İnceleme önerisi, 2012 tarihli kampüs kurallarını yürürlükte tutuyor
Hindistan hükümeti 5 Kasım 2026'da Yüksek Mahkeme'ye, 29 Ocak'tan bu yana askıya alınan üniversite eşitlik düzenlemelerini incelemek üzere bir komite kurulmasını değerlendirdiğini bildirdi. Böylece yargıçlar yeni kuralların kast ayrımcılığını nasıl tanımlayıp ele aldığını incelerken 2012 çerçevesi yürürlükte kalacak.
İçindekiler
- İnceleme önerisi, 2012 tarihli kampüs kurallarını yürürlükte tutuyor
- Hükümet mahkemeye ne söyledi?
- Yargıçlar herkesi koruyacak bir mekanizma istiyor
- İki tanım neden uyuşmazlığın merkezine yerleşti?
- Mahkemenin kaygıları uygunluk ölçütlerinin ötesine uzanıyor
- Dava iki annenin talepleriyle başladı
- 2019 tarihli dilekçeden kasım ayındaki duruşmaya
- Bu bekleme kampüsler için ne anlama geliyor?
- Bir incelemenin ele alması gerekenler
- Öne çıkan noktalar
Başsavcı Tushar Mehta, Abeda Salim Tadvi v. Union of India ve bağlantılı dilekçeler kapsamında görülen duruşmada bu açıklamayı yaptı. Mahkeme, hükümeti her öğrencinin çıkarlarını korumaya çağırdıktan sonra duruşmayı dört hafta erteledi.
Üniversite Ödenekler Komisyonunun (Yükseköğretim Kurumlarında Eşitliğin Teşviki) 2026 Yönetmeliği 13 Ocak'ta duyuruldu. Düzenleme, kast ayrımcılığına karşı daha güçlü koruma talep eden davaların ardından yürürlüğe kondu; ancak kısa süre içinde itirazlar düzenlemenin diline, belirli bir tanımın kapsadığı gruplara ve kötüye kullanım riskine odaklandı.
Uyuşmazlığın merkezinde, kast ayrımcılığını Kayıtlı Kastlar, Kayıtlı Kabileler ve Diğer Geri Kalmış Sınıflar mensuplarına yönelik ayrımcılık olarak tanımlayan 3(1)(c) sayılı Yönetmelik bulunuyor. Bir başka hüküm ise ayrımcılığı daha geniş tanımlıyor ve kast temelinde herhangi bir paydaşa yönelik haksız muameleyi kapsıyor. Bu iki tanımın birlikte nasıl işleyeceği temel hukuki meselelerden biri.
Hükümet mahkemeye ne söyledi?
Merkezi hükümeti temsil eden Mehta, hükümetin öğrencilerin kaygılarını gidermek ve hiçbir kesimin memnuniyetsiz ya da endişeli hissetmemesini sağlamak istediğini söyledi. Önerilen komitenin bu yeniden değerlendirme sürecinin bir parçası olduğunu belirtti.
Başsavcı, hükümetin tutumunu mahkemede şöyle açıkladı:
Hükümet her öğrencinin gözetilmesine karar verdi. Hiç kimse endişe duymamalı. Hiç kimse memnuniyetsiz hissetmemeli. Genç neslin çıkarlarını da gözetiyoruz. Hükümet bir komite atamayı değerlendiriyor.
Komitenin üyeleri, atanma tarihi ya da incelemenin tamamlanması için bir takvim açıklanmadı. Hükümet, düzenlemelerin yeniden değerlendirildiğini Ağustos 2026'da mahkemeye zaten bildirmişti; kasım ayındaki açıklamayla konuları incelemek üzere bir komite kurulması olasılığı gündeme geldi.
Yargıçlar herkesi koruyacak bir mekanizma istiyor
Baş Yargıç Surya Kant, merkezi hükümeti düzenlemeleri öğrencilerin ve gelecek neslin refahını gözeterek yeniden incelemeye çağırdı. Duruşmaya Yargıç Joymalya Bagchi de katıldı.
Baş yargıç, yeniden değerlendirme sürecinin hangi amaca hizmet etmesini istediğini şöyle açıkladı:
Gelecek neslin gözetilmesi için bu düzenlemeleri neden yeniden incelemiyorsunuz? Her öğrencinin çıkarlarını korumalılar.
Mahkeme, önerilerini hükümete ilettiğini ve atılacak adımları görmek için bekleyeceğini söyledi. Kaygıları hem düzenlemelerin ifadelerine hem de öğrencilerin çıkarlarını uygulamada koruyabilecek bir mekanizmanın kurulmasına ilişkindi.
Üniversite ve yüksekokullar açısından mevcut durum değişmedi: 2026 düzenlemeleri askıda ve 2012 düzenlemeleri yeni bir karar verilene kadar yürürlükte. Mahkemenin hukuki itirazı değerlendirdiği sırada bir düzenlemenin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasına yürütmenin durdurulması deniyor.
İki tanım neden uyuşmazlığın merkezine yerleşti?
3(1)(c) sayılı Yönetmelik, kast ayrımcılığını Kayıtlı Kastlar, Kayıtlı Kabileler ve Diğer Geri Kalmış Sınıflar mensuplarına kast ya da kabile temelinde ayrımcılık yapılması olarak tanımlıyor. Bu gruplar yaygın olarak SC, ST ve OBC toplulukları diye anılıyor.
Düzenlemelere itiraz eden dilekçe sahipleri, bu ifadenin genel kategoriye mensup öğrenci ve öğretim üyelerini söz konusu özel korumanın dışında bıraktığını savunuyor. Muhalifler, asılsız şikâyetlerle ilgili açık bir hüküm bulunmamasını da sorguladı.
Ancak düzenlemeler, 3(e) bendinde ayrımcılığı daha geniş biçimde tanımlıyor. Bu tanım, kast temelinde herhangi bir paydaşa yönelik haksız ya da farklı muameleyi kapsıyor. Dolayısıyla hukuki soru, kapsayıcı genel bir tanımla belirli toplulukları adıyla sayan ayrı bir tanım arasındaki ilişkiyle ilgili.
Yüksek Mahkeme ocak ayında, özellikle kast ayrımcılığını diğer ayrımcılık türlerinden ayrı ele alacak farklı bir usul öngörülmediği için, daha dar tanımın düzenlemelerin amacına hizmet edip etmediğini sordu.
Yargıçlar, şikâyetler aynı süreçten geçecekse kuralların kapsamı farklı iki tanıma neden ihtiyaç duyduğunu açıkça sorguladı. Düzenlemeleri destekleyenler ise dezavantajlı topluluklardan gelen öğrencilerin yükseköğretimde maruz kaldıkları kast ayrımcılığına karşı güçlü biçimde korunması gerektiğini savunuyor.
Mahkemenin kaygıları uygunluk ölçütlerinin ötesine uzanıyor
Yüksek Mahkemenin ocak ayındaki incelemesi, genel kategori öğrencilerinin belirli bir hükümden yararlanıp yararlanamayacağı meselesinin ötesinde çeşitli konuları kapsadı. Mahkeme ayrıca kayıtlı topluluklar içindeki en dezavantajlı gruplara yönelik korumayı, öğrencileri birbirinden ayıran uygulamaları ve bezdirmeye yaklaşımı da inceledi.
Yargıçlar, düzenlemelerin SC, ST ve OBC toplulukları içindeki son derece geri kalmış kastlar için yeterli güvence sağlayıp sağlamadığını sordu. Soru, yeni ifadelerin bu geniş kategoriler içindeki gruplar arasında yapılan ayrımlar da dâhil olmak üzere mevcut anayasal ve hukuki sınıflandırmalarla nasıl işleyeceğiyle ilgiliydi.
Yurtlar, sınıflar ve mentorluk grupları da kaygı konuları arasındaydı. Mahkeme, ayrımcılıktan uzak olduğu öne sürülen şeffaf ölçütlere dayansa bile ayrıştırmayla ilgili ifadelerin, öğrencilerin ayrıldığı ancak eşit muamele gördüklerinin söylendiği bir sistem yaratıp yaratmayacağını sorguladı.
Bu mesele eşitlik ve kardeşlik ilkelerini, başka bir deyişle öğrencilerin eşit muamele görüp kampüs yaşamına birlikte katılıp katılamayacağını ilgilendiriyor. Mahkeme sorularını Anayasa'nın 14. ve 15. maddeleri ile Başlangıç bölümüyle ilişkilendirdi.
Bezdirmeye belirli bir ayrımcılık biçimi olarak yer verilmemesi de incelemeye alındı. Bezdirmeyle, çoğunlukla yeni öğrencilere yöneltilen aşağılayıcı karşılama ritüelleri ya da taciz kastediliyor. Mahkeme, bu uygulamanın dışarıda bırakılmasının mağdurların korumaya eşit erişimini engelleyip engellemeyeceğini sordu; bu da kanun önünde eşitliği ve yaşam ile kişi özgürlüğünü koruyan 14. ve 21. maddeler bakımından kaygı doğurdu.
Bu sorular, olası incelemenin kapsamının genişliğini gösteriyor. Bir tanımda hangi toplulukların yer aldığını değiştirmek uyuşmazlığın bir bölümünü ele alabilir; ancak mahkeme, farklı kampüs kötü muamelesi biçimlerinde korumanın nasıl işleyeceğini de sordu.
Dava iki annenin talepleriyle başladı
Dava süreci, Rohith Vemula ile Payal Tadvi'nin annelerinin yükseköğretimde kast ayrımcılığına karşı daha güçlü önlemler talep ettikleri 2019 tarihli bir dilekçeyle başladı.
Haydarabad Üniversitesinde öğrenci olan Vemula 2016'da, Mumbai'de tıp öğrencisi olan Tadvi ise 2019'da intihar ederek hayatını kaybetti. Her iki ölümün çevresinde de kast ayrımcılığı iddiaları gündeme geldi.
Anneler, daha güçlü kurumsal güvenceler ve şikâyetlerin ele alınması için etkili sistemler talep etti. Dilekçeleri, yalnızca kuralların varlığını değil, korumanın uygulanmasını da Yüksek Mahkemenin gündemine taşıdı.
UGC, istişarelerin ardından 2026 düzenlemelerini duyurarak 2012'de kabul edilen çerçevenin yerine geçti. Ardından yapılan itirazlarla yargı sürecine yeni bir talep eklendi: Yeni çerçevenin öğrencileri kategoriler arasında adil biçimde koruması ve yeterince açık bir dil kullanması.
2019 tarihli dilekçeden kasım ayındaki duruşmaya
Dava, daha güçlü güvenceler talebinden yeni düzenlemelerin yürürlüğe konmasına, oradan da düzenlemelerin anayasaya uygunluğuna yönelik itirazlara uzandı. Önemli tarihler şöyle:
- 2019: Rohith Vemula ile Payal Tadvi'nin anneleri, yükseköğretimde kast ayrımcılığına karşı daha güçlü önlemler alınması için Yüksek Mahkemeye başvurdu.
- 13 Ocak 2026: UGC, 2012 çerçevesinin yerine geçen yeni eşitlik düzenlemelerini duyurdu.
- 29 Ocak 2026: Yüksek Mahkeme yeni düzenlemeleri askıya aldı ve 2012 düzenlemelerinin yürürlükte kalmasına karar verdi.
- 19 Mart 2026: Ocak ayındaki duruşmalarda, yeni çerçeveye itiraz eden üç dilekçeye ilişkin merkezi hükümetin ve UGC'nin yanıt vermesi için bu tarih belirlendi.
- Ağustos 2026: Merkezi hükümet düzenlemelerin yeniden değerlendirildiğini mahkemeye bildirdi.
- 5 Kasım 2026: Merkezi hükümet bir inceleme komitesi kurulmasını değerlendirdiğini söyledi; mahkeme davayı dört hafta erteledi.
13 Ocak'taki duyuruyla 29 Ocak'taki yürütmeyi durdurma kararı arasında yalnızca 16 gün vardı. Kasım ayındaki duruşmaya gelindiğinde yeni düzenlemeler dokuz aydan uzun süredir askıdaydı ve bu süre boyunca eski kurallar yürürlükte kalmıştı.
Mart ayındaki yanıt süresi önceki duruşmalar kapsamında belirlenmişti. Kasım duruşmasında açıklanan bir sonraki usul adımı, duruşmanın dört hafta ertelenmesiydi.
Bu bekleme kampüsler için ne anlama geliyor?
Yüksek Mahkeme, yeni bir karar verilene kadar 2012 düzenlemelerini yürürlükte tutmak için Anayasa'nın 142. maddesi kapsamındaki yetkilerini kullandı. Bu madde, mahkemenin bir davada adaletin eksiksiz sağlanması için gerekli gördüğü talimatları vermesine olanak tanıyor.
Hukuki ve politika incelemesi sürerken öğrenciler ve kurumlar eski eşitlik çerçevesine tabi olmaya devam ediyor. Kasım ayındaki duruşma, gözden geçirilmiş kurallara ulaşmak için olası bir yol ortaya koyarken kampüsleri mevcut geçici düzenleme yönetiyor.
Mahkeme daha önce 2026 düzenlemelerindeki bazı hükümlerin ilk bakışta muğlak göründüğünü belirtmiş; kötüye kullanım ve geniş kapsamlı sonuçlara ilişkin kaygılarını dile getirmişti. Mahkeme, düzenlemelerin anayasaya uygunluğuna itiraz eden üç yazılı başvuruyu ele alıyordu. Yazılı başvuru, bir kanunun, kamu kararının ya da eylemsizliğin hukuki veya anayasal hakları ihlal ettiği iddiasıyla mahkemeden müdahale talep edilmesidir.
Öğrenci grupları ve diğer kuruluşlar yeni düzenlemelerin geri çekilmesini istedi. Düzenlemeleri destekleyenler ise dezavantajlı topluluklara yönelik daha güçlü güvenceler talep etmeyi sürdürüyor. Hükümet, yeniden değerlendirme sürecinin hiçbir grubu dışlanmış ya da güvensiz hissettirmeden öğrencilerin kaygılarını gidermesi gerektiğini söyledi.
Bir incelemenin ele alması gerekenler
Yüksek Mahkeme, ocak ayındaki duruşmalarda konunun seçkin hukukçulardan oluşan bir komite tarafından incelenmesini zaten önermişti. Merkezi hükümetin kasım ayındaki önerisi, olası bir komiteyi süren yargı incelemesinin yanına ekliyor.
Komitenin ele alacağı konular arasında ayrı kast ayrımcılığı tanımının amacı, bu tanımın daha geniş ayrımcılık hükmüyle ilişkisi, kayıtlı kategoriler içindeki dezavantajlı grupların korunması ve ayrıştırma ile bezdirmenin nasıl ele alınacağı yer alacak.
Kötü muameleyle karşı karşıya kalan bir öğrenci için bu ifadeleri belirleme sürecindeki soruların pratik sonuçları var: Şikâyetin kurallar kapsamına girip girmediği, kurumun şikâyeti nasıl ele aldığı ve hangi korumanın sağlandığı. Bir suçlamayla karşı karşıya olanlar içinse açık tanımlar ve usuller, şikâyetin nasıl değerlendirileceği açısından önem taşıyor.
Hükümetin bir sonraki beyanı, mahkemenin önerilerinin ardından hangi adımları attığını açıklama fırsatı olacak. Temel görev, kast ayrımcılığına karşı etkili korumayı açık bir kapsam ve etkilenen herkes için adil usullerle bir araya getirmek.
Öne çıkan noktalar
- Merkezi hükümet, 5 Kasım 2026'da Yüksek Mahkemeye UGC eşitlik düzenlemelerini incelemek üzere bir komite kurulmasını değerlendirdiğini söyledi.
- Mahkeme duruşmayı dört hafta erteledi ve her öğrencinin çıkarlarının korunmasını istedi.
- 2026 düzenlemeleri 13 Ocak'ta duyuruldu, 29 Ocak'ta askıya alındı.
- 2012 düzenlemeleri yeni bir karar verilene kadar yürürlükte kalıyor.
- Uyuşmazlığın merkezinde 3(1)(c) sayılı Yönetmeliğin kapsamı ve daha geniş ayrımcılık tanımıyla ilişkisi bulunuyor.
- Mahkeme ayrıca son derece geri kalmış kastların korunması, ayrıştırma ve bezdirmenin düzenlemelerde yer almaması konularında kaygılarını dile getirdi.
- Dava, Rohith Vemula ile Payal Tadvi'nin annelerinin kampüslerde daha güçlü güvenceler talep ettiği 2019 tarihli dilekçeyle başladı.






