araç alımına ve toplu taşımaya daha fazla harcama yapıyor; Thimphu Thromde'de aylık ulaşım gideri 73.035 Nu'ya kadar çıkıyor.
Kırsal aileler araçlarının bakımına ve işletme giderlerine daha fazla harcama yapıyor. Bu tablo farklı ulaşım ihtiyaçlarını ve altyapı koşullarını yansıtıyor; kent verilerine ise araç alımı ve toplu taşıma kullanımı için yapılan daha yüksek harcamalar da dahil.
Eğitim harcamaları kent hanehalklarında kırsal kesimdekilerin neredeyse iki katı. Eğitime yönelik harcamaların yaklaşık yarısını yükseköğretim oluşturuyor ve bu da eğitim bütçesinde önemli bir yer tutuyor.
Kentlerdeki fark, eğitim kurumlarına erişimin daha kolay olmasını ve kentli ailelerin daha yüksek beklentilerini yansıtıyor. Bu iki etken, hanelerin günlük diğer giderlerinin yanı sıra eğitime ne kadar kaynak ayırdığını da şekillendiriyor.
Sağlık harcamaları da kentlerde daha yüksek. Kent hanehalklarının sağlık tesislerine ve hizmetlerine erişimi daha iyi. Kırsal haneler ise ilaçlara ve geleneksel tedavi yöntemlerine daha fazla başvuruyor.
Kadınların hane reisi olduğu haneler sağlık, eğitim, BİT ve kişisel bakıma daha fazla harcama yapıyor. Bu tablo, hane reisinin cinsiyetinin de kaynakların nasıl dağıtıldığıyla ilişkili bir etken olduğunu; bu konuda yerleşim yeri, hane büyüklüğü ve harcama düzeyinin de rol oynadığını gösteriyor.
Kültür ve manevi yolculuklar aile bütçelerindeki yerini koruyor
Butanlı haneler özel aile günleri, kültürel etkinlikler ve manevi yolculuklar için kayda değer kaynak ayırmayı sürdürüyor. Bu harcamalar gıda, konut, eğitim ve ulaşım giderleriyle aynı aile bütçesinin bir parçasını oluşturuyor.
Neykor adı verilen manevi yolculuklara ülke genelinde ayda ortalama 4.072 Nu harcanıyor. Kültürel ve dinî yolculuklara en fazla harcamayı kadınların hane reisi olduğu haneler yapıyor.
Kırsal aileler bahçe ve evcil hayvan bakımına daha fazla harcama yaparken kent hanehalkları eğlence hizmetlerine daha fazla kaynak ayırıyor. Bu farklılıklar, araştırmanın günlük yaşama ilişkin tablosuna başka bir boyut ekleyerek temel ihtiyaçların ötesine geçiyor ve ailelerin zamanlarını nasıl kullandığını, yaşadıkları çevreyi nasıl koruduğunu da gösteriyor.
Ekonomik ve toplumsal koşullar değişirken Butan'da gelenek, topluluk ve maneviyat önemini koruyor. Bu kategorilerin araştırmaya dahil edilmesi, hanehalkı önceliklerine yalnızca zorunlu ihtiyaçlara yönelik harcamalardan daha geniş bir bakış sunuyor.
Veriler ekonomik kararlara nasıl yön verecek?
Ulusal İstatistik Bürosunun araştırması, eşitsizlik ve kapsayıcı büyümeye ilişkin kararlara destek olmayı amaçlıyor. Ayrıntılı kategoriler, hükümetin hanehalklarının ihtiyaçları arasındaki farklılıkları belirlemesine ve hedefli müdahaleler tasarlamasına yardımcı oluyor.
Tüketim verileri ekonomik üretimin ölçüsü olan gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) hesaplamalarına da katkı sağlıyor. GSYH'nin harcama yöntemiyle hesaplanmasında hanehalkı tüketimi temel bileşenlerden biri. Bu nedenle ailelerin tüketimine ilişkin daha iyi bir tahmin, ulusal hesaplamaların iyileştirilmesine yardımcı oluyor.
NSB'de İstatistik Başmemur Yardımcısı olan Sonam Tobgay, tahminler açısından araştırmanın düzenli olarak yapılmasının önemini şöyle anlattı:
Düzenli hanehalkı tüketim ve harcama araştırması, GSYH'nin harcama yöntemiyle hesaplanmasındaki temel bileşenlerden biri olan hanehalkı tüketiminin daha iyi tahmin edilmesini ve dolayısıyla GSYH hesaplamalarının iyileştirilmesini sağlar.
Bulgular, tüketici fiyatlarındaki değişimleri izleyen Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) güncellenmesine de yardımcı olacak. Hanehalkı harcama alışkanlıkları, farklı alışveriş kalemlerinin bu endekste nasıl temsil edildiğinin belirlenmesine katkıda bulunuyor.
Butan'ın 2034'e kadar yüksek gelirli bir GNH ekonomisi olma hedefi, bu çalışmaya daha geniş bir amaç kazandırıyor. Tüketim ve harcamaların düzenli olarak ölçülmesi, ilerlemenin izlenmesine ve büyümenin getirilerinin farklı gruplara nasıl ulaştığının görülmesine yardımcı olacak.
2025 bulguları, dikkat edilmesi gereken başlıca alanları ortaya koyuyor: Kişi başına harcamalardaki büyük uçurumlar, farklı konut koşulları, gıda bütçelerindeki ayrımlar ve hizmetlerle teknolojiye yönelik eşitsiz harcamalar. Bulgular, politika yapıcılara ulusal ekonomik hedefleri hanehalklarının yaşam koşullarıyla ilişkilendirmek için ayrıntılı bir başlangıç noktası sunuyor.
Öne Çıkan Noktalar
- HCES 2025, 20 ilçenin tamamında 5.883 haneyi inceledi; araştırma 159.808 haneyi ve 592.598 kişiyi temsil ediyor.
- Kent hanehalkları ayda 67.616 Nu harcıyor; bu, kırsal kesimdeki 46.331 Nu'luk ortalamadan yaklaşık yüzde 46 daha fazla.
- En varlıklı beşte birlik grup kişi başına ayda 40.000 Nu'dan fazla harcarken en yoksul beşte birlik grupta bu rakam 5.545 Nu.
- Ülke genelindeki harcamaların yüzde 40,5'ini gıda oluşturuyor; yoksul haneler bütçelerinin daha büyük bir bölümünü gıdaya ayırıyor.
- Kırsal kesimde ev sahipliği oranı yüzde 75,8; konut giderlerinin daha yüksek olduğu kent merkezlerinde ise yüzde 16.
- Kent hanehalkları teknoloji, eğitim ve sağlığa daha fazla harcama yaparken kırsal kesimdeki harcama alışkanlıkları farklı erişim koşullarını, ihtiyaçları ve yaşam biçimlerini yansıtıyor.
- Kadınların hane reisi olduğu haneler sağlık, eğitim, BİT ve kişisel bakıma daha fazla harcama yapıyor; kültürel ve dinî yolculuklara yönelik harcamalarda da öne çıkıyor.
- Araştırma GSYH tahminlerine, TÜFE güncellemelerine ve Butan'ın 2034 kalkınma hedefini destekleyen politikalara yön verecek.






