Hindistan, IDBI Satışı Özelleştirme Planlarını Sınarken Dört Kamu Bankasındaki Payını Azaltmayı Değerlendiriyor

9 dakikalık okuma
India Weighs Stake Cuts in Four State Banks as IDBI Sale Tests Privatisation Plans

Dört bankada kamu payının artırılması için baskı artıyor

Hindistan, Central Bank of India, UCO Bank, Punjab & Sind Bank ve Indian Overseas Bank'taki devlet payını yüzde 75'e düşürmeyi değerlendiriyor. Böylece halka açık paylar, genel olarak uygulanan yüzde 25'lik asgari düzeye çıkacak. İlk aşamadaki plan, devletin kontrolünü korurken yatırımcılara daha fazla hisse sunulmasını öngörüyor.

İçindekiler
  1. Dört bankada kamu payının artırılması için baskı artıyor
  2. Yüzde 25 halka açık pay kuralı ne gerektiriyor?
  3. İki yol, paranın gideceği yer farklı
  4. Piyasa satışları ne kadar büyük olabilir?
  5. Özelleştirme ayrı bir karar gerektiriyor
  6. IDBI, revize tekliflerden alıcıyla anlaşmaya geçti
  7. IDBI'nin satış fiyatı neden tartışmalı hâle geldi?
  8. Çalışanlar ve muhalefet partileri devir planına itiraz ediyor
  9. Hükümet toparlanmaya ve yeni sermayeye dikkat çekiyor
  10. Öne Çıkanlar

Önerilen değişikliğin kapsamı oldukça büyük. Bombay Menkul Kıymetler Borsası'na yapılan bildirimlere dayandırılan mart çeyreği verilerine göre devletin Central Bank of India'daki payı yüzde 89,3, Indian Overseas Bank'taki payı yüzde 94,6, UCO Bank'taki payı yüzde 91 ve Punjab & Sind Bank'taki payı yüzde 93,9. Her bankanın hedefe ulaşabilmesi için halka açık payını önemli ölçüde artırması gerekecek.

Hükümet, kamu bankaları arasında yeni bir konsolidasyon turunu ve iki bankanın özelleştirme için belirlenmesini de değerlendiriyor. Uzun vadeli hedef, üç ya da dört büyük kamu bankasına sahip olmak. Bu görüşmeler, azınlık hisselerinin satışından çok daha kapsamlı mülkiyet ve kontrol kararlarını içeriyor.

Kontrol hisselerinin IDBI Bank'ta satılması önerisi, bu sürecin ilk sınavı niteliğinde. Prem Watsa'nın yönettiği Fairfax Financial Holdings, Hindistan Merkez Bankası'nın onayına tabi olmak üzere yüzde 60,72'lik payı 52.878 crore rupi karşılığında satın almayı kabul etti. Kasım ayında yayımlanan bilgilere göre hükümet, önerilen işleme 14 Ekim 2026'da onay verdi.

Çalışanların protestoları ve bu anlaşmaya yönelik siyasi muhalefet, hükümetin bir bankadaki bazı hisseleri satmasıyla kontrolü yeni bir sahibine devretmesinin neden farklı zorluklar yarattığını gösteriyor.

Reklam

Yüzde 25 halka açık pay kuralı ne gerektiriyor?

Hindistan'da borsada işlem gören şirketlerin genel olarak hisselerinin en az yüzde 25'inin halka açık olmasını sağlaması gerekiyor. Halka açık pay, kontrol sahibi ana hissedar grubunun dışındaki yatırımcıların elindeki hisseleri ifade ediyor. Bu bankalarda devlet payının yüzde 75'e düşürülmesi, kalan dörtte birlik kısmı halka açacak.

Hükümet, finans kuruluşları da dâhil olmak üzere kamu şirketlerine Ağustos 2026'ya kadar geçerli bir muafiyet tanımıştı. Bu muafiyeti yürürlüğe koymaktan Hindistan Menkul Kıymetler ve Borsa Kurulu (SEBI) sorumluydu. Sürenin ne kadar uzatılacağı ve uzatma bildirisinin ne zaman yayımlanacağı belirtilmemiş olsa da yeni bir uzatma bekleniyor.

Mart çeyreğine ait pay sahipliği verileri, hükümetin toplam hisse sayısını değiştirmeden mevcut hisselerini satması durumunda hedefe ne kadar mesafe olduğunu gösteriyor:

  • Central Bank of India'da devlet payının yüzde 89,3'ten yüzde 75'e indirilmesi, 14,3 yüzde puanlık düşüş gerektiriyor.
  • Indian Overseas Bank'ta devlet payının yüzde 94,6'dan yüzde 75'e indirilmesi, 19,6 yüzde puanlık düşüş gerektiriyor.
  • UCO Bank'ta devlet payının yüzde 91'den yüzde 75'e indirilmesi, 16 yüzde puanlık düşüş gerektiriyor.
  • Punjab & Sind Bank'ta devlet payının yüzde 93,9'dan yüzde 75'e indirilmesi, 18,9 yüzde puanlık düşüş gerektiriyor.

Indian Overseas Bank, ayarlamanın büyüklüğünü ortaya koyuyor. Halka açık payı yüzde 5,4'ten yüzde 25'e çıkacak; yani mevcut seviyesinin dört katından fazla olacak. Bu kadar hisseyi satmak için yeterli yatırımcı talebi gerekiyor. Yetkililerin zamanlama ve yöntemi belirlerken piyasa koşullarını dikkate almasının nedenlerinden biri de bu.

İki yol, paranın gideceği yer farklı

Bankalar ve hükümet, farklı işlemlerle halka açık payı artırabilir. Borsada satış (OFS), mevcut bir hissedarın hisselerini borsa üzerinden satmasına imkân tanır. Hükümet kendi hisselerini sattığında elde edilen gelir devlete gider.

Nitelikli kurumsal yatırımcıya tahsis (QIP) yöntemi ise borsada işlem gören bir bankanın uygun kurumsal yatırımcılara yeni hisse ihraç etmesini sağlar. Para bankaya aktarılırken, dolaşımdaki hisse sayısı arttığı için hükümetin sahiplik oranı düşer.

Punjab National Bank ve Bank of Maharashtra yakın zamanda QIP yoluyla sermaye artırdı. Bu işlemler, borç vermeyi desteklemek ve bankaların zararlara karşı tutmak zorunda olduğu sermaye tamponu gerekliliklerini karşılamak için kaynak sağlarken halka açık payını da artırmak isteyen bankalara bir seçenek sunuyor.

Yöntem tercihi müşteriler, vergi mükellefleri ve yatırımcılar açısından önem taşıyor. Devletin hisse satışı kamu geliri sağlıyor. Yeni hisse ihracıysa bankanın sermayesini güçlendiriyor. Yetkililer, her bankanın finansman stratejisine ve piyasa talebine göre bu yöntemlerden birini ya da ikisini birlikte kullanabilir.

Reklam

Piyasa satışları ne kadar büyük olabilir?

Daha kapsamlı bir öneride, beş bankada yüzde 20'ye varan pay indirimleri değerlendirilirken dört bankaya Bank of Maharashtra da eklenmişti. Hazırlıkların, işlemlerin yapılandırılmasına, yatırımcılara ulaşılmasına ve satışın yürütülmesine yardımcı olan finansal danışmanlar, yani aracı kurumların görevlendirilmesini de içerdiği bildiriliyor.

UCO Bank için önerilen işlemlerden biri, yaklaşık yüzde 10'luk satışla 2.500 crore rupiye kadar gelir elde edilmesini öngörüyor. Söz konusu satış, yüzde 91'lik mevcut paydan 10 yüzde puanın satılması şeklinde yapılandırılırsa devletin sahiplik oranını yüzde 75'e indirme hedefinde bir ara adım olacak.

Planlamanın farklı aşamalarında zamanlama farklı biçimlerde ifade edildi. Önceki bir öneri satışların altı ay içinde yapılmasını öngörürken, son açıklamalarda önceliğin gelecek yıl dört bankadaki halka açık payı artırmak olduğu belirtiliyor. Maliye Bakanlığı da önümüzdeki aylarda kabine onayı için başvuru hazırlığındaydı. Kesinleşmiş bir işlem takvimi açıklanmadı.

Azınlık hissesi satış planlarının duyulmasının ardından etkilenen bankaların hisselerinin yaklaşık yüzde 3 ila 4 yükseldiği bildirildi. Daha geniş halka açıklık, yani işlem görebilecek daha fazla hisse, daha geniş bir yatırımcı kitlesini çekebilir ve alım satımı hareketlendirebilir. Nihai fiyatlar, işlemler gerçekleştiğinde oluşacak talebe bağlı olacak.

Özelleştirme ayrı bir karar gerektiriyor

2021-22 Birlik Bütçesi'nde IDBI Bank'a ek olarak iki kamu bankası ile bir genel sigorta şirketinin özelleştirilmesi planı açıklanmıştı. Mülkiyete ilişkin yeni görüşmeler, henüz tamamlanmamış bu banka programını yeniden gündeme taşıyor.

NITI Aayog'un Central Bank of India ve Indian Overseas Bank'ı özelleştirme için olası adaylar olarak kısa listeye aldığı bildirildi. Ancak stratejik satış için bu bankalardan herhangi birinin seçildiğine dair resmî açıklama yapılmadı. Temmuz 2026 tarihli bir haberde, nihai teklif aşamasına ulaşan tek stratejik banka satışının IDBI olduğu belirtilmişti.

Devlet payının yüzde 75'e düşürülmesi, kontrol çoğunluğunu koruyacak. Özelleştirme ise kontrolün devredilmesini gerektirecek ve Bankacılık Şirketleri (Devralma ve Taahhütlerin Devri) Yasası'nda yapılacak değişiklikler dâhil olmak üzere yasal düzenlemeler gerektirecek.

Olası konsolidasyon programı bir başka seçeneği gündeme getiriyor: bankaları özel sahiplere devretmek yerine birleştirmek. Yetkililerin teknoloji uyumluluğunu, coğrafi erişimi ve iş kollarının bileşimini değerlendirmesi, bankalardan da önerilerini sunmalarının istenmesi bekleniyor. Bu unsurlar, bilgisayar sistemlerinin, şube ağlarının ve kredi faaliyetlerinin ne kadar kolay birleştirilebileceğini etkiliyor.

Reklam

IDBI, revize tekliflerden alıcıyla anlaşmaya geçti

IDBI Bank, azınlık hisselerinin azaltılması hedeflenen dört bankadan farklı bir konumda. Hükümet ile Hindistan Hayat Sigortası Kurumu (LIC) birlikte bankanın yüzde 94'ünden fazlasına sahip olsa da banka, özel sektör bankası olarak faaliyet gösteriyor.

İlk tekliflerin hükümetin değerleme beklentilerinin altında kalmasının ardından satış süreci tıkanmıştı. 16 Temmuz 2026'ya kadar Fairfax ve Dubai merkezli Emirates NBD'den revize finansal teklifler alınmıştı. Sonrasında, toplam yüzde 60,72'lik pay için önerilen alıcı Fairfax oldu.

İşlem, hükümetin yüzde 30,48'lik ve LIC'nin yüzde 30,24'lük payını kapsıyor. Fairfax hisse başına 81 rupi ödemeyi kabul etti. Hükümetin ekim ayındaki onayı önemli bir aşama oldu; işlemin tamamlanması ise mülkiyet değişikliği için Hindistan Merkez Bankası'nın onayına bağlı.

Politika ve satış sürecinin başlıca aşamaları şöyle:

  • 2021-22 Bütçesi: Hükümet, IDBI Bank'a ek olarak iki kamu bankasını özelleştirme planını açıkladı.
  • 16 Temmuz 2026: Önceki tekliflerin değerleme beklentilerini karşılamamasının ardından Fairfax ve Emirates NBD'nin revize teklifleri değerlendiriliyordu.
  • Ağustos 2026: Kamu şirketlerine tanınan ve daha önce açıklanmış olan halka açık pay muafiyetinin belirtilen süresi sona erdi.
  • 14 Ekim 2026: Hükümet, Fairfax'la yapılması önerilen IDBI işlemini onayladı.
  • Kasım 2026: IDBI çalışanları protesto düzenledi; sendikaları, sonraki adımları değerlendirmek üzere 10 Kasım'da toplantı yapılmasını kararlaştırdı.

IDBI'nin satış fiyatı neden tartışmalı hâle geldi?

Fairfax'ın kabul ettiği hisse başına 81 rupilik fiyat, iki bağımsız değerleme kuruluşunun belirlediği 75,99 rupilik referans gerçeğe uygun değerin 5,01 rupi üzerinde; bu da yaklaşık yüzde 6,6 prim anlamına geliyor. Çalışan temsilcileri, bu referans değere ulaşmak için kullanılan yöntemlere itiraz ediyor.

IDBI Yöneticileri ve Çalışanları Birleşik Forumu'nun koordinatörü Devidas Tuljapurkar, özel sektör bankası olarak sınıflandırılmasına rağmen bankanın değerinin belirlenirken kamu bankalarıyla karşılaştırıldığını söyledi.

"Düzenlemeler ve mahkeme kararları söz konusu olduğunda IDBI Bank, özel sektör bankası olarak değerlendiriliyor. Ancak değerleme amacıyla kamu bankalarıyla karşılaştırılıyor," dedi Tuljapurkar.

Sendika, değerleme yönteminin, varsayımların ve mülklerin, diğer varlıkların, müşteri ilişkilerinin ve gelecekteki kazançların nasıl hesaba katıldığının açıklanmasını istiyor. Karşılaştırmaya alınan bankaların seçimi önem taşıyor; çünkü kamu bankaları genellikle özel sektör bankalarına kıyasla daha düşük değerlemelerle işlem görüyor.

Hükümet, satış sürecinde daha önce, sınırlı işlem hacmi nedeniyle IDBI'nin dalgalı hisse fiyatının bankanın öz işletme değerini yansıtmadığını savunmuştu. Başka bir deyişle hükümet, bankacılık faaliyetinin değerinin, az sayıda hissenin el değiştirdiği fiyatın ötesinde daha kapsamlı biçimde değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmüştü.

Reklam

Çalışanlar ve muhalefet partileri devir planına itiraz ediyor

IDBI Yöneticileri ve Çalışanları Birleşik Forumu, iki gün süren ülke çapında bir grev düzenledi ve özelleştirme önerisinin geri çekilmesini istedi. Forum, hükümetin kendi payını yüzde 51'in üzerine çıkararak kontrolü elinde tutmasını talep ediyor.

Anlaşmazlıkta aktarılan çalışan sayıları arasında 19.108 çalışan, Planlanmış Kastlar, Planlanmış Kabileler ve Diğer Geri Kalmış Sınıflar grubundan yaklaşık 9.500 çalışan, 6.911 kadın ve engelli 884 çalışan bulunuyor. Bu kategoriler birbiriyle örtüşüyor. Çalışan temsilcileri, mülkiyet değişirken çalışanlar için güvenceler ve temsiliyet talep ediyor.

Sendika, sonraki adımları değerlendirmek ve Banka Sendikaları Birleşik Forumu'ndan destek istemek üzere 10 Kasım'da bir çekirdek komite toplantısı düzenlemeyi planladı. Ayrıca Fairfax'ın mülkiyet yapısının, mali gücünün ve düzenleyici sicilinin incelenmesini istedi.

Kongre Genel Sekreteri Jairam Ramesh, işlem için Ortak Parlamento Komitesi soruşturması çağrısında bulunarak değerlemeyi ve finansmanı sorguladı. Muhalefet Lideri Rahul Gandhi de kontrolün devredilmesine karşı çıktı. Bu müdahaleler, anlaşmayı finansal bir müzakerenin yanı sıra siyasi bir anlaşmazlığa dönüştürdü.

Hükümet toparlanmaya ve yeni sermayeye dikkat çekiyor

Maliye Bakanı Nirmala Sitharaman, bankanın geçmişte yaşadığı mali sıkıntılara ve ardından toparlanmasına işaret ederek önerilen IDBI satışını savundu. Bankaya 25.000 crore rupiyi aşan yeniden sermayelendirme desteği sağlandığını söyledi.

Sitharaman, Videocon, Winsome, ABG Shipyard ve Kingfisher gibi şirketlere verilen ve daha sonra sorunlu hâle gelen kredileri örnek gösterdi. Sorunlu kredi, borçlunun kararlaştırıldığı şekilde geri ödeyemediği ve bankayı zararla karşı karşıya bırakan kredidir.

Sitharaman, satışa yönelik eleştirilere verdiği yanıtta bu kredilerin etkisini şöyle anlattı:

"Bunlar, IDBI Bank'a büyük zarar veren sorunlu kredilere dönüştü; biz de bu zararları kayda aldık," dedi.

Hükümetin savı, stratejik özel sektör yatırımının kamu mali desteği ve yönetim uygulamalarındaki değişikliklerle yeniden ayağa kaldırılan bir bankayı destekleyebileceği yönünde. Çalışan temsilcileri ve muhalefet partileri ise fiyatın nasıl hesaplandığının daha fazla açıklanmasını ve kamu yatırımının korunmasını istiyor.

Politika yapıcılar, kamu bankalarındaki doğrudan yabancı yatırım sınırını yüzde 20'den yüzde 49'a çıkarmayı da değerlendiriyor. Önerilen değişiklik, bu bankaların erişebileceği yabancı sermaye havuzunu genişletebilir. Ancak bunun, şu anda değerlendirilen hisse satışlarından ayrı bir politika kararıyla yapılması gerekiyor.

Halka açık payı artırılması hedeflenen dört banka için ilk aşamadaki görev daha sınırlı: satış ya da sermaye artırımı yöntemini seçmek, yeterli sayıda yatırımcı çekmek ve devletin sahiplik oranını yüzde 75'e yaklaştırmak. IDBI'de kontrolün devri, başka bankaların özelleştirme adayı olarak belirlenmesi ve olası birleşmelerin her biri kendi onay ve uygulama süreçlerini gerektiriyor.

Öne Çıkanlar

  • Hindistan, borsada işlem gören dört kamu bankasındaki devlet payını yüzde 75'e düşürmeyi ve halka açık yatırımcıların payını yüzde 25'e çıkarmayı değerlendiriyor.
  • Aktarılan devlet payları, Central Bank of India'daki yüzde 89,3 ile Indian Overseas Bank'taki yüzde 94,6 arasında değişiyor.
  • Hükümetin hisse satışları devlete gelir sağlarken yeni hisse ihraçları bankalara sermaye kazandıracak.
  • Fairfax, Hindistan Merkez Bankası'nın onayına tabi olmak üzere IDBI Bank'ın yüzde 60,72'sini 52.878 crore rupi karşılığında satın almayı kabul etti.
  • IDBI çalışan temsilcileri değerlemeye itiraz ediyor ve güvenceler talep ediyor; hükümet ise bankanın toparlanmasına ve yeniden sermayelendirilmesine dikkat çekiyor.
  • Başka bankaların özelleştirilmesi ve konsolidasyon, ayrı kararlar gerektiren politika seçenekleri olarak gündemde.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir