Butan, Öğrenciler ve Öğretmenler Öğrenme Kazanımlarını ve Riskleri Değerlendirirken Sınıflarda Yapay Zekâ Kullanımını Yaygınlaştırıyor

8 dakikalık okuma
Butan, Öğrenciler ve Öğretmenler Öğrenme Kazanımlarını ve Riskleri Değerlendirirken Sınıflarda Yapay Zekâ Kullanımını Yaygınlaştırıyor

4. Sınıf Matematik Programı Yapay Zekâyı Gündeme Taşıyor

Bhutan, UNICEF'in desteklediği bir pilot uygulamada sayısal becerilerde 11,2 yüzde puanlık artış görülmesinin ardından, matematik öğrenimine yönelik yapay zekâ platformu Eduten'i ülke genelindeki tüm 4. sınıf öğrencilerine yaygınlaştırıyor. Bu adım, pratik bir sınıf programını daha geniş bir tartışmanın odağına taşıyor: Okullar, çocukların kendi başlarına düşünme becerilerini korurken öğrenmelerine yardımcı olmak için yapay zekâyı nasıl kullanabilir?

İçindekiler
  1. 4. Sınıf Matematik Programı Yapay Zekâyı Gündeme Taşıyor
  2. Eduten Pilot Uygulamasının Bulguları
  3. Öğrenciler Açıklamalar İçin Yapay Zekâya Başvuruyor
  4. Kolaylık Bağımlılığa Dönüşebilir
  5. Öğretmenler Tamamlanmış Ödevin Ötesine Bakıyor
  6. Tespit Araçları Zor Bir Değerlendirme Gerektiriyor
  7. Etik Kurallar Sınıfta Ele Alınmalı
  8. Yapay Zekâ Okuryazarlığı Soru Sormanın Ötesinde
  9. Yaratıcılığı ve Yerel Değerleri Merkezde Tutmak
  10. Öne Çıkan Noktalar

Eğitim ve Beceri Geliştirme Bakanlığı (MoESD), öğrenciler ve öğretmenler ChatGPT, Gemini ve Co-Pilot gibi araçları hâlihazırda kullanırken uygulamayı yaygınlaştırmaya çalışıyor. Bu üretken yapay zekâ araçları soru ve isteklere yanıtlar üretebilirken Eduten gibi uzmanlaşmış platformlar belirli öğrenme etkinliklerine odaklanıyor. Bu araçların giderek yaygınlaşması, öğrencilerin açıklama arama ve öğretmenlerin derslerini hazırlama, destekleme ve değerlendirme biçimlerini değiştiriyor.

9 Haziran 2025 itibarıyla Bhutanlı öğrenciler ve eğitimcilerin aktardıkları hem hevesi hem de temkini ortaya koyuyor. Öğrenciler, zor derslerde ve yoğun iş yükünde sağlanan yardıma değer veriyor. Öğretmenler öğrenme ihtiyaçlarını belirleme ve rutin işleri azaltma fırsatları görürken kopyalanmış ödevler, hatalı yanıtlar ve bağımsız düşüncenin kaybolması konusunda kaygı duyuyor.

Eduten Pilot Uygulamasının Bulguları

Eduten pilot uygulamasında, sayıları anlama ve onlarla işlem yapma becerisi olan sayısal becerilerdeki artışın yanı sıra öğrencilerin yüksek katılımı da kaydedildi. Sonuçlar, platformun Bhutan genelindeki 4. sınıf öğrencilerine yaygınlaştırılması kararını destekledi.

Uygulamaya katılan öğretmenler, otomatik analizler ve kişiselleştirilmiş öğrenme özellikleri sayesinde iş yüklerinin azaldığını bildirdi. Analizler, öğrenci performansına ilişkin bilgileri düzenleyerek öğretmenlere çocukların nerede desteğe ihtiyaç duyduğunu daha net gösteriyor. Kişiselleştirilmiş öğrenme ise her öğrenciye aynı şekilde yaklaşmak yerine etkinliklerin farklı öğrenme ihtiyaçlarına göre uyarlanmasını sağlıyor.

Bu özellikler, öğretmenlerin zorlanan öğrencilere destek vermek için daha fazla zaman ayırabilmesi anlamına geldi. Dolayısıyla bildirilen fayda, çocukların ekrandaki alıştırmaları tamamlamasının ötesine geçti: Çalışmalarından elde edilen bilgiler, öğretmenlerin dikkatlerini yönlendirmelerine yardımcı oldu. Uygulamanın ülke çapında yaygınlaştırılması ve ulusal müfredatla uyumlu hâle getirilmesi, Bhutan'ın yerel değer ve koşullara saygı gösterirken dijital dönüşüme bağlılığının bir parçası.

Reklam

Öğrenciler Açıklamalar İçin Yapay Zekâya Başvuruyor

Motithang Higher Secondary School (MHSS) öğrencisi Sherab Lhaden, kimya ve matematik konularını daha iyi anlamak için yapay zekâ kullanıyor. Aldığı bilgileri kendi sözleriyle yeniden yazdığını anlatan Lhaden, aracı yanıtı olduğu gibi tekrarlamak yerine konuyu anlamaya yardımcı olması için kullandığını belirtiyor.

Bhutan'daki ortaöğretim okullarında öğrenciler de yanıtları doğrulamak ve fikir geliştirmek için yapay zekâ kullandıklarını söylüyor. Bazıları için aracın değeri, öğretmenin veya sınıf arkadaşının zor bir konuyu açıklamak için yanında olmayabileceği okul saatleri dışında özellikle belirginleşiyor. Takıldıklarında başvurabilecekleri başka bir kaynak sunuyor.

MHSS'de 11. sınıfta okuyan bir öğrenci, yapay zekâyı yararlı bulduğunu ancak her gün ihtiyaç duyduğu bir araç olarak görmediğini söylüyor. Öğrenci ayrıca yanıtları eleştirel biçimde değerlendirmek gerektiğini vurguluyor. Bu deneyim, söz konusu araçları kullanmanın önemli bir yönünü yansıtıyor: Öğrenciler, yanıtın mantıklı olup olmadığını ve kendilerinin konuyu anlayıp anlamadığını hâlâ değerlendirmeli.

Lungtenzampa Middle Secondary School (LZMSS) öğrencileri, yapay zekânın basit bir çevrimiçi aramadan daha ayrıntılı yanıtlar verebildiğini söylüyor. Ancak uzun yanıtlar bir konuyu anlamayı her zaman kolaylaştırmıyor. Buradaki öğrenciler, daha fazla açıklama istediklerinde bazen kafalarının daha da karıştığını belirtiyor.

Kolaylık Bağımlılığa Dönüşebilir

Sherab yapay zekâyı yararlı bulsa da öğrencilerin ona aşırı derecede güvenmesinin sonuçlarından kaygı duyuyor. MHSS öğrencisi, yanıtlara kolay erişimin bir problemi bağımsız olarak çözme alışkanlığını zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.

Yapay zekâ öğrencileri aşırı derecede bağımlı hâle getirip bağımsız düşünmeye daha az istekli olmalarına yol açabilir,

Bu kaygıyı; ezberleme, yaratıcılık ve bağımsız düşünme üzerindeki etkilerden endişe duyan akranları da paylaşıyor. Bu beceriler hem sınavlarda hem de okul dışındaki öğrenme süreçlerinde önem taşıyor. Bir öğrencinin ödevini hızla bitirmesine yardımcı olan bir araç, işin fazlasını üstlenirse öğrencinin ne kadar düşündüğünü de azaltabilir.

Öğrenciler yapay zekânın yanlış bilgi üretebildiğinin de farkında. Anlattıkları, ayrıntılı yanıtların bile neden dikkatle kontrol edilmesi gerektiğini gösteriyor. Yoğun iş yükü hemen yanıt almayı cazip kılabilir; ancak materyali anlamak için öğrencilerin açıklamayı inceleyip kendilerinin kavraması gerekiyor.

Reklam

Öğretmenler Tamamlanmış Ödevin Ötesine Bakıyor

LZMSS müdür yardımcısı Tshering Lham, okullarda yapay zekâ kullanımını izlemenin zorluğuna ve sağlam politikalara duyulan acil ihtiyaca dikkat çekiyor. Öğretmenler sorumlu kullanımı anlatmaya çalışırken yardımın nerede bitip öğrencinin kendi çalışmasının yerini almanın nerede başladığı konusunda belirsizlik yaşıyor.

MHSS'de coğrafya öğretmeni olan Tshering Dorji, öğrencilerden çalışmalarının birden fazla taslağını teslim etmelerini istiyor ve çalışma ilerledikçe geri bildirim veriyor. Bu yaklaşım, ödevin yapay zekâ tarafından baştan sona üretilmesi yerine öğrencilerin materyalle daha derin bir ilişki kurmasını teşvik ediyor. Taslakları takip etmek, öğretmene yalnızca son teslimi değil, öğrenme sürecini de görme imkânı veriyor.

Öğretmenler ayrıca öğrencileri, özgün çalışmalarını geliştirmek için teknolojiden yararlanmaya teşvik ediyor. Temel beklenti, öğrencinin fikirlerinin ve anlayışının çalışmanın bir parçası olmaya devam etmesi. Yapay zekâ bu çalışmaya yardımcı olabilir; ancak işin özünü araç üstlendiğinde kaygılar artıyor.

Kalabalık sınıflar ve yoğun iş yükü, bu süreci tutarlı biçimde izlemeyi zorlaştırıyor. Çok sayıda öğrenciden sorumlu öğretmenler, özenle hazırlanmış ödevlerin gerçek bir kavrayışı mı yansıttığını, yoksa yapay zekâdan kapsamlı yardım mı alındığını da değerlendirmek zorunda.

Tespit Araçları Zor Bir Değerlendirme Gerektiriyor

Öğretmenler, net yönergelerin ve güvenilir tespit araçlarının bulunmamasını süregelen bir kaygı olarak görüyor. Öğrenciler, tespit edilmeden ödevlerini tamamlamak için yapay zekâ kullanmaya yönelebilirken okulların teslim edilen çalışmaları değerlendirmek için adil yöntemlere ihtiyacı var.

Haziran 2025 tarihli haberde aktarılan yakın tarihli araştırmalar, Pangram gibi gelişmiş araçların yapay zekâ tarafından üretilen metinleri belirlemede insan uzmanlardan daha başarılı olabildiğini gösteriyor. Buna rağmen tespit yazılımlarının etkinliği değişiklik gösteriyor ve hiçbir çözüm kusursuz değil. Hatalı bir değerlendirme, bir öğrencinin haksız yere suçlanmasına yol açabilir.

Bu nedenle adil değerlendirme için insan denetimi ve yapay zekâ okuryazarlığı önemini koruyor. Öğretmenlerin hem öğrencilerin teknolojiyi nasıl kullandığını hem de yapay zekâ çıktısını belirlemeyi amaçlayan yazılımların sınırlarını anlaması gerekiyor. Bu zorluk, akademik dürüstlükle ilgili soruları ve çok sayıda ödev hakkında sağlıklı kararlar verme güçlüğünü bir araya getiriyor.

Reklam

Etik Kurallar Sınıfta Ele Alınmalı

Öğrenciler ve öğretmenler intihal, telif hakkı ve mahremiyet konularında eğitim verilmesini istiyor. Bu meseleler, bir yanıtın doğru olup olmadığının ötesine geçiyor. Kimin çalışmasının sunulduğu, materyalin nasıl kullanıldığı ve dijital bir hizmetle hangi bilgilerin paylaşıldığı da bu konuların kapsamında.

Bazı okullar bu tür soruları bilişim teknolojileri derslerinde ele almaya başladı; ancak kapsamlı yönergeler hâlâ bulunmuyor. Bu yönergelerin ne zaman tamamlanacağına ilişkin bir takvim açıklanmadı. Dolayısıyla okullar, yapay zekâ öğrencilerin akademik rutinlerinin bir parçası olmuşken kabul edilebilir kullanımın ne olduğu sorusunu değerlendirmeye çalışıyor.

UNESCO, 2024'te öğrenciler ve öğretmenler için yapay zekâ yetkinlik çerçeveleri yayımladı. Bu çerçeveler, Bhutan gibi ülkelerin yapay zekâyı eğitime etkili ve etik biçimde entegre edecek politikalar geliştirmesine yardımcı olmayı amaçlıyor. Buradaki yetkinlik, yalnızca bir uygulamanın nasıl açılacağını bilmeyi değil, teknolojiyi sorumlu biçimde kullanmak için gereken bilgi ve becerileri ifade ediyor.

Bhutan okullarında etik eğitimi ile değerlendirme kuralları birbiriyle yakından bağlantılı. Öğrencilerin kendi çalışmaları sayılan şeyin ne olduğunu anlaması, öğretmenlerin ise beklentileri açıklamak ve bu beklentiler karşılanmadığında nasıl davranacaklarını belirlemek için ortak bir temele sahip olması gerekiyor.

Yapay Zekâ Okuryazarlığı Soru Sormanın Ötesinde

Dünyanın farklı yerlerindeki eğitimciler, yapay zekâyı kullanarak öğretmenin yanı sıra yapay zekâ hakkında da eğitim verilmesi gerektiğini kabul ediyor. Yapay zekâ okuryazarlığı; bir aracın nasıl kullanılacağını anlamayı, verdiği yanıtları sorgulamayı ve yardımının ne zaman yararlı olduğuna karar vermeyi kapsıyor.

Yapay zekâ aracına etkili sorular veya talimatlar oluşturma pratiği olan komut tasarımı, öğretmenler ve öğrenciler için önemli bir beceri hâline geliyor. Haberde aktarılan yakın tarihli araştırmalar, bu beceriyi daha iyi öğretim, azalan öğretmen iş yükü ve teknolojiyle şekillenen geleceğin öğrenme ortamlarına hazırlıkla ilişkilendiriyor.

Bu beceri aynı zamanda dijital vatandaşlık, üstbiliş ve hesaplamalı düşünmeyle de bağlantılı. Basitçe ifade etmek gerekirse bunlar; dijital ortamlara sorumlu biçimde katılmayı, kişinin kendi düşünme süreçlerinin farkında olmasını ve problemleri çözmek için sistemli yaklaşımlar geliştirmesini kapsıyor. Yararlı bir soru sormak, yalnızca daha uzun bir yanıt elde etmenin değil, daha geniş bir öğrenme sürecinin parçası.

Michigan'ın AI Education Project ile ortaklığı, öğretmen eğitimi ve müfredat geliştirme yoluyla yapay zekâ okuryazarlığını yaygınlaştırma çabalarına uluslararası bir örnek sunuyor. Bhutan'daki Eduten uygulaması da teknolojinin, öğretim becerilerinin ve ulusal müfredatın birlikte nasıl işleyebileceğini değerlendirmek için kendine özgü pratik bir zemin sağlıyor.

Reklam

Yaratıcılığı ve Yerel Değerleri Merkezde Tutmak

MHSS öğretmeni Dorji Tenzin, yapay zekâya aşırı güvenmenin problem çözme, iş birliği ve yaratıcılığı sekteye uğratabileceği uyarısında bulunuyor. Bu kaygılar, tek bir ödevin doğruluğunun ötesine geçerek öğrencilerin çalışmayı yaparken geliştirdikleri becerilere uzanıyor.

Dünyanın farklı yerlerinde üniversiteler, öğrencilerin gerçek hayattaki durumlarda kullanılan becerileri çalışmasına yardımcı olmak için yapay zekâ destekli rol yapma botlarını deniyor. Bu girişimlerin ardındaki eğitim yaklaşımına göre teknoloji, etkili öğretimi desteklemeli; onun yerini almamalı. Sınıfta yararlı olacak bir uygulamanın da açık bir öğrenme amacı bulunmalı.

Bhutan, bu tartışmaya Gayri Safi Millî Mutluluk (GNH) felsefesini ve sürdürülebilirlik taahhüdünü taşıyor. Düşünce önderleri, yapay zekâ politikalarının kültürel değerlerle uyumlu hâle getirilmesinin ülkenin eğitimde ve ötesinde teknolojinin sorumlu ve bilinçli kullanımı için bir model olmasına yardımcı olabileceğini söylüyor.

Okulların önündeki pratik görev, öğrencilerin ve öğretmenlerin deneyimlerinde şimdiden görülüyor: Yararlı açıklamalara ve öğrenme desteğine erişimi korurken özgün düşünceyi, yaratıcılığı ve insan rehberliğini eğitimin merkezinde tutmak.

Öne Çıkan Noktalar

  • UNICEF destekli pilot uygulamada sayısal becerilerde 11,2 yüzde puanlık artış kaydedilmesinin ardından MoESD, Eduten'i tüm 4. sınıf öğrencilerine yaygınlaştırıyor.
  • Öğrenciler yanıtları kontrol etmek, fikir geliştirmek ve zor konuları anlamak için ChatGPT, Gemini, Co-Pilot ve diğer yapay zekâ araçlarını kullanıyor.
  • Öğretmenler ve öğrenciler yanlış bilgi, yapay zekâya bağımlılık, intihal ve bağımsız düşüncenin kaybolması konusunda kaygılarını dile getiriyor.
  • Birden fazla taslak ve öğretmen geri bildirimi öğrencilerin öğrenme süreçlerini takip etmeye yardımcı olurken tespit yazılımları insan denetimini gerektiriyor.
  • UNESCO'nun 2024'te yayımladığı yetkinlik çerçeveleri etik yapay zekâ eğitimi için bir başvuru kaynağı sunuyor; ancak kapsamlı yerel yönergeler hâlâ bulunmuyor.
  • Bhutan'ın yaklaşımı dijital öğrenmeyi ulusal müfredat, kültürel değerler, Gayri Safi Millî Mutluluk ve sürdürülebilirlikle ilişkilendiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir