Banka Teminatı Beklenirken 40 MW’lık İhracat Planı
Nepal’in 15 Haziran 2025’te Bangladeş’e 40 megavat (MW) elektrik ihracatına başlama planı, Bangladeş’in ödemenin güvence altına alınması için gereken banka teminatını henüz açmamış olması nedeniyle belirsizlikle karşı karşıya. 10 Haziran itibarıyla Nepal Elektrik İdaresi (NEA), sevkiyatın planlandığı gibi başlamasını hâlâ bekliyor ancak mali düzenlemeler henüz tamamlanmadı.
İçindekiler
- Banka Teminatı Beklenirken 40 MW’lık İhracat Planı
- Akreditif Neden Önemli?
- İlk Kısa İhracattan Ödenmemiş Fatura Kaldı
- Üç Ülke Düzenlemeyi Nasıl Oluşturdu?
- Elektrik Hangi Güzergâhtan Gidecek?
- Bangladeş’in Döviz Sıkıntısı Baskıyı Artırıyor
- Nepal ve Hindistan İçin Riskler Neler?
- Sıradaki Adım Garantiyi Tamamlamak
- Öne Çıkanlar
NEA sözcüsü Rajan Dhakal’a göre Bangladeş Elektrik Geliştirme Kurulu’nun (BPDB), iki ülkenin 15 Kasım 2024’teki ilk kısa süreli ticareti sırasında sağlanan elektrik için 30.080 dolar borcu da bulunuyor. Ödenmemiş bu fatura, Nepal çok daha uzun bir ihracat sezonuna hazırlanırken kaygıları artırıyor.
Planlanan ticaret kapsamında Nepal’deki iki hidroelektrik santralinde üretilen elektrik, Hindistan’ın iletim şebekesi üzerinden Bangladeş’e gönderilecek. Beş yıllık anlaşma, birim fiyatı 6,40 ABD senti olarak belirliyor ve ihracata her yıl 15 Haziran-15 Kasım arasındaki beş aylık muson sezonunda, 2029’a kadar izin veriyor.
Bu düzenleme Nepal’e, daha önce elektrik ticaretinin büyük bölümünü gerçekleştirdiği Hindistan’ın ötesinde yeni bir pazar açıyor. Bangladeş’e ise enerji sıkıntısının yaşandığı bir dönemde yeni bir elektrik kaynağı sağlıyor. Planın hemen hayata geçmesi, Nepal’e ödemenin yapılacağını garanti eden bir Akreditifin (LC) açılması gibi mali bir adımın tamamlanmasına bağlı.
Akreditif Neden Önemli?
Akreditif, bir banka tarafından verilen ödeme garantisidir. Banka, düzenlemede belirtilen koşullar yerine getirildiğinde satıcıya ödeme yapmayı taahhüt eder. Bu ticarette satıcı NEA, elektrik alıcısı ise BPDB’dir.
Gerekli LC’nin üç aylık elektrik ödemelerini karşılaması bekleniyor. Bu, Nepal sınır ötesine elektrik sağlarken ülke için mali bir güvence oluşturuyor. Garanti tamamlanmadığı takdirde NEA, sağlamayı planladığı elektriğin ödemesini alıp alamayacağı konusunda belirsizlikle karşı karşıya kalıyor.
Dhakal, BPDB’nin NEA’ya bir LC taslağı gönderdiğini söyledi. İki taraf taslak üzerine görüş alışverişinde bulunup koşulları son hâline getiriyor ancak LC henüz açılmadı. Taslak, önerilen düzenlemeleri ortaya koyuyor; banka garantisinin ise hâlâ yürürlüğe konması gerekiyor.
Dhakal, sürecin son aşamada olduğunu belirterek ihracatın planlandığı gibi başlayacağı yönündeki iyimserliğini korudu. LC’nin açılacağı kesin bir tarih açıklanmadı. 15 Haziran’daki başlangıç tarihi yaklaşırken tamamlanmamış garanti, bu beklentiye rağmen ihracat takvimini belirsiz bırakıyor.
İlk Kısa İhracattan Ödenmemiş Fatura Kaldı
Nepal’in Bangladeş’e ilk elektrik ihracatı, Nepal, Hindistan ve Bangladeş’ten enerji yetkililerinin düzenlemeyi törenle başlattığı 15 Kasım 2024’te gerçekleşti. Başlangıç, izin verilen yıllık ticaret sezonunun son gününe denk geldi.
Usule ilişkin belirsizlikler nedeniyle yalnızca 12 saat boyunca elektrik ihraç edildi. Nepal bu sürede 470.000 birim elektrik sağladı ve kararlaştırılan tarife üzerinden 30.080 dolar gelir elde etti. Dhakal’a göre BPDB bu tutarı henüz ödemedi.
Ödenmemiş fatura ile tamamlanmamış LC, birbirinden ayrı iki mali mesele. Fatura, 2024’te zaten sağlanmış elektrikle ilgili. LC ise 2025’te planlanan sevkiyatlar için ödeme güvencesi sağlayacak. NEA kısa süreli ilk işlemden tam bir ihracat sezonuna geçmeye hazırlanırken her iki konu da önem taşıyor.
Üç Ülke Düzenlemeyi Nasıl Oluşturdu?
Nepal, Hindistan ve Bangladeş üçlü anlaşmayı 3 Ekim 2024’te imzaladı. Üçlü anlaşma, üç tarafı kapsayan bir anlaşmadır. Bu anlaşma, Nepal’in Hindistan’ın iletim altyapısını kullanarak Bangladeş’e elektrik satmasına izin veriyor ve elektriğin üreticiden alıcıya ulaştırılmasında her ülkeye bir rol veriyor.
Anlaşma, Nepal’in yıllık muson sezonundaki ticaret dönemi boyunca 40 MW’a kadar elektrik ihraç etmesine izin veriyor. Nepal zengin hidroelektrik kaynaklarına sahip ve Güney Asya’nın önemli elektrik ihracatçılarından biri olmayı hedefliyor. Bangladeş’le yapılan düzenleme, bu hedefi Hindistan’la geleneksel elektrik ticaretinin ötesine taşıyor.
Anlaşmanın imzalanmasından ilk sevkiyata ve ardından planlanan 2025 sezonuna uzanan sürecin başlıca tarihleri şöyle:
- 3 Ekim 2024: Nepal, Hindistan ve Bangladeş, Hindistan’ın şebekesi üzerinden elektrik ihracatına olanak tanıyan anlaşmayı imzaladı.
- 15 Kasım 2024: Yetkililer ticareti başlattı; sezonun son gününde 12 saat boyunca elektrik ihraç edildi.
- 10 Haziran 2025: NEA ihracatın takvime uygun başlamasını beklemeyi sürdürürken Bangladeş’in LC’si hâlâ açılmamıştı.
- 15 Haziran 2025: Yeni ihracat sezonunun planlanan başlangıcı.
- 15 Kasım 2025: Yıllık beş aylık ticaret döneminin sonu.
Elektrik Hangi Güzergâhtan Gidecek?
Planlanan 40 MW’lık elektrik Nepal’deki Trishuli ve Chilime hidroelektrik santrallerinden sağlanacak. Trishuli 18,60 MW, Chilime ise 21,40 MW sağlayacak. Bu iki santralin katkısı, üzerinde anlaşmaya varılan ihracat miktarını oluşturuyor.
Elektrik önce Nepal’den Hindistan’a Dhalkebar-Muzaffarpur 400kV iletim hattı üzerinden geçecek. Ardından Berhampur-Bheramara 400kV hattıyla Bangladeş’e ulaşacak. 400kV ifadesi, elektriği taşıyan iletim hatlarının gerilimini belirtir.
Dolayısıyla Hindistan’ın şebekesi bu düzenlemenin merkezinde yer alıyor. Elektriği Nepal sağlıyor, Bangladeş satın alıyor, Hindistan ise geçiş güzergâhını sunuyor. Anlaşma, Hindistan’ın bölgesel elektrik ticaretini desteklemeye istekli olduğunu gösterirken ödeme garantisinin henüz tamamlanmamış olması, sevkiyatın başlayabilmesi için ticari düzenlemelerin de hazır olması gerektiğini ortaya koyuyor.
Bangladeş’in Döviz Sıkıntısı Baskıyı Artırıyor
Bangladeş, Hindistan’dan gelenler de dâhil olmak üzere enerji ithalatı ödemelerini yapma kapasitesini etkileyen genel bir döviz sıkıntısıyla mücadele ediyor. Bölgesel enerji analistleri, bu mali kısıtlamaları ödemelerdeki gecikmeler ve Hindistan’ın Adani Power şirketi gibi büyük tedarikçilerin sevkiyatı durdurma tehditleriyle ilişkilendirdi.
Döviz, uluslararası ödemelerde kullanılan paradır. Bangladeş’in dövize erişimde yaşadığı güçlük, yurt dışındaki enerji tedarikçilerine ödeme yapma kapasitesini baskılıyor. Nepal’le yapılan anlaşmada tarifenin ABD senti üzerinden belirlenmesi, ödeme düzenlemelerini ticaretin temel unsurlarından biri hâline getiriyor.
Bangladeş ayrıca giderek ağırlaşan enerji sıkıntılarıyla karşı karşıya. Elektrik alıcısı, güvenilir ithalat ihtiyacı ile ülkenin mali kısıtlamalarını dengelemek zorunda. LC’lerin teminindeki gecikmeler, elektrik arzını ve ekonomik istikrarı daha da zorlayabilir.
BPDB’nin LC taslağı, garanti üzerindeki çalışmaların sürdüğünü gösteriyor. Dhakal’ın sevkiyatın zamanında başlayacağı yönündeki beklentisi, tarafların bu süreci tamamlamasına bağlı; kasım ayından kalan ödeme ise hâlâ yapılmadı.
Nepal ve Hindistan İçin Riskler Neler?
Nepal’in güvenilir bir bölgesel elektrik ihracatçısı olma hedefi, elektrik üretip iletebilmesinin yanı sıra ödemelerin düzenli yapılmasına da bağlı. Bekleyen LC ve ödenmemiş fatura, Bangladeş’le sürekli ticaret kurmaya çalışırken karşı karşıya olduğu mali riskleri gözler önüne seriyor.
Nepal’in hidroelektrik sektöründeki yatırımcılar, hükümetin son dönemde al ya da öde (take-or-pay) modelindeki elektrik satın alma anlaşmalarından al ve öde (take-and-pay) modeline geçmesinden de kaygı duyuyor. Al ya da öde düzenlemelerinde ödeme taahhütleri, üreticilere daha fazla gelir güvencesi sağlar. Al ve öde düzenlemelerinde ise ödeme, fiilen alınan elektriğe bağlıdır; bu da geliri daha belirsiz kılabilir.
Bu politika kaygısı, ihracat pazarlarındaki ödeme risklerine ek olarak hidroelektrik yatırımları için başka bir belirsizlik kaynağı oluşturuyor. Nepal’in elektrik hedeflerinin gerçekleşmesi, üreticilerin ve ihracatçıların planlarını dayandırdıkları geliri elde edebileceklerine güven duymasını gerektiriyor.
Öte yandan Hindistan, Bangladeş’le yapılan ticaret için vazgeçilmez transit ülke olmayı sürdürüyor. Süregelen ödeme sorunları, Hindistanlı tedarikçileri ihracat stratejilerini yeniden değerlendirmeye yöneltebilir. Enerji sektörü uzmanları, devam eden mali belirsizlik ve gecikmelerin bölgesel ortaklar arasındaki güveni zayıflatabileceği ve Güney Asya genelinde elektrik ticaretinin ivmesini yavaşlatabileceği uyarısında da bulundu.
Sıradaki Adım Garantiyi Tamamlamak
NEA yetkilileri, Bangladeş’in LC’yi 15 Haziran’da ihracat başlayacak kadar erken açacağını umuyor. Beş yıllık anlaşma; belirlenmiş bir sezon, kararlaştırılmış bir tarife ve Hindistan’ın iletim şebekesi üzerinden geçen bir güzergâhla Nepal’in enerji hedefleri açısından önemli bir dönüm noktası olmayı sürdürüyor.
Nepal, Bangladeş ve Hindistan düzenlemeler üzerinde çalışmaya devam ediyor. Ödeme garantisinin tamamlanması, NEA’ya planlanan sevkiyat için gereken mali güvenceyi sağlayacak; 30.080 dolarlık faturanın ödenmesi ise ilk ihracattan kalan borcu kapatacak.
Şimdilik öncelik yaklaşan başlangıç tarihi. Daha geniş mesele ise güvenilir ödeme mekanizmalarının ve istikrarlı politikaların üç ülkenin hayata geçirmeyi kabul ettiği bölgesel ticareti destekleyip destekleyemeyeceği. Bölgede elektrik işbirliğini genişletmeye çalışan diğer ülkeler de sonucu yakından izleyecek.
Öne Çıkanlar
- 10 Haziran 2025 itibarıyla Bangladeş, Nepal’in 15 Haziran’da başlaması planlanan 40 MW’lık ihracatı için gereken LC’yi açmamıştı.
- Garantinin üç aylık elektrik ödemelerini karşılaması planlanıyor; BPDB bir taslak sundu.
- NEA sözcüsü Rajan Dhakal’a göre BPDB, 15 Kasım 2024’te 12 saat boyunca sağlanan 470.000 birim elektrik için 30.080 dolar borçlu.
- Anlaşma, 2029’a kadar her yıl 15 Haziran-15 Kasım arasında birim başına 6,40 ABD senti tarifeyle ihracata izin veriyor.
- Trishuli ve Chilime’den sağlanacak elektrik, Hindistan’ın iletim şebekesi üzerinden Bangladeş’e ulaşacak.
- NEA ihracatın zamanında başlamasını hâlâ beklese de Bangladeş’in döviz sıkıntısı ve ödeme güvencesine ilişkin kaygılar ticaretin önünde engel olmayı sürdürüyor.






