Washington, Güneydoğu Asya üzerinden geçen güzergâhlara odaklanıyor
ABD Hazine yetkilileri bu hafta Singapur ve Malezya'daki düzenleyici kurumlar ve ulusal güvenlik yetkilileriyle bir araya gelerek onları denizcilik, havacılık, tedarik, bankacılık ve hukuk hizmetleri alanlarında faaliyet gösteren İranlı paravan şirketlere karşı dikkatli olmaya çağırdı. Mesaj yalnızca hükümetlere yönelik değil: Washington, iki finans ve ticaret merkezinde faaliyet gösteren bankalara ve hukuk firmalarına da iş yaptıkları tarafları incelemeleri için baskı yapıyor.
İçindekiler
- Washington, Güneydoğu Asya üzerinden geçen güzergâhlara odaklanıyor
- Gemi aktarımları neden dikkat çekiyor?
- Yeni iddialar Malezya sularını gündeme taşıdı
- İran'ın havayolu bağlantıları da benzer baskıyla karşı karşıya
- Yaptırımlar şirketler açısından ne anlama gelebilir?
- Baskı kampanyasındaki önemli tarihler
- Hangi konular hâlâ belirsiz?
- Öne Çıkanlar
Odak noktasında, ABD yaptırımlarına rağmen para ve malların dolaşımını sürdürebilecek ticari bağlantılar var. İran ham petrolü denizde gemiler arasında aktarılabilir; havayolları ve hizmet sağlayıcıları da yolcu, kargo ve ekipman taşıyabilir. Paravan şirketler, gerçekte kime ait olduklarını veya kim tarafından kontrol edildiklerini gizleyen işletmelerdir. Hazine yetkilileri, ticari bir "can damarını" tespit ettiklerinde ABD'nin bu ağları hedef alacağı uyarısında bulundu.
Baskı, ABD'nin İran'ın yurt dışındaki ticari çıkarlarına yönelik genişleyen kampanyası sırasında geliyor. Trump yönetimi, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının şubatta başlamasının ardından ağustosta Ekonomik Dışlanma Operasyonu'nu başlattı. Washington, İran hükümetini destekleyen gelirleri kesmeyi ve çatışmayı hızla sona erdirmeyi amaçladığını söylüyor.
Bir Hazine yetkilisi, bölgedeki işletmelere yapılan uyarıyı doğrudan ifadelerle anlattı:
Bunun da anlaşılmasını istiyoruz: Bu can damarlarını hedef alacağız ve hedef alınması gereken bir can damarı bulduğumuzda bu bir müzakere konusu olmayacak.
Petrol, denizcilik hizmetleri ve uluslararası finansın her iki ülkeden geçmesi ya da bu ülkelerin yakınında faaliyet göstermesi nedeniyle görüşmeler Singapur ve Malezya'yı daha yakından inceleme altına alıyor. Şirketler açısından pratikte belirleyici olan, müşterilerinin gerçek sahiplerini tespit edip edemedikleri, yüklerin nereden geldiğini doğrulayıp doğrulayamadıkları ve gemilerin ya da işletmelerin faaliyetlerini gizlediğini fark edip edemedikleri.
Gemi aktarımları neden dikkat çekiyor?
Tankerler yıllardır Malezya, Singapur ve Endonezya çevresindeki sularda İran petrolünü başka gemilere aktarıyor. Özellikle gemilerin sahte evrak kullanması, adlarını veya bayraklarını değiştirmesi ya da konum sinyalleriyle oynaması hâlinde bu tür bir aktarım, petrolün güzergâhını ve kaynağını izlemeyi zorlaştırabiliyor.
ABD Hazine Bakanlığının 3 Aralık 2024 tarihli bir işlemi somut bir örnek sunuyor. Bakanlık, Aralık 2024 tarihli bildiriminde, 13902 sayılı Başkanlık Kararnamesi kapsamında 35 kuruluş ve gemiye yaptırım uyguladığını açıkladı. Hazine Bakanlığı, CERES I tankerinin Ocak 2024'te Singapur yakınlarında yaklaşık 300 bin metrik ton İran ham petrolünü aktardığını belirtti. Bakanlık ayrıca geminin, aynı yılın temmuz ayında Malezya yakınlarındaki uluslararası sularda bir çarpışma ve petrol sızıntısına karıştığını; o sırada takip sinyallerinin geminin konumuyla uyuşmadığını bildirdi.
Bu örnek, düzenleyici kurumların neden hem evrakları hem de bir sevkiyatın çevresindeki faaliyetleri incelemelerinin istendiğini gösteriyor. Bir geminin sahibi, işletmecisi, bayrağı ve rotası birkaç ülkedeki işletmeleri kapsayabilir. Petrol aktarımı gizlenirse sonraki alıcı, ham petrolün nereden geldiğini doğrulamakta zorlanabilir.
Malezya geçen yıl gemiler arası aktarımları düzenleyen kuralları sıkılaştıracağını açıklamıştı. Malezya makamları şubatta iki tankere ve yüklerine el koydu. ABD Donanması nisandan bu yana Hürmüz Boğazı üzerinden İran'a giden gemilere yönelik bir ablukayı uyguluyor; ABD'nin yaptırım uygulama çabaları kasımda İran'ın kara sınırlarından ve Hazar Denizi üzerinden gerçekleşen hareketleri de kapsayacak şekilde genişledi.
Yeni iddialar Malezya sularını gündeme taşıdı
İzleme grubu United Against Nuclear Iran'ın 16 Kasım tarihli bir şikâyet açıklaması, Malezya açıklarındaki faaliyetlere ilişkin daha ciddi bir iddiayı gündeme getirdi. UANI, Malezya kıyılarından yaklaşık 70 kilometre açıkta faaliyet gösteren, 200'den fazla tanker ve yük gemisinden oluşan hareketli bir ağın izini sürdüğünü söyledi. Gemilerin sahte konum sinyalleri ve gemiler arası aktarımlar dâhil aldatıcı yöntemlere başvurduğunu, Malezyalı ve yabancı ikmal gemilerinin lojistik destek ve yakıt ikmali sağladığını belirtti.
UANI, 2019'dan bu yana Eastern Outer Port Limits demirleme sahasında yüzlerce aktarımı belgelediğini söyledi. Demirleme sahası Johor'un yaklaşık 45 mil açığında bulunuyor. Grup, burada İran ham petrolünün aktarıldığını ve alıcılara gönderilmeden önce "Malezya harmanı" olarak yeniden etiketlendiğini ileri sürdü. UANI, 2 Ekim'de Malezya Dışişleri Bakanlığına bir mektup gönderdiğini, mektubun bir kopyasını ABD'li yetkililere ve Kongre üyelerine ilettiğini, ayrıca Pengerang Entegre Petrol Kompleksi'nin işletmecisine de yazdığını belirtti.
Bu iddialar UANI'ye ait; Malezya makamlarının açıkladığı bulgular değil. Grup, mektuplarına yanıt almadığını söyledi. Malezya hükümeti de Hazine Bakanlığı görüşmeleriyle ilgili yorum taleplerine yanıt vermedi. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, Malezya'nın kısa süre önce denizlerin korunmasını güçlendirmeyi, yüksek riskli deniz taşımacılığını düzenlemeyi ve yasa dışı faaliyetleri engellemeyi amaçlayan bir Münhasır Ekonomik Bölge Yasası'nı kabul ettiğini söyledi.
Kaygı yalnızca bir yükün yaptırımları delip delmediğiyle sınırlı değil. Kimlik veya konum bilgilerini yanıltıcı biçimde veren eski gemilerin yoğun olduğu bir bölge, diğer gemiler ve kıyı toplulukları için de tehlike yaratabilir. Hazine Bakanlığının CERES I çarpışması ve petrol sızıntısına ilişkin açıklaması, bölgedeki faaliyetlerin yol açabileceği risklere dair belgelenmiş bir örnek.
İran'ın havayolu bağlantıları da benzer baskıyla karşı karşıya
Hazine yetkilileri, herhangi bir havayolunun adını vermeden, İran'ın Malezya'ya yönelik havayolu seferlerini de gündeme getirdi. Kamuya açık uçuş kayıtları, İran merkezli özel bir havayolu olan Iran Airtour'un 14 Kasım'a kadar Tahran-Kuala Lumpur arasında tarifeli seferler yaptığını gösteriyor. 17 Kasım'da yapılması planlanan bir uçuş ise gerçekleşmedi. İran medyası, ABD yaptırımlarının yakıt ikmalini etkilediği 2022'de İranlı havayollarının çoğunun Malezya seferlerini büyük ölçüde durdurmasının ardından Iran Airtour'un Kasım 2025'te Malezya seferlerine yeniden başladığını bildirdi.
Washington, İran'ın havacılık sektörünü desteklediğini söylediği şirketleri daha önce de hedef aldı. ABD, 8 Eylül'de Birleşik Arap Emirlikleri, Britanya, Malezya, Türkiye ve Kazakistan'daki onlarca şirkete yaptırım uygulayarak bu şirketleri silah, personel ve yasa dışı yüklerin taşınmasına yardımcı olmakla suçladı. Ertesi gün Iran Air yetkilileri, Tahran ile Kuala Lumpur arasında doğrudan uçuşların yeniden başlatılmasını görüşmek üzere İran'daki Malezya Büyükelçisiyle bir araya geldi.
ABD'nin ayrı bir yaptırım işlemi, 27 İran havayolunun yanı sıra havacılık faaliyetlerini destekleyen başka ülkelerdeki şirketlerin de bulunduğu 36 kuruluşu hedef aldı. Bir Hazine yetkilisi, bu çabayı İran'ın havacılık sektörünü fiilen piyasadan çıkarmak olarak nitelendirdi. Hazine Bakanı Scott Bessent, hâlâ faaliyet gösteren İran havayollarıyla iş yapanların küresel finans sisteminin dışında bırakılma riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. Iran Airtour yorum talebine yanıt vermedi.
Havayolları uçaklardan fazlasına ihtiyaç duyar. Yakıt, bakım, havalimanı hizmetleri, kargo elleçleme ve satış acenteleri de gerekir. Bu nedenle destekleyici işletmeleri hedef alan yaptırımlar, havayolunun kendisi tek hedef olmasa bile güzergâhları aksatabilir. Hazine Bakanlığının bankalara ve hukuk firmalarına yönelik uyarısı, havayolları ve denizcilik şirketlerine odaklanması kadar bu yüzden de önem taşıyor.
Yaptırımlar şirketler açısından ne anlama gelebilir?
ABD yaptırımları, ABD'nin yetki alanındaki mal varlıklarını bloke edebilir ve yaptırım listesinde yer alan kişi ya da şirketlerle yapılan işlemleri kısıtlayabilir. Hazine Bakanlığının 2024 tarihli bildiriminde, doğrudan veya dolaylı olarak bir ya da daha fazla mal varlığı bloke edilmiş kişinin en az yüzde 50'sine sahip olduğu işletmelerin de belirtilen kurallar kapsamında bloke edildiği ifade edildi. Bakanlık ayrıca, yaptırım listesinde bulunan taraflarla belirli işlemlere katılan bazı kişilerin yaptırımlarla veya yaptırım uygulamalarıyla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.
Singapur veya Malezya'daki bir şirket, müşteri, gemi işletmecisi, yük alıcısı, banka ya da hizmet sağlayıcı üzerinden riskle karşılaşabilir. Bir işletmenin, yalnızca sözleşmede yazan isme güvenmek yerine, bir şirketin nihai sahibi veya kontrolünü elinde bulunduran kişi anlamına gelen gerçek faydalanıcıyı kontrol etmesi gerekebilir. Ayrıca bir geminin kimliğinin ya da yük kaydının şüpheli biçimde değişip değişmediğini de incelemesi gerekebilir.
Singapur ve Malezya, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin İran'a yönelik yaptırımlarını iç hukukları aracılığıyla uyguluyor. ABD'nin kampanyası ise kendi yaptırım kuralları ve ABD'deki varlıklara ve işlemlere erişimi kısıtlama imkânı üzerinden baskıyı artırıyor. Bu ayrım bölgedeki işletmeler açısından önemli: Birleşmiş Milletler önlemlerine uymak, ayrı ABD kuralları kapsamında riskle karşılaşma ihtimalini tek başına ortadan kaldırmıyor.
Singapur hükümeti, şirketlerin kötüye kullanılmasını önlemeye kararlı olduğunu ve bu yıl denizcilik ile finans alanlarında denetimi sıkılaştırdığını söyledi.
Üzerimize düşeni yapmaya kesinlikle kararlıyız" ve "kötü niyetli kişilerin şirketlerimizi kötüye kullanmasını önlemeye kararlıyız.
ABD'li yetkililer, İran'ın son 40 yılın en sert gayrisafi yurt içi hasıla daralmasını ve İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek enflasyonunu yaşadığını belirterek yaptırımların İran'ın gelirlerini azaltmaya başladığını söylüyor. Yetkililer, burada aktarılan açıklamalarda dayanak oluşturan rakamları paylaşmadı. Hazine Bakanlığı ayrıca İranlı petrol iş insanı Mohammad Hossein Shamkhani ile bağlantılı 50'den fazla kişi, şirket ve gemiye yönelik önlemler alarak finansal aracılara, denizcilik yöneticilerine, lojistik firmalarına ve gemi işletmecilerine yaptırım uyguladı.
Baskı kampanyasındaki önemli tarihler
3 Aralık 2024: Hazine Bakanlığı, İran petrolü taşımacılığıyla bağlantılı 35 kuruluş ve gemiye yaptırım uyguluyor; CERES I'in Singapur yakınlarındaki petrol aktarımını ve daha sonra Malezya yakınlarında karıştığı çarpışmayı aktarıyor.
Şubat 2026: Mevcut kampanyaya ilişkin açıklamalara göre ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları başlıyor.
Nisan 2026: ABD Donanması, Hürmüz Boğazı üzerinden İran'a ulaşan deniz taşımacılığına yönelik ablukayı uygulamaya başlıyor.
Ağustos 2026: Trump yönetimi Ekonomik Dışlanma Operasyonu'nu başlatıyor.
8 ve 9 Eylül 2026: ABD, İran'ın havacılık sektörünü desteklemekle suçlanan şirketlere yaptırım uyguluyor; ardından Iran Air yetkilileri doğrudan uçuşları görüşmek üzere Malezya Büyükelçisiyle bir araya geliyor.
2 Ekim ve 16 Kasım 2026: UANI, Malezya açıklarındaki faaliyetlerle ilgili mektubunu gönderiyor ve iddiaları daha sonra kamuoyuna duyuruluyor.
14 ve 17 Kasım 2026: Iran Airtour ilk tarihte Tahran-Kuala Lumpur uçuşu yapıyor; ikinci tarihte planlanan uçuş gerçekleşmiyor.
Hangi konular hâlâ belirsiz?
Görüşmelerde Hazine yetkilileri belirli bir şirketin adını vermedi ve iki hükümet de buna karşılık yeni bir yaptırım uygulama takvimi açıklamadı. Malezya, son yorum taleplerine kamuoyu önünde yanıt vermedi. ABD'nin uyarısı denetimin sıkılaştığına işaret ediyor ancak ileride uygulanabilecek yaptırımlar veya cezalar, Washington'ın atacağı adımlara ve dayanak göstereceği kanıtlara bağlı olacak.
Bankalar, hukuk firmaları, tüccarlar ve denizcilik işletmeleri için acil görev, iş yaptıkları tarafları ve yük güzergâhlarını daha yakından incelemek. Kıyı toplulukları ve diğer denizcilik işletmecileri içinse aynı denetim, ticari gemilerin kullandığı suların güvenliğiyle ilgili. Sıkılaştırılmış kontrollerin yeni el koymalara veya yaptırımlara yol açıp açmayacağı henüz açıklanmadı.
Öne Çıkanlar
ABD Hazine yetkilileri Singapur ve Malezya'yı denizcilik, havacılık, tedarik, bankacılık ve hukuk hizmetleri alanlarında faaliyet gösteren İranlı paravan şirketlere karşı dikkatli olmaya çağırdı.
Malezya, Singapur ve Endonezya yakınlarında gemiler arasında yapılan aktarımlar, İran petrolünün izini sürmeyi zorlaştırabiliyor.
UANI, Malezya açıklarında 200'den fazla gemiden oluşan bir ağın faaliyet gösterdiğini ve İran petrolünün taşınmasına yardımcı olduğunu ileri sürüyor; iddialar Malezya makamlarınca doğrulanmadı.
Iran Airtour, 14 Kasım'da Tahran ile Kuala Lumpur arasında uçuş yaptı; 17 Kasım'da planlanan uçuş ise gerçekleşmedi.
ABD yaptırımları, ABD'nin yetki alanındaki mal varlıklarını bloke edebilir ve yaptırım listesinde bulunan taraflarla belirli işlemlere katılan işletmeler için risk yaratabilir.






