Milyonlarca istihdam, uyum sağlamakta zorlanan işletmelere bağlı
Tayland'daki küçük ve orta ölçekli işletmeler 12,9 milyondan fazla kişiyi istihdam ediyor ve ülkedeki işletmelerin yüzde 90'ından fazlasını oluşturuyor. Buna karşın Taylandlı firmaların yalnızca yüzde 1,1'i araştırma ve geliştirmeye yatırım yapıyor; bu oran Filipinler'de yüzde 21,9, Vietnam'da ise yüzde 15,7. Hızlı teknolojik değişim ve ticarette artan baskıyla karşı karşıya olan ekonominin büyüyen sorunlarından birinin merkezinde bu fark yer alıyor.
İçindekiler
- Milyonlarca istihdam, uyum sağlamakta zorlanan işletmelere bağlı
- Tayland komşularının gerisinde kalıyor
- Yenilikçilik, yeni icatların ötesine geçiyor
- Finansman, beceriler ve düzenlemeler küçük işletmeleri kısıtlıyor
- Ticaret gerilimleri ve dijital rekabet baskıyı artırıyor
- Dijital ticaret daha fazla müşteriye ulaşma olanağı sunuyor
- Yabancı yatırım, yenilikçiliği geniş kesimlere yaymadı
- Fabrika kapanışları istihdam riskini somutlaştırıyor
- Önerilen politika yanıtı hangi sorunlara çözüm getirebilir?
- Öne Çıkanlar
Dünya Bankası'nın Şubat 2025 tarihli ekonomik değerlendirmesi, yenilikçiliği ve küçük işletmelerin geleceğini Tayland'ın rekabet gücüne ilişkin tartışmaların merkezine yerleştiriyor. Bulgular, üretim süreçlerinde yenilik, yeni ürünler, yabancı teknoloji kullanımı ve işletmelerin araştırma yatırımları bakımından karşılaştırılan başlıca ASEAN ekonomileri arasında Tayland'ın son sırada olduğunu gösteriyor.
Baskı, işletme kayıtlarında ve fabrikalardaki istihdamda şimdiden görülüyor. 2024'te yaklaşık 24 bin KOBİ kaydını sildirirken çoğu küçük ve orta ölçekli işletmelerden oluşan 1.200'den fazla fabrika kapandı. Fabrika kapanışları 35 binden fazla kişinin işini kaybetmesine yol açtı. Kapanışların çoğu imalat sektöründe yaşandı.
17 Haziran 2025 itibarıyla temel kaygı, satışlardaki ve üretimdeki düşüş istihdama daha fazla zarar vermeden önce küçük şirketlerin uyum sağlamasına nasıl yardımcı olunacağıydı. Finansmana erişim, uygun becerilere sahip çalışanlar, teknoloji ve pazarlar çözümün parçalarını oluşturuyor. Yabancı yatırımlar ve bölgesel dijital ticaret fırsatlar yaratırken, birçok yerli işletmenin bu fırsatlardan yararlanmak için yeterince donanımlı olmaması sorunu daha da acil kılıyor.
Tayland komşularının gerisinde kalıyor
Dünya Bankası'nın ASEAN'daki işletmelerin yenilikçilik faaliyetlerine ilişkin karşılaştırması, iş geliştirme sürecinin çeşitli aşamalarında fark olduğunu gösteriyor: üretimi iyileştirme, ürün geliştirme, yurt dışından teknoloji kullanma ve araştırmaya yatırım yapma.
- Süreç yeniliği: Taylandlı firmaların yüzde 11,9'u üretim süreçlerinde yenilik yapıyor. Bu oran Filipinler'de yüzde 40,9, Vietnam'da yüzde 37,9, Malezya'da yüzde 37,3.
- Yeni ürün veya hizmetler: Taylandlı işletmelerin yüzde 8,2'si yeni ürün ya da hizmet sunuyor. Bu oran Filipinler'de yüzde 32,9, Vietnam'da yüzde 23,2.
- Yabancı teknoloji kullanımı: Taylandlı firmaların yüzde 5,6'sı yabancı teknoloji kullanıyor. Bu oran Malezya'da yüzde 23, Endonezya'da yüzde 23,7.
- Araştırma ve geliştirme: Taylandlı işletmelerin yüzde 1,1'i bu alana yatırım yapıyor. Bu oran Filipinler'de yüzde 21,9, Vietnam'da yüzde 15,7.
Üretim verileri farkın boyutunu açıkça ortaya koyuyor. Filipinler'de süreç yeniliği yapan firmaların oranı yüzde 40,9 ile Tayland'daki yüzde 11,9'un üç katından fazla. Yeni ürün ve hizmetlerde ise Filipinler'deki yüzde 32,9'luk oran, Tayland'daki yüzde 8,2'lik oranın yaklaşık dört katı.
AR-GE olarak kısaltılan araştırma ve geliştirme, ürünleri, teknolojileri ve süreçleri geliştirmeye ya da iyileştirmeye yönelik çalışmaları ifade ediyor. Tayland'daki yüzde 1,1'lik oran, bu tür yatırımlar yapan işletmelerin payını ölçüyor. Müşterilerin değişen ihtiyaçlarına yanıt vermelerine yardımcı olabilecek bir faaliyete kaç firmanın katıldığını gözler önüne seriyor.
Karşılaştırmada Filipinler ve Vietnam, işletmelerin yenilikçilik faaliyetleriyle öne çıkıyor. Malezya ve Endonezya'da da yabancı teknoloji kullanımı Tayland'a kıyasla çok daha yaygın. Dolayısıyla Taylandlı KOBİ'lerin sorunu yalnızca yeni bir şey icat etmekten ibaret değil; mevcut teknolojiyi günlük iş süreçlerine dahil etmek de gerekiyor.
Yenilikçilik, yeni icatların ötesine geçiyor
Tayland Ulusal Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Konseyi (NESDC) Genel Sekreteri Danucha Pichayanan, KOBİ'lerin yeni teknolojileri ve yenilikçi uygulamaları benimsemesi gerektiğini vurguladı. Bunun pratik hedefleri, değişen müşteri taleplerini karşılamak, maliyetleri düşürmek ve rekabet gücünü korumak.
Yenilikçilik; bir ürünü üretmenin, üretimi düzenlemenin, malları pazarlamanın veya hizmet sunmanın daha iyi bir yolunu bulmayı içerebilir. Bir işletme, tamamen yeni bir teknoloji geliştirmeden de çalışma biçimini iyileştirebilir. Kaynakları sınırlı küçük bir şirket için bu iyileştirmeler, müşterileri elde tutmanın ve satışları sürdürmenin temel unsurları olabilir.
Tayland'da süreç yeniliği ve yabancı teknoloji kullanımının düşük olması, her iki alanda da zorluk yaşandığına işaret ediyor. Üretim biçimini değiştiren firma sayısı da başka yerlerde geliştirilmiş teknolojilerden yararlanan firma sayısı da az. Rakiplerin malları daha verimli üretebildiği veya alıcıların taleplerine daha hızlı yanıt verebildiği bir ortamda bu durum, birçok işletmeyi kırılgan bırakıyor.
2024'te ve 2025'in başında görülen kapanışlar, büyük ölçüde birçok KOBİ'nin değişen piyasa koşullarına uyum sağlayamamasına bağlandı. Satışların düşmesi, üretimin azalması ve istihdamın gerilemesi, yenilikçilik sorununu doğrudan hane halklarının geçim kaynaklarına bağlıyor. Çalışanlar açısından bunun sonucu, komşu ekonomilerle soyut bir sıralama farkından ziyade daha az iş ve daha güvencesiz istihdam olarak ortaya çıkıyor.
Finansman, beceriler ve düzenlemeler küçük işletmeleri kısıtlıyor
Taylandlı KOBİ'ler, teknolojiyi benimsemenin önünde birbiriyle bağlantılı çeşitli engellerle karşılaşıyor. Finansmana erişimin sınırlı olması yeni ekipman, dijital sistemler veya araştırma için kaynak bulmayı zorlaştırıyor. Araştırmaya düşük yatırım da işletmelerin yeni ürünler geliştirme ve üretim yöntemlerini iyileştirme kapasitesini kısıtlıyor.
Çalışanların da yeni araçları kullanabilmek için dijital ve girişimcilik becerilerine ihtiyacı var. Teknoloji satın almak tek başına yeterli değil. Şirketlerin bu teknolojiyi üretim, satış ve iş kararlarında uygulayabilecek çalışanlara ihtiyacı var. Bu becerilerin eksikliği, firmaların yatırımlarından elde edebileceği faydayı sınırlıyor.
Karmaşık düzenlemeler ve girişimcilere sınırlı destek de baskıyı artırıyor. Öte yandan, az sayıda büyük şirketin ve kamu işletmesinin piyasaya hâkim olması rekabeti ve küçük işletmelerin önündeki fırsatları kısıtlayabiliyor. Bu nedenle KOBİ'ler hem kendi faaliyetlerindeki hem de rekabet ettikleri pazarlardaki engellerle mücadele etmek zorunda.
Dünya Bankası'nın 2024 ülke tanı değerlendirmesi güncellemesi, yaşlanan nüfus, yüksek hane halkı borcu ve bölgeler arasındaki eşitsiz gelişme gibi daha geniş kapsamlı sorunlara dikkat çekiyor. Bu koşullar, küçük işletmelerin karşılaştığı zorlukları artırıyor ve yenilikçilik politikalarının uygulanacağı ortamı şekillendiriyor.
Engeller birbirini besliyor. Kaynakları kısıtlı bir firma teknolojiye veya çalışan eğitimine yatırım yapmakta zorlanabilir. Gerekli becerilere sahip olmayan bir firma ise yeni teknolojiyi daha iyi ürünlere ya da daha düşük maliyetlere dönüştürmekte güçlük çekebilir. Yalnızca finansman sorununu çözmek, uygulamadaki diğer kısıtlamaları ortadan kaldırmaz.
Ticaret gerilimleri ve dijital rekabet baskıyı artırıyor
Küresel ticaretteki gerilimler satışları ve üretimin sürekliliğini sekteye uğratarak Taylandlı işletmelerin rekabet etmenin yeni yollarını bulma ihtiyacını artırdı. Hızlı dijitalleşme, müşterilerin beklentilerini ve işletmelerin yurt içinde ve dışında başarılı olmak için ihtiyaç duyduğu koşulları değiştiriyor.
McKinsey stratejisti Chris Bradley, Tayland'ın da dahil olduğu ASEAN'ın dijital devrimin ilk dalgasını kaçırdığını savunuyor. Teknoloji devlerinin dünyanın en büyük ve en kârlı şirketleri arasındaki konumuna, yüksek araştırma harcamalarına ve olağanüstü hızlı büyümelerine dikkat çekiyor.
Bradley'nin önerdiği yanıt, e-ticaret, dijital reklamcılık, yarı iletkenler ve elektrikli araçlar gibi büyüme potansiyeli yüksek sektörlere yönelik stratejik bir değişim. Bu sektörlerin her biri teknolojiye ve ürün ya da hizmetleri sürekli iyileştirme kapasitesine büyük ölçüde bağlı.
Taylandlı küçük işletmeler için bu değişim, iş yönünü değiştirmeyi olduğu kadar yeni yetkinlikler edinmeyi de gerektiriyor. Bu sektörlerde faaliyet göstermek; teknolojiye, nitelikli çalışanlara ve finansmana erişime bağlı. ASEAN yenilikçilik verilerinde görülen aynı zayıflıklar, KOBİ'lerin bu sektörlerdeki büyümeden ne ölçüde yararlanabileceğini sınırlayabilir.
Dijital ticaret daha fazla müşteriye ulaşma olanağı sunuyor
DIPROM olarak bilinen Sanayi Teşvik Dairesi, Taylandlı KOBİ'lere mobil ticaretten, sosyal medya üzerinden ticaretten, dijital ödemelerden ve sürdürülebilir iş uygulamalarından yararlanmaları çağrısında bulundu. Kurumun bu çağrısı, ASEAN e-ticaret pazarının 2026'ya kadar 230 milyar doları aşmasının beklendiği bir dönemde geldi.
Mobil ticaret, mobil cihazlar üzerinden alım satım yapmayı; sosyal medya üzerinden ticaret ise müşterilere ulaşmak ve satış yapmak için sosyal medya platformlarını kullanmayı ifade ediyor. DIPROM, KOBİ'leri mobil uygulamalar geliştirmeye, sosyal platformlar üzerinden doğrudan satış yapmaya ve elektronik cüzdanlar ile QR kodları gibi ödeme araçlarını kullanmaya teşvik etti.
Bu seçenekler, yenilikçiliği işletme sahiplerinin zaten aşina olduğu faaliyetlerle ilişkilendiriyor: alıcı bulmak, ödeme almak ve satışları yönetmek. Henüz yeni ürün geliştirmeyen veya araştırma yürütmeyen firmalara pratik bir başlangıç noktası sunuyor.
Tayland, dijital ödemelerde de bölgede öncü bir rol üstlendi. Tayland'ın PromptPay sistemiyle Singapur'un PayNow sistemi arasındaki bağlantı, iki ülke arasında mobil ödeme sistemleri üzerinden düşük maliyetle anında para transferine olanak tanıyor. Bu, ulusal sınırlar arasında daha yakın dijital bütünleşme için bir model sunuyor.
KOBİ'ler için kolaylaşan ödemeler yeni pazarlara erişimi destekleyebilir ve iş süreçlerini basitleştirebilir. Ancak daha yaygın kullanım hâlâ bir zorluk. Bölgesel e-ticaretin sunduğu fırsatlardan yararlanmak, daha fazla küçük işletmenin günlük çalışmalarında dijital araçları kullanabilmesine bağlı.
Yabancı yatırım, yenilikçiliği geniş kesimlere yaymadı
Tayland'da 2024'ün ilk 11 ayında onaylanan yabancı şirket sayısı yüzde 118 arttı. Yatırımların büyük bölümü, özellikle Doğu Ekonomik Koridoru'nda (EEC) otomotiv mühendisliği, elektronik ve yazılım hizmetleri gibi ileri teknoloji kullanan sektörlerde yoğunlaştı.
Bu yatırımlar, Taylandlı KOBİ'ler arasında henüz yaygın bir yenilikçiliğe dönüşmedi. Yabancı şirketlerin yarattığı istihdam da azaldı. Bu tablo, yabancı şirketlerin ülkeye gelmesini yerli şirketler ve çalışanlar için daha geniş kazanımlara dönüştürmenin güçlüğünü gösteriyor.
Küçük Taylandlı firmalarla uluslararası üretim ağları arasındaki bağları güçlendirmek, politika yanıtının bir parçasını oluşturuyor. Küresel değer zincirleri olarak anılan bu ağlarda, farklı yerlerdeki işletmeler mal veya hizmet üretimine katkıda bulunuyor. Bu ağlara daha güçlü katılım, KOBİ'leri mevcut pazarlarının ötesindeki teknoloji, müşteriler ve sektörlerle buluşturabilir.
Bölgesel girişimler de yeni bir fırsat sunuyor. ASEAN Dijital Ekonomi Çerçeve Anlaşması ve ülkeleri birbirine bağlayan ödeme sistemlerinin yaygınlaşması, Taylandlı firmaların daha büyük pazarlara ulaşmasına ve bölgesel üretim ile hizmet faaliyetlerine katılmasına yardımcı olabilir. Ancak işletmelerin bu bağlantılardan yararlanabilmek için gerekli beceri ve teknolojiye sahip olması gerekiyor.
Fabrika kapanışları istihdam riskini somutlaştırıyor
2024'te 1.200'den fazla fabrikanın kapanması, sorunu imalat topluluklarının kapısına getirdi. Bunların çoğu küçük veya orta ölçekli işletmelerdi. 35 binden fazla kişinin işini kaybetmesi, üretim durduğunda çalışanların ödediği doğrudan bedeli gösteriyor.
Nissan'ın Honda ile birleşme görüşmelerinin sonuçsuz kalmasının ardından Tayland'daki fabrikasını kapatması, imalat sektörünün karşı karşıya olduğu sıkışmayı gösteren bir başka örnek. Bu kararın yaklaşık 1.000 kişinin işini kaybetmesine yol açması bekleniyordu. Bu durum, rekabet gücünün gerilediği, maliyetleri yönetme ve teknolojik değişime uyum sağlama baskısının arttığı daha geniş bir tablonun parçası.
İstihdam verileri, yenilikçilik politikasını geçim kaynaklarını korumaya yönelik acil ihtiyaçla birlikte ele almayı gerektiriyor. Maliyetlerdeki, teknolojideki veya talepteki değişimlere yanıt veremeyen işletmeler faaliyetlerini sürdürme baskısıyla karşı karşıya kalıyor. Bunun bedelini, gelir kaybı ve azalan istihdam olanaklarıyla çalışanlar ve aileleri ödüyor.
Gelişmelerin sıralaması, baskıların nasıl biriktiğini gösteriyor:
- 2024: Yaklaşık 24 bin KOBİ kaydını sildirdi, 1.200'den fazla fabrika kapandı ve 35 binden fazla kişi işini kaybetti.
- 2024'ün ilk 11 ayı: Onaylanan yabancı şirketlerin sayısı yüzde 118 arttı. Yatırımlar otomotiv mühendisliği, elektronik ve yazılım hizmetleri dahil çeşitli sektörlerde yoğunlaştı.
- Şubat 2025: Dünya Bankası, Tayland'ın rekabet gücüne ilişkin değerlendirmesinde KOBİ'lerde yenilikçiliği merkeze aldı.
- 2024 ve 2025'in başı: İşletme kapanışları, satışlardaki zayıflama ve üretimdeki düşüş istihdam ve firmaların uyum sağlama kapasitesine ilişkin kaygıları artırdı.
- 2026: ASEAN e-ticaret pazarının 230 milyar doları aşması bekleniyor. Bu, dijital kanallardan satış yapıp ödeme alabilen işletmeler için fırsat sunuyor.
Önerilen politika yanıtı hangi sorunlara çözüm getirebilir?
NESDC ve Dünya Bankası; finansman, beceriler, düzenlemeler ve teknoloji alanlarında adım atılması çağrısında bulundu. Öneriler, KOBİ'ler ve girişimler için yenilikçiliği daha erişilebilir kılmayı ve bu işletmelerin rekabet ettiği koşulları iyileştirmeyi amaçlıyor.
Dünya Bankası'nın Tayland ve Myanmar Ülke Direktörü Melinda Good, öncelikleri insanları ve işletmeleri değişime hazırlamak olarak tanımladı:
Yenilikçilik ekosistemlerine ve geleceğin becerilerine yatırım yapılması, ayrıca elverişli bir düzenleyici ortam oluşturulması, Tayland halkının küresel zorluklara uyum sağlamasını ve gelecekte başarılı olmasını sağlayacak.
Önerilen önlemler arasında teknoloji ve yenilikçilik projeleri için finansmana erişimin kolaylaştırılması; dijital ve girişimcilik becerilerine yönelik eğitim ve öğretim; rekabeti, ticareti ve yatırımı destekleyen daha basit kurallar; girişimlere ve dijital işletmelere daha fazla destek yer alıyor.
Araştırma harcamalarının artırılması ve teknoloji transferi de öncelikler arasında. Teknoloji transferi, işletmelerin başka yerlerde geliştirilmiş bilgi veya teknolojiye erişip bunu kullanmasına yardımcı olmak anlamına geliyor. Küresel değer zincirlerine daha güçlü katılımla birlikte bu adım, Taylandlı küçük firmaları ileri teknoloji kullanan sektörlere ve uluslararası pazarlara bağlayabilir.
Araştırma, beceriler ve dijital altyapı alanlarındaki kamu ve özel sektör yatırımlarının eşgüdümlü ilerlemesi gerekiyor. Öneriler, bir proje için finansman bulmaktan eğitimli çalışanlara ve müşterilere erişmeye kadar farklı aşamalardaki engelleri ele alıyor. Önerilerin tamamının uygulanması için bir takvim belirtilmedi.
Tayland'ın önündeki temel görev, yatırım ve bölgesel fırsatları sıradan işletmelere ulaşan iyileştirmelere dönüştürmek. Daha rekabetçi KOBİ'ler istihdamı destekleyecek ve milyonlarca çalışan ile ailelerine ülkenin ekonomik büyümesinde daha güçlü bir pay sağlayacak.
Öne Çıkanlar
- KOBİ'ler 12,9 milyondan fazla kişiyi istihdam ediyor ve Tayland'daki işletmelerin yüzde 90'ından fazlasını oluşturuyor.
- Tayland; süreç yeniliği, yeni ürünler, yabancı teknoloji kullanımı ve işletmelerin araştırma yatırımları bakımından karşılaştırılan başlıca ASEAN ekonomilerinin gerisinde kalıyor.
- 2024'te yaklaşık 24 bin KOBİ kaydını sildirdi. 1.200'den fazla fabrikanın kapanması, 35 binden fazla kişinin işini kaybetmesine yol açtı.
- Finansman kısıtları, beceri eksikliği, karmaşık düzenlemeler ve piyasa yoğunlaşması küçük firmaların uyum sağlama kapasitesini sınırlıyor.
- 2024'ün ilk 11 ayında onaylanan yabancı şirketlerin sayısı yüzde 118 arttı ancak yenilikçilik Taylandlı KOBİ'ler arasında yaygınlaşmadı.
- ASEAN'daki e-ticaret, dijital ödemeler ve bölgesel bütünleşme fırsatlar sunuyor. E-ticaret pazarının 2026'ya kadar 230 milyar doları aşması bekleniyor.
- Önerilen yanıt; finansman, eğitim, daha basit düzenlemeler, araştırma, teknoloji transferi ve uluslararası pazarlarla daha güçlü bağlantıları bir araya getiriyor.






