Khulna'daki iklim göçmenleri kent sakini olarak kaydolmakta zorlanıyor

7 dakikalık okuma
Climate migrants in Khulna struggle to register as city residents

Khulna'da 15 yıldır yaşıyor ama kimlik kartında yerel adresi yok

Beauty Akter, Aila Kasırgası'nın ardından Koyra'dan ayrılarak Khulna kentine taşındı. Aradan 15 yıl geçmesine rağmen kalıcı ikametini kanıtlayan belgeleri olmadığı için ulusal kimlik kartındaki (NID) adresini hâlâ değiştiremiyor. Nehrin aşındırması, ailesinin atalarından kalma topraklarının çoğunu yuttu; toprakta kalan yüksek tuz oranı da arazinin geri kalanını işlemeyi zorlaştırdı.

İçindekiler
  1. Khulna'da 15 yıldır yaşıyor ama kimlik kartında yerel adresi yok
  2. Adres neden önemli?
  3. Afetlerle bağlantılı milyonlarca yer değiştirme
  4. Khulna'da kaç göçmen yaşıyor?
  5. 31. mahalledeki tablo, aradaki farkın boyutunu gösteriyor
  6. Seçmen kaydı için hangi şartlar aranıyor?
  7. Kıyı ilçelerinde değişen nüfus örüntüsü
  8. Yerinden edilmenin insani maliyetini ölçmek
  9. Yerel planlamacılara göre eksik olanlar
  10. Öne çıkan noktalar

Beauty, eşi ve iki oğluyla birlikte 31. mahalledeki Banda Bazar'da bir gecekondu mahallesinde yaşıyor. Eşi gündelik işlerde çalışarak para kazanıyor. Büyük oğulları 6. sınıftan sonra okulu bırakıp mekanik bir tamir atölyesinde çalışmaya başladı. Beauty, kimlik kartını güncellemek için tekrar tekrar başvurduğunu ancak sonuç alamadığını söylüyor.

Beauty, kentte yaşamakla kentin sakini olarak tanınmak arasındaki uçurumu şöyle anlattı.

Burada 15 yıldır yaşamama rağmen bu kentin vatandaşı olamadım.

Yaşadıkları, kasırgalar, nehir aşınması ve tuzluluk nedeniyle yerinden edilenlerin karşılaştığı pratik bir soruna işaret ediyor: Yerel adreslerini gösteren bir NID olmadan göçmenler, sağlık hizmetlerine, devlet desteğine, eğitime ve diğer kent hizmetlerine erişmenin daha zor olduğunu söylüyor.

Reklam

Adres neden önemli?

Aila Kasırgası'nın ardından Satkhira ilçesindeki Assasuni'den taşınan Laily Akter de benzer bir engelle karşılaştı. 2018'de evlenmesinden bu yana Khulna'da yaşıyor ancak kentte kalıcı ikametini gösteren bir belgesi olmadığı için adres değişikliğini tamamlayamadığını söylüyor.

Laily, devlet yardımı almak için başvurduğunda yetkililerin yerel adresini gösteren bir NID istediğini söyledi. Eksik belgenin destek ve eğitim fırsatlarından yararlanmasını da engellediğini belirtti.

Laily, ayrıldığı yere geri dönememenin zorluğunu şöyle anlattı.

Bazen geri dönmek istiyorum. Ama nerede yaşayacağım? Orada artık evim yok.

Onun gibi aileler için kimlik kartı, kişinin kim olduğunu kanıtlamaktan daha fazlasını ifade ediyor. Karttaki adres, yerel kurumların kişiyi hizmet verdikleri topluluğun bir parçası olarak tanıyıp tanımamasını etkileyebiliyor. Yerinden edilen sakinler kayıtlarını güncelleyemediğinde, ihtiyaçlarının hizmet planlamasına dahil edilmesi zorlaşabiliyor.

Afetlerle bağlantılı milyonlarca yer değiştirme

Bangladeş'te 2008'den bu yana afetler nedeniyle 21 milyondan fazla yer değiştirme kaydedildi. İç Yerinden Edilmeyi İzleme Merkezi'nin (IDMC) Temmuz 2026'da yayımladığı değerlendirmeye göre, 2008-2025 döneminde bu sayı 21 milyonu aştı ve 2025'te 105 bin yeni afet kaynaklı yer değiştirme kaydedildi. Bu rakamlar yer değiştirme vakalarını sayıyor; dolayısıyla göç eden farklı kişilerin toplam sayısını değil, insanların yerinden edildiği olayları ifade ediyor.

IDMC'nin 10 Şubat 2026'da yayımladığı ayrı bir değerlendirme, 2008-2024 dönemini kapsıyor ve yine afet kaynaklı yer değiştirme sayısının 21 milyonu aştığını belirtiyor. Değerlendirmede yer alan risk analizi, daha iyimser ve daha kötümser iklim senaryoları altında gelecekteki yer değiştirmelerin olasılığını ve boyutunu tahmin etmek için güncellenmiş bir model kullanıyor. Tehlikeleri, insanların bu tehlikelere maruz kalma durumunu ve kırılganlıklarını dikkate alarak riskli bölgeleri haritalandırıyor.

Khulna, afetlerden etkilenen kıyı bölgelerinden ayrılanların yöneldiği bir kent. Kentteki koşullara ilişkin değerlendirmeye göre, birçok kişi içme suyu, sanitasyon, sağlık hizmetleri, eğitim ve düzenli işe erişimin sınırlı olduğu kalabalık ve kayıt dışı mahallelere yerleşiyor.

Khulna'da kaç göçmen yaşıyor?

Khulna'daki iklim göçmenlerinin sayısını güvenilir biçimde ortaya koyan kapsamlı bir araştırma yok. Tahminlere göre, kentin birçok gecekondu mahallesinde yaşayanların yüzde 15 ila 20'sini oluşturuyorlar. Bangladeş İstatistik Bürosu verilerine dayanan ve Climate Change dergisinde 2023'te yayımlanan bir araştırma, Khulna Şehir Kurumu sınırları içinde 1.134 gecekondu mahallesi tespit etti.

2022 Nüfus ve Konut Sayımı'nda şehir kurumu sınırları içinde 718.735 kişi yaşadığı kaydedildi. Sayımda, kaç kişinin iklimle bağlantılı tehlikeler nedeniyle göç ettiği belirtilmedi. Bu durum, resmî sayım verileriyle yerel yetkililerin kullandığı daha yüksek nüfus tahmini arasında fark yaratıyor.

Khulna Şehir Kurumu Yöneticisi Nazrul Islam Monju, kentte şu anda 1,5 ila 1,6 milyon kişinin yaşadığını tahmin ediyor; bu, 2022 sayımındaki rakamın neredeyse iki katı. Monju, birçok göçmenin başka yerlerdeki kalıcı adreslerinde kayıtlı kaldığını ve bu nedenle yerel kayıtlarda görünmediğini söyledi.

Kurumun baş planlamacısı Abirul Jabbar, planlama çalışmalarında 1,5 milyonluk nüfus tahminini kullandıklarını söyledi. Yerinden edilen ve kayıtlarını güncellemeyen sakinlerin resmî rakamlara ya da hizmet talebi hesaplamalarına tam olarak yansımadığını belirtti.

Reklam

31. mahalledeki tablo, aradaki farkın boyutunu gösteriyor

Beauty'nin yaşadığı 31. mahalle, nüfusun ne kadar hızlı değişebildiğine dair yerel bir örnek sunuyor. 2022 sayımında burada 42.881 kişi yaşadığı kaydedildi. Mahallenin eski meclis üyesi Md Arif Hossain Mithu, sakinlerin yaklaşık yüzde 90'ının Khulna, Bagerhat ve Barishal'ın afetlerden etkilenen bölgelerinden geldiğini tahmin ediyor.

Mithu, kentin gecekondu mahallelerinin güncel sayımına ve iklim göçmenlerinin güvenilir bir kaydına ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Khulna'nın gecekondu mahallelerinde güncel bir araştırmaya ve iklim göçmenlerinin güvenilir bir veri tabanına ihtiyacı var.

31. mahalleye ilişkin tahmin, iklim olayları nedeniyle yerinden edilenlerin sayım verisi değil. Ancak kent genelindeki toplam sayıyı belirlemenin neden zor olduğunu ortaya koyuyor: Sakinler farklı ilçelerden gelmiş olabilirken resmî adresleri başka yerlerde kayıtlı kalabiliyor.

Seçmen kaydı için hangi şartlar aranıyor?

Khulna ek bölge seçim yetkilisi Raju Ahmed, her Bangladeş vatandaşının seçmen olarak kaydolabileceğini, ancak kaydın kişinin kendisinin, ebeveyninin ya da eşinin kalıcı olarak ikamet ettiği bir yerde yapılması gerektiğini söyledi. Topraklarını kaybeden ya da gerekli belgeleri sunamayan göçmenler için bu şartı yerine getirmek zor olabiliyor.

Bu kural, yıllarca Khulna'da yaşamanın NID adresini değiştirmek için neden yeterli olmayabildiğini açıklıyor. Beauty ve Laily, kentte kalıcı ikametlerini kanıtlayacak belgelere sahip olmadıklarını söylüyor. Anlattıkları, bu evrak engelinin yerel adres gerektiren hizmetlere başvurmada yaşanan zorluklarla bağlantısını ortaya koyuyor.

Kıyı ilçelerinde değişen nüfus örüntüsü

2001, 2011 ve 2022 sayım verileri, Sundarbans yakınlarındaki kıyı bölgelerinde nüfus değişiminin eşit olmadığını gösteriyor. Khulna ve Satkhira ilçelerinin nüfusu artmayı sürdürürken afetlere maruz kalan bazı alt ilçelerde dönem içinde nüfus azaldı ya da artış yavaşladı. Khulna dahil daha büyük kent merkezlerine göç, bu bölgelerden yaşanan hareketliliğin bir parçası.

Mongla'nın nüfusu 2001'de yaklaşık 149.000 iken 2011'de 136.588'e düştü, ardından 2022'de 158.470'e yükseldi. Dacope'nin nüfusu 2001-2011 arasında yaklaşık 157.000'den 152.316'ya geriledi, 2022'de ise 159.362'ye ulaştı.

Koyra'nın nüfusu 2001'de yaklaşık 193.000'den 2011'de 193.931'e çıkarak çok az değişti, ardından 2022'de 220.092'ye ulaştı. Shyamnagar'da nüfus, 2022'de 365.953'e ulaşmadan önce ılımlı bir artış gösterdi. Assasuni'nin nüfusu da arttı, ancak en son sayım döneminde artış hızı yavaşladı.

Bu rakamlar nüfusun değiştiğini gösteriyor ancak hangi sakinlerin iklim baskıları nedeniyle göç ettiğini ortaya koymuyor. Sayımda insanların nerede yaşadığı kaydedildi, önceki evlerini neden terk ettikleri değil.

Reklam

Yerinden edilmenin insani maliyetini ölçmek

IDMC'nin Temmuz 2026'da yayımladığı bir analiz, Bangladeş'te afet kaynaklı yer değiştirmelerin yaklaşık 89.000 yaşam yılına mal olduğunu ve bunun parasal karşılığının yaklaşık 1,7 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor. Bu ölçüt, insanların yaşamları üzerindeki kalıcı etkileri; taşınmanın ardından da sürebilen barınma, geçim kaynakları, sağlık ve refah alanlarındaki zararlar dahil olmak üzere hesaplamak için tasarlandı.

Analizde, IDMC'nin 9 Temmuz 2026'da yayımladığı yöntem notunda ortaya konan bir çerçeve kullanılıyor. Yöntem, halk sağlığı ve afet ekonomisi alanlarındaki yaklaşımları uyarlayarak tahmini etkileri kaybedilen yaşam yıllarına, ardından da parasal değere dönüştürüyor. Notta, bu çerçevenin politika ve yatırım kararlarına katkı sağlayabileceği belirtiliyor.

Tahmin, göç eden kişileri basitçe sayarak ölçülmesi zor olan maliyetleri ifade etmenin bir yolunu sunuyor. Khulna'da bu zorluk, günlük evrak işlerinde de görülüyor: Bir aile, erozyon ya da tuzluluk nedeniyle zarar gören evini terk etmiş olsa bile resmî kayıtlarda hâlâ başka bir yere ait görünebiliyor.

Yerel planlamacılara göre eksik olanlar

Kıyı Geçim Kaynakları ve Çevresel Eylem Ağı'nın (Coastal Livelihood and Environmental Action Network) icra direktörü Hasan Mehedi, kimlik belgelerinin barınma ve istihdamın ötesindeki hizmetlere erişimde de engel oluşturduğunu söyledi. Yerinden edilen sakinlerin resmî kayıtlarda ikametlerini kaydettirmeden kentte yıllarca yaşayabildiğini, bunun da ihtiyaçlarının kentsel planlamaya dahil edilmemesine yol açtığını belirtti.

Mehedi, uygun kimlik belgelerinin bulunmamasının sağlık hizmetlerine, sosyal destek programlarına, belediye hizmetlerine ve diğer temel olanaklara erişimi zorlaştırabildiğini söyledi. Sakinler nüfus verilerinde yer almadığında, planlamacıların bu hizmetlere kimin ihtiyaç duyduğu ve bu kişilerin nerede yaşadığı konusunda daha eksik bilgiye sahip olduğunu belirtti.

Khulna Şehir Kurumu'nun 1,5 milyonluk nüfus tahmini, 2022 sayımındaki 718.735 kişilik rakamın şimdiden iki katından fazla. Gecekondular ve yerinden edilen sakinler hakkında daha kapsamlı bir araştırma, aradaki farkı açıklamaya yardımcı olabilir. Ancak kaynaklarda böyle bir araştırmanın tarihi ya da kent genelinde göçmen kaydı oluşturulmasına yönelik bir karar belirtilmiyor.

Öne çıkan noktalar

  • Beauty Akter ve Laily Akter, Khulna'da kalıcı ikametlerini kanıtlayan belgeleri olmadığı için NID adreslerini güncelleyemediklerini söylüyor.
  • IDMC'nin Temmuz 2026'da yayımladığı bir değerlendirmeye göre, Bangladeş'te 2008-2025 arasında afetler nedeniyle 21 milyondan fazla yer değiştirme kaydedildi.
  • 2022 sayımında Khulna Şehir Kurumu sınırları içinde 718.735 kişi yaşadığı kaydedilirken, kent yöneticisi mevcut nüfusun 1,5 ila 1,6 milyon olduğunu tahmin ediyor.
  • 2023'te yayımlanan bir araştırma, Khulna Şehir Kurumu sınırları içinde 1.134 gecekondu mahallesi tespit etti; tahminlere göre birçok mahallede iklim göçmenleri sakinlerin yüzde 15 ila 20'sini oluşturuyor.
  • Yerel yetkililer ve eski bir meclis üyesi, göçmenlerin kent hizmetleri ve planlamasına dahil edilebilmesi için güncel araştırmalara ve daha iyi kayıtlara ihtiyaç olduğunu söylüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir