Bölgesel zayıflıklar sürerken Kamboçya 100 üzerinden 36,6 puan aldı
Kamboçya, Yasa Dışı Ticaretle Mücadele Uluslararası İttifakı’nın (TRACIT) 2025 Yasa Dışı Ticaret Endeksi’nde 158 ülke arasında 138’inci sırada yer aldı. 100 üzerinden 36,6 puan alan ülke, değerlendirilen 10 ASEAN ekonomisi arasında son sıraya yerleşti. Kamboçya’nın puanı, 49,9 olan küresel ortalamanın 13,3 puan altında kaldı. Değerlendirmede Kamboçya, Laos ve Myanmar’ın karşı karşıya olduğu sorunlar arasında sınırlı kapasite ve kaynak yetersizliği de sayıldı.
İçindekiler
- Bölgesel zayıflıklar sürerken Kamboçya 100 üzerinden 36,6 puan aldı
- Kamboçya komşularıyla karşılaştırıldığında
- Endeks neleri ölçüyor?
- En güçlü sınır denetimlerinin neden desteğe ihtiyacı var?
- Sahte ürünler olağan ticaret güzergâhlarından nasıl yararlanıyor?
- Çevrimiçi platformlar uygulanabilir kurallar talebiyle karşı karşıya
- Gümrük bilgilerinin paylaşılması temel bir öneri
- Serbest ticaret bölgeleri ve teslimat ağları hesap verebilir olmalı
- 2025 endeksinden ASEAN’ın 2045 hedeflerine
- Öne Çıkanlar
Sıralama, AB-ASEAN İş Konseyi’nin talebiyle hazırlanan ve 10 Kasım 2026’da duyurulan bölgesel değerlendirmede yer aldı. Değerlendirmeye göre Güneydoğu Asya’da en güçlü denetimler gümrüklerde ve sınırlarda uygulanırken, en zayıf koruma, malları depolayan, taşıyan ve satan işletmeler ile ağlara yönelik.
Kamboçya açısından bulgular, ürünlerin depolar, nakliye şirketleri, çevrimiçi pazar yerleri ve teslimat ağları boyunca izlediği güzergâha dikkat çekiyor. Sahte ürünler ve diğer yasa dışı mallar, meşru işletmelerin kullandığı aynı altyapıdan geçebiliyor. Bu da güzergâh boyunca sorumluluğun belirlenmesini temel bir mesele hâline getiriyor.
TRACIT’in 2025 Yasa Dışı Ticaret Endeksi, ülkelerin yasa dışı ticaretle mücadeleye yönelik politika, hukuk ve düzenleme kapasitesini ölçüyor. Yüksek puanlar daha güçlü denetimlere işaret ediyor. Kamboçya’nın 36,6 puanı, değerlendirmenin alt sıralarındaki en yakın iki bölgesel komşusu Laos’un 44,8 ve Myanmar’ın 40,9 puanıyla karşılaştırılıyor.
Endeks Kamboçya için toplam bir puan verirken, bölgesel bulgular ASEAN genelindeki daha geniş kapsamlı zayıflıkları ele alıyor. Her bir politika eksikliğinin Kamboçya’nın sıralamasına ne ölçüde katkıda bulunduğu bölgesel değerlendirmede açıklanmıyor. Değerlendirmenin pratik mesajı, daha güçlü sınır prosedürlerinin ticaret sisteminin tamamında etkili denetimlerle desteklenmesi gerektiği.
Kamboçya komşularıyla karşılaştırıldığında
Değerlendirilen ASEAN ekonomileri arasında Singapur, küresel sıralamada 29’uncu sırayla ilk sırada yer alıyor. Onu 39’uncu sıradaki Endonezya ve 56’ncı sıradaki Tayland izliyor. Vietnam 61’inci, Filipinler 69’uncu ve Malezya 72’nci sırada bulunuyor. Laos 100’üncü, Myanmar 117’nci, Kamboçya ise 138’inci sırada. Değerlendirilen 10 ekonomiden hiçbiri küresel ilk 20’ye giremiyor.
AB-ASEAN İş Konseyi’nin Manila’dan yayımladığı bölgesel bulgular duyurusuna göre ASEAN’ın toplam puanı 49,7. Bu, 49,9’luk küresel ortalamanın yalnızca 0,2 puan altında; ancak Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ekonomilerinin 64,4’lük ortalamasından 14,7 puan düşük. Asya Pasifik ortalaması ise 50,9.
Kamboçya, ASEAN ortalamasının 13,1 puan altında kalıyor. Ülkenin puanıyla bölgesel ortalama arasındaki fark önem taşıyor; çünkü ASEAN’ın küresel ortalamaya yakın sonucu, kapasite düzeyleri birbirinden çok farklı ülkeleri bir araya getiriyor. Bölgesel ortalama küresel ölçüte yakın olabilirken, bazı üye ülkeler çok daha büyük açıklarla karşı karşıya kalabiliyor.
Endeks neleri ölçüyor?
TRACIT endeksi altı kategori üzerinden oluşturuyor: vergilendirme ve ekonomik ortam; düzenlemeler ve uygulama; yasa dışı ticareti mümkün kılan suç faaliyetleri; ticaret, gümrükler ve sınırlar; tedarik zinciri aracıları; ve belirli yasa dışı ticaret sektörlerini kapsayan göstergeler.
Kategoriler 37 gösterge ve 69 alt ölçütten oluşuyor. Her kategori eşit ağırlık taşıyor; ülkenin sıfır ile 100 arasındaki toplam puanı, altı kategori puanının ortalaması alınarak hesaplanıyor. Dolayısıyla sınır dışındaki alanlar da dâhil olmak üzere ticaret sisteminin tamamındaki performans önem taşıyor.
158 ülke arasında 76 puanla Danimarka ilk sırada yer alırken, Yemen 25,7 puanla son sırada bulunuyor. Hiçbir ülke 76 puanın üzerine çıkamıyor. Bu nedenle en başarılı ülke bile TRACIT’in yasa dışı ticarete karşı korumaların gücünü ölçen çerçevesinde mümkün olan en yüksek puanın oldukça gerisinde kalıyor.
En güçlü sınır denetimlerinin neden desteğe ihtiyacı var?
ASEAN, en güçlü kategorisi olan Ticaret, Gümrükler ve Sınırlar alanında 67,4 puan alıyor. En zayıf kategorisi Tedarik Zinciri Aracıları’nda ise puanı 32,7. Aradaki 34,7 puanlık fark, sınır denetimleri ile bu denetimlerin çevresindeki ağların gözetimi arasında bölgesel performansın ne kadar değiştiğini gösteriyor.
Tedarik zinciri aracıları, üretici ile alıcı arasındaki işletme ve hizmetlerdir. Bunlar arasında çevrimiçi pazar yerleri, posta ağları, ekspres kurye şirketleri, deniz taşımacılığı işletmeleri ve serbest ticaret bölgelerinde faaliyet gösteren şirketler bulunuyor. Değerlendirilen 10 ASEAN ekonomisinin dokuzu bu kanalları düzenleme konusunda zayıf performans gösteriyor.
TRACIT Genel Direktörü Jeffrey Hardy, bölgenin gümrük kontrol noktalarının ötesine odaklanması gerektiğini söyledi:
"ASEAN, yalnızca sınırda olup bitenlere odaklanarak uluslararası ticareti güvence altına alamaz," dedi Hardy.
Bir sevkiyat, alıcısına ulaşmadan önce birkaç işletmeden geçebilir. Bu nedenle TRACIT’in önerileri, malları kimin teslim aldığının belirlenmesine, hareketlerinin izlenmesine ve her aşamadaki sorumluluğun atanmasına odaklanıyor. Sınır kontrolleri ile satıcıların, taşıyıcıların ve depolama alanlarının gözetimi bu görevin farklı yönlerini karşılıyor.
Sahte ürünler olağan ticaret güzergâhlarından nasıl yararlanıyor?
Sahte ürünler, küresel endekste özellikle zorlu bir alan oluşturuyor. Ülkelerin sahte ürün ticaretine yönelik denetim puanlarının ortalaması 44,1. Gümrük verileri, bu tür ürünlerin kaynağı olma özellikleri taşıyan 100’den fazla ülke bulunduğunu gösteriyor. TRACIT, tespiti zorlaştıran bir yöntemi de aktarıyor: bileşenlerin ayrı ayrı sevk edilmesi ve sahte ürünün varış noktasına ulaştıktan sonra birleştirilmesi.
Gümrük yetkilileri denetim yaptığında, tek tek parçalar veya ham maddeler meşru görünebilir. Varış noktasında bir araya getirildiklerinde ise gerçek bir markaya aitmiş gibi sunulan bir ürüne dönüşebilirler. Bu faaliyetin tespiti için yetkililerin yalnızca bitmiş ürünleri incelemesi değil, bağlantılı sevkiyatları ve işletmeleri de anlaması gerekiyor.
Kamboçya, TRACIT’in bileşen sevkiyatlarıyla ilgili bu sorunu ele aldığı bölümde adı geçen ülkeler arasında yer alıyor. Denetim kurumları açısından pratik mesele, mallar, malları teslim alanlar ve malların nihai kullanım amacı arasındaki ilişki. Tek başına incelenen bir paket, tedarikçi, ithalatçı ve montaj faaliyeti arasındaki bağlantıyı ortaya koyan bilgilerden daha az şey gösterebilir.
Yasa dışı ürünler sıradan mağazalara veya dijital platformlara ulaştığında tüketiciler de benzer risklerle karşılaşıyor. Değerlendirmede çevrimiçi ticaret yoluyla dağıtılan ürünler arasında sahte ürünler, yasa dışı ilaçlar ve yasaklı pestisitler sayılıyor. Bu kategorilerin her biri farklı denetimler gerektiriyor; ancak hepsinde yetkililerin bir ürünün izini sürebilmesi ve onu satanlara karşı harekete geçebilmesi gerekiyor.
Çevrimiçi platformlar uygulanabilir kurallar talebiyle karşı karşıya
Çevrimiçi pazar yerleri, sosyal medya ve özel mesajlaşma kanalları, yasa dışı ürünlerin alıcılara ulaştığı güzergâhları genişletti. TRACIT, platformların satıcıları doğrulamasını, yasa dışı ilanları tarayıp engellemesini ve tekrarlanan ihlallerde bulunanlara kalıcı yasaklar da dâhil olmak üzere yaptırım uygulamasını zorunlu kılan ortak bölgesel standartlar çağrısı yapıyor.
TRACIT Programlar Direktörü ve raporun başyazarı Suriya Padmanaabhan, ilanlar yayımlandıktan sonra tek tek müdahale etmenin sınırlarını şöyle anlattı:
"Yasa dışı bir ilanı kaldırmak, çevrimiçi alışveriş yapanlar için güvenli ve emniyetli bir pazar yeri oluşturmaktan çok uzaktır," dedi Padmanaabhan.
Satıcı doğrulaması, bir hesabın arkasındaki kişinin kim olduğunun kontrol edilmesi anlamına geliyor. Tekrarlanan ihlallere yönelik kurallar, daha önce kaldırılan bir ilanın ardından satıcının yeni bir ilanla veya hesapla geri dönmesi riskini ele alıyor. Bu önlemler, odağı tek bir ilandan o ilanı yayımlayan işletmeye kaydırıyor.
Değerlendirme, bölgede hâlihazırda yürütülen girişimlere de işaret ediyor. Filipinler’de platformlarla hak sahiplerini kapsayan bir e-ticaret mutabakat zaptı bulunuyor. Vietnam’da satıcı doğrulaması ve tekrarlanan ihlallere yönelik kurallar var; Malezya ise platformların hesap verebilirliğini artıracak düzenlemeler geliştiriyor. TRACIT, bunları daha geniş bölgesel adımlar için olası temeller olarak sunuyor.
Gümrük bilgilerinin paylaşılması temel bir öneri
TRACIT, transit ve aktarmalı taşımacılıktaki malların daha yakından denetlenmesini öneriyor. Transit mallar, başka bir yere giderken bir ülkenin topraklarından geçiyor; aktarmalı taşımacılıkta ise yük, yolculuğu sırasında bir taşıma hizmetinden diğerine aktarılıyor. Her iki durumda da yetkililerin hareketleri izlemesi ve hangi işletmenin sorumlu olduğunu bilmesi gerekiyor.
Ortak gümrük risk profilleri, ülkelerin daha yakından incelenmesi gereken ürünler, güzergâhlar ve ticaret yöntemleri hakkındaki bilgileri paylaşmasına yardımcı olabilir. Amaç, şüpheli bir sevkiyat bölgenin başka bir kısmından geçmeden önce yetkililere işe yarar bilgiler sağlamak.
Rapor, ASEAN genelinde birlikte çalışabilecek gümrük fikrî mülkiyet kayıt sistemlerinin oluşturulmasını da öneriyor. Bu sistemler, hak sahiplerinin markaları ve ürünleri hakkındaki bilgileri gümrüğe kaydettirmesine olanak tanıyor. Sistemlerin birbirine bağlanması, farklı ülkelerdeki yetkililerin uyumlu bilgilerden yararlanarak şüpheli sahte ürünleri tespit etmesine yardımcı olur.
Serbest ticaret bölgeleri ve teslimat ağları hesap verebilir olmalı
Serbest ticaret bölgeleri, posta ağları ve lojistik işletmeleri, yasa dışı malları gizleme veya başka güzergâhlara yönlendirme fırsatı sunabildikleri için özellikle dikkat çekiyor. TRACIT, sevkiyatları elleçleyen işletmeler üzerindeki denetimlerin güçlendirilmesinin yanı sıra bu kanallarda sorumluluğun daha açık biçimde belirlenmesini istiyor.
Küresel endeks, bu denetimlerin bazı ülkelerde ne kadar zayıf olduğunu gösteriyor. Tedarik Zinciri Aracıları kategorisinde ortalama puanlar e-ticaret çerçeveleri için 26,1, serbest ticaret bölgelerine ilişkin taahhütler için 21,8 ve posta güvenliği için yalnızca 3,8. Siber güvenlik hazırlığı ise 72,0 ile çok daha yüksek. Bunlar küresel ölçekteki rakamlar; ASEAN’ın bu kategorideki toplam puanı 32,7.
Bu fark, farklı denetim görevlerine işaret ediyor. Bilgisayar sistemlerini korumak bir dizi beceri gerektirirken, satıcıları denetlemek, paketleri izlemek ve ticaret bölgelerinde depolanan malları gözetmek başka beceriler gerektiriyor. Hükümetlerin, ürünlerin dijital ortamda satışı kadar fiziksel hareketleri için de kurallara ve uygulama kapasitesine ihtiyacı var.
TRACIT ayrıca yolsuzlukla mücadele önlemlerinin ulusal yasa dışı ticaretle mücadele planlarına dâhil edilmesini öneriyor. Bölgesel gündem; hükümetler, gümrük idareleri, kolluk kuvvetleri ve özel sektör işletmeleri arasındaki eşgüdümü de kapsıyor. Bu aktörlerin her biri sevkiyatla ilgili farklı bilgilere sahip.
2025 endeksinden ASEAN’ın 2045 hedeflerine
Rakamlar 2025 Yasa Dışı Ticaret Endeksi’nden geliyor. Bölgesel bulgular ise 10 Kasım 2026’da duyurularak Uygulamada Bölgesel Fikrî Mülkiyet Zirvesi’nde yayımlandı. Bu tarihleri ayrı tutmak, 2026’da yapılan bölgesel duyuruda neden 2025 etiketli bir endekse atıfta bulunulduğunu açıklıyor.
- 2025: TRACIT’in Yasa Dışı Ticaret Endeksi’nde Kamboçya 158 ülke arasında 138’inci sırada yer alıyor ve 36,6 puan alıyor.
- 10 Kasım 2026: AB-ASEAN İş Konseyi, talep ettiği bölgesel bulguları Manila’dan duyuruyor.
- 2045: ASEAN’ın 2045 Vizyonu, değerlendirmede ele alınan daha derin ekonomik bütünleşme, dayanıklı tedarik zincirleri ve güvenilir dijital ekonomi hedefleri için uzun vadeli çerçeveyi sunuyor.
Hardy, yasa dışı ticarete karşı daha güçlü korumaların ASEAN’ın daha yakın bütünleşmeden beklediği faydalarla bağlantılı olduğunu söyledi:
"Yasa dışı ticaret, ASEAN bütünleşmesinin sağlamayı amaçladığı ekonomik ve toplumsal faydaları baltalıyor," dedi Hardy.
Kamboçya için öncelikli politika alanları somut: daha etkili uygulama, malları taşıyan ve satan işletmelerin daha yakından denetlenmesi ve komşu ülkelerin yetkilileriyle daha iyi bilgi paylaşımı. Öneriler yol gösteriyor; ancak duyuruda Kamboçya’nın belirli önlemleri ne zaman uygulamaya koyacağına veya ASEAN’ın ortak platform kurallarını ne zaman kabul edeceğine dair bir takvim yer almıyor.
Öne Çıkanlar
- Kamboçya 158 ülke arasında 138’inci, değerlendirilen 10 ASEAN ekonomisi arasında son sırada yer alıyor ve 100 üzerinden 36,6 puan alıyor.
- ASEAN’ın puanı 49,7; küresel ortalama 49,9, OECD ortalaması ise 64,4.
- Bölgenin en güçlü kategorisi 67,4 puanla gümrükler ve sınırlar; en zayıf kategorisi ise 32,7 puanla tedarik zinciri aracıları.
- Değerlendirilen 10 ekonominin dokuzu pazar yerleri, kurye şirketleri ve lojistik işletmeleri gibi aracıları düzenleme konusunda zayıf performans gösteriyor.
- TRACIT; sevkiyatların izlenmesi, gümrük bilgilerinin paylaşılması, fikrî mülkiyet sistemlerinin birbirine bağlanması ve platform kurallarının uygulanabilir olmasını öneriyor.
- Bölgesel bulgular, 2025 endeksindeki sıralamalar esas alınarak 10 Kasım 2026’da duyuruldu.






