90,75 milyar rupilik yemeklik yağ ihracatı sert yükselişi beraberinde getirdi
Nepal, Temmuz 2024 ortası ile Mayıs 2025 ortası arasında 90,75 milyar rupi değerinde 430.504 ton rafine yemeklik yağ ihraç ederek toplam ihracat gelirinin 217,91 milyar rupiye çıkmasına katkıda bulundu. Ticaret ve İhracatı Teşvik Merkezi ile Gümrük Dairesi verilerine göre ihracat, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 72,71 arttı.
İçindekiler
- 90,75 milyar rupilik yemeklik yağ ihracatı sert yükselişi beraberinde getirdi
- Hindistan tarifeleri bu fırsatı nasıl yarattı?
- Gümrüksüz erişim üretim şartlarına bağlı
- Öncelikli ihracat ürünleri çok daha yavaş büyüyor
- Geleneksel ürünlerde talep farklı seyrediyor
- Mayıstaki vergi indirimi yağ ticaretini sınayacak
- İthalat Nepal'in dış ticaret açığını büyütmeye devam ediyor
- Uygulamadaki aksaklıklar ihracat stratejisini sınırlıyor
- Bölgesel ticaret avantajları daha yakından inceleniyor
- Öne Çıkanlar
Bu çarpıcı artışın ardında çok daha dar kapsamlı bir hikâye yatıyor. Nepal'e ithal edilen, işlenip ardından Hindistan'a ihraç edilen soya, ayçiçeği ve palm yağları yükselişin büyük bölümünü oluşturuyor. Öte yandan, ihracat geliştirilmesi hedeflenen ürünleri belirleyen Nepal Ticaret Entegre Stratejisi (NTIS) kapsamındaki mallar 83,10 milyar rupi gelir sağladı; artış yalnızca yüzde 6,74 oldu.
Yemeklik yağlar, on aylık dönemde Nepal'in toplam ihracat gelirinin yaklaşık yüzde 41,6'sını oluşturdu. Bu yağların 90,75 milyar rupilik satış geliri, NTIS ürünlerinin sağladığı 83,10 milyar rupiyi de aştı. Bu rakamlar, tek bir ticaret fırsatının ülkenin ihracat performansını ne ölçüde şekillendirdiğini gösteriyor.
Nepal, bu yükselişi sağlayan yağları ticari ölçekte üretmiyor. Ülkedeki işletmeler başta Arjantin, Brezilya, Çin, Irak, Tayland ve Ukrayna'dan ham yağ ithal ediyor, ardından Hindistan'a satmadan önce bu yağları rafine ediyor veya yeniden paketliyor.
Bu ticaretin cazibesi, ithalat vergilerindeki farktan kaynaklanıyor. Şartları karşılayan Nepal malları, bölgesel ve ikili ticaret düzenlemeleri kapsamında Hindistan'a gümrük vergisi ödemeden girebilirken Güney Asya dışından gelen yağlar yüksek tarifelerle karşılaşıyor. Bu durum, tüccarlara yağı Nepal üzerinden geçirerek kazanç sağlama fırsatı veriyor.
12 Haziran 2025 itibarıyla bu fırsat yeniden baskı altında. Hindistan, 30 Mayıs'ta ham yemeklik yağlardaki gümrük vergisini yüzde 10'a indirerek Nepal'in yağ ihracatındaki sert yükselişe katkıda bulunan avantajı daralttı.
Hindistan tarifeleri bu fırsatı nasıl yarattı?
Hindistan'ın Eylül 2024'te ham yemeklik yağlardaki gümrük vergisini yüzde 20'ye çıkarma kararı, ihracattaki sıçramayı tetikleyen etkenlerden biri oldu. Yüksek vergiler, Hindistan'a doğrudan ithal edilen yağları pahalılaştırarak tercihli ticaret kuralları kapsamında Nepal'den gelen rafine yağların rekabet gücünü artırdı.
Güney Asya Serbest Ticaret Bölgesi (SAFTA) anlaşması ile Hindistan-Nepal Ticaret Antlaşması, şartları karşılayan Nepal ihracatına sıfır gümrük vergisiyle erişim sağlıyor. Buna karşılık Güney Asya dışındaki ülkelerden Hindistan'a yapılan soya yağı ihracatına yüzde 45 gümrük vergisi uygulanıyor.
Gümrük vergisi, mallar bir ülkeye girdiğinde alınan vergidir. Benzer malların geldikleri yere göre farklı vergi oranlarıyla karşılaşması, alıcılara daha ucuz güzergâhı seçmeleri için mali bir neden sunar. Bu durumda ham yağın Nepal'e ithal edilip işlenmiş ürünün Hindistan'a ihraç edilmesi özellikle cazip hâle geldi.
Nepal'in soya yağı ihracatı önceki mali yıla göre 90 kat, ayçiçek yağı ihracatı ise 62 kat arttı. Bu denli büyük artışlar, ülke genelindeki ihracat büyümesinin NTIS kapsamındaki öncelikli sektörlerdeki büyümeyi neden çok geride bıraktığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Temel politika değişiklikleri birkaç aya yayıldı:
- Temmuz 2024 ortası-Mayıs 2025 ortası: Nepal, 90,75 milyar rupisi rafine yemeklik yağlardan olmak üzere toplam 217,91 milyar rupilik ihracat gerçekleştirdi.
- Eylül 2024: Hindistan, ham yemeklik yağlardaki gümrük vergisini yüzde 20'ye çıkararak rafine yağın Nepal üzerinden tedarik edilmesi yönündeki teşviki güçlendirdi.
- Mart 2025: Hindistan Maliye Bakanlığı gümrük kurallarını değiştirerek Menşe Şahadetnamesi yerine Menşe Kanıtı şartı getirdi.
- 30 Mayıs 2025: Hindistan ham yemeklik yağlardaki gümrük vergisini yüzde 10'a indirerek Nepal'in yağ ihracatındaki sıçramayı yavaşlatma ihtimali doğurdu.
Gümrüksüz erişim üretim şartlarına bağlı
SAFTA kapsamındaki tercihli muamele, bir ürünün üye ülkelerden geldiğini belirleyen menşe kurallarına bağlı. Burada anlatılan yağ ticaretinde şartlar arasında en az yüzde 30 katma değer yaratılması ve tarife alt pozisyonunun altı haneli düzeyde değişmesi bulunuyor.
Katma değer, ithal yağda zaten bulunan değerden ziyade Nepal'de yürütülen çalışmalarla yaratılan değerdir. Tarife şartı ise ürünün gümrük sınıflandırmasıyla ilgilidir: İşleme sonucunda ürünün, şartları karşılayan farklı bir alt pozisyonda sınıflandırılması gerekir.
Ticaret uzmanları, birçok vakada yaratılan gerçek katma değerin yüzde 15'in altında kaldığı ve gerekli yüzde 30'un çok gerisinde olduğu yönündeki endişelerini dile getirdi. Bazı tüccarların hâlihazırda işlenmiş yağ ithal edip yalnızca yeniden paketlediği ve belgeleri değiştirerek ihraç ettiği iddiaları da var.
Hindistan Solvent Ekstraktörleri Birliği (SEA), Nepalli ihracatçıları menşe kurallarını aşmakla suçladı. Birliğe göre bu ticaret, Hintli rafinerilere ve çiftçilere zarar verirken kamu gelirlerini de azaltıyor.
Hindistan Maliye Bakanlığı, mart ayında Menşe Şahadetnamesi şartını daha sıkı bir Menşe Kanıtı şartıyla değiştirerek karşılık verdi. Değişiklikle ticaret akışlarının ve tercihli erişimi destekleyen belgelerin denetiminin sıkılaştırılması amaçlandı.
Güney Asya Ticaret, Ekonomi ve Çevre İzleme kuruluşunun icra direktörü Paras Kharel, bu ticareti koşullu olarak değerlendiriyor. Gereklilikler yerine getirildiği ve Hindistan Nepal'in belgelerini kabul etmeyi sürdürdüğü sürece ihracatın SAFTA kapsamında meşru olduğunu söylüyor. Manipülasyon yapılıyorsa iki hükümetin de soruşturma yürütüp düzeltici önlemler alması gerektiğini belirtiyor. Belirli sevkiyatların şartları karşılayıp karşılamadığı ise henüz netlik kazanmış değil.
Öncelikli ihracat ürünleri çok daha yavaş büyüyor
Nepal'in NTIS ürünleri arasında iplik, jüt ve jüt ürünleri, keçe, çay, köpek çiğneme ürünleri, kumaş, halı ve paşmina bulunuyor. Bu ürünlerin toplam ihracat geliri mali yılın ilk on ayında yüzde 6,74 artarak 83,10 milyar rupiye çıktı. Bu artış, toplam ihracattaki yüzde 72,71'lik yükselişin yanında sınırlı kaldı.
Bununla birlikte bazı sektörlerde artış kaydedildi. İplik ihracatı yüzde 20,7 artarak 11,65 milyar rupiye ulaştı; toplam ihracata katkısının yüzde 6,35 olduğu bildirildi. Jüt ve jüt ürünleri yüzde 15,5 artışla 6,92 milyar rupiye, kumaş ihracatı ise yüzde 21,9 artışla 2,51 milyar rupiye çıktı.
Halı ihracatı, bir yıl önceki 8,79 milyar rupiden 8,84 milyar rupiye yükseldi. Keçe ürünleri yüzde 6,3 artışla 4,09 milyar rupiye, paşmina ihracatı ise yüzde 5,4 artışla 2,49 milyar rupiye ulaştı.
Çay daha güçlü bir büyüme gösterdi: 14.030 tonluk sevkiyatla ihracat yüzde 37 artarak 3,97 milyar rupiye çıktı. Köpek çiğneme ürünleri ihracatı ise yüzde 33,7 artışla 3,49 milyar rupiye ulaştı.
Diğer artışlar arasında ayakkabı ihracatındaki yüzde 43,5'lik ve kolofan ile reçine asidi sevkiyatlarındaki yüzde 55,9'luk yükseliş yer aldı. Bal ihracatı yüzde 196,7 arttı; ancak bu sıçrama düşük bir bazdan, yani başlangıçtaki satış hacminin küçük olduğu bir seviyeden gerçekleşti.
Geleneksel ürünlerde talep farklı seyrediyor
Nepal'in tekstil, çay ve diğer ürünlerde elde ettiği kazanımlara, yerleşik bazı ihracat sektörlerindeki düşüşler eşlik etti. Demir ve çelik ihracatı yüzde 1,6 azalarak 13,84 milyar rupiye, hazır giyim ihracatı ise yüzde 5,7 düşerek 6,97 milyar rupiye geriledi.
Büyük kakule ihracatı yüzde 3,6 düşüşle 6,67 milyar rupiye indi. Zencefilde çok daha sert bir gerileme yaşandı; gelir yüzde 50,9 azalarak 526,58 milyon rupiye düştü. Zencefili yurt dışına satan işletmelerin ihracat geliri, önceki seviyesinin yaklaşık yarısına indi.
Tıbbi bitki ihracatı yüzde 14,6 düşerek 1,60 milyar rupiye, uçucu yağ ihracatı ise yüzde 17,8 azalarak 429,66 milyon rupiye geriledi. Mercimek ihracatı yüzde 37,7 düşüşle 241,32 milyon rupiye indi. Sebze ve meyve ihracatında da keskin daralma görüldü.
Bu sonuçlar, ihracattaki manşet artışın Nepal'deki üreticilerin genel koşullarını neden eksik yansıttığını gösteriyor. Büyüyen bir pazarda faaliyet gösteren çay ihracatçısı ile satışları keskin biçimde düşen bir zencefil ihracatçısı, aynı dönemde birbirinden çok farklı ticaret koşullarıyla karşılaştı.
NTIS verileri bu farklı sonuçları bir arada ortaya koyuyor. Bazı ürünler büyürken diğerleri geriliyor ve toplam büyüme, yemeklik yağların sağladığı artışın çok gerisinde kalıyor.
Mayıstaki vergi indirimi yağ ticaretini sınayacak
Hindistan'ın 30 Mayıs'ta ham yemeklik yağlardaki gümrük vergisini yüzde 10'a indirme kararı, Nepal'in yağ ticaretinin ardındaki fiyat avantajını doğrudan etkiliyor. Hintli işletmelerin doğrudan ithal ettikleri ham yağ için daha az vergi ödemesi, işlenmiş yağı Nepal üzerinden tedarik etmeyi eskisine kıyasla daha az cazip kılıyor.
Dolayısıyla tarife farkı daraldıkça Nepal'in hızla artan sevkiyatları yavaşlayabilir. Ülkenin ihracatçıları, yurt içinde üretilen bir yağ arzına değil, en büyük komşu pazarlarının aldığı bir politika kararına büyük ölçüde bağlı.
Ticaret uzmanları ve politika yapıcılar, sınırlı işlemden geçirilen ithal yağlara bağımlılığın ihracat büyümesini Hindistan'ın ticaret politikasındaki yeni değişikliklere açık hâle getirmesinden endişe duyuyor. Hızlı genişlemeyi teşvik eden aynı tarife farkı, Hindistan oranları değiştirdiğinde daha az kârlı hâle gelebilir.
Katma değerin sınırlı olması, yüksek tutarlı bir ihracat faturasında daha önce ithal girdilere harcanmış önemli miktarda paranın bulunabileceği anlamına da geliyor. Endişe, ithal malların işlenmesinin veya yeniden paketlenmesinin; yerli ürünlere dayalı üretim geliştirmeye kıyasla sanayi yatırımlarına, istihdama ve kamu gelirlerine görece az katkı sağlaması.
İthalat Nepal'in dış ticaret açığını büyütmeye devam ediyor
Nepal, incelenen dönemde bir önceki yılın aynı dönemindeki 1,303 trilyon rupiye kıyasla artış göstererek 1,474 trilyon rupi değerinde mal ithal etti. Toplam dış ticaret hacmi 1,692 trilyon rupiye ulaşırken dış ticaret açığı yüzde 6,72 artarak 1,256 trilyon rupiye çıktı.
Dış ticaret açığı, bir ülkenin ithal mallara harcadığı tutarla ihraç mallardan elde ettiği gelir arasındaki farktır. Nepal'in ihracat geliri hızla yükseldi, ancak ithalat çok daha büyük kaldı ve artmayı sürdürdü; bunun sonucunda açık büyüdü.
Nepal'in en büyük dış ticaret açığı Hindistan'la, ardından Çin'le veriliyor. Nepal, yakıt, cep telefonu ve tahılın yanı sıra yerel olarak üretilebilecek birçok malda da büyük ölçüde ithalata bağımlı.
Hükümet, ihracatı teşvik etmeyi ve açığı azaltmayı amaçlayan sübvansiyon politikaları benimsedi. Bu önlemlere ve yemeklik yağlardaki sıçramaya rağmen ithal mallara bağımlılık dengesizliği derinleştirmeye devam ediyor.
Yağ ticareti, ithalat ve ihracatın nasıl birlikte artabileceğini gösteriyor. Nepal önce yurt dışından ham yağ alıyor, ardından işlenmiş ürünü Hindistan'a satarak gelir elde ediyor. Bu ticaretin genişlemesi ihracat gelirlerini artırırken ithal tedarik ihtiyacını da beraberinde getiriyor.
Uygulamadaki aksaklıklar ihracat stratejisini sınırlıyor
Öncelikli ürünlerde Nepal'in daha yavaş büyümesi, NTIS'nin gerektiği gibi uygulanmamasına bağlanıyor. Siyasi müdahale, bakanlıklar arasındaki zayıf koordinasyon ve etkili kurumsal reformların eksikliği ilerlemeyi engelledi.
Ticaret politikasına yön vermesi beklenen Ticaret Kurulu, eleştirmenlerce ticaretin gelişmesini sağlayan etkili bir kurumdan ziyade bir formalite olarak görülüyor. Eski ticaret sekreteri ve ticaret uzmanı Rabi Shankar Sainju, hem bakanlıkları hem de kurulu eleştirdi:
Bakanlıklar, ekonomik büyümeden ziyade siyasi partilerin çıkarları doğrultusunda çalışmaya başladı. Ticaret Kurulu da anlamlı biçimde ticareti geliştirememiş, bir formaliteye dönüşmüş durumda.
Sainju ve diğer ticaret uzmanları, politikanın şekilci uygulamaların ötesine geçmesi ve yerli ürünlerin üretim ve ihracatını artırmaya odaklanması gerektiğini savunuyor. Endişeleri, büyük yağ sevkiyatlarının dikkatleri üzerine çekerken yerleşik üreticilerin karşılaştığı sorunların çözümsüz kalabilmesi.
Uzmanlar tutarlı politika uygulaması, kurumsal reformlar ve kamu kurumları arasında daha iyi koordinasyon çağrısında bulunuyor. İhracat kapasitesinin artırılması hedeflenen sektörler arasında tekstil, halı, çay ve el sanatları bulunuyor. Bu sektörlerde büyüme, esas olarak tarife farkından yararlanmaktan ziyade üretimin geliştirilmesine bağlı.
Bölgesel ticaret avantajları daha yakından inceleniyor
Yemeklik yağ ticareti Nepal'deki ihracatçıları, Hindistan'daki rafinerileri ve çiftçileri, ayrıca çeşitli bölgelerdeki tedarikçileri birbirine bağlıyor. Hızlı genişleme, bölgesel ticaret anlaşmalarının büyük ölçüde ithal malzemelerden üretilen mallara nasıl uygulandığını gündeme taşıdı.
Nepalli tüccarlar Hindistan'a tercihli erişimden yararlanırken Hintli üreticiler ve politika yapıcılar yerli sanayi ile kamu gelirleri konusunda endişe duyuyor. Hangi sevkiyatların vergi avantajından yararlanacağını belirlediği için menşe kuralları bu gerilimin merkezinde yer alıyor.
Küresel piyasa koşullarının değişmesi ve Hindistan'ın ithalat vergilerinde yapacağı yeni ayarlamalar, Nepal'in yeniden ihracat düzenlemelerine dayalı ticaretine yönelik düzenleyici incelemeleri artırabilir. İki hükümetin önündeki görev, şartları karşılayan ticaretin kurallara uygunluğunu sağlarken yerel çıkarlarla bölgesel ticaret yükümlülüklerini dengelemek.
Nepal için kısa vadeli kazanım, ihracat gelirlerindeki kayda değer artış. Daha kalıcı zorluk ise bu gelirin arkasındaki yurt içi üretimi, yatırımları ve istihdamı artırırken öncelikli ihracat ürünlerindeki dengesiz performansı ve büyüyen ithalat faturasını ele almak.
Öne Çıkanlar
- Nepal'in ihracatı, Temmuz 2024 ortası ile Mayıs 2025 ortası arasında yüzde 72,71 artarak 217,91 milyar rupiye ulaştı.
- Rafine yemeklik yağ ihracatı 430.504 ton ve 90,75 milyar rupi değerinde gerçekleşerek ihracat gelirinin yaklaşık yüzde 41,6'sını oluşturdu.
- NTIS ürünleri yüzde 6,74 artışla 83,10 milyar rupi gelir sağladı; bazı sektörlerdeki artışlar diğerlerindeki düşüşlerle dengelendi.
- Hindistan'a tercihli erişim, yüzde 30 katma değer ve gerekli tarife sınıflandırması değişikliği dâhil olmak üzere menşe şartlarına bağlı.
- Hindistan, mart ayında menşe belgelerine ilişkin şartları sıkılaştırdı ve 30 Mayıs'ta ham yemeklik yağlardaki gümrük vergisini yüzde 10'a indirdi.
- İhracattaki sıçramaya rağmen Nepal'in dış ticaret açığı yüzde 6,72 artarak 1,256 trilyon rupiye çıktı.
- Ticaret uzmanları daha güçlü kurumlar, tutarlı politika uygulaması ve ihraç edilecek yerli malların üretiminin artırılması çağrısında bulunuyor.






