Yeni yayımlanan görüntüde Çin’in gizli uzay uçağı, güneş panelleri ve açık kargo bölmesiyle görülüyor

9 dakikalık okuma
China's Secret Spaceplane Seen With Solar Arrays and Open Cargo Bay in Newly Released Image

Çin’in nadiren gösterdiği uzay aracına yakından bakış

28 Mayıs 2024’te çekilen ve 26 Ekim 2026’da yayımlanan bir ABD istihbarat değerlendirmesinde yer verilen ticari uydu fotoğrafı, Çin’in gizli tuttuğu yeniden kullanılabilir uzay uçağını alışılmadık ölçüde ayrıntılı biçimde gösteriyor. Görüntüde, kargo bölmesinin kapakları açık kanatlı bir araç ve arkasında güneş panelleri uzanan bir yapı görülüyor. Bu görüntü, yörüngedeki yakın nesneleri içeren deneylere yeniden dikkat çekiyor.

İçindekiler
  1. Çin’in nadiren gösterdiği uzay aracına yakından bakış
  2. Fotoğraf ne gösteriyor?
  3. Shenlong adı neden dikkatli kullanılmalı?
  4. Dört görev, yörüngede çok daha uzun süreler
  5. Yakınlaşmalar en önemli ipucu
  6. Amerikan X-37B ile karşılaştırma
  7. Uyduyla işlem yapmak neden askeri açıdan ilgi çekiyor?
  8. Uzay güvenliğine ilişkin daha geniş uyarı
  9. Öne Çıkanlar

Fotoğraf, daha önce Maxar olarak bilinen ve artık Vantor adını kullanan şirketin işlettiği WorldView-3 tarafından çekildi. Görüntü yaklaşık 90 kilometre mesafeden alındı; bildirilen çözünürlük piksel başına yaklaşık 4,5 santimetreydi. Bu ayrıntı düzeyi, önceki kamuya açık görüntülerde ayırt edilmesi zor olan özelliklerin görülmesini sağlıyor.

ABD Savunma İstihbarat Ajansı (DIA), fotoğrafı “Uzayda Güvenliğe Yönelik Zorluklar: Yoğunluk, Rekabet ve İş Birliği 2026” başlıklı değerlendirmesine dahil etti. Görüntünün yayımlanması, Çin aracının nadir görülen yakın plan görüntüsünü, izlenen manevralar, uydu bırakma faaliyetleri ve olası yeniden yakalamalara ilişkin daha uzun bir kayıtla ilişkilendiriyor.

Vantor, uzay aracının arka kısmına bağlı ayrı bir uydu bulunduğunu belirtiyor. Bir başka açıklamada ise yapı, güneş panelleri taşıyan bir servis modülü olarak tanımlanıyor. Bağlı ekipmanın kimliği, uzay uçağıyla ilişkisi ve fotoğraf çekildiğinde yürütülen çalışmalar açıklanmadı.

Çin, programın yeniden kullanılabilir uzay aracı teknolojisini sınamayı ve uzayın barışçıl kullanımına yönelik daha kullanışlı, daha düşük maliyetli ulaşım geliştirmeyi amaçladığını söylüyor. DIA ise aracı, askeri operasyonları da destekleyebilecek teknolojilere ilişkin daha kapsamlı bir değerlendirme içinde ele alıyor.

Fotoğraf ne gösteriyor?

Araçta üçgen delta kanatlar, iki kuyruk yüzgeci, atmosferden yeniden giriş sırasında koruma sağladığı düşünülen koyu renkli bir alt gövde ve açık bir merkezi yük bölmesi bulunuyor. Kanatları, en yakın operasyonel benzeri olan Amerikan X-37B’ninkilerden daha geniş ve belirgin biçimde üçgen görünüyor.

Reklam

Yapının arka kısmının iki yanında güneş panelleri uzanıyor. Bu paneller güneş ışığını elektriğe dönüştürerek uzay aracı Dünya’dan uzakta çalışırken güç sağlıyor. Açık bir yük bölmesi, aracın içinde taşınan deneyleri veya ekipmanları görünür hâle getirebilir.

WorldView-3 normalde Dünya’yı görüntülüyor. Bu gözlemde kamerası uzaydaki başka bir nesneye çevrildi. “Dünya dışı görüntüleme” olarak bilinen bu yöntem, yeryüzünü gözlemlemek üzere tasarlanan uyduların yörünge rotaları ve görüş koşulları elverdiğinde uzay araçlarını incelemesine olanak tanıyor.

Görüntünün daha düşük çözünürlüklü bir sürümü daha önce kamuya açık olarak paylaşılmıştı. O dönemde ABD Uzay Kuvvetleri Kore Komutanı olan Albay John Patrick, görüntüyü 2024’te Güney Kore’de düzenlenen bir uzay forumunda göstermişti. Yeni yayımlanan sürüm, aracın şeklini ve dış donanımını incelemeyi kolaylaştırıyor.

Shenlong adı neden dikkatli kullanılmalı?

Genellikle “İlahi Ejderha” diye çevrilen Shenlong, deneysel uzay uçağı için Çin dışında yaygın olarak kullanılan ad. Çin devlet medyası ise genellikle “Yeniden Kullanılabilir Deneysel Uzay Aracı” anlamına gelen Chongfu Shiyong Shiyan Hangtian Qi adını, kısaca CSSHQ’yu kullanıyor.

DIA, Shenlong ve Tengyun’u Çin’in başlıca uzay uçağı modelleri olarak tanımlıyor. Tengyun, Çin Havacılık ve Uzay Bilimi ve Sanayisi Kurumu’nun 2016’da önerdiği, bir taşıyıcı uçakla yörünge aracını iki aşamalı bir sistemde bir araya getiren ayrı bir konsept.

Değerlendirmede bu programlar, Çin’in uzay istasyonuna kargo taşımak üzere önerilen Haolong-1 uzay uçağından da ayrı tutuluyor. Fotoğraflanan araç yaygın olarak Shenlong diye tanımlansa da raporda modelin kesin adı belirtilmiyor.

Çin’in deneysel aracı Long March 2F roketiyle fırlatılıyor ve piste iniş yaparak geri dönüyor. Program hakkındaki kamuya açık bilgiler, Amerikan muadilinin kayıtlarına kıyasla çok daha sınırlı; Çin’in kaç araca sahip olduğu bile bilinmiyor. Dört uçuş takip edildi, ancak filonun büyüklüğü bilinmiyor.

Dört görev, yörüngede çok daha uzun süreler

Çin’in ilk uçuşu yaklaşık iki gün sürdü. Sonraki iki uçuş ise 276 ve 268 gün devam ederek kısa ilk gösterimi yaklaşık dokuz ay süren görevlere dönüştürdü. WorldView-3 fotoğrafı üçüncü uçuş sırasında çekildi.

Reklam

Programın başlıca dönüm noktaları, faaliyetlerin nasıl geliştiğini gösteriyor:

  • 4 Eylül 2020: İlk deneysel yeniden kullanılabilir uzay aracı fırlatıldı ve yaklaşık iki gün sonra geri döndü.
  • Ağustos 2022: İkinci görev başladı. 276 gün süren görevde, eşlik eden bir nesneyle izlenen yakınlaşmalar yaşandı.
  • 14 Aralık 2023: Üçüncü görev fırlatıldı. Araç, 268 günün ardından 6 Eylül 2024’te geri döndü.
  • 28 Mayıs 2024: WorldView-3, üçüncü görev sırasında uzay aracını görüntüledi.
  • 7 Şubat 2026: Dördüncü görev fırlatıldı.
  • Haziran-Eylül 2026: İzleme gözlemleri, daha küçük bir nesnenin yeniden bırakıldığına ve olası yeniden yakalanmalarına işaret etti.
  • 26 Ekim 2026: DIA, ayrıntılı görüntüyü uzay güvenliği değerlendirmesinde yayımladı.

Tamamlanan iki uzun görev yörüngede toplam 544 gün sürdü. Süreleri birbirine yakındı; ikinci görev üçüncü görevden sekiz gün daha uzundu. Ekim ayındaki değerlendirme yayımlandığında dördüncü görevin yörüngede sürdüğü belirtiliyordu.

Uzun uçuşlar, operatörlere ekipmanı değişen güneş ışığı, sıcaklık ve yörünge konumunda defalarca sınama imkânı veriyor. Aracın geri getirilmesi, mühendislerin yalnızca Dünya’ya iletilen ölçümlere dayanmak yerine, donanımı uzayda aylar geçirdikten sonra incelemesine de olanak tanıyor.

Yakınlaşmalar en önemli ipucu

Uzay uçağının faaliyetlerine ilişkin en güçlü kanıt, başka nesnelerin yakınındaki hareketlerinden geliyor. DIA, ikinci görev sırasında aracın eşlik eden bir uyduyla birlikte hareket ettiğini ve aralarındaki mesafeyi görece sabit tuttuğunu değerlendirdi.

Savunma İstihbarat Ajansı, Kasım 2022’deki yakınlaşmayı raporunda şöyle anlattı:

Kasım 2022’de bu uzay uçağının eşlik eden bir uyduyla birlikte manevra yaptığı ve aralarında yaklaşık 1 kilometre mesafe bırakarak konumunu koruduğu görüldü.

Konum koruma, başka bir nesneye göre konumu sabit tutmak için küçük ayarlamalar yapmak anlamına geliyor. Yörüngede iki uzay aracı Dünya çevresinde çok yüksek hızla hareket ederken birbirlerine göre neredeyse hareketsiz kalabilir.

DIA, nesnelerin birbirine 100 metreye kadar yaklaşmış ve küçük uydu yeniden bırakılmadan önce buluşma gerçekleştirmiş olabileceğini söyledi. Buluşma, uzay araçlarının kontrollü biçimde birbirine yaklaşmasıdır. Fiziksel olarak birbirine bağlanmaları için kenetlenme veya yakalama gibi ek bir adım gerekir.

Üçüncü görevde de bir nesne bırakıldı ve bu nesneyle etkileşim kuruldu. Dördüncü uçuş sırasında uzay izleme şirketi LeoLabs, Haziran 2026’da uzay aracının yakınında yeni bir nesne tespit etti. Astrofizikçi Jonathan McDowell’ın kamuya açık yörünge izleme verilerine ilişkin çözümlemesi, aracın haziranda küçük bir uydu bıraktığını, temmuzda yeniden yakaladığını, ardından aynı işlemi ağustos ve eylülde tekrarladığını gösterdi.

Reklam

McDowell’ın yorumu, tek bir yakınlaşmadan ziyade tekrarlanan uygulamalara işaret ediyor. Yakalama mekanizması bilinmiyor; olası açıklamalardan biri robotik kol kullanılması. Fotoğrafla izlenen hareketlerin bir arada değerlendirilmesi, yörüngede ekipmanla işlem yapmanın programı anlamak açısından merkezi bir konu olduğunu gösteriyor.

Amerikan X-37B ile karşılaştırma

ABD Uzay Kuvvetleri, roketle fırlatılan, yörüngede uzun süre kalan ve piste iniş yaparak geri dönen, mürettebatsız bir başka araç olan Boeing X-37B’yi işletiyor. Aracın ilk uçuşu Nisan 2010’da başladı.

X-37B, Ağustos 2025’teki sekizinci fırlatmasından önce yedi görev tamamlamış ve uzayda 4.200 günden fazla kalmıştı. Tamamlanan en uzun uçuşu 908 gün sürdü; bu, burada ele alınan Çin’in en uzun tamamlanmış görevi olan 276 günden üç kattan fazla.

Amerikan aracının yedinci görevi 7 Mart 2025’te Kaliforniya’daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nde sona erdi. Görevde, yörüngeyi itici yakıt harcamadan değiştirmek için üst atmosferden kontrollü geçişlerden yararlanan aerofrenleme yöntemi gösterildi.

Sekizinci görev, 21 Ağustos 2025’te ABD’de SpaceX Falcon 9 roketiyle fırlatıldı; bu tarih Çin’de 22 Ağustos’a denk geliyor. Açıklanan deneyler arasında lazer iletişimi ve GPS’in kullanılamadığı ya da kesintiye uğradığı yerlerde seyrüsefere yardımcı olması amaçlanan kuantum eylemsizlik sensörü bulunuyordu. Eylemsizlik sensörü, bir aracın konumunun nasıl değiştiğini tahmin edebilmesi için hareketini ölçüyor.

O dönemde Uzay Fırlatma Delta 45’in üs komutanı olan Albay Brian Chatman, sekizinci fırlatmanın ardından deneyleri geri getirmenin değerini şöyle açıkladı:

Geri dönebilen bir uzay platformuna sahip olmak, daha hızlı öğrenmemizi sağlıyor.

Her iki programda da yeniden kullanılabilir, kanatlı bir uzay aracı kullanılıyor; ancak kamuya açık açıklamalardaki ayrıntı düzeyi farklı. ABD bazı deneyleri açıklarken diğerlerini gizli tutuyor. Çin ise tek tek yükler ve operasyonlar hakkında çok daha az bilgi paylaştı.

Uyduyla işlem yapmak neden askeri açıdan ilgi çekiyor?

Başka bir nesneye yaklaşabilen, onu inceleyebilen, hareket ettirebilen veya geri alabilen bir uzay aracı uyduları onarabilir, terk edilmiş ekipmanı kaldırabilir ya da deneyleri Dünya’ya getirebilir. Benzer ekipman başka bir ülkenin uydularına müdahale etmek için de kullanılabilir. Bu kabiliyetlerin nasıl kullanılacağını hedef alınan nesne ve operatörün eylemleri belirler.

DIA, yörüngede fiziksel müdahaleye örnek olarak Çin’in başka görevlerine işaret ediyor. Shijian-21, Ocak 2022’de kullanım dışı kalmış bir BeiDou seyrüsefer uydusunu, jeostatik bölgenin üzerindeki daha yüksek bir bertaraf yörüngesine taşıdı. Bu tür yörüngeler, eski ekipmanın yoğun kullanılan operasyonel konumlardan uzaklaştırılmasına yardımcı oluyor.

Reklam

Ajansın örnek gösterdiği bir diğer araç, robotik kol taşıyan Shijian-17. Kol, ekipmanı kavramak veya hareket ettirmek için kullanılabilir; bu nedenle hem servis çalışmaları hem de askeri planlama açısından önem taşıyor.

Çin’in 2007’de eskimiş bir hava durumu uydusunu uydu karşıtı füzeyle imha etmesi farklı bir yaklaşımı gösteriyor. Bu denemede binlerce enkaz parçası oluştu ve bunların çoğu hâlâ yörüngede. Enkaz, hangi ülkeye ait olduğuna bakmaksızın diğer uzay araçlarını tehlikeye atabilir.

Uydu operatörleri açısından kontrollü yakınlaşmalar ile yıkıcı saldırılar farklı pratik riskler doğuruyor. Yakınlaşmalar dikkatli izleme ve manevra gerektirirken, imha edilmiş bir uydudan saçılan parçalar ilgisiz birçok görevin kullandığı yörüngelere yayılabilir.

Uzay güvenliğine ilişkin daha geniş uyarı

DIA’nın değerlendirmesine göre Çin, 2018’den bu yana uydu filosunu üç katına çıkardı. Değerlendirmede ayrıca füzeler, siber operasyonlar, lazerler ve yörüngedeki diğer nesnelere yaklaşabilen uzay araçları dahil Çin’in kabiliyetleri ele alınıyor.

Ajansın öngörüleri uzay uçağıyla sınırlı değil. Çin’in hem uzayda hem de yerde lazer gibi yönlendirilmiş enerji sistemleri konuşlandırabileceği uyarısında bulunuyor. Yönlendirilmiş enerji, elektromanyetik enerjiyi bir hedef üzerinde yoğunlaştırarak hassas uydu ekipmanına müdahale edilmesini veya zarar verilmesini sağlayabilir.

Savunma İstihbarat Ajansı öngörüsünü raporunda şöyle ortaya koydu:

2020’lerin sonlarına doğru Çin, daha yüksek yörüngelerdeki uyduları tehdit edebilecek uzay tabanlı yönlendirilmiş enerji sistemlerini ve daha güçlü yer tabanlı yönlendirilmiş enerji sistemlerini sahaya sürebilir.

Değerlendirme ayrıca Rusya’yı, İran’ı ve Kuzey Kore’yi, yörüngedeki enkaz miktarındaki artışı ve ticari uzay hizmetleri ile askeri operasyonlar arasındaki yakınlaşmayı ele alıyor. Rusya hakkındaki uyarıda, 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması’nın Dünya yörüngesine nükleer silah yerleştirilmesini yasaklamasına rağmen, nükleer silah taşıyacak bir uydu geliştirmeye yönelik olduğu öne sürülen bir program da yer alıyor.

İletişim, seyrüsefer, hava tahmini ve askeri operasyonların tümü uydulara dayanıyor. Araçların, enkazın ve askeri faaliyetlerin artması, aynı yörünge bölgelerinin yönetimini zorlaştırıyor. Çin uzay uçağının yeni yayımlanan ayrıntılı görüntüsü, bu geniş rekabetin içindeki programlardan birini somut biçimde gösteriyor. Aracın küçük nesnelerle tekrarlanan yakınlaşmaları ise uzay araçlarının şeklini belirlemek kadar ne yaptıklarını izlemenin de neden önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Öne Çıkanlar

  • DIA, Çin’in yeniden kullanılabilir uzay uçağının ayrıntılı görüntüsünü 26 Ekim 2026’da yayımladı; fotoğraf WorldView-3 tarafından 28 Mayıs 2024’te çekildi.
  • Görüntüde delta kanatlar, açık kargo bölmesi kapakları ve aracın arkasında güneş panelleri taşıyan ekipman görülüyor.
  • Çin’in ikinci ve üçüncü görevleri 276 ve 268 gün sürdü. Dördüncü görev 7 Şubat 2026’da fırlatıldı.
  • DIA, 2022’deki yakın bir karşılaşmayı anlattı; izleme verilerinin çözümlemesi ise 2026’da tekrarlanan bırakma ve yeniden yakalama işlemlerine işaret etti.
  • Çin, programın uzayın barışçıl kullanımı için yeniden kullanılabilir ulaşım teknolojisini sınadığını söylüyor.
  • Uzay aracının yükleri, bağlı ekipmanı ve görevlerin kesin amaçları açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir