Taliban, yıllar süren yasak kararlarının ardından Afganistan'da TikTok ve PUBG'nin engellendiğini açıkladı

8 dakikalık okuma
Taliban Says TikTok and PUBG Blocked in Afghanistan After Years of Ban Orders

Bakanlar Kurulu kararından ülke çapında engelleme iddiasına

Afganistan'daki Taliban yönetimi, beş telekomünikasyon şebekesinde bir hafta süren denetimlerin ardından TikTok ve çevrim içi oyun PUBG'yi engellediğini 21 Eylül 2024'te açıkladı. Duyuru, Bakanlar Kurulunun uygulamalara kısıtlama getirilmesi talimatını ilk kez Nisan 2022'de vermesinden iki yılı aşkın süre sonra geldi.

İçindekiler
  1. Bakanlar Kurulu kararından ülke çapında engelleme iddiasına
  2. Kısıtlamalar nasıl şekillendi?
  3. Taliban uygulamaları neden hedef aldı?
  4. Yasak milyonlarca genci etkileyebilirdi
  5. PUBG oyuncuları neleri kaybedebilir?
  6. Bir kullanıcı oyun yasağını destekledi, TikTok'u kaybetmeye karşı çıktı
  7. Eleştiri, yayıncılık ve bilgi denetimi
  8. Erişimi engellemek neden teknik açıdan zor?
  9. Öne Çıkanlar

İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı, telekomünikasyon düzenleyicisi ATRA'nın Afghan Wireless, Etisalat, Salaam, MTN ve Roshan'ı incelediğini ve engellemenin tamamlandığını doğruladığını bildirdi. Bakanlık, filtreleme kararının Taliban başbakanlık makamından geldiğini belirtti.

Duyuru, başlangıçta sağlayıcılara TikTok'u engellemeleri için bir ay, PUBG'yi engellemeleri içinse üç ay süre tanıyan politikanın daha ileri bir aşamasına işaret ediyordu. Bu süreler iki farklı faaliyete yönelikti: kısa videolar paylaşmak ve çevrim içi bir hayatta kalma oyunu oynamak. Yetkililer müzik, film ve televizyon programlarını kısıtlarken her iki uygulama da genç Afganlar arasında popüler eğlence kaynaklarına dönüşmüştü.

Taliban yetkilileri kısıtlamaları gençleri koruma ve İslami kurallara ilişkin kendi yorumlarını uygulama gerekçesiyle savundu. Afgan kullanıcılar ve yorumcular ise oyun oynamaya ayrılan sürenin azalması, dini ve yemek videolarına erişimin kaybı ve hükümetin uygulamalarını eleştirme olanaklarının daralması gibi farklı sonuçlara dikkat çekti.

Kısıtlamaların uygulamadaki kapsamı belirsizliğini koruyor: sanal özel ağlar (VPN) üzerinden erişim de dahil olmak üzere kaç kullanıcının uygulamalara hâlâ ulaşabildiğine dair bağımsız olarak doğrulanmış bir veri yok. Bakanlığın eylül açıklaması sağlayıcılardaki denetimleri anlatırken, kullanıcıların filtreleri aşabilmesi ayrı bir teknik güçlük oluşturuyor.

Süreçteki kronoloji önemli; çünkü bir uygulamanın engellenmesi yönündeki talimat, sağlayıcının bunu uygulama taahhüdü ve düzenleyicinin işlemin tamamlandığını açıklaması, yaptırımın farklı aşamalarıdır.

Reklam

Kısıtlamalar nasıl şekillendi?

Bakanlar Kurulunun kamuoyuna yönelik ilk talimatı 21 Nisan 2022 Perşembe günü geldi. Taliban sözcü yardımcısı İnamullah Samangani, yetkililerin genç nesil için zararlı gördüğü TikTok ve PUBG'nin engellenmesi talimatının İletişim Bakanlığına verildiğini söyledi.

Samangani, Taliban'ın ahlaka aykırı saydığı içerikleri barındıran yayınların kısıtlanmasına yönelik talimatları da duyurdu. Böylece politika iki uygulamanın ötesine geçerek Afganların internette ve televizyonda neleri izleyebileceği konusunu da kapsadı.

  • 21 Nisan 2022: Samangani, TikTok ve PUBG'nin engellenmesi ve ahlaka aykırı görülen yayınların kısıtlanması yönündeki Bakanlar Kurulu kararını açıkladı.
  • 2022'nin ilerleyen ayları: İletişim Bakanlığı, telekomünikasyon şirketleri ve internet sağlayıcılarıyla bir uygulama takvimi üzerinde anlaştı; TikTok için bir ay, PUBG için üç ay süre tanındı.
  • 21 Eylül 2024: Bakanlık, beş şebekede bir hafta süren düzenleyici denetimlerin engellemenin tamamen uygulandığını doğruladığını bildirdi.

İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı sözcüsü Anayatullah Alokozai, cumartesi günü yapılan toplantının ardından sağlayıcılarla varılan anlaşmayı şöyle anlattı:

Telekomünikasyon şirketleriyle yaptığımız bir dizi toplantının ardından, şirketler cumartesi günü yapılan son toplantıda TikTok'u bir ay, PUBG oyununu ise üç ay içinde kapatacaklarına söz verdi,

Uygulama görüşmelerine güvenlik sektöründen ve Taliban'ın Şeriat, yani İslam hukuku yorumunu uygulamakla görevli yönetim biriminden temsilciler de katıldı. Ardından telekomünikasyon şirketleri ile internet servis sağlayıcılarına kararı uygulama görevi verildi.

Taliban uygulamaları neden hedef aldı?

Samangani yasağı, gençlerin zamanlarını nasıl geçirdiği ve neler izlediğine ilişkin kaygılara yanıt olarak sundu. Taliban sözcüsü, nisan ayında Bakanlar Kurulunun kararını açıklarken amacın şu olduğunu söyledi:

Genç neslin yanlış yönlendirilmesini önlemek

Samangani ayrıca TikTok'taki içeriklerin İslam hukukuyla çeliştiğini söyledi. Her iki platforma yönelik şikâyetlerle ilgili olarak da şunları dile getirdi:

TikTok uygulamasının ve PUBG oyununun insanların zamanını nasıl boşa harcadığına ilişkin çok sayıda şikâyet aldık,

Bakanlığın daha sonraki açıklamasında TikTok ve PUBG, yasa dışı ve ahlaka aykırı olarak tanımlanan uygulama ve siteler arasında yer aldı. Bu ifade, yetkililerin kabul edilebilir içerik konusundaki değerlendirmesini yansıtıyor ve sağlayıcılara erişimi kısıtlama talimatının dayanağını oluşturuyordu.

Bakanlar Kurulu tüm platformlara kısıtlama getirmeyi seçti. Bu, kullanıcıların yemek tarifi videosu izlemek, dini bir açıklama dinlemek, mizahi bir video paylaşmak ya da oyuna katılmak istemesinden bağımsız olarak aynı engelle karşılaşması anlamına geliyor.

Reklam

Yasak milyonlarca genci etkileyebilirdi

İlk açıklamanın yapıldığı dönemde Afganistan'da yaklaşık dokuz milyon internet kullanıcısı vardı. 2022'nin ilerleyen aylarında açıklanan bakanlık verilerinde bu sayı 10 milyon olarak verildi. Bu tahminler, TikTok veya PUBG kullananların sayısını değil, internet kısıtlamalarının olası erişim kapsamını gösteriyor.

Aynı döneme ait nüfus tahminleri, Afganistan'ın toplam nüfusunu yaklaşık 39 ila 40 milyon olarak veriyordu. Nüfusun yüzde 63'ünden fazlası, yani yaklaşık üçte ikisi, 25 yaşın altındaydı. 40 milyon nüfus ve yüzde 63'ün üzerindeki pay esas alındığında bu yaş grubunda 25 milyondan fazla Afgan bulunuyordu.

Dolayısıyla gençler politikanın merkezindeydi: Yetkililer onları korumak istediklerini söylerken genç kullanıcılar severek kullandıkları etkinlikleri kaybetme riskiyle karşı karşıyaydı. TikTok kısa videolar ve canlı yayınlar sunuyordu. PUBG ise arkadaşların internet bağlantısı üzerinden birlikte oynayabildiği bir oyundu.

Kısıtlamalar, Taliban'ın Ağustos 2021'de iktidara dönerek başka eğlence biçimlerini de sınırlandırmasının ardından geldi. Müzik, filmler ve televizyon dizileri daha önce yasaklarla karşı karşıya kalmıştı. İki popüler çevrim içi platformun kapatılması, geriye kalan seçenekleri daha da azalttı.

PUBG oyuncuları neleri kaybedebilir?

PlayerUnknown's Battlegrounds adının kısaltması olan PUBG, Güney Kore'de geliştirilen rekabetçi bir hayatta kalma oyunudur. Oyunun bilinen formatında 100'e kadar oyuncu bir savaş alanına girer, ekipman ve silah toplar; hayatta kalan son oyuncu ya da takım olmak için yarışır. En fazla dört kişilik takımlar hâlinde arkadaşlarla birlikte oynanabilir.

Oyun 2017'de piyasaya çıktı ve 2019'un başlarında genç Afganlar arasında popülerleşti. Rekabeti, sohbeti ve art arda oynanan maçları bir araya getirmesi, bazı oyuncular için onu düzenli bir sosyal etkinliğe dönüştürdü.

Afganistan'ın önceki hükümeti de ATRA aracılığıyla PUBG'yi geçici olarak yasaklamıştı. Ancak önceki girişim erişimi durdurmakta zorlandı. Dolayısıyla Taliban, hem oyunlara ilişkin süregelen bir tartışmayı hem de yasağı uygulamanın güçlüğüne dair deneyimi devraldı.

Pakistan ve Hindistan da PUBG'ye kısıtlamalar getirmişti; ancak politikaların kapsamı ve süresi farklılık gösterdi. Afganistan'ın adımı, hükümetlerin popüler uygulamalara müdahale ettiği bölgesel geçmişin bir parçası. Her kısıtlama, ülkenin kendi kararlarına göre şekilleniyor.

Afganistan'daki bazı yetişkinler, oyun oynamaya ayrılan sürenin azalması ihtimalini olumlu karşıladı. Kaygıları; ders çalışmaktan çalınan zaman, internet erişimine yapılan harcamalar ve uzun oyun seanslarıyla ilişkilendirdikleri davranışlar etrafında yoğunlaşıyordu.

Reklam

Bir kullanıcı oyun yasağını destekledi, TikTok'u kaybetmeye karşı çıktı

Kabil'de eğitim uzmanı olarak çalışan Manizha Khan, iki platform hakkında birbirinden oldukça farklı görüşler dile getirdi. Bazı PUBG oyuncularının oyuna çok fazla zaman ayırdığını, yüksek sesli ve kaba davrandığını söyledi.

Khan, aşırı kullanımın yol açtığını düşündüğü etkiler nedeniyle oyunun engellenmesini destekledi:

PUBG yasaklanırsa çok mutlu olurum; çünkü son derece bağımlılık yapıyor, gençler arasında şiddeti ve kötü davranışları teşvik ediyor,

Khan'ın TikTok hakkındaki düşünceleri ise farklıydı. Uygulamayı Kur'an yorumlarını dinlemek ve yemek videoları izlemek için kullanıyordu. Sosyal yaşamının kısıtlı olduğu bir dönemde uygulama, keyif aldığı bir uğraş sunuyordu.

Kaybedeceklerini anlatan Khan şöyle dedi:

Şu anda pek de sahip olmadığım sosyal yaşamdan uzakta, günlük motivasyon için TikTok'u bizzat kullanıyorum,

Sözlerine şöyle devam etti:

Yasak bu fırsatı elimden alacak.

Khan'ın deneyimi, tepkilerin iki uygulamayı birden destekleme ya da ikisine birden karşı çıkma şeklinde kolayca ayrıştırılamayacağını gösteriyor. Aşırı oyun oynamaktan kaygı duyan biri, video platformunu din, yemek veya arkadaşlık için yine de değerli bulabilir.

Eleştiri, yayıncılık ve bilgi denetimi

Afgan gazeteci Abdulhaq Omeri, TikTok'un siyasi bir işlev de gördüğünü savundu. Kullanıcılar canlı yayın yapabiliyor ya da Taliban yönetiminin aldığı kararları eleştiren kısa videolar yayımlayabiliyordu.

Omeri, bu videolarla planlanan kısıtlama arasında gördüğü ilişkiyi şöyle anlattı:

Afganistan'da TikTok kullanıcılarının sayısı son zamanlarda arttı. İnsanlar canlı yayınlarda ve kısa videolarda Taliban hükümetinin eylemlerini eleştiriyor. Taliban, TikTok'u yasaklayarak onları durdurmak istiyor,

Omeri'nin yorumu, hükümetin gençleri korumaya yönelik açıklamasından farklıydı. Bu iki yaklaşım, çatışan önceliklere işaret ediyor: Yetkililer zararlı gördükleri içerikleri denetlemek isterken eleştirmenler kamu denetimi için bir kanalın kaybolmasından endişe ediyordu.

Bakanlar Kurulunun yayınlarla ilgili talimatı bu kaygıyı genişletti. Samangani, talimatın yurt dışından hazırlanan ve internet adresleri ile internet siteleri üzerinden dağıtılan programları da kapsadığını söyledi. Yetkililer, yerli yayıncıların aktardığı yabancı medya programlarını da kısıtlamıştı.

Ekonomi ve siyaset yorumcusu Tariq Farhadi, hükümetin önceliklerini eleştirdi. Afganistan'ın dış yardıma bağımlılığını dikkate alarak Taliban'ın yoksulluğu azaltmaya ve ülkenin dış dünyayla ilişkilerini güçlendirmeye odaklanması gerektiğini savundu.

Kamuoyundan gelen tepkiler arasında oyunların sınırlandırılmasına destek ve daha ucuz internet erişimi talepleri de vardı. Bu tepkiler, tartışmanın din, eğlence ve siyasi ifade kadar hane giderleri ile eğitimi de kapsadığını gösterdi.

Reklam

Erişimi engellemek neden teknik açıdan zor?

Telekomünikasyon şirketleri, telefon ve bilgisayarların çevrim içi hizmetlere ulaşmasını sağlayan bağlantıları sunar. Bir hükümet bu şirketlere belirli hizmetlere yönelik bağlantıları durdurma talimatı verebilir; bu da uygulama yasağının uygulanmasında sağlayıcıları merkezi bir konuma getirir.

VPN, başka bir sunucuya, çoğu zaman başka bir ülkedeki sunucuya, şifreli bağlantı kurar. Kısıtlamanın nasıl işlediğine bağlı olarak bu bağlantı, kullanıcının yerel şebekesinin doğrudan engellediği bir hizmete erişmesini sağlayabilir.

Omeri, başka yerlerdeki yasakları aşma girişimlerine dikkat çekerek VPN'lerin TikTok ve PUBG kısıtlamalarını sürdürmeyi zorlaştıracağını savundu. Bu öngörü, bakanlığın daha sonra denetlediği şebekelerde engellemenin tamamlandığı yönündeki açıklamasıyla çelişiyor.

Afgan kullanıcılar açısından bunun yakın vadeli sonucu, daha önce sıradan bir internet bağlantısıyla erişilebilen hizmetlere giden yolun kısıtlanması. Sağlayıcılar açısından ise politika, düzenleyici denetim altında filtrelemeyi sürdürme yükümlülüğü getiriyor. Eylül 2024'teki açıklama, yetkililerin ilk Bakanlar Kurulu kararından uzun süre sonra bile uygulamayı değerlendirmeye devam ettiğini gösteriyor.

Öne Çıkanlar

  • Taliban Bakanlar Kurulu, 21 Nisan 2022'de TikTok ve PUBG'nin engellenmesi talimatını verdi.
  • Daha sonra varılan uygulama anlaşması TikTok için bir, PUBG için üç ay süre tanıdı.
  • İletişim Bakanlığı, 21 Eylül 2024'te beş telekomünikasyon şebekesinde yapılan denetimlerin engellemenin tamamlandığını doğruladığını açıkladı.
  • Yetkililer gençleri korumayı, dini kuralları ve uygulamalarda geçirilen zamana ilişkin şikâyetleri gerekçe gösterdi.
  • Afganistan'daki tepkiler, oyunları kısıtlamaya desteği ve faydalı videoların ve eleştiri alanının kaybına ilişkin kaygıları içeriyordu.
  • VPN'ler uygulamanın önünde süregelen bir güçlük oluşturuyor; uygulamalara hâlâ erişebilen kullanıcıların oranı bilinmiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir