Borç azalırken ödeme baskısı artıyor
Dünya Bankası’nın Uluslararası Borç Raporu 2025’ine göre Myanmar, 2024’te vadesi daha uzun dış borçlarının 5,201 milyar dolarlık anapara ve 650 milyon dolarlık faiz ödemesini yaptı. Çatışmalar, ithalat kısıtlamaları ve döviz sıkıntısı işletmeler ile haneler üzerindeki baskıyı artırırken, bu ödemeler toplam 5,851 milyar dolara ulaştı.
İçindekiler
- Borç azalırken ödeme baskısı artıyor
- Borcu gerçekte kim ödüyor?
- Japonya ve Çin başlıca alacaklılar arasında
- Daha az kredi, ithalat için daha az para anlamına gelebilir
- Kıyatın daha istikrarlı seyretmesi daha sıkı denetimlerle sağlandı
- Haneler yüzde 34’ü aşan enflasyonla karşı karşıya
- İthalatın kısmen azalmasıyla oluşan ticaret fazlası
- Bütçe açığı, baskıyı yeniden ülke içine taşıyor
- Finansman sıkışıklığı nasıl ortaya çıktı?
- Öne Çıkanlar
Raporun ülke tablosuna göre toplam dış borç 2021’deki 19,712 milyar dolardan 2024’te 12,854 milyar dolara geriledi; bu, yaklaşık yüzde 35’lik bir düşüşe karşılık geliyor. Ancak kamu ve kamu garantili dış borç ters yönde hareket ederek 6,047 milyar dolardan 7,253 milyar dolara yükseldi. Düşüşün büyük kısmı, devlet garantisi olmadan borçlanan özel kesimin borçlarındaki azalmadan kaynaklandı.
5 Kasım’da yayımlanan bir Dünya Bankası açıklamasına atfedilen rakamlar, dış borcun 2021’deki 13,5 milyar dolardan 2025’te yaklaşık 10,8 milyar dolara indiğini ve bunun 10,3 milyar dolarının, yani yüzde 95’inin kamu borcu veya kamu garantili borç olduğunu belirtiyor. Bu rakamlar, yıllık rapordaki toplam ve borç bileşimi verilerinden farklı; iki veri seti arasındaki ilişki açıklanmadı.
Gıda, yakıt veya ilaç almaya çalışanlar için acil sorun, paraya ve ürünlere erişim. Yurt dışındaki alacaklılara yapılan ödemeler, işletmelerin ithalat için de ihtiyaç duyduğu dövizi kullanıyor. Aynı zamanda Myanmar hükümeti, büyüyen bütçe açığı ve yeni uluslararası finansmana sınırlı erişimle karşı karşıya.
Dünya Bankası’nın Haziran 2025 tarihli ekonomik değerlendirmesine göre, nisanda sona eren yılda enflasyon yüzde 34,1 oldu. Dış borç toplamındaki küçülmeye, hane halklarının yaşadığı sıkıntıların hafiflemesi değil, yaşam maliyetlerindeki hızlı artış eşlik ediyor.
Borcu gerçekte kim ödüyor?
Dünya Bankası’nın Uluslararası Borç Raporu 2025, devlet yükümlülükleri ile özel işletmelerin borçlanmalarını ayrı ayrı ele alıyor. Dış borç, ülke dışındaki alacaklılara olan borç anlamına geliyor. Kamu garantili borç ise borçlunun ödeyememesi hâlinde hükümetin ödeme sözü verdiği kredileri kapsıyor.
2024’te Myanmar’ın 5,201 milyar dolarlık anapara ödemesinin 4,826 milyar doları, yani yaklaşık yüzde 93’ü, devlet garantisi olmayan özel borçlardan kaynaklandı. Kamu ve kamu garantili sektör 375 milyon dolar anapara ödedi ve 248 milyon dolar faiz ödedi; böylece toplam ödemesi 623 milyon dolara ulaştı.
Devlet garantisi olmayan özel borçlar 2021’deki 9,858 milyar dolardan 2024’te 4,226 milyar dolara geriledi. Ülkenin dış borcundaki azalmanın büyük kısmını açıklayan bu 5,632 milyar dolarlık düşüşe karşılık, kamu ve kamu garantili borç kategorisi yaklaşık yüzde 20 arttı.
Myanmar, 2024’te vadesi daha uzun yeni kredilerden 2,571 milyar dolar kullandı; aynı dönemde anapara ve faiz ödemeleri 5,851 milyar dolara ulaştı. Yalnızca bu kalemler dikkate alındığında ödemeler, yeni kredi kullanımını 3,280 milyar dolar aştı. Ancak kamu ve kamu garantili sektörde 745 milyon dolarlık yeni kredi kullanımı, 623 milyon dolarlık ödemelerin üzerinde kaldı. Kaydedilen en büyük döviz çıkışı bu nedenle özel borçlulardan kaynaklandı.
Myanmar’ın geri ödemelerine ilişkin kamuya açık bir açıklamada, yıllık anapara ve faiz ödemelerinin toplamı yaklaşık 650 milyon dolar, günlük ortalaması da yaklaşık 1,9 milyon dolar olarak ifade edildi. Yıllık raporda ise anapara ayrı gösterilirken 650 milyon dolar yalnızca faiz ödemesi olarak kaydediliyor. Ödemeler sözleşmede belirtilen tarihlerde yapıldığından, günlük ortalama bir günlük ödeme planını değil, ödemelerin ölçeğini gösteriyor.
Japonya ve Çin başlıca alacaklılar arasında
Japonya, Myanmar’ın 2013’te 300 milyar yenin, yaklaşık 3 milyar doların üzerindeki borcunu silmesinin ardından başlıca alacaklılardan biri olmayı sürdürüyor. Bu borç silme işlemi uluslararası finansmana erişimin yeniden açılmasına yardımcı oldu. Japonya daha sonra özel ekonomik bölgeleri, demir yollarını ve elektrik altyapısını destekledi; 2021’deki askerî darbenin ardından ise yeni kredileri askıya aldı.
Kasım ayındaki rakamlara eşlik eden ayrıntılı alacaklı dökümünde Japonya hükümetine olan borç 3,858 milyar dolar olarak veriliyor. Çinli alacaklılara olan yükümlülüklerin ise yaklaşık 1,579 milyar dolar olduğu; bunun 397,7 milyon dolarının kamu kurumlarına, 1,182 milyar dolarının özel kurumlara borç olduğu belirtiliyor. Bu rakamlar, yıllık rapordaki ülke toplamlarından farklı alacaklı kategorilerini gösteriyor.
Çin kredileri, Kuşak ve Yol Girişimi’yle bağlantılı enerji tesislerinin, boru hatlarının ve diğer altyapı projelerinin finansmanında kullanıldı. Ödemelerin, Çinli alacaklılara olan borcu 2021’de yaklaşık 3 milyar dolardan 2025’te yaklaşık 1,5 milyar dolara düşürdüğü bildiriliyor.
Dünya Bankası’nın yıllık tablosunda 2024 yılı için ikili borç, yani diğer hükümetlerden alınan borç, 3,402 milyar dolar; çok taraflı borç, yani uluslararası kurumlardan alınan borç, 3,291 milyar dolar olarak kaydediliyor. Bu iki kalem, 7,253 milyar dolarlık kamu ve kamu garantili dış borcun büyük kısmını oluşturuyor.
Kasım ayı rakamlarında Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu’na (IMF) olan toplam yükümlülükler de 3,8 milyar dolar olarak veriliyor. Yıllık raporun 2024 tablosunda Dünya Bankası’na olan borç 584 milyon dolar, IMF kredisi 762 milyon dolar olarak gösteriliyor; buna ek olarak 493 milyon dolar Özel Çekme Hakları tahsisi ayrı kaydediliyor. Bu IMF rezerv varlıkları ülkelere dövize erişim sağlıyor ve standart kredilerden ayrı olarak kayda geçiriliyor.
Daha az kredi, ithalat için daha az para anlamına gelebilir
Myanmar ekonomisi, ithal yakıt, ilaç, makine ve üretim malzemeleri için dövize ihtiyaç duyuyor. Yurt dışındaki borçlara yapılan ödemeler de aynı kıt kaynağı kullanıyor. İşletmeler, bir ürünün yerel para birimiyle bedelini karşılayacak kadar Myanmar kıyatına sahip olsalar bile dolar bulmakta zorlanabiliyor.
Güvenlik endişeleri nedeniyle adının açıklanmasını istemeyen yerel bir ekonomist, ekonomik kriz ve döviz kıtlığı sırasında yapılan geri ödemelerin yarattığı baskıyı şöyle anlattı:
Ekonomik kriz ve döviz kıtlığı sırasında kredi geri ödemelerini yapmak zorunda kalmak, ülkeyi sıkıntıya sürükledi,
Ekonomist ayrıca Myanmar’ın büyük altyapı yatırımlarını finanse etmek için uygun koşullu kredilere ve kalkınma hibelerine bağlı olduğunu söyledi. Uygun koşullu krediler genellikle ticari kredilere kıyasla daha düşük faiz veya daha uzun geri ödeme süresi sunarken, hibelerin geri ödenmesi gerekmiyor.
Darbeyle birlikte yaptırımların, yabancı yatırımcıların ülkeden ayrılmasının ve çatışmaların ağırlaşmasının ardından Myanmar’ın finansmana erişimi daraldı. Ekonomik projelerin çevresindeki silahlı çatışmalar kalkınmayı geciktirerek bu projelerin sağlaması beklenen faydaları sınırladı.
Böylece baskı iki yönden artıyor: Mevcut borçluların ödeme yükümlülükleri sürerken yeni kaynak bulmak zorlaşıyor. Bu, bir ithalatçı için siparişi ertelemek, daha az ürün satın almak veya döviz edinmek için daha fazla ödeme yapmak anlamına gelebiliyor.
Kıyatın daha istikrarlı seyretmesi daha sıkı denetimlerle sağlandı
Dünya Bankası’nın Haziran 2025’te yayımlanan Myanmar Ekonomik İzleme Raporu, kıyatın paralel piyasalarda Ekim 2024’ten bu yana ABD doları karşısında istikrar kazandığını belirtiyor. Banka bu istikrarı ithalat ve döviz işlemlerine getirilen kısıtlamalara, paralel döviz ticaretine yönelik önlemlere ve Myanmar Merkez Bankası’nın döviz satışlarına bağladı.
Yetkililer ayrıca dolara bağımlılığı azaltmak amacıyla önce ihracat politikasını uyguladı ve Tayland bahtı ile Çin yuanı üzerinden ödemeleri teşvik etti. Bu önlemler döviz talebini sınırlandırırken merkez bankası da piyasaya bir miktar döviz sağladı.
Bankaya göre farklı döviz kurları fiyatları bozmaya ve yatırımları caydırmaya devam etti. İşletmelerin dövize erişim yöntemine göre farklı kurlarla karşılaşması, maliyetlerini öngörmelerini zorlaştırıyor. Piyasa kurunun görece istikrarlı seyretmesi, bir satın alma için izin veya döviz bulmanın zor olduğu gerçeğini değiştirmeyebiliyor.
Banka, ticaret ve döviz işlemlerine getirilecek ilave kısıtlamaların temel ürünler ve ithal hammaddelerdeki kıtlığı artırabileceği, tüketici fiyatlarını yükseltebileceği ve işletmelerin güvenini zayıflatabileceği uyarısında bulundu. Dolayısıyla Myanmar’daki döviz baskısı, kur değişimlerinin yanı sıra ithalata erişimin kısıtlanmasıyla da kendini gösteriyor.
Haneler yüzde 34’ü aşan enflasyonla karşı karşıya
Dünya Bankası’na göre tüketici fiyatları, Nisan 2025’te sona eren yılda yüzde 34,1 arttı. Bir önceki yıldaki artış yüzde 24,7 olmuştu. Enflasyonun 9,4 puan yükselmesi, yaşam maliyetlerinin ne kadar daha hızlı arttığını gösteriyor.
Gıda enflasyonu yüzde 29,5’e ulaştı. Ulaşımda yaşanan aksamalar ve yakıt fiyatlarının yüksekliği maliyetleri artırırken, gıda dışındaki ürünlerin fiyatları önceki dönemdeki yüzde 21,6 seviyesinden yüzde 36,4’e çıktı.
Çatışmalar tedarik güzergâhlarına zarar verdi, ithalat kısıtlamaları ürünlere erişimi sınırladı ve depremle bağlantılı kıtlıklar Mandalay ile Sagaing’in de aralarında bulunduğu bölgeleri etkiledi. Kıyatın daha istikrarlı hâle gelmesinin ardından da para birimindeki önceki değer kaybı fiyatlara yansımaya devam etti.
Geliri değişmeyen bir hane, bir yıl öncesine kıyasla çok daha az ürün alabilir hâle geldi. Mağazalar ve üreticiler de artan taşıma ve girdi maliyetleriyle karşılaştı; bu da fiyatları yükseltme veya faaliyetleri azaltma baskısı yarattı.
Borç ödemeleri, bu geniş kapsamlı kriz ortamında döviz için rekabeti artırıyor. Dünya Bankası’nın değerlendirmesinde, insanların hâlihazırda karşılaştığı fiyat artışlarının somut nedenleri arasında tedarikteki aksamalar, ticaret kısıtlamaları, depremin yol açtığı hasar ve önceki kur kayıpları sayılıyor.
İthalatın kısmen azalmasıyla oluşan ticaret fazlası
Myanmar, Ekim 2024 ile Mart 2025 arasında tahminen 1,3 milyar dolarlık mal ticareti fazlası verdi. Bir yıl önce aynı dönemde ticaret dengesi sıfıra yakındı.
Tarım ürünlerinin satışının desteğiyle ihracat yüzde 7 artarken ithalat yüzde 12 geriledi. Her iki değişim de ticaret dengesinin fazlaya dönmesine katkı sağladı: Ülke yurt dışına daha fazla ürün sattı, yurt dışından ise daha az ürün aldı.
İhracat gelirleri döviz sağlar; bu da ithalatı ve yurt dışındaki ödemeleri destekleyebilir. İthalatın azalması dövize yönelik kısa vadeli talebi düşürürken Myanmar’a giren ürün ve malzemelerin miktarını da azaltıyor.
Dünya Bankası özellikle ithal hammaddelerdeki kıtlık konusunda uyarıda bulundu. Bu girdilere bağımlı işletmeler için ithalat faturasının küçülmesi, satılacak ürünlerin veya üretim malzemelerinin azalması anlamına gelebilir. Ticaret verileri, ülkenin döviz tasarrufunu kısmen yurt dışından daha az alım yaparak sağladığını gösteriyor.
Bütçe açığı, baskıyı yeniden ülke içine taşıyor
Dünya Bankası, Myanmar’ın Mart 2026’da sona erecek mali yıldaki bütçe açığının gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 6,9’una ulaşacağını öngördü. Bir önceki mali yılda bu oran yüzde 5,1’di. Bütçe açığı, hükümetin gelirinden fazla harcama yapması ve aradaki farkı kapatmak için finansman bulması gerektiği anlamına geliyor.
Yeniden inşa ve rehabilitasyon harcamalarının artması bekleniyordu. Banka, hem iç hem dış yükümlülükleri kapsayan kamu borcunun GSYH’nin yaklaşık yüzde 63’ü düzeyinde olacağını öngördü ve bütçe açığının finansmanında büyük ölçüde merkez bankasına bağımlılığın süreceğini belirtti.
Haziran ayındaki değerlendirmede, Çin’den alınacak yeni borçlar da dâhil olmak üzere dış finansmanın 2024/25 mali yılında GSYH’nin yüzde 1,0’ı düzeyinde olacağı öngörüldü. Banka, aynı mali yılda iç kamu borcunu GSYH’nin yaklaşık yüzde 43,1’i, dış kamu borcunu ise yaklaşık yüzde 19,3’ü olarak tahmin etti. Bu oranlar, yurt içi borçlanmanın artan ağırlığını gösteriyor.
Maliye bakan yardımcısı Kyaw Htin daha sonra milletvekillerine, projelerde güvenlik sorunları yaşanması nedeniyle Çin, Hindistan ve Rusya’dan beklenen finansmanın sağlanamadığını söyledi. Maliye ve Gelir Bakanlığı, büyüyen bütçe açığını bu eksik finansmanla ilişkilendirdi.
Milletvekilleri, yüksek maliyetli geri ödemelerin halkın sıkıntılarını derinleştireceği yönündeki eleştirilerin gölgesinde, ekim ayında Belarus’tan ihracat kredisi alınmasını onayladı. İhracat kredisi, borç veren ülkenin ihracatçılarından yapılan alımları finanse ediyor. Miktar, faiz oranı ve geri ödeme takvimi açıklanmadığından, gelecekteki ödeme yükünün ne olacağı belirsizliğini koruyor.
Finansman sıkışıklığı nasıl ortaya çıktı?
Myanmar’ın bugünkü durumu, hem yeni kaynaklara erişimdeki değişiklikleri hem de mevcut borcun yapısını yansıtıyor. Bu süreç; daha önceki borç silme işlemlerini, darbenin ardından finansmanın kesintiye uğramasını ve yakın dönemde ithalat ile kamu harcamaları üzerindeki baskının artmasını bir araya getiriyor.
- 2013: Myanmar uluslararası finansmana yeniden erişirken Japonya 300 milyar yenin üzerindeki borcu sildi.
- 2021: Askerî darbenin ardından Japonya yeni kredileri askıya aldı ve uluslararası finansman bulmak giderek zorlaştı.
- 2021-2024: Dünya Bankası’nın yıllık tablosunda toplam dış borç 19,712 milyar dolardan 12,854 milyar dolara gerilerken kamu ve kamu garantili borç arttı.
- Ekim 2024-Mart 2025: İhracatın artması ve ithalatın daralmasıyla Myanmar tahminen 1,3 milyar dolarlık mal ticareti fazlası verdi.
- Nisan 2025: Yıllık enflasyon yüzde 34,1’e ulaştı.
- Ekim 2025: Milletvekilleri Belarus’tan ihracat kredisi alınmasını onayladı.
- Mart 2026: Dünya Bankası, mali yılın GSYH’nin yüzde 6,9’una denk bir bütçe açığıyla sona ereceğini öngördü.
Temel değişim, dış borç azalırken kamu yükümlülüklerinin artması, ithalatın kısıtlanması ve iç finansmana bağımlılığın büyümesi oldu. Borç toplamları, geri ödeme akışları ve hane halkı fiyatları bu baskının farklı yönlerini ortaya koyuyor.
Öne Çıkanlar
- Dünya Bankası’nın yıllık raporunda Myanmar’ın 2024’teki dış borcu 12,854 milyar dolar olarak kaydediliyor; bu, 2021’e kıyasla yaklaşık yüzde 35’lik bir düşüş.
- Kamu ve kamu garantili dış borç aynı dönemde 7,253 milyar dolara yükseldi.
- Vadesi daha uzun borçlara yapılan ödemeler 2024’te 5,851 milyar dolara ulaştı; anapara ödemelerinin büyük kısmını özel borçlular yaptı.
- Kasım ayı rakamları 2025 borcunu yaklaşık 10,8 milyar dolar olarak veriyor; toplamlar ve kategoriler yıllık rapordakilerden farklı.
- Sıkı denetimlerle döviz kuru daha istikrarlı seyretmesine rağmen enflasyon Nisan 2025’te yüzde 34,1’e ulaştı.
- Dünya Bankası, Mart 2026’da sona erecek mali yıl için bütçe açığının GSYH’nin yüzde 6,9’u olacağını öngördü.






