Ülke çapında tarama hamlesi geç teşhis sorunuyla karşı karşıya
Endonezya, rahim ağzı kanserini 2030'a kadar önemli bir halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarmaya yönelik çabalarının merkezine daha duyarlı taramayı koyarak, 2025'te 30-69 yaş arasındaki kadınlar için HPV DNA testini ülke çapında uygulamaya hazırlanıyor. Program, rahim ağzı kanserlerinin çoğuna yol açan virüsü tespit eden testleri mevcut görsel muayeneyle birleştirirken aşılamayı ve tedaviye erişimi de genişletiyor.
İçindekiler
- Ülke çapında tarama hamlesi geç teşhis sorunuyla karşı karşıya
- Tarama HPV DNA'sını aradığında neler değişiyor?
- Daha erken teşhis, daha az tarama ziyareti
- 2030 hedefleri neleri gerektiriyor?
- Aşılama seçili kentlerden ülke çapındaki programa yayılıyor
- Program nasıl gelişti?
- Ücretsiz hizmetler kadınlara ulaşmakta neden zorlanıyor?
- Yerel tanı araçları ve daha az müdahale gerektiren testler
- Taramayı rutin sağlık hizmetlerine dâhil etmek
- Asya genelinde paylaşılan zorluklar
- Ulusal hedefleri sürdürülebilir bakıma dönüştürmek
- Öne Çıkanlar
İhtiyaç oldukça büyük. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), 2022'de Endonezya'da yaklaşık 36.000 yeni rahim ağzı kanseri vakası görüldüğünü ve 21.000 kişinin bu hastalık nedeniyle hayatını kaybettiğini tahmin etti. Rahim ağzı kanseri, Endonezyalı kadınlarda meme kanserinden sonra en sık görülen ikinci kanser türü. Nüfusun yaş dağılımındaki farklılıklar dikkate alındığında ülkedeki yeni vaka ve ölüm oranları, Güneydoğu Asya'nın en yüksekleri arasında yer alıyor.
Vakaların yaklaşık %70'i, tedavinin daha az etkili olduğu ileri evrelerde tespit ediliyor. 2020'de 30-50 yaş arasındaki kadınların %10'undan azı kendilerine sunulan ücretsiz taramadan yararlandı. Bu nedenle testlerin yaygınlaştırılması, önleyici sağlık hizmetleriyle bugüne kadar çok az teması olmuş çok sayıda kadına ulaşmayı gerektiriyor.
Endonezya'nın 2023-2030 Ulusal Rahim Ağzı Kanserini Ortadan Kaldırma Planı ile 2024-2034 Ulusal Kanser Eylem Planı; tarama, aşılama ve tedaviyi aynı strateji kapsamında bir araya getiriyor. 18 Haziran 2025 itibarıyla program, ülke çapında planlanan yaygınlaştırmayı; erişimin kentler, kırsal topluluklar ve uzak bölgeler arasında farklılık gösterdiği geniş bir ülkede hizmet sunmanın pratik zorluklarıyla birlikte ele alıyor.
Tarama HPV DNA'sını aradığında neler değişiyor?
İnsan papilloma virüsünün (HPV) yüksek riskli türleriyle kalıcı enfeksiyon, rahim ağzı kanserinin başlıca nedenidir. HPV cinsel temas yoluyla bulaşır. DNA testi, kanser gelişmeden önce risk altındaki kadınları belirlemeye yardımcı olmak için rahim ağzından alınan bir örnekte bu virüs türlerinin genetik materyalini arar.
Endonezya, ağırlıklı olarak asetik asit kullanılarak yapılan görsel muayeneye (VIA) başvurdu. Sağlık çalışanı rahim ağzına asetik asit uygular ve anormal değişiklikleri gözlemler. Bu yöntem düşük maliyetli ve kırsal bölgelerde uygulanması görece kolay olsa da duyarlılık ve özgüllük bakımından sınırlılıkları, anormalliklerin gözden kaçmasına veya gereksiz takip muayenelerine yol açabiliyor.
Duyarlılık, bir testin aradığı durumu ne ölçüde tespit edebildiğini ifade eder. Özgüllük ise bu durumu taşımayan kişileri ne ölçüde doğru belirlediğini gösterir. HPV DNA testi, risk altındaki kadınları daha doğru biçimde belirleyerek erken müdahaleyi destekliyor ve hastalığın fark edilmeden ilerleme ihtimalini azaltıyor.
Sağlık Bakanlığı, 30-69 yaş arasındaki kadınlar için HPV DNA testini VIA ile birlikte birincil tarama yöntemi olarak kullanmayı planlıyor. İki yöntemin birlikte uygulanmasına eş test deniyor. Bu uygulama, birçok sağlık kuruluşunun aşina olduğu görsel muayeneye moleküler testi de ekliyor.
Sağlık Bakanlığı Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Önlenmesi ve Kontrolünden Sorumlu Genel Müdürü Siti Nadia Tarmizi, bir basın toplantısında planlanan yaygınlaştırmayı şöyle anlattı:
2025'ten itibaren HPV DNA eş testini VIA ile birlikte ülke çapında uygulamaya başlayacağız.
Açıklama, Büyük Cakarta'da yürütülen pilot programların ve 2024 boyunca 16 ildeki 25 ilçe ve kentte yapılan yaygınlaştırmanın ardından geldi. İlk sonuçlarda, eş test uygulanan kadınların yaklaşık %2,5'inde HPV enfeksiyonu tespit edildi.
Daha erken teşhis, daha az tarama ziyareti
HPV DNA testi, gözle görülebilen ya da mikroskobik anormallikler ortaya çıkmadan önce enfeksiyonu arar. VIA gözle görülebilen değişiklikleri incelerken Pap smear anormallik açısından hücreleri değerlendirir. Virüsün daha erken tespit edilmesi, sağlık hizmetlerine bu değişiklikler kansere dönüşmeden önce riski belirleme fırsatı verir.
HPV DNA testinin negatif çıkması, Pap smear için önerilen üç yıllık tarama aralığına kıyasla beş ila 10 yıl boyunca güvence sağlayabilir. Daha uzun aralıklar, kadınların randevu ayarlama sıklığını azaltabilir. Bu, yolculuk, zaman ve hizmetlere erişim koşullarının tekrarlanan randevuları zorlaştırdığı yerlerde önemli bir avantajdır.
Daha az müdahale gerektiren örnek alma yöntemleri de katılımı artırmaya yardımcı olabilir. Kadınların kendi aldıkları vajinal örnekler ve idrar örnekleri, pelvik muayeneden rahatsızlık duyanlar için olası alternatifler sunuyor. Mahcubiyet, rahatsızlık ve toplumsal damgalanma, kadınların mevcut tarama hizmetlerinden kaçınma nedenleri arasında yer alıyor.
Bu nedenle Endonezya'nın stratejisi hem test yöntemini değiştirmeyi hem de taramayı daha kabul edilebilir hâle getirmeyi içeriyor. Daha doğru testler risk altındaki kadınları belirleyebilir; kolay örnek alma yöntemleri ve erişilebilir hizmetler ise daha fazla kadının programa katılmasına yardımcı olabilir.
2030 hedefleri neleri gerektiriyor?
Endonezya'nın planları, Dünya Sağlık Örgütünün 2030 için belirlediği 90-70-90 hedefleriyle uyumlu. Bu üç hedef; enfeksiyon öncesinde kız çocuklarını korumaktan hâlihazırda hastalığı bulunan kadınların tedavisine kadar önleme ve bakımın farklı aşamalarını kapsıyor.
- Kız çocuklarının %90'ı 15 yaşına kadar HPV aşılarını tamamlamalı.
- Kadınların %70'i 35 ve 45 yaşlarında yüksek performanslı bir testle taranmalı.
- Kanser öncesi değişiklikleri bulunan kadınların %90'ı tedavi görmeli; invaziv kanseri olan kadınların %90'ı için de uygun hastalık yönetimi sağlanmalı.
Küresel strateji, rahim ağzı kanseri görülme sıklığını 100.000 kadında dörtten az vakaya düşürmeyi amaçlıyor. Endonezya'nın ortadan kaldırma hedefi bu halk sağlığı eşiğine bağlı; aşılama, tarama ve tedavinin her biri vaka ve ölüm sayılarının azaltılmasına katkı sağlıyor.
Ulusal rahim ağzı kanseri planı ve daha kapsamlı kanser eylem planı, bu üç hizmetin de ülke çapında yaygınlaştırılmasına öncelik veriyor. Sağlık altyapısının güçlendirilmesi, iş birlikleri ve hizmetlere eşit erişim bu çalışmaların bir parçası. Tarama programına, anormal bulguları olan kadınların bakım alabilmesini sağlayacak tedavi hizmetlerinin de eşlik etmesi gerekiyor.
Aşılama seçili kentlerden ülke çapındaki programa yayılıyor
Endonezya, HPV aşılamasını ilk olarak 2016'da seçili kentlerde başlattı. Program, 2023'te 11-12 yaşındaki, beşinci ve altıncı sınıfa giden kız çocuklarını kapsayacak şekilde, Okul Çocukları Aşı Ayı (BIAS) programı aracılığıyla ülke çapında genişletildi.
İki doz aşıyla kapsama oranı %90'ı aştı; 2,15 milyonluk hedefe karşılık yaklaşık iki milyon kız çocuğu aşılandı. Aşılama, rahim ağzı kanserini önlemenin en etkili yolu. Bu nedenle okul programı, gelecek nesli korumanın temel unsurlarından biri.
Hükümet, tek dozun iki dozla kıyaslanabilir koruma sağladığını belirten DSÖ önerileri doğrultusunda beşinci sınıftaki kız çocuklarına tek doz aşı uygulamayı planlıyor. Daha önceki dozları kaçıran 15 yaş altı kız çocukları için telafi aşılaması da planlanıyor.
Aşılama, 2026 gibi erken bir tarihte erkek çocukları da kapsayabilir. Amaç, HPV bulaşmasını azaltmak ve virüsün yayılmasını sınırlayacak kadar kişinin aşılanmasıyla oluşan toplumsal bağışıklığa doğru ilerlemeyi hızlandırmak.
DSÖ Endonezya Temsilcisi Dr. N. Paranietharan, ulusal programı ve aşı takviminde planlanan değişikliği memnuniyetle karşıladı:
Endonezya'nın ulusal HPV aşı programını uygulamaya koyması, halk sağlığına ve toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik önemli bir taahhüttür. Tek doz takvimi verimliliği artıracak, maliyetleri düşürecek ve Endonezyalı kız çocukları ile kadınlara korumayı hızlandırarak rahim ağzı kanserini ortadan kaldırmaya yönelik ortak hedefimizi ileri taşıyacaktır.
Tek doz gerektiren bir takvim, koruma sağlamak için gereken aşı randevularının sayısını azaltır. Telafi aşılaması, önceki uygulamalarda aşılanamayan kız çocuklarına ulaşırken erkek çocukları da kapsaması önerilen program, önleme çalışmalarını mevcut okul çağındaki kız çocukları programının ötesine taşıyabilir.
Program nasıl gelişti?
Endonezya'nın mevcut planları, aşılama ve taramanın birkaç yıldır genişletilmesine dayanıyor. Önemli tarihler, ülkenin seçili bölgelerdeki programlardan ülke çapında uygulamaya nasıl ilerlediğini gösteriyor.
- 2016: HPV aşılaması seçili kentlerde başladı.
- 2020: 30-50 yaş arasındaki kadınların %10'undan azı sunulan ücretsiz taramadan yararlandı.
- 2022: IARC, yaklaşık 36.000 yeni rahim ağzı kanseri vakası ve 21.000 ölüm olduğunu tahmin etti.
- 2023: HPV aşılaması 11-12 yaşındaki kız çocukları için ülke çapında genişletildi ve 2023-2030 rahim ağzı kanserini ortadan kaldırma planı başladı.
- 2024: HPV DNA eş testi, 16 ildeki 25 ilçe ve kentte yaygınlaştırıldı. Daha kapsamlı kanser eylem planı 2024-2034 dönemini kapsıyor.
- 2025: HPV DNA eş testinin VIA ile birlikte ülke çapında uygulanması planlanıyor.
- 2026: Aşılama, bu yıl gibi erken bir tarihte erkek çocukları da kapsayabilir.
- 2030: Endonezya, DSÖ hedefleriyle uyumlu rahim ağzı kanserini ortadan kaldırma hedeflerine ulaşmayı amaçlıyor.
Erkek çocukların programa alınması, başlangıç tarihi 2026 olabilecek bir öneri niteliğinde. Ülke çapındaki tarama duyurusunda 2025 uygulamaya geçiş yılı olarak belirtiliyor; ancak bölgeler için daha ayrıntılı bir takvim paylaşılmıyor.
Ücretsiz hizmetler kadınlara ulaşmakta neden zorlanıyor?
Pek çok kadın ve aile, HPV, rahim ağzı kanseri ile aşılama ve taramanın yararları konusunda yeterli bilgiye sahip değil. Cinsel sağlıkla ilgili kültürel tabular konuşmayı zorlaştırabilir; iç muayeneler ise utandırıcı veya uygunsuz görülebilir.
Aile desteği de kadınların sağlık hizmeti arayıp aramamasını etkiliyor. Eşlerin ve diğer aile üyelerinin teşviki, kadınların taramaya gitmesine yardımcı olabilirken destek eksikliği başka bir engel oluşturabiliyor. Bu baskılara eğitim, gelir ve güvenilir sağlık bilgilerine erişimdeki farklılıklar da ekleniyor.
Cakarta'da kentli kadınlar üzerinde yapılan bir araştırmada önlemeye yönelik tutumlar genel olarak olumlu bulundu; ancak kadınların yalnızca yaklaşık %30'u önleyici sağlık davranışlarının olumlu olduğunu bildirdi. Hükümet programları dışındaki aşılanma oranı düşük kaldı. Bilgi, tutum ve uygulamalar; özellikle annelerden gelen ebeveyn desteği de dâhil olmak üzere toplumsal ve demografik etkenlerden şekillendi.
Hükümetin sunduğu tarama ve aşılama ücretsiz olsa da takip bakımı veya özel hizmetler için hastaların doğrudan ödediği masraflar, düşük gelirli ailelerin karşılayamayacağı düzeyde olabilir. İlk test ücretsiz olsa bile sosyoekonomik kısıtlar, kadınların önleyici sağlık hizmeti aramasını engelleyebilir.
Endonezya'nın coğrafi yapısı zorluğu artırıyor. Eğitimli sağlık çalışanı eksikliği, sınırlı laboratuvar kapasitesi ve hizmetlerin eşit dağılmaması nedeniyle kırsal ve uzak toplulukların seçenekleri kentlere kıyasla daha az. Klinik hizmetlerin yaygınlaştırılmasına halkı bilgilendirme ve topluluklarla etkileşim çalışmaları da eşlik etmeli.
Yerel tanı araçları ve daha az müdahale gerektiren testler
Endonezyalı bir biyoteknoloji şirketi olan Nusantics, 14 yüksek riskli HPV türünü yüksek duyarlılıkla tespit etmek için PathoScan hrHPV qPCR Kit'i geliştirdi. Şirket ayrıca idrarla yapılan HPV DNA testlerini pilot olarak uyguluyor. Bu testler, geleneksel örnek alma yöntemlerinden rahatsızlık duyan kadınlar için daha az müdahale gerektiren olası bir seçenek sunuyor.
İdrar testleri ve kişinin kendi aldığı vajinal örnekler, programın pratik sorunlarından birine yanıt veriyor: Bazı kadınlar muayenenin kendisi nedeniyle taramadan kaçınıyor. Örnek alımını daha kabul edilebilir hâle getirmek, sağlık hizmetlerinin daha önce uzak duran kadınlara ulaşmasına yardımcı olabilir.
Cerviray A.I. gibi yapay zekâ araçları da değerlendiriliyor. Bu araçlar, sağlık çalışanlarının tarama sonuçlarını yorumlamasına yardımcı olabilir ve teletıp üzerinden uzaktan danışmanlığı destekleyerek yetersiz hizmet alan bölgelere uzman desteğinin ulaşmasını sağlayabilir.
Bu teknolojiler hâlâ değerlendirme aşamasında. Önerilen rolleri, ulusal programı uygulamak için gereken sağlık çalışanları, laboratuvarlar ve tedavi hizmetlerine ek olarak erişimi genişletmek ve tanı doğruluğunu artırmak.
Taramayı rutin sağlık hizmetlerine dâhil etmek
Hükümet, 30-69 yaş arasındaki kadınlara yönelik HPV DNA taramasını Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun ücretsiz doğum günü sağlık kontrolleri programına dâhil etmeyi planlıyor. Rahim ağzı taramasının daha kapsamlı bir koruyucu sağlık programına eklenmesi, uygun yaştaki kadınlara test sunmak için yeni bir fırsat yaratıyor.
Sağlık Bakanlığı, HPV testlerini desteklemek için COVID-19 müdahalesinden kalan RT-PCR ve GeneXpert cihazları dâhil laboratuvar ekipmanlarını yeniden kullanıma hazırlıyor. Mevcut ekipmandan yararlanmak, sağlık sisteminin genelinde moleküler test kapasitesini artırma çabasının bir parçası.
DSÖ ve Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA), teknik yardım, sağlık çalışanlarına eğitim ve kanıta dayalı protokol rehberliği sağlayarak stratejiyi destekliyor. Endonezya'nın Ulusal Kanser Eylem Planı da altyapının güçlendirilmesini ve daha geniş ortaklıklar kurulmasını öngörüyor.
Rutin sağlık kontrolleri, laboratuvar ekipmanları ve eğitimli personelin takip bakımıyla bağlantılı olması gerekiyor. Tarama sonucunda belirlenen kadınlar, büyük kentlerin dışındakiler de dâhil olmak üzere değerlendirme ve tedavi hizmetlerine ulaşabilmeli. Bu erişimin sürdürülebilmesi için evrensel sağlık kapsamıyla entegrasyon da önem taşıyor.
Asya genelinde paylaşılan zorluklar
The Lancet'te yayımlanan bir incelemeye göre Asya'da yalnızca birkaç ülke HPV aşılaması ve rahim ağzı taramasında yüksek kapsama oranlarına ulaşabildi. Ülkelerin çoğu DNA testi yerine hâlâ hücrelerdeki anormallikleri inceleyen VIA veya sitolojiye dayanıyor.
Karşılanabilirlik, aşı tedarikindeki sıkıntılar ve farkındalık eksikliği, bölge genelinde ve düşük ve orta gelirli ülkelerde yaygın engeller arasında. Endonezya'nın daha etkili tarama yöntemlerine yönelmesi, benzer kısıtlarla karşılaşan sağlık sistemlerinde önlemeyi güçlendirmeye yönelik daha geniş bir çabayı yansıtıyor.
Endonezya'nın DSÖ hedeflerine bağlılığı, aşılamayı hızla yaygınlaştırması ve daha doğru tarama yöntemlerini benimsemesi, ülkeyi rahim ağzı kanserini ortadan kaldırma çabalarında bölge liderleri arasına yerleştiriyor. Ülkenin deneyimi, hizmetleri yaygınlaştırmada siyasi kararlılığın, sektörler arası iş birliğinin ve toplum katılımının rolünü de ortaya koyuyor.
Endonezyalı kadınlar için ilerlemenin somut ölçütü erişim olacak: Aşı, aşılanmayı kaçıran kız çocuklarına ulaşıyor mu; tarama kent merkezlerinin ötesinde sunuluyor mu; anormal bir sonuç zamanında bakım alınmasını sağlıyor mu?
Ulusal hedefleri sürdürülebilir bakıma dönüştürmek
Endonezya'nın HPV DNA testini kırsal ve uzak bölgeler de dâhil olmak üzere ülke genelinde erişilebilir ve karşılanabilir kılacak yeterli laboratuvar kapasitesine ihtiyacı var. Tarama yapmak, sonuçları açıklamak ve takip tedavisini düzenlemek için sağlık çalışanlarını eğitmek ve görevde tutmak da aynı derecede önemli.
Halkı bilgilendirme çalışmaları, kadınları sağlık hizmetlerinden uzak tutan düşük farkındalık, mahcubiyet ve kültürel engelleri ele almalı. Toplumun katılımı ve aile desteği, önlemeye yönelik olumlu tutumların fiili tarama ve aşılamaya dönüşmesine yardımcı olabilir.
İlerlemeyi sürdürebilmek için uzun vadeli finansman, güvenilir hastalık takibi ve evrensel sağlık kapsamıyla entegrasyon gerekiyor. Takip sistemleri hastalık yükünün ve hizmetlerin erişiminin izlenmesine yardımcı olarak programın hedeflere doğru ilerleyişini ölçmeyi sağlıyor.
Kişinin kendi örneğini alması, yapay zekâ ve dijital sağlık platformları erişim ve kalite açıklarını kapatma fırsatı sunuyor. Yerel sektör, sivil toplum ve uluslararası kuruluşların yer aldığı ortaklıklar hizmetlerin sunulmasını destekleyecek; ancak program nihayetinde ülke genelindeki kadınlar için önleme, teşhis ve tedaviyi birbirine bağlamaya bağlı.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, 2025'te 30-69 yaş arasındaki kadınlar için HPV DNA eş testini VIA ile birlikte ülke çapında uygulamayı planlıyor.
- IARC, 2022'de Endonezya'da yaklaşık 36.000 yeni rahim ağzı kanseri vakası ve 21.000 ölüm olduğunu tahmin etti.
- Vakaların yaklaşık %70'i ileri evrelerde tespit edilirken, 30-50 yaş arasındaki kadınların %10'undan azı 2020'de sunulan ücretsiz taramadan yararlandı.
- İki doz HPV aşısıyla kapsama oranı %90'ı aştı; 2,15 milyonluk hedefe karşılık yaklaşık iki milyon kız çocuğu aşılandı.
- Planlar arasında beşinci sınıftaki kız çocuklarına tek doz aşı, 15 yaş altındaki kız çocuklarına telafi aşılaması ve 2026'dan itibaren erkek çocukların da aşılanması olasılığı bulunuyor.
- Ücretsiz doğum günü sağlık kontrolleri, yeniden kullanıma hazırlanan laboratuvar ekipmanları ve yeni örnek alma yöntemleri erişimi genişletmeyi amaçlıyor.
- Endonezya'nın 2030 hedefleri; mali, kültürel ve coğrafi engelleri ele alırken aşılama, tarama ve tedaviyi yaygınlaştırmasına bağlı.






