Muar’dan Bandung’a, üreticiler fiyat baskısıyla karşı karşıya
Çin’den gelen ihracat, Malezya’nın Muar kentindeki mobilya atölyelerinden Endonezya’nın Bandung kentindeki tekstil fabrikalarına ve Tayland’daki elektronik tesislerine kadar Güneydoğu Asya genelindeki üreticiler üzerindeki baskıyı artırıyor. Çin’deki fabrikalar zayıf iç talep, Batı pazarlarındaki ticaret engelleri ve internet üzerinden doğrudan tüketiciye satış yapma fırsatlarıyla karşı karşıyayken bölgeye daha ucuz ithal ürünler ulaşıyor.
İçindekiler
- Muar’dan Bandung’a, üreticiler fiyat baskısıyla karşı karşıya
- ABD tarifeleri ticareti neden Güneydoğu Asya’ya yönlendiriyor?
- Çin fabrikaları neden yurt dışına daha fazla ürün gönderiyor?
- İnternetten alışveriş fabrikaları tüketicilere yaklaştırıyor
- Rekabet yayılırken mobilya üreticileri fiyatları düşürüyor
- Endonezya’nın tekstil krizi işçileri ve büyük şirketleri etkiliyor
- Tayland, ev aletleri ve elektrikli araçlarda baskı altında
- Hükümetler vergi, gümrük vergisi ve yerel alım önlemlerine yöneliyor
- Çin, ticaretin ardındaki makine ve malzemelere dikkat çekiyor
- Yatırım fırsatlar sunuyor, ancak yerel katma değer önemli
- Ucuz ürünler ve fabrika işleri politikayı farklı yönlere çekiyor
- Öne Çıkan Noktalar
12 Haziran 2025 itibarıyla baskı; mobilya, giyim, çelik, elektronik ve elektrikli araç sektörlerinin tümüne yayılmış durumda. Endonezya’nın Çin’den tekstil ithalatı yakın zamanda aylık rekor seviyeye ulaşırken bu ürünlerin sevkiyat fiyatları 2023 başından bu yana düşüyor. Yerel üreticiler, daha düşük fiyatlarla gelen daha fazla rakip ürünün yarattığı zorlu bir tabloyla karşı karşıya.
Çin’in imalat sanayisi ürünlerindeki fazlası, yani ihracatının ithalatını aştığı miktar, 2018’de yaklaşık 1 trilyon ABD dolarından 2023’te 1,8 trilyon doların üzerine çıktı. Bu, beş yılda 800 milyar doların üzerinde, başka bir deyişle yüzde 80’den fazla artış anlamına geliyor. Güneydoğu Asya, hem ABD’yi hem de Avrupa Birliği’ni geride bırakarak Çin’in en büyük ihracat pazarı haline geldi.
Tüketiciler için ucuz giyim, ev aletleri ve diğer ürünler hane bütçelerinin daha verimli kullanılmasını sağlayabilir. Rakip ürünler üreten fabrikalar içinse aynı fiyatlar daha düşük kâr, daha az sipariş ve iş kayıpları anlamına gelebilir. Hükümetlerin kendi ihracatlarını üretmek için Çin makinelerine, parçalarına ve ham maddelerine bağımlı olan imalatçıları da hesaba katması gerekiyor.
Malezya ve Tayland internetten satın alınan düşük fiyatlı ithal ürünlere vergi getirdi. Endonezya, ithal kumaşlara ve diğer ürünlere yüzde 200’e varan gümrük vergileri uygulamayı değerlendiriyor. Bölge genelinde yetkililer, uygun fiyatlı tedarik kaynaklarına erişimi korurken istihdamı güvence altına almaya ve Çin yatırımlarını çekmeye çalışıyor.
ABD tarifeleri ticareti neden Güneydoğu Asya’ya yönlendiriyor?
Çin ürünlerine yönelik ABD tarifeleri Trump yönetimi döneminde başladı, Başkan Joe Biden döneminde sürdü ve son tırmanışta yüzde 145’e kadar yükseldi. Tarife, ithal bir ürüne uygulanan vergidir. Ürünün bir ülkeye getirilme maliyetini artırarak satıcının fiyat rekabetini zorlaştırır.
Bu engeller yükselirken Çin’in ABD’ye doğrudan ihracatı keskin biçimde geriledi. Çinli üreticiler başka alıcılar ararken Güneydoğu Asya; yakın pazarlar, artan tüketici talebi ve yerleşik ticaret anlaşmaları sunuyor. Citigroup’tan aktarılan verilere göre Vietnam, Tayland ve Endonezya Çin’den yapılan ithalatta keskin artışlar yaşadı.
Bölgedeki fabrikalar, malların başka ülkelere aktarılarak sevk edilmesine ilişkin daha sıkı incelemelerle de karşı karşıya. Bu, ürünlerin nihai varış noktalarına ulaşmadan önce başka bir ülkeden geçirilmesi anlamına geliyor. Endişeler, ABD tarifelerinden kaçınmak için Çin ürünlerinin Güneydoğu Asya üzerinden yönlendirilmesine odaklanıyor; bu da sevkiyatın menşeini ticaret müzakerelerinin temel konularından biri haline getiriyor.
ABD, Güneydoğu Asya hükümetlerine menşe şahadetnamesi kurallarını sıkılaştırmaları için baskı yapıyor. Bu belgeler ürünlerin nerede üretildiğini gösteriyor. Bölgedeki üreticiler için bu baskı yeni bir sorumluluk daha getiriyor: Ürünlerinin ve üretim süreçlerinin kaynağını kanıtlarken dış pazarlara erişimi korumak.
Çin fabrikaları neden yurt dışına daha fazla ürün gönderiyor?
Çin’in ihracat hamlesinin arkasında ülke içindeki ekonomik sorunlar var. Pandemi sonrasında toparlanmanın zayıf kalması, emlak sektöründeki gerileme ve durgun tüketici harcamaları, fabrikaların yerli alıcıların satın almak istediğinden daha fazla üretim yapmasına yol açtı. Bu üretim fazlası, üreticileri yurt dışında müşteri aramaya yöneltiyor.
Üretim hatlarını çalışır ve işçileri istihdamda tutmak için Çinli şirketler çok düşük kâr marjlarını, hatta zaman zaman zarar etmeyi kabul etti. Çok sayıda üretici aynı anda ihracat satışlarının peşine düştüğünde, başka yerlerdeki alıcılar büyük miktarlarda ucuz ürüne erişebiliyor.
2023’te Çin’in Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği’ne (ASEAN) ihracatı yüzde 12 artarken ASEAN’ın Çin’e ihracatı yalnızca yüzde 2 yükseldi. Bu dengesiz büyüme, Çin’le ticaret açıklarını genişletti ve rakip sektörler üzerindeki baskıyı artırdı.
Çin’den yapılan sevkiyatların büyük bir bölümünü sermaye malları ve ara mallar oluşturuyor. Sermaye malları, fabrika makineleri gibi ürün imalatında kullanılan ekipmanlardır. Ara mallarsa üretim sırasında kullanılan parçalar ve malzemelerdir. Bu ithalat, Güneydoğu Asya’daki işletmelerin kendi ürünlerini üretip ihraç etmelerine yardımcı olabilir.
Giyim, ayakkabı, elektronik ve mobilya dahil olmak üzere tüketici ürünleri de bu ticaret akışında önemli bir yer tutuyor. Bu ürünler, yerel fabrikaların bitmiş ürünleriyle daha doğrudan rekabet ediyor ve çoğu zaman bölgedeki üreticilerin yakalamakta zorlandığı fiyatlarla satılıyor.
İnternetten alışveriş fabrikaları tüketicilere yaklaştırıyor
Shopee, Lazada, Temu ve TikTok Shop, Çinli üreticilerin Güneydoğu Asyalı müşterilere doğrudan ulaşmasını kolaylaştırdı. Bu platformlar üzerinden satış, geleneksel mağazaları ve yerel distribütörleri devre dışı bırakarak fabrika ile müşteri arasındaki işletme sayısını azaltabiliyor.
Endonezya’da TikTok Shop’un 2021’de faaliyete geçmesinin ardından tekstil, hazır giyim ve ayakkabı sektörlerinde işten çıkarmalar yaşandı. Banten, Batı Cava ve Orta Cava’daki fabrikalar kapandı; on binlerce işçi işini kaybetti. Fabrika yöneticileri, internette satılan ucuz Çin ürünlerini satışların ve gelirlerin düşmesinde önemli bir etken olarak gösteriyor.
Malezya ve Tayland’da da ucuz Çin ürünlerinin internetten satın alınmasında artış kaydedildi. Her iki hükümet de yerli işletmelere daha eşit koşullar sunmayı amaçlayan vergiler getirdi: Malezya satış vergisi, Tayland ise düşük değerli ithal ürünlere katma değer vergisi uyguluyor.
Sektör temsilcileri, internetten satış yapanların düzenlemeleri aşmanın yollarını bulması nedeniyle bu önlemlerin şu ana kadar sınırlı etki gösterdiğini söylüyor. Dolayısıyla yerel üreticiler açısından rekabet, hem imalat maliyetlerini hem de ürünlerin pazara giriş ve müşterilere ulaşma biçimini kapsıyor.
Rekabet yayılırken mobilya üreticileri fiyatları düşürüyor
Malezya’nın mobilya merkezi Muar, hem yurt dışına hem de yurt içine satış yapan işletmelerin karşı karşıya olduğu baskıyı gözler önüne seriyor. Mobilya ihracat hacmi önemli ölçüde geriledi; Natural Signature da dahil olmak üzere üreticiler Çinli rakipleriyle rekabet edebilmek için fiyatları düşürüp daha düşük kârı kabul etti.
Çinli mobilya üreticileri devlet desteğinden, vergi iadelerinden ve verimli tedarik zincirlerinden yararlanıyor. Tedarik zinciri; malzeme sağlayan, parça üreten, ürünleri bir araya getiren ve teslim eden işletmeleri birbirine bağlar. Bu bağlantılar hızlı ve düşük maliyetle işlediğinde üretici, üretimin her aşamasında maliyetleri azaltabilir.
Bazı Çinli mobilya şirketleri de daha düşük iş gücü ve ham madde maliyetlerinden yararlanmak için üretimlerini Vietnam’a taşıdı. Bu nedenle Malezyalı üreticiler, hem Çin’den yapılan ihracat hem de Güneydoğu Asya’nın başka yerlerinde kurulan fabrikalar üzerinden rekabetle karşılaşıyor.
Candice Lim, fiyatları düşürerek ve yeni pazarlar arayarak işletmelerini ayakta tutmaya çalışan Malezyalı mobilya üreticilerinden biri. Bazı üreticiler kalite, kişiye özel üretim veya sürdürülebilirlik temelinde farklılaşan ürünlere yöneliyor. Malezya ayrıca uluslararası alıcıların ilgisini çekmek için sürdürülebilir sertifikalı ahşap ürünlere geçiş yapıyor.
Endonezya’nın tekstil krizi işçileri ve büyük şirketleri etkiliyor
Endonezya’nın tekstil sektörü; artan ithalat, düşen ithalat fiyatları, fabrika kapanışları ve işten çıkarmaların birleşik etkisiyle karşı karşıya. Sritex’in de aralarında bulunduğu büyük şirketler iflas sürecine girdi ve yaşadıkları sıkıntılarda Çin’den gelen arz fazlasının önemli bir etken olduğunu belirtti.
Endonezya Tekstil Birliği, pazara giren Çin tekstil ürünlerinin büyük bölümünün yasa dışı yollarla ithal edildiğini söylüyor. Vergilerden kaçırılan bu ürünler, yerli üreticilerden yüzde 20 ila 30 daha ucuza satılabiliyor. Dolayısıyla yasal ithalat rekabetiyle kurallar dışında ülkeye giren ürünler, hükümet açısından farklı denetim sorunları doğuruyor.
Kurniadi Eka Mulyana, tekstil fabrikalarının kapanmasıyla işini kaybeden işçilerden biri. Sonuçlar şirket bilançolarının ötesine uzanıyor: Bir fabrikanın kapanması işçilerin gelirini ortadan kaldırıyor ve haneleri yeni bir geçim kaynağı aramaya zorluyor.
Buna rağmen kırsal bölgelerde yeni hazır giyim işletmeleri kuruluyor. Bazıları müşterilere ulaşmak için sosyal medyayı kullanıyor ve farklı pazarlarda ihracat alıcıları arıyor. Bu çabalar, köklü fabrikalar düşen satışlar ve yoğun fiyat rekabetiyle mücadele ederken üreticilerin nasıl uyum sağladığını gösteriyor.
Tayland, ev aletleri ve elektrikli araçlarda baskı altında
Tayland’ın elektronik ve ev aletleri üreticileri de daha fazla Çin ürünüyle rekabet ediyor. Midea ve TCL pazarlama faaliyetlerini ve fiyat kampanyalarını artırırken küçük ve orta ölçekli yerel işletmeler satışlarını korumakta zorlanıyor.
Ucuz Çin klimaları, vantilatörleri ve diğer ev aletleri fabrika kapanışlarına ve iş kayıplarına katkıda bulundu. Büyük rakipler düşük fiyatları geniş çaplı reklam ve tanıtım kampanyalarıyla birleştirebildiğinde küçük üreticiler özellikle zorlanıyor.
Japon üreticilerin uzun süredir hâkim olduğu bir diğer büyük Tayland sektörü de Çinli elektrikli araçlardan etkileniyor. Pazar değişirken yerel otomotiv parçası tedarikçilerinin siparişleri azaldı. Aynı zamanda Tayland araç üretimine yatırım çekmek istiyor; bu da yeni üreticileri yerli tedarikçilerle buluşturma baskısı yaratıyor.
Tayland artık elektrikli araç üreticilerinin en az yüzde 40 yerel parça kullanmasını şart koşuyor. Bazı Çinli şirketler bu koşulu karşılamak için yerel tedariki artırma sözü verdi. Daha fazla parçanın yerelden satın alınması, yeni araç üretimiyle bağlantılı harcamaların bir bölümünü Taylandlı işletmelere yönlendirebilir.
Yerel parça üreticileri açısından pratikteki mesele, yatırımların kendilerinin karşılayabileceği siparişler doğurup doğurmayacağı. Aynı sektörde yer alsalar bile bir araç montaj tesisi ile onu çevreleyen parça üreticileri ağı farklı istihdam kaynaklarıdır.
Hükümetler vergi, gümrük vergisi ve yerel alım önlemlerine yöneliyor
Güneydoğu Asya hükümetleri ithalat baskısına karşı çeşitli yöntemlere başvuruyor. Endonezya, kumaşlara ve diğer ithal ürünlere yüzde 200’e varan gümrük vergileri uygulamayı değerlendiriyor. Malezya ve Tayland internetten satın alınan düşük değerli ithal ürünlere vergi getirdi; Tayland ayrıca elektrikli araçlar için yerel parça kullanımı şartını yürürlüğe koydu.
Vietnam ve Endonezya belirli Çin ürünlerine anti-damping vergileri uyguladı. Anti-damping önlemleri, ticaret kurallarına göre adil olmadığı değerlendirilen fiyatlardan satılan ithal ürünleri hedef alıyor. Tayland da ithalatı daha yakından izliyor.
Baskının nasıl geliştiğini anlamaya yardımcı olan bazı tarihler şöyle:
- 2018: Çin’in imalat sanayisi ürünlerindeki fazlası yaklaşık 1 trilyon ABD doları düzeyindeydi.
- 2021: TikTok Shop Endonezya’da faaliyete geçti; ardından tekstil, hazır giyim ve ayakkabı sektörlerinde işten çıkarmalar yaşandı.
- 2023 başı: Çin’den yapılan tekstil sevkiyatlarının fiyatları düşmeye başladı.
- 2023: Çin’in imalat sanayisi ürünlerindeki fazlası 1,8 trilyon doları aştı. Çin’in ASEAN’a ihracatı yüzde 12, ASEAN’ın Çin’e ihracatı ise yüzde 2 arttı.
- 12 Haziran 2025: Bölge hükümetleri, ticaret ve yatırım bağlarını korurken fabrikaları güvence altına alma baskısıyla karşı karşıyaydı.
Endonezya’nın önerdiği yüzde 200’e varan gümrük vergileri hâlâ değerlendiriliyor; uygulama tarihi açıklanmadı. Hâlihazırda yürürlükte olan diğer önlemlerin amaçları ise internetten yapılan alışverişlerden vergi toplamaktan yabancı üreticileri yerel parça satın almaya teşvik etmeye kadar değişiyor.
Çin, ticaretin ardındaki makine ve malzemelere dikkat çekiyor
Çin, yerel sanayi pahasına Güneydoğu Asya pazarlarını ürünlere boğduğu yönündeki suçlamaları reddediyor. Ülkenin yaklaşımı, bölgedeki üretimi desteklemede makinelerin, bileşenlerin ve malzemelerin oynadığı role dayanıyor.
Çin’in Tayland Büyükelçiliği ticari ilişkiyi karşılıklı ekonomik fayda çerçevesinde tanımladı:
karşılıklı fayda ve kazan-kazan
Büyükelçilik, Tayland’a giren Çin ithalatının toplam değerinin yüzde 10’undan azını tüketici ürünlerinin oluşturduğunu söyledi. Savunduğu görüşe göre ithalatın çoğu, hane halkının alışverişleri için rekabet etmekten ziyade yerel işletmelerin ürün üretmesine ve katma değer yaratmasına yardımcı oluyor.
Tayland Sanayi Federasyonu, ucuz ithalat akışını farklı biçimde tanımlayarak bir "tsunami" uyarısında bulundu. Malezya ve Endonezya’daki sektör kuruluşları da yerli üreticilerin karşı karşıya olduğu ürün miktarı ve fiyatlara ilişkin benzer kaygılar dile getiriyor.
Baskının etkisi işletmeden işletmeye değişiyor. Daha ucuz Çin makineleri satın alan bir Tayland fabrikası maliyetlerini düşürebilirken yakındaki bir ev aleti üreticisi ithal bitmiş ürünler nedeniyle müşteri kaybedebilir. Hükümetler hangi ürünlere vergi uygulayacaklarına veya hangilerini kısıtlayacaklarına karar verirken bu iki durumu da hesaba katmalı.
Yatırım fırsatlar sunuyor, ancak yerel katma değer önemli
Çin yatırımları, teknoloji transferi, istihdam ve daha ileri imalat için Güneydoğu Asya’ya fırsatlar sunuyor. Çinli üreticiler daha karmaşık faaliyetlere yönelip bölgede tesisler kurdukça yerel işletmeler yeni müşteriler edinebilir ve farklı üretim yöntemlerine erişebilir.
Hükümetler elektrikli araç ve yenilenebilir enerji alanlarında da Çin yatırımlarını istiyor. Bu projeleri çekerken ithalatı kısıtlamak zor bir denge yaratıyor; özellikle de yeni fabrikalar başlangıçta Çin’den gelen makine ve parçalara bağımlı olduğunda.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Sekretaryasının eski icra direktörü Rebecca Sta Maria, yatırım politikalarının ev sahibi ülkede ne kadar ekonomik faaliyetin kaldığını incelemesi gerektiğini savunuyor:
Bu yatırımların katma değeri nedir? Sanayi ve yatırım politikalarının ayrılmaz bir parçası olmalı. Aksi takdirde bunun olumsuz sonuçlarıyla ileride karşılaşırız.
Katma değer, malzemelerin işlenmesi, parça üretimi veya bitmiş ürün montajı gibi faaliyetlerle yaratılan ek değerdir. Güneydoğu Asya hükümetleri açısından asıl mesele, yatırımların yerel ücretlere, tedarikçi siparişlerine, becerilere ve üretime nasıl dönüştüğüdür.
Bölge için önerilen önlemler arasında işçileri eğitmek, teknolojiye yatırım yapmak, yabancı yatırımcılarla yerli tedarikçiler arasındaki bağları güçlendirmek ve ABD, Avrupa ile diğer pazarlara ihracatı genişletmek bulunuyor. Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık ve ASEAN-Çin Serbest Ticaret Anlaşması, hükümetlerin ticaret ve yatırım önceliklerini takip edebilecekleri çerçeveler sunuyor.
Ucuz ürünler ve fabrika işleri politikayı farklı yönlere çekiyor
Ucuz Çin ithalatı, tüketici fiyatlarının dizginlenmesine yardımcı olarak enflasyonun hane bütçelerini daralttığı ekonomilerde rahatlama sağlıyor. Aynı ithalat Çin’le ticaret açıklarını büyütebilir ve ürünleri doğrudan rekabete maruz kalan işletmeleri zayıflatabilir.
Fabrika kapanışları ve iş kayıpları toplumsal gerilim ve huzursuzluğa da yol açabilir. Mağazadaki düşük fiyat alıcıya hemen fayda sağlarken imalat sektöründeki iş kaybı, bir hanenin tamamının gelirine zarar verebilir.
ASEAN’ın Çin’le büyüyen ticaret açığı, dünyanın geri kalanıyla verdiği güçlü ticaret fazlasıyla birlikte görülüyor. Hizmet ticareti büyürken turizm, dijital hizmetler ve lojistik de ekonomik genişleme fırsatları sunuyor. Dolayısıyla bölgenin ekonomik görünümü, Çin’le imalat ürünleri ticaretinin ötesine uzanıyor.
Geniş kapsamlı ithalat engellerinin de maliyetleri var. Yerel bir ihracatçı Çin makineleri, parçaları veya malzemeleri için daha fazla ödeme yapmak zorunda kalırsa ürünlerini üretmek pahalılaşır. Bu durum, başka bir yerli sektörü korusa bile şirketin dış pazarlarda rekabet etmesini zorlaştırabilir.
Tarifelerin ve diğer ticaret kısıtlamalarının tırmanması bölgesel bütünleşmeyi de zayıflatabilir. Güneydoğu Asya’nın temel sınavı, uygun fiyatlı tedarik ve yatırımın faydalarını korurken yerel üreticilerin müşteri tutmasına, üretimlerini geliştirmesine ve işçilerini istihdamda bırakmasına yardımcı olmak.
Öne Çıkan Noktalar
- Çinli üreticiler, zayıf iç talep, atıl fabrika kapasitesi ve Batı pazarlarındaki engeller nedeniyle daha fazla ürünü Güneydoğu Asya’ya yönlendiriyor.
- Çin’in imalat sanayisi ürünlerindeki fazlası, 2018’de yaklaşık 1 trilyon ABD dolarından 2023’te 1,8 trilyon doların üzerine çıktı.
- Mobilya, tekstil, elektronik, ev aletleri, çelik ve elektrikli araç sektörleri artan rekabetle karşı karşıya; bölge genelinde fabrikalar kapanıyor ve iş kayıpları yaşanıyor.
- İnternet platformları Çinli üreticilerin tüketicilere doğrudan ulaşmasını sağlarken Malezya ve Tayland internetten satın alınan düşük değerli ithal ürünlere vergi uyguladı.
- Endonezya belirli ithal ürünlere yüzde 200’e varan gümrük vergileri uygulamayı değerlendiriyor. Tayland, elektrikli araç üreticilerinin en az yüzde 40 yerel parça kullanmasını şart koşuyor.
- Çin, makine ve üretim malzemelerinin bölge sanayisini desteklediğini söylüyor. Yerel üreticilerse ucuz bitmiş ürünlerin satışları ve kârları baskıladığı uyarısında bulunuyor.
- Hükümetler birbiriyle çatışan taleplerle karşı karşıya: İstihdamı korumak, üretim maliyetlerini yönetilebilir düzeyde tutmak ve yeni yatırımların yerel işletmelere iş kazandırmasını sağlamak.






