Malezya’da Rapid On-Demand minibüslerinin günlük yolcu sayısı 10 bine yaklaşıyor; araç filosu ve hizmet alanı genişliyor

11 dakikalık okuma
Prasarana to get 300 vans for Demand Responsive Transit to improve ...

Kısa bir minibüs yolculuğu tren yolculuğuna erişimi değiştiriyor

Malezya’nın Rapid On-Demand minibüs hizmeti, Mayıs 2024’te faaliyete geçtiğinde günde 354 yolcu taşırken, hükümet ve Prasarana Malaysia Berhad’ın toplu taşımadaki en can sıkıcı boşluklardan birini, istasyona gidiş ve istasyondan dönüşü, kapatmayı amaçlayan hizmeti genişletmesiyle Haziran 2025’te bu sayı yaklaşık 10 bine ulaştı.

İçindekiler
  1. Kısa bir minibüs yolculuğu tren yolculuğuna erişimi değiştiriyor
  2. İlk ve son kilometre neden önemli?
  3. Yolcular nasıl rezervasyon yapıyor, araca biniyor ve ödeme yapıyor?
  4. Yolcular ne kadar tasarruf ediyor?
  5. Daha fazla araç, daha fazla bölge ve daha geniş bir ağ
  6. Dört uygulama basit bir yolculuğu zorlaştırabiliyor
  7. Entegre uygulama neleri değiştirecek?
  8. Güvenlik ve trafik sıkışıklığı yalnızca minibüslere bağlı değil
  9. Daha iyi erişim mahallelerden de başlıyor
  10. Öne Çıkanlar

26 Haziran 2025 itibarıyla hizmet, Klang Vadisi ve Penang’da 101’den fazla bölgede 600’ü aşkın araçla sunuluyordu. Haziran ayında 55 milyon RM maliyetle 320 minibüs daha filoya eklendi. Filonun genişlemesiyle günlük yolcu sayısının 36 bine çıkacağı öngörülüyor.

12 koltuklu minibüsler, büyük tren istasyonlarının 5 km çevresinde mobil uygulamalar üzerinden rezerve edilebiliyor. Kampanya kapsamında yolculuk ücreti 1 RM (yaklaşık 0,21 ABD doları); aylık 50 RM tutarındaki My50 kart sahipleri ise minibüsleri ek ücret ödemeden kullanabiliyor.

Yolcular için hizmetin çekici yanı pratik olması. Kısa bir bağlantı yolculuğu sayesinde istasyona araçla gitmek, otopark ücreti ödemek ya da daha pahalı bir ulaşım seçeneğine başvurmak gerekmeksizin tren yolculuğu mümkün hâle gelebiliyor. Ulaşım planlamacıları içinse talep artarken bu bağlantıyı güvenilir kılmak önemli bir zorluk.

Ülkenin başlıca kentsel toplu taşıma işletmecisi Prasarana, 2026’nın ikinci çeyreğinde entegre bir rezervasyon uygulaması kullanıma sunmayı planlıyor. O zamana kadar yolcular farklı bölgelere hizmet veren dört uygulama arasında seçim yapmak zorunda. Bazı kullanıcılar da rezervasyon ekranlarının kafa karıştırıcı olduğundan ve yoğun saatlerde uzun süre beklediklerinden söz ediyor.

İlk ve son kilometre neden önemli?

Özellikle Klang Vadisi ve Penang’daki büyük Malezya kentleri, Hafif Raylı Sistem (LRT), Toplu Hızlı Taşıma (MRT) ve otobüs ağlarına önemli yatırımlar yapılmasına rağmen trafik sıkışıklığı ve toplu taşımanın az kullanılması sorunlarıyla karşı karşıya. Malezyalıların yaklaşık yüzde 25’i toplu taşımayı düzenli kullanırken komşu Singapur’da bu oran yüzde 67.

İlk ve son kilometre, evden toplu taşıma durağına yapılan yolculuğu ve son duraktan varış noktasına ulaşımı ifade ediyor. Tren yolculuğun büyük bölümünü hızla kat edebilir; ancak yolculuğun iki ucundan birine erişim zorsa güzergâhın tamamı yine de kullanışsız olabilir.

Reklam

Örneğin LRT istasyonuna yalnızca 2,5 km uzaklıkta yaşayan biri, dolambaçlı güzergâhlar, yetersiz yaya altyapısı ya da üstü kapalı alan eksikliği nedeniyle yaklaşık 30 dakika yürümek zorunda kalabilir. Kuala Lumpur gibi geniş bir alana yayılan kentlerde otobüsler de trafiğe takılarak kısa bağlantı yolculuklarını bile öngörülemez hâle getirebilir.

Bu boşluklar yolcuları özel araç kullanmaya yöneltiyor ve diğer yol kullanıcılarını yavaşlatan trafiği artırıyor. Talebe Duyarlı Toplu Taşıma (DRT) olarak da bilinen Rapid On-Demand, mevcut tren ve otobüs ağına erişimi kolaylaştırmayı amaçlıyor.

DRT’de araçlar, sabit bir güzergâhta çalışan geleneksel otobüslerin aksine, hizmet bölgesi içindeki yolcu rezervasyonlarına göre hareket ediyor. Minibüsler, özellikle konutlar, iş yerleri ve istasyonlar arasındaki son bölümün ulaşımı zorlaştırdığı yerlerde, tren ya da otobüsle yapılan daha uzun yolculukları tamamlıyor.

Yolcular nasıl rezervasyon yapıyor, araca biniyor ve ödeme yapıyor?

Yolcular, hizmet bölgesine göre Rapid On Demand, Kummute, Trek veya Mobi uygulaması üzerinden rezervasyon yapıyor. Uygulamada biniş ve iniş noktalarını seçtikten sonra rezervasyon numarasıyla birlikte onay alıyorlar. Sürücüler, yolcuların doğru minibüse binmesini sağlamak için hareket etmeden önce rezervasyonları kontrol ediyor.

Talebe ve araç bulunabilirliğine bağlı olarak bekleme süreleri genellikle üç ila 20 dakika arasında değişiyor. Hizmet sabah 06.00’dan gece 23.30’a kadar çalışarak işe erken gidenlere ve gece saatlerinde yolculuk edenlere imkân sağlıyor.

Rezervasyon süreci araç çağırma hizmetlerine benziyor, ancak ücret çok daha düşük. Kampanya kapsamındaki 1 RM’lik yolculuk ve My50 ile ücretsiz minibüs yolculuğunun yanı sıra Touch ’n Go kartlarıyla da ödeme yapılabiliyor. Banka ve kredi kartlarını kabul eden açık ödeme sistemleri de devreye alındı. Böylece geleneksel toplu taşıma kartı olmayan yolcuların hizmete erişimi kolaylaşıyor.

My50 aylık 50 RM karşılığında Rapid KL hizmetlerinde sınırsız yolculuk sunuyor. Minibüslerin de bu karta dâhil edilmesi, kart sahibi yolcuların her minibüs yolculuğu için ayrıca ücret ödemeden istasyona ulaşmasını sağlıyor.

Araçlarda klima, konforlu koltuklar ve engelli bireylere ayrılmış alanlar bulunuyor. Küçük boyutları sayesinde, dar yolların geleneksel otobüslerin geçişini zorlaştırdığı apartman ve dairelerin bulunduğu bölgelerde kullanışlı oluyorlar.

Hizmet, istasyonların 5 km’lik kapsama alanında yolcuların çoğunu 10 dakika içinde bir aktarma merkezine ulaştıracak şekilde tasarlandı. Bu kısa bağlantı, yolculuğun asıl bölümü başlamadan önce trene ulaşmak için harcanan süreyi azaltabiliyor.

Reklam

Yolcular ne kadar tasarruf ediyor?

Putrajaya’dan Petaling Jaya’ya giden mühendis Izzah, daha önce trafikte araç kullanarak iki saatten fazla zaman harcıyordu. Yolculuğunun son bölümü için Rapid On-Demand bağlantısından yararlanıp toplu taşımaya geçtikten sonra toplam yolculuk süresi bir saatin altına indi.

Harcamaları da değişti. Yakıt, geçiş ücretleri ve otopark masrafları ayda 600 RM’yi aşıyordu. Şimdiyse tren, LRT ve minibüs yolculuklarını kapsayan KLIA Express aylık kartı için 350 RM, My50 için de 50 RM ödüyor.

İki kartın toplamı ayda 400 RM tutuyor; bu, önceki araç kullanma masraflarına kıyasla 200 RM’den fazla tasarruf demek. Izzah’ın deneyimi, tren istasyonuna ulaşımı mümkün kılan nispeten kısa bir minibüs yolculuğunun tüm güzergâhın maliyetini ve süresini nasıl etkileyebildiğini gösteriyor.

Üniversite öğrencisi Syed Aidrus Syed Omar, hizmetin dakikliğini ve uygun fiyatlı olmasını önemsiyor. Geleneksel otobüslere ya da araç çağırma hizmetlerine kıyasla artık bir minibüsü beklerken 10 dakikadan az zaman harcadığını, zamandan ve paradan tasarruf ettiğini söylüyor.

Ön büro yöneticisi Kenneth Raj, fiyat ve kolaylık birleşimini şöyle anlattı:

toplu taşımanın uygun fiyatını, araç çağırma hizmetlerinin kolaylığı ve hızıyla birleştiren en iyi seçenek.

Üniversite öğrencisi Mirttika M. Velanthren, My50 sayesinde minibüslere ek ücret ödemeden binmenin derslere gitmeyi ve arkadaşlarıyla buluşmayı kolaylaştırdığını söylüyor. Öğrenciler ve işletme sahipleri de hizmetin günlük yolculukları hızlandırıp daha az stresli hâle getirdiğini belirtiyor.

Bu deneyimler, aktarma hizmetinin kapsadığı birkaç kilometrenin ötesinde neden önemli olduğunu açıklıyor. Kolay bir bağlantı, yolcunun daha uzun yolculuğunda toplu taşımayı tercih edip etmemesini değiştirebilir; düşük ücret de tren kullanmanın mali avantajını korumaya yardımcı olur.

Daha fazla araç, daha fazla bölge ve daha geniş bir ağ

Hizmet bölgelerinin sayısı 37’den 101’e çıkarıldı. Haziran 2025 itibarıyla Klang Vadisi ve Penang’da 101’den fazla bölgede hizmet verildiği belirtiliyor. Artan talebi karşılamak için, özellikle nüfusun yoğun olduğu ve ulaşım seçeneğinin sınırlı kaldığı yerlerde yeni güzergâhlar devreye alınıyor.

Reklam

Yakın zamanda eklenen bölgeler arasında Ampang, Putrajaya, Cyberjaya ve MRT istasyonlarına bağlı birkaç mahalle bulunuyor. Her hizmet bölgesinde genellikle birden fazla minibüs ve 20’ye kadar durak yer alıyor. Böylece aynı bölgedeki farklı noktalardan toplu taşımaya geçiş sağlanabiliyor.

Başlıca kilometre taşları ve sıradaki planlanan adım şöyle:

  • Mayıs 2024: Rapid On-Demand hizmete girdi; günlük yolcu sayısı 354’tü.
  • Haziran 2025: 55 milyon RM maliyetle 320 minibüs daha eklendi ve araç filosu 600’ü aştı.
  • 26 Haziran 2025 itibarıyla: Günlük yolcu sayısı 10 bine yaklaştı; filonun büyümesiyle 36 bine ulaşması öngörülüyor.
  • 2026’nın ikinci çeyreği: Prasarana, rezervasyonlar için entegre bir uygulama kullanıma sunmayı planlıyor.
  • 2028’e kadar: Hükümet, ek dizel ve elektrikli otobüsler için 1,9 milyar RM ayırdı.

Otobüsler için ayrılan 1,9 milyar RM, toplu taşımayı güçlendirmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabaların bir parçası. Ağ yeni bölgelere yayıldıkça elektrikli araçlar dâhil daha fazla minibüs ve otobüsün hizmete alınması planlanıyor.

Büyük tren hatları ve otobüs şeritleriyle kurulan bağlantıların, birden fazla ulaşım türünü içeren yolculukların planlanmasını kolaylaştırması amaçlanıyor. Araçlardaki erişilebilirlik özellikleri ve daha geniş ödeme seçenekleri de bu çabanın parçası.

Temel görev, ağın farklı unsurlarının birlikte yararlı olmasını sağlamak. Ek minibüsler insanların istasyona ulaşmasına yardımcı olabilir; tren ve otobüs hizmetlerinin de yolcuları yolculuğun geri kalanında taşıması gerekiyor. Genişleme, özellikle nüfusun yoğun ve toplu taşıma hizmetinin yetersiz olduğu bölgelerde ilk ve son kilometreye odaklanıyor.

Dört uygulama basit bir yolculuğu zorlaştırabiliyor

Gan Hui Fang, başlangıçta biniş noktalarını seçmek de dâhil rezervasyon uygulamalarını kafa karıştırıcı buldu. Deneyimi, yolculuk talebinde bulunmadan önce hangi uygulamanın kendi bölgesine hizmet verdiğini öğrenmek zorunda kalan kişilerin yaşadığı güçlüğü yansıtıyor.

Bazı yolcular yoğun saatlerde uzun süre beklediklerini ya da önceden rezervasyon yapmadan araca binmekte zorlandıklarını bildirdi. Dolayısıyla hizmetin kullanışlı olması hem araç bulunabilirliğine hem de yolcunun dijital rezervasyon sürecini tamamlayabilmesine bağlı.

Reklam

Ulaşım danışmanı Rosli Azad Khan, ekranların sadeleştirilmesi ve dijital hizmetlere daha az aşina olan kişilere destek verilmesi çağrısında bulundu:

Rezervasyon uygulamasının kullanımı kolaylaştıran, büyük düğmelere sahip sade bir arayüzü olmalı. Yaşlılara dijital okuryazarlık eğitimleriyle ya da toplum merkezleriyle iş birliği içinde sistemi kullanmaları öğretilebilir.

MY Mobility Vision Üst Yöneticisi Wan Agyl Wan Hassan, farklı rezervasyon hizmetlerinin bir araya getirilmesini istedi:

Farklı uygulamaların tamamını tek ve kullanıcı dostu bir platformda birleştirmek, hizmetin yalnızca dijital erişimi olanlara değil, daha geniş kesimlere ulaşmasını önemli ölçüde kolaylaştırır.

Yolculara destek olmak için telefonla rezervasyon ve büyük aktarma noktalarında görevli personelin bulunduğu kiosklar öneriliyor. Bu seçenekler, yaşlılara ve akıllı telefonla rezervasyon yapmakta zorlanan diğer kişilere yardımcı olabilir.

Kullanıcılar ayrıca ağır minibüs kapılarının yaşlı yolcular tarafından açılmasının zor olabildiğine dikkat çekti. Engelli bireylere ayrılan alanlar erişilebilirliğin bir yönünü ele alırken, araca binmenin kolaylaştırılması ve rezervasyon sürecinin sadeleştirilmesi de diğer sorunları giderebilir.

Daha iyi güzergâh yazılımları da öncelikler arasında. Araçları görevlendiren ve alım noktalarını düzenleyen sistemlerin bekleme sürelerini azaltması, yoğun saatlerin dışında da minibüsleri talebin en yüksek olduğu yerlere yönlendirmesi gerekiyor.

Entegre uygulama neleri değiştirecek?

Prasarana’nın 2026’nın ikinci çeyreğinde kullanıma sunmayı planladığı uygulama, birden fazla platformun yarattığı kafa karışıklığını azaltmayı amaçlıyor. Mevcut teknoloji hizmet sağlayıcıları, birleşik platform üzerinden Rapid On-Demand hizmeti vermeyi sürdürecek; böylece rekabet ve yenilik korunacak.

Yolcular açısından amaç, farklı bölgelerde rezervasyon yapmaya başlamak için daha basit bir seçenek sunmak. Birleşik uygulama, ayrı hizmetler arasında geçiş yapma ihtiyacını ortadan kaldırırken mevcut işletmeciler ve teknoloji sağlayıcıları da hizmet vermeye devam edecek.

Planlanan uygulama, 26 Haziran 2025 itibarıyla geleceğe yönelik bir adım. Yolcular şu anda mevcut dört uygulamayı kullanıyor. Rezervasyon sürecindeki iyileştirmelerin yeterli sayıda araç, etkin sevk ve erişilebilir biniş imkânlarıyla desteklenmesi gerekecek.

Günlük yolcu sayısının yaklaşık 10 binden öngörülen 36 bine yükselmesi, ağ genelinde daha fazla yolculuğa hizmet verilmesini de gerektirecek. Yolcuların aktardığı deneyimler en önemli konuları ortaya koyuyor: açık biniş noktası talimatları, kısa bekleme süreleri, uygun ücretler ve yolculuğun bir sonraki aşamasına yetiştiren bağlantılar.

Reklam

Güvenlik ve trafik sıkışıklığı yalnızca minibüslere bağlı değil

Universiti Putra Malaysia Yol Güvenliği Araştırma Merkezi’nden Doç. Dr. Law Teik Hua, bazı kişisel araç yolculuklarının profesyonelce işletilen hizmetlerle değiştirilmesinin güvenlik açısından sağlayabileceği faydalara dikkat çekti:

DRT minibüslerini daha yüksek güvenlik standartlarına uyan eğitimli sürücüler kullanıyor. Kişisel araç kullanmanın karmaşıklığını ve dikkat dağıtıcı unsurlarını ortadan kaldırarak dikkatin dağılmasına bağlı kaza riskini azaltıyorlar.

Toplu taşımayı kullanmayı kolaylaştırmak, yolcuları araçlarını geride bırakmaya da teşvik edebilir; bu da trafik sıkışıklığını ve karbon salımını azaltabilir. Hizmetin esnekliği, istasyona erişim zor olduğu için daha önce toplu taşımadan kaçınan kişileri çekebilir.

Malezya Karayolu ve Ulaşım Güvenliği Derneği Başkanı Nik Mohd Salim Nik Mohd Salleh, güzergâh planlamasının gerçek yolculuk alışkanlıklarına dayanması çağrısında bulundu:

Yeni DRT güzergâhları, kişisel araçların yoğun kullanıldığı bölgelerdeki nüfus yoğunluğu ve yolcuların seyahat sıklığı üzerine yapılacak doğru araştırmalara dayanmalı. DRT gibi tepkisel önlemlere yönelmek yerine, gelecekteki tüm kentsel planlama projelerinde toplu taşımaya erişim kolaylığını da ciddi biçimde göz önünde bulundurmalıyız.

Bu öneri, genişlemenin insanların nerede yaşadığı ve ne sıklıkta yolculuk ettiğine bağlanmasını öngörüyor. Bu alışkanlıklar üzerine yapılacak araştırmalar, düzenli yolculuklara yeni bir bağlantının hizmet edebileceği yerleri belirlemeye yardımcı olabilir.

Minibüsler de yol alanı kullanıyor ve emisyon üretiyor. Büyük otobüslere göre yakıtı daha verimli kullansalar da aynı kentsel trafikte hareket eden motorlu araçlar. Daha fazla elektrikli otobüs ve geniş ağla daha yakın bütünleşme planları, kentsel ulaşımı daha sürdürülebilir hâle getirme çabalarının parçası.

Daha iyi erişim mahallelerden de başlıyor

Transit Malaysia’dan Muhammad Zulkarnain Hamzah, otomobil odaklı kentsel tasarımı ve yetersiz yaya erişimini ilk ve son kilometre sorununun temel nedenleri olarak gösteriyor. Uzun vadede daha yürünebilir mahalleler, daha iyi kentsel planlama ve kurumlar arasında eşgüdüm sağlayacak bir bölgesel ulaşım otoritesi kurulmasını öneriyor.

Kentsel planlamacılar, talebe göre çalışan minibüslerin geleneksel otobüs güzergâhlarına ve yaya altyapısına yapılan yatırımları tamamlaması gerektiği uyarısında bulunuyor. Bir yolcu bugün minibüsten yararlanabilir; ancak durağa ya da istasyona ulaşmak için yine de daha güvenli ve doğrudan bir yaya güzergâhına ihtiyaç duyabilir.

Reklam

Malezya’nın deneyimi bu ihtiyaçları bir araya getiriyor. Küçük bir araç, büyük bir otobüsün girmekte zorlanacağı yerleşim sokaklarına ulaşabilir; uygun fiyatlı bir bağlantı da trenle işe gidip gelmeyi mümkün kılabilir. Yürüyüş güzergâhlarının iyileştirilmesi ve koordineli planlama, aynı mahallelerde erişimi artırabilir.

Hizmeti hâlihazırda kullanan Izzah ve diğer yolcular için faydalar somut: daha kısa yolculuk süresi, daha düşük maliyet ve toplu taşımaya daha kolay erişim. Hizmet genişlerken bu kazanımları sürdürmek için yolcuların işaret ettiği gündelik ayrıntılara, doğru biniş noktasını bulmaktan minibüs kapısını açmaya kadar, dikkat edilmesi gerekecek.

Öne Çıkanlar

  • Rapid On-Demand Mayıs 2024’te hizmete girdi; günlük yolcu sayısı 354’ten Haziran 2025’te yaklaşık 10 bine yükseldi.
  • Hizmet, büyük tren istasyonlarının 5 km çevresinde 12 koltuklu minibüslerle sunuluyor ve Klang Vadisi ile Penang’da 101’den fazla bölgeyi kapsıyor.
  • Haziran 2025’te 55 milyon RM maliyetle eklenen 320 minibüsle filo 600’ü aşkın araca ulaştı.
  • Kampanya ücreti yolculuk başına 1 RM; My50 sahipleri minibüslere ek ücret ödemeden biniyor.
  • Yolcular dört uygulama üzerinden rezervasyon yapıyor. Bekleme süreleri genellikle üç ila 20 dakika; hizmet saatleri 06.00-23.30 arasında.
  • Prasarana 2026’nın ikinci çeyreğinde entegre bir uygulama kullanıma sunmayı planlıyor. Yolcular ve ulaşım uzmanları daha basit rezervasyon ve daha iyi erişilebilirlik talep ediyor.
  • Daha fazla bölgeye yayılmayı amaçlayan genişleme planı; otobüslere, yaya altyapısına ve koordineli kentsel planlamaya yapılan yatırımlarla birlikte istasyonlara erişimi iyileştirmeyi hedefliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir