82 kamu hastanesinin karşı karşıya olduğu mesele maaştan daha büyük
Sağlık ve Refah Bakanlığı verilerine göre Tayvan’daki 82 kamu hastanesinde 2025 sonu itibarıyla 45.150 yatak bulunuyordu. Bu hastaneler toplam hastanelerin yüzde 17,8’ini oluştururken, ülkedeki 136.083 hastane yatağının yaklaşık üçte birine sahipti. Acil sağlık hizmetleri sunmak, uzak adalara hizmet götürmek, bulaşıcı hastalıkları kontrol altına almak ve başka seçeneği sınırlı kişileri tedavi etmek de sorumlulukları arasında.
İçindekiler
- 82 kamu hastanesinin karşı karşıya olduğu mesele maaştan daha büyük
- Hastanenin mülkiyet türü neden tablonun yalnızca bir kısmını anlatıyor?
- Bağışlanan ekipman personel ikramiyelerini nasıl azaltabiliyor?
- 64 yaşında emeklilik neyi değiştirir?
- Deneyimli bir hemşire neden çalışmaya devam etmenin zor olduğunu anlatıyor
- Ücret ve iş yükü aynı sorunun parçaları
- Mali şeffaflık zaten var, ancak tartışma bunun ötesine geçiyor
- Kamu hizmetlerinin yıllardır ölçülebilir bir maliyeti var
- Bölgesel planlama, finansmanı sağlık hizmetlerine erişimle ilişkilendirmeli
- Öne Çıkanlar
Şimdi personel ikramiyesi kurallarının esnetilmesi ve bazı hemşirelerin 64 yaşına kadar çalışmasına izin verilmesi yönündeki öneriler daha geniş bir tartışmayı gündeme taşıdı: Tayvan, gelir-gider dengesini korurken az gelir getirebilecek hizmetleri de sunmak zorunda olan hastaneleri nasıl finanse etmeli?
Tayvan Sağlık Reformu Vakfı İcra Direktörü Lin Ya-hui, ücretlerin artırılması ve emekliliğin ertelenmesinin, tıbbi kaynakların nereye yönlendirildiğine ilişkin daha kapsamlı bir değerlendirmenin parçası olması gerektiğini savunuyor. Lin; mali bilgilerin tutarlı biçimde açıklanmasını, bölgesel ihtiyaçların yeniden değerlendirilmesini ve kamu ile özel hastanelerin sorumluluklarının daha net belirlenmesini istiyor.
Hastane temsilcilerinin personel bulmakta yaşadıkları zorlukları anlatması ve Sağlık Bakanlığının ikramiye kurallarındaki değişiklikleri açıklamasıyla tartışma Kasım 2026’da ivme kazandı. Önerilen değişikliğin 2026 sonundan önce tamamlanarak onay için Yürütme Yuanı’na sunulması bekleniyor. Emeklilik düzenlemelerindeki değişiklikler ise görüşülmeye devam ediyor.
Hastalar açısından mesele, hastane hesaplarının ötesine uzanıyor. Finansman ve personel kararları; yerel bir hastanenin yoğun emek gerektiren hizmetlerini sürdürüp sürdüremeyeceğini, deneyimli hemşirelerin yeni çalışanları eğitip eğitemeyeceğini ve büyük şehirlerin dışındaki kişilerin evlerine yakın sağlık hizmeti alıp alamayacağını belirliyor.
Dolayısıyla kamu hastaneleri birbiriyle bağlantılı iki baskıyla karşı karşıya: özel kuruluşlarla aynı istihdam piyasasında personel bulmak ve değeri yalnızca elde ettikleri gelirle ölçülemeyecek kamusal sorumlulukları sürdürmek.
Hastanenin mülkiyet türü neden tablonun yalnızca bir kısmını anlatıyor?
Tayvan’daki kamu hastaneleri beş ana sisteme bağlı: Sağlık Bakanlığı, Gazi İşleri Konseyi, Millî Savunma Bakanlığı, Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimler. Lin, bu sistemlerin farklı kuralları ve işletme koşulları nedeniyle kamu-özel ayrımına dayalı basit bir karşılaştırmanın yetersiz kaldığını söylüyor.
Özel hastanelerin de vakıflar, dernekler ve kişiler tarafından kurulan kuruluşlar dâhil olmak üzere çeşitli yasal yapıları var. Bu düzenlemeler, hastanelerin nasıl yönetildiğini ve hangi mali kurallara tabi olduğunu etkiliyor.
Kamu Hastaneleri Birliği Başkanı Chen Wei-ming, beş kamu sistemi içindeki hastanelerin işletme giderlerini karşılamalarını gerektiren fonlarla faaliyet gösterdiğini söylüyor. Performans ikramiyesi dağıtabilmeleri, yıllık mali sonuçlara ve ayrılacak tutarla bunun nasıl dağıtılacağını belirleyen kurallara bağlı.
Lin, kurumların kendilerini ağırlıklı olarak gelirleriyle finanse etmelerini istemenin, onları daha fazla kazanç sağlayan hizmetlere yöneltebileceği uyarısında bulunuyor. Toplumların ihtiyaç duyduğu uzak bölgelere sağlık hizmeti, salgınlara hazırlık ve savunmasız hastalara destek gibi alanlar bu yaklaşımla yeterli kaynak bulamayabilir.
Bakanlığın verileri, bu kurumların sayılarının ötesinde neden önem taşıdığını gösteriyor. Tayvan’da 2025 sonu itibarıyla 90.933 yatağa sahip 378 özel hastane vardı. Kamu hastaneleri hastanelerin yaklaşık altıda birini, yatakların ise üçte birini oluşturuyordu. Bu nedenle bu hastanelerde alınan personel ve finansman kararları, sağlık sisteminin geneli açısından önem taşıyor.
Bağışlanan ekipman personel ikramiyelerini nasıl azaltabiliyor?
Sağlık Bakanlığı, kamu sağlık kurumlarında çalışan personele teşvik ödemelerini düzenleyen yönergelerin 4. maddesinde değişiklik hazırlıyor. Öneri, ikramiyelere ayrılabilecek toplam tutarın üst sınırını değiştirecek ve bağışlanan varlıkların amortismanına ilişkin koşulları esnetecek.
Amortisman, ekipmanın kayıtlı maliyetinin beklenen kullanım süresine yayılarak hesaplanması anlamına geliyor. Bir makine bağış yoluyla gelmiş olsa bile yıllık amortisman gideri, ikramiyelerin hesaplanmasında kullanılan faaliyet fazlasını azaltabiliyor.
Taipei Şehir Hastanesi Başhekim Yardımcısı Tsai Ching-yao, 10 yıl boyunca amortismana tabi tutulan 10 milyon NT$ değerindeki ekipman örneğiyle sorunu anlattı. Yıllık 1 milyon NT$’lık muhasebe gideri, personel teşviklerine ayrılacak pay hesaplanmadan önce faaliyet fazlasını düşürüyor.
Chen, bu etkinin kamu hastanesi sistemlerine göre değiştiğini söylüyor. Ekipman amortismanı, Taipei Gaziler Genel Hastanesi ve Tayvan Ulusal Üniversitesi Hastanesi gibi büyük kurumlarda personel maaşlarını doğrudan etkilemiyor; diğer kurumlarda ise performans ikramiyelerine ayrılabilecek fazlayı azaltabiliyor.
Bakanlığın Sağlık Hizmetleri Dairesi’nde kıdemli teknik uzman olan Lu Nien-tzu, kamu hastanelerindeki sabit maaş yapılarının değişen fiyatlara ve rakip ücretlere hızla yanıt vermeyi zorlaştırdığını söylüyor. Planlanan kuralların tüm kamu hastanelerine uygulanması amaçlanıyor. Bakanlık ayrıca doktorları bu kurumlarda destek vermeye teşvik etmek için muayene ücretlerini artırmayı değerlendiriyor.
64 yaşında emeklilik neyi değiştirir?
Gaziler İşleri Konseyi, tehlikeli veya fiziksel açıdan zorlayıcı görevlerde çalışan ve gerekli koşulları karşılayan kamu görevlisi hemşireler için zorunlu emeklilik yaşını 60’tan 64’e yükseltmeyi değerlendiriyor. Mevcut 55 yaşında isteğe bağlı emeklilik hakkı korunacak.
Düzenleme, üç vardiya dönüşümlü çalışmayı ve fiziksel ya da ruhsal sağlığı veya güvenliği tehdit eden risklere düzenli maruz kalmayı içeren hemşirelik görevleri gibi uygun pozisyonları kapsıyor. Öneri, uygun koşulları taşıyan hemşirelerin ne zaman ayrılmak zorunda kalacağını değiştirirken daha erken emeklilik tercihlerini koruyor.
Ulusal Hemşireler Dernekleri Federasyonu Başkanı Chen Li-chin, deneyimli hemşirelere çalışmayı sürdürme konusunda daha fazla esneklik sağlayacağı için bu yaklaşımı destekliyor. Birkaç kamu hastanesi sisteminde görüşülen hemşirelik yöneticilerinin, 55 yaşında isteğe bağlı emeklilik hakkının değişmemesi koşuluyla düzenlemeyi desteklediğini söyledi.
Hastane verileri bu ayrımın neden önemli olduğunu gösteriyor. Chen Wei-ming, Taipei Gaziler Genel Hastanesi’nde önceki yıl düşük emeklilik yaşı düzenlemelerinden yararlanarak emekli olan 76 hemşire bulunduğunu aktardı. Tayvan Ulusal Üniversitesi Hastanesi’nde ise 55-59 yaşlarındaki 33 hemşire emeklilik başvurusunda bulunurken, zorunlu emeklilik yaşı olan 60’a ulaşanların sayısı dörttü.
Chen’in aktardığı verilere göre Taipei Şehir Hastanesi’nde 32 emeklilik gerçekleşti: 25 kişi kendi isteğiyle ayrılırken yedi kişi zorunlu emeklilik yaşına ulaştı. Zorunlu emeklilik yaşının yükseltilmesi 60 yaşına yaklaşan hemşirelere yeni bir seçenek sunacak; daha erken ayrılma kararları ise kişisel koşullara bağlı kalacak.
Bakanlığın Hemşirelik ve Sağlık Hizmetleri Dairesi Müdür Yardımcısı Chen Ching-mei, Kamu Hizmeti Bakanlığıyla görüşmelerden önce kamu hastanesi sistemlerinden daha fazla görüş alınacağını söylüyor. Uygulama tarihi açıklanmadı.
Deneyimli bir hemşire neden çalışmaya devam etmenin zor olduğunu anlatıyor
Taipei Gaziler Genel Hastanesi’nde 37 yıldır görev yapan kalp ve damar cerrahisi hemşire uygulayıcısı Yu Pai-fei, 55 yaşında emekli olmayı planlıyordu. Yu’nun anlatısının Kasım 2026’da yayımlanmasından iki yıl önce, birimindeki yedi çalışma arkadaşından dördü, Yu da dâhil olmak üzere, istifa dilekçesi vermişti.
Yu, öğrencilerin klinik rehberliğe ve genç çalışanların deneyimli meslektaşlarına ihtiyaç duyması nedeniyle sonunda görevde kalmaya karar verdi. Kararını açıklarken kendisinden sonra gelecek kişileri yetiştirme imgesini kullandı. Sözleri şöyleydi:
Yeni neslin tohumları için kaldım.
Yu, çalışanların ayrılmaya devam etmesinin kalanların iş yükünü artırdığını söylüyor. Deneyimli çalışanların bilgilerini aktarabilmesi ve genç hemşirelerin kalmak istemesi için hemşire-hasta oranlarının iyileştirilmesini, ücretlerin artırılmasını ve daha destekleyici bir iş ortamı oluşturulmasını istiyor.
Lin, emeklilik değişikliklerinin sınırlarına da dikkat çekiyor. En ciddi personel açığı, sık vardiya değişikliklerinin olduğu ve çalışmanın zorlaştığı hastane birimlerinde yaşanabiliyor. Deneyimli hemşirelerin daha uzun süre çalışması değerli beceriler kazandırabilir ancak bu durum, söz konusu birimlerdeki her açığı mutlaka kapatmaz.
Lin ayrıca emeklilik değişikliği değerlendirilirken iş güvenliğinin, çalışanların sağlığının ve uluslararası deneyimin dikkate alınmasını istiyor. Yaşlı bir hemşirenin çalışmaya devam etme isteği ve yeterliliği, hastanenin personel ihtiyacıyla birlikte değerlendirilmelidir.
Ücret ve iş yükü aynı sorunun parçaları
2024 tarihli Tayvan Sağlık Sisteminin Sürdürülebilirliği ve Dayanıklılığı başlıklı değerlendirme, yüksek stres, risklere maruz kalma, uzun çalışma saatleri ve yetersiz ücretlerle karşı karşıya olan bir sağlık çalışanı kitlesini ele alıyor. Rapora göre hemşirelerin yüzde 74’ünden fazlası haftada 40 ila 60 saat çalışıyordu ve 2022’de hemşirelerin yıllık ortalama ücreti yaklaşık 21.700 ABD dolarıydı.
Değerlendirmede ayrıca son yıllarda hemşirelerin işten ayrılma oranının yüzde 12’ye yaklaştığı ve 2023’te lisanslı hemşirelerin yaklaşık yüzde 60’ının mesleği icra ettiği belirtiliyor. Bu oran, hemşirelik lisansı olan kişilerden hemşirelik yapanların payını ifade ediyor.
Mesleğe yeni başlayanların sayısı da düşüyordu. Hemşireliğe başlayanların sayısı 2021’de 8.447 iken 2022’de 7.527’ye geriledi; 920 kişilik düşüş yaklaşık yüzde 10,9’a karşılık geliyor. Mesleği icra eden hemşirelerin ortalama kıdemi 2022’de 14 yıla ulaşarak son on yılın en yüksek düzeyine çıktı; buna karşılık hemşirelik programlarına kayıtlar azalmıştı.
Chen Li-chin, federasyonun hastanelerin farklı kademelerinden 1.300’den fazla kişinin katıldığı anketinde hemşirelerin başlıca kaygılarının ücret ve iş yükü olduğunun görüldüğünü söylüyor. Üç vardiyanın tamamını kapsayan personel oranlarının belirlenmesini, iş süreçlerinin basitleştirilmesini, eğitim olanaklarını ve iş yerinde daha fazla desteği savunuyor.
Lin, daha yüksek kazancın daha fazla gece vardiyası ya da daha yoğun çalışma karşılığında elde edilebileceği uyarısında bulunuyor. Daha iyi ücretler yeni çalışanları çekebilir ancak onları meslekte tutmak için işin sürdürülebilir olması da gerekiyor. 2024 tarihli değerlendirme; iş yükünün düzenli olarak incelenmesini, çalışma saati korumalarının uygulanmasını, ruh sağlığı desteğini, maaş sübvansiyonlarını ve eğitimi öneriyor.
Mali şeffaflık zaten var, ancak tartışma bunun ötesine geçiyor
Ulusal Sağlık Sigortası İdaresi hâlihazırda bir mali bilgi portalı işletiyor. Sözleşmeli sağlık kurumlarının mali raporlarına ilişkin düzenlemeler kapsamında, Ulusal Sağlık Sigortası ödemeleri belirli bir tutarın üzerinde olan hastanelerin yıllık raporlarını yayımlıyor.
Portalda yatak sayıları, ayakta tedavi ve yatan hasta başvuru hacimleri, sağlık hizmeti puanları, hemşire-hasta günlük ortalama oranları ve hastanelerin kalite bilgileri de yer alıyor. Kullanıcılar yıl, bölge, sözleşme kategorisi ve hastane adına göre arama yapabiliyor.
Lin’in önerisi; işletme giderlerinin, personel harcamalarının ve mali koşulların farklı hastane türleri ile ayrı kampüsler arasında değerlendirilebilmesini sağlayacak tutarlı bir açıklama sistemi oluşturmayı amaçlıyor. Bu tür karşılaştırmalar, hangi kurumların desteğe ihtiyaç duyduğunu ve bu desteğin hangi alanlara ayrılması gerektiğini belirlemeye yardımcı olabilir.
Vakıf tarafından hazırlanan mali denetime ilişkin açıklama, hastane hesaplarına kamunun erişimini sağlama mücadelesinin geçmişini belgeliyor. Açıklamaya göre 2001’de hastanelerin yalnızca yaklaşık yüzde 2,4’ü denetim kayıtlarını kamuya açıklamıştı. 2004’e gelindiğinde 15 kâr amacı gütmeyen hastane, toplamın yaklaşık yüzde 30’una karşılık gelen 2002 mali raporlarını yayımlamıştı; bu 15 hastanenin hiçbiri 2003 raporlarını yayımlamamıştı.
Aynı tarihsel anlatıma göre Sağlık Dairesi, 2006’da 16 hastanenin 2005 mali raporlarını yayımlamıştı; bu sayı kâr amacı gütmeyen hastanelerin yaklaşık yüzde 29’una karşılık geliyordu. Açıklama ayrıca Aralık 2004’te Yasama Yuanı’ndaki görüşmeler sırasında düşürülen bir raporlama zorunluluğu önerisine de değiniyor.
Bu geçmiş, hastane piyasasının giderek yoğunlaşmasını da kapsıyor: Vakıf, incelediği on yılda hastane sayısının yüzde 30 düştüğünü, yaklaşık 167 özel hastanenin kapandığını ve şirketler tarafından işletilen hastanelerin sayısının 24’ten 50’ye çıktığını kaydetti. Mevcut mali bilgi portalı, mali bilgilere kamunun erişiminde daha sonraki bir aşamayı temsil ediyor.
Kamu hizmetlerinin yıllardır ölçülebilir bir maliyeti var
Yasama Yuanı’nın Lai Hsin-yi tarafından hazırlanan Ağustos 2015 tarihli çalışması, Sağlık Bakanlığına bağlı 26 sağlık kurumunu inceledi. Çalışmada 2012-2015 dönemi için işletme gelirleri yaklaşık 24,96 milyar NT$ ile 27,34 milyar NT$ arasında değişiyordu.
Devlet bütçesinden sağlanan sübvansiyonlar hariç tutulduğunda kurumların yıllık açığı yaklaşık 2,44 milyar NT$ ile 2,74 milyar NT$ arasında gerçekleşti. Çalışmada 2012 ve 2013 için denetlenmiş hesaplar, 2014 için kurumların hazırladığı hesaplar ve 2015 için önerilen bütçe kullanıldı.
Çalışma, bu hastanelerin uzak bölgelere ve adalara hizmet sunma, demans veya engellilik yaşayan kişilere yönelik toplum temelli bakım, savunmasız grupların tedavisi, bulaşıcı hastalıkların kontrolü ve psikiyatri hizmetleri gibi görevlerine dikkat çekti. Ayrıca Ağustos 2014’te hekim açık oranının yüzde 20’yi aştığını kaydetti.
Çalışmanın hastane rollerine ilişkin tanımı, bugünkü sorumluluk paylaşımı tartışmasının habercisi niteliğindeydi. Bölge hastanelerinin yaşlı bakımı ve uzun süreli bakımı destekleyici hizmetler olarak sunarken akut ve kritik bakıma odaklanması öngörülüyordu. İlçe hastanelerinin ise kurumlar arası iş birliğiyle desteklenen yaşlı bakımı ve uzun süreli bakıma daha fazla ağırlık vermesi planlanıyordu.
2024 tarihli sağlık sistemi değerlendirmesi başka bir mali kısıta işaret ediyor: toplam harcamayı sınırlayan Ulusal Sağlık Sigortası küresel bütçesi. Bu bütçe maliyetleri denetim altında tutuyor, ancak değerlendirmeye göre sabit finansman değişen ihtiyaçlara yanıt verilmesini ve personel ya da teknolojiye yatırım yapılmasını sınırlayabilir; hizmet kalitesi yerine hizmet hacmini teşvik edebilir.
Bölgesel planlama, finansmanı sağlık hizmetlerine erişimle ilişkilendirmeli
Tayvan 1986’dan bu yana tıbbi ağ planları uyguluyor. Bu planlar tesislerin, personelin ve hizmetlerin planlanması için ülkeyi bölgelere ayırıyor. Yasama Yuanı Bütçe Merkezi’nin hazırladığı 2020 bütçe değerlendirmesi, otuz yılı aşkın süreye rağmen bölgeler arasındaki önemli farkların sürdüğünü ortaya koydu.
Ocak 2020 verilerini kullanan değerlendirmeye göre ülke genelinde her 10 bin kişiye 21,06 doktor düşerken bu sayı dağlık yerli kasabalarında 6,83, açık deniz adalarında 9,43 ve ulaşımı çok güç bölgelerde 3,81’di. Son rakam, ülke ortalamasının yaklaşık yüzde 18’ine karşılık geliyordu.
Değerlendirme, incelediği kurum verilerinde dağlık yerli nüfusun yaşadığı 30 kasabada hastane bulunmadığını da saptadı. Ağustos 2020 tarihli acil hastaneler listesine göre Lienchiang, Kinmen, Penghu ve Nantou ilçelerinin hiçbirinde en yüksek acil müdahale kapasitesi sınıflandırmasına sahip hastane yoktu. Önerilen 2021 bütçesinde bakanlık ve bağlı kurumların tıbbi ağ programlarına 732,05 milyon NT$ ayrılmıştı.
2024 tarihli sağlık sistemi değerlendirmesi bölgesel eşitsizliğe ilişkin daha güncel bir ölçüt sunuyor: 2022’de yaşam beklentisi Taitung ilçesinde 76,46 yıl, Taipei’de ise 83,75 yıldı; aradaki fark 7,29 yıldı. Değerlendirme, sağlık çalışanlarının dengesiz dağılımının giderilmesi için uzak bölgelerde ücret güvencesinin sürdürülmesini ve çalışma koşullarının iyileştirilmesini öneriyor.
Bir dizi dönüm noktası, güncel önerilerin uzun süredir devam eden politika tartışmalarındaki yerini gösteriyor:
- 1986: Tayvan tıbbi ağ planlarını uygulamaya başladı.
- Ağustos 2015: Yasama çalışması, bakanlığa bağlı hastanelerin sübvansiyonlar öncesindeki mali açıklarını ve kamu hizmeti görevlerini belgeledi.
- Ekim 2020: Bütçe değerlendirmesi, uzak bölge ve adalardaki sağlık hizmeti kapasitesinde süren açıkları ortaya koydu.
- 2024: Sağlık sistemi değerlendirmesi, personele daha fazla yatırım yapılmasını ve iş yükünün düzenli olarak gözden geçirilmesini önerdi.
- Kasım 2026: Tartışma; ikramiyelerde esneklik, emeklilik seçenekleri ve kaynakların daha geniş ölçekte dağılımına odaklandı.
- 2026 sonundan önce: Bakanlık, ikramiye değişikliğini tamamlayıp onay için Yürütme Yuanı’na sunmayı bekliyor.
Lin’in önerisi bu meseleleri bir araya getiriyor: Her bölgedeki nüfus değişimini ve sağlık ihtiyaçlarını yeniden değerlendirmek, kamu ve özel hastanelere birbirini tamamlayan roller vermek ve bu sorumluluklara uygun finansman sağlamak. Hastalar ve sağlık çalışanları açısından amaç, giderek daha fazla tükenen bir iş gücüne dayanmadan gerekli bakımı sürdürebilecek bir hastane ağı oluşturmak.
Öne Çıkanlar
- Tayvan’daki 82 kamu hastanesinde 2025 sonu itibarıyla 45.150 yatak bulunuyordu; bu, ülkedeki tüm hastane yataklarının yaklaşık üçte birine karşılık geliyor.
- Sağlık Bakanlığı, kamu hastanelerinin ikramiye kurallarında önerilen değişiklikleri 2026 sonundan önce tamamlamayı planlıyor.
- Bir öneri, uygun koşulları taşıyan hemşireler için zorunlu emeklilik yaşını 60’tan 64’e yükseltirken 55 yaşında isteğe bağlı emeklilik hakkını koruyacak.
- Hemşire temsilcileri, çalışanları meslekte tutmak için ücret, iş yükü, personel sayısı ve iş yeri desteğinin belirleyici olduğunu söylüyor.
- Mali raporlar Ulusal Sağlık Sigortası İdaresi üzerinden hâlihazırda yayımlanıyor; reform savunucuları kurumlar ve kampüsler arasında tutarlı karşılaştırmalar yapılmasını istiyor.
- Tayvan Sağlık Reformu Vakfı, bölgesel planlama ve finansmanın hastanelerin mali sonuçlarının yanı sıra kamu hizmeti görevlerini de yansıtmasını istiyor.






