Liu, Xi'yi Bilgilendirme Sözü Verirken Bangladeş Rohingya Krizinde Çin'den Yardım İstedi

7 dakikalık okuma
Bangladesh Seeks China's Help on Rohingya Crisis as Liu Pledges to Brief Xi

Dakka, yerinden edilmiş 1,3 milyon kişi için Pekin'den destek istedi

Bangladeş Başbakanı Tarique Rahman, Myanmar'dan yerinden edilen yaklaşık 1,3 milyon kişiye ev sahipliği yapmanın yol açtığı ekonomik, toplumsal, demografik ve çevresel baskılara dikkat çekerek 4 Kasım 2026'da Çin'den Rohingya krizinin çözümüne yardımcı olmasını istedi. Çin Komünist Partisi'nden ülkeyi ziyaret eden yetkili Liu Haixing, bu kaygıları Devlet Başkanı Xi Jinping'e ileteceğini söyledi.

İçindekiler
  1. Dakka, yerinden edilmiş 1,3 milyon kişi için Pekin'den destek istedi
  2. Bangladeş neden yeniden Çin'e başvuruyor?
  3. Diplomatik girişim nasıl gelişti?
  4. Mülteci yükü Bangladeş için ne anlama geliyor?
  5. Ticaret ve bölgesel iş birliği de gündemde
  6. Kanallar, limanlar ve nehirler diplomasiyi gündelik yaşama bağlıyor
  7. Siyasi temaslar hükümetin ötesine uzanıyor
  8. Geniş kapsamlı ilişkilere rağmen mülteci krizi aciliyetini koruyor
  9. Öne çıkanlar

Bangladeş Sekretaryası'ndaki Başbakanlık Ofisi'nde yapılan görüşmede mülteci krizi; ticaret, altyapı, tarımsal su yolları ve siyasi ilişkileri kapsayan daha geniş bir gündem içinde ele alındı. Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Uluslararası Departmanı Bakanı Liu, Bangladeş'in Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık (RCEP) olarak bilinen anlaşmaya katılmasını da desteklediğini ifade etti.

Görüşmeye ilişkin ayrıntıları Başbakan Yardımcısı Basın Sözcüsü Shahadat Shadhin aktardı. Rahman'ın temel talebi, Rohingya mültecilerinin Myanmar'a dönüşünü düzenlemeye yönelik daha önceki Çin girişimlerine rağmen süren krize kalıcı bir çözüm bulunmasıydı.

Çin'in ilk yanıtı, Bangladeş'in kaygılarını devlet başkanına iletme sözü oldu. Mültecilerin dönüşü, yeni bir müzakere ya da krizle ilgili başka bir görüşme için takvim açıklanmadı.

Bangladeş neden yeniden Çin'e başvuruyor?

Çin daha önce Myanmar üzerindeki nüfuzunu kullanarak, o yılın ağustos ayında zulümden kaçan yaklaşık 700 bin Rohingya'nın dönüşünü konu alan Kasım 2017 tarihli anlaşmaya aracılık etmişti. Mülteciler Myanmar'da tehlikeyle karşılaşmaktan endişe ettikleri için geri gönderme girişimleri daha sonra çıkmaza girdi. 2021'deki askerî yönetim değişikliği bu kaygıları daha da artırdı.

Bangladeş, Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin Ağustos 2022'deki ziyareti sırasında Çin'den iş birliği talebini yineledi. O dönem Bangladeş Dışişleri Bakan Yardımcısı olan Shahriar Alam, Çin'in kriz üzerinde çalışmayı sürdüreceğine dair söz verdiğini söyledi.

Rahman'ın son çağrısı, yerleşik diplomatik hattı izliyor: Pekin'den Myanmar'la yürütülen görüşmeleri somut bir çözüme dönüştürmeye yardımcı olmasını istiyor. Mülteciler açısından geri dönüş, menşe ülkelerine dönmek anlamına geliyor. Güvenlik endişeleri nedeniyle daha önce geri dönmeyi reddetmeleri, tek başına bir anlaşmanın krizi neden sona erdirmediğini anlamak açısından önemini koruyor.

Reklam

Alam, Wang'ın 2022'deki ziyareti sırasında Bangladeş'in tutumunu şöyle ifade etmişti:

Dışişleri bakanımız, Çin'in iş birliğine ihtiyaç duyulduğunu güçlü biçimde yineledi. Çin, Rohingya meselesinin çözümünde ilerleme kaydetti ve durumun sona ermesi gerekiyor,

Rahman'ın kasım ayındaki çağrısı, önceki taahhütlerin üzerinden yıllar geçmesine rağmen Bangladeş'in Çin'den hâlâ yardım istediğini gösteriyor. Rahman'ın sözünü ettiği baskı bugün yerinden edilmiş yaklaşık 1,3 milyon kişiyi kapsarken, 2017 anlaşması o yılki kitlesel göç sırasında kaçan yaklaşık 700 bin kişiyi konu alıyordu.

Diplomatik girişim nasıl gelişti?

Bangladeş'in Rohingya krizi konusunda Çin'le teması, ikili ilişkileri güçlendirmeye yönelik daha geniş çabalarla birlikte sürdü. Başlıca aşamalar, tamamlanmamış mülteci dönüş sürecini yenilenen siyasi ve ekonomik iş birliğiyle bir araya getiriyor.

  • Ağustos 2017: Yaklaşık 700 bin Rohingya, Myanmar'daki zulümden kaçtı.
  • Kasım 2017: Çin, bu kişilerin Myanmar'a dönüşünü konu alan bir anlaşmaya aracılık etti.
  • Ağustos 2022: Bangladeş, Dışişleri Bakanı Wang Yi'nin ziyareti sırasında Çin'den yeniden yardım istedi.
  • Haziran 2026: Liu'nun aktardığına göre Xi, Bangladeş liderinin Çin ziyareti sırasında Rahman'la görüştü ve iki lider ortak geleceğe sahip bir Çin-Bangladeş topluluğu oluşturma planlarını açıkladı.
  • 4 Kasım 2026: Rahman, Dakka'da Liu'yla görüşmesinde Rohingya krizini gündeme getirdi; Liu da Xi'ye bilgi vereceğini söyledi.

Liu'nun kasım ayındaki görüşmede hatırlattığına göre haziran ziyareti, yeni bir ikili ilişkiler dönemi için ortak bildirinin yayımlanmasıyla sonuçlandı. İş birliğinin bu bildiri doğrultusunda genişletileceğini ve Çin'in Bangladeş'in kalkınmasına yönelik kararlılığının değişmediğini söyledi.

Mülteci yükü Bangladeş için ne anlama geliyor?

Rahman birbiriyle bağlantılı dört baskı alanına dikkat çekti: ekonomi, toplum, nüfus yapısı ve çevre. Demografik baskı ifadesiyle, yerinden edilmiş büyük bir nüfusun uzun süre bölgede bulunmasının orada yaşayan insanların sayısını ve dağılımını nasıl etkilediğine işaret etti.

Ekonomik ve toplumsal baskılar, insanları uzun yıllar boyunca desteklemek için gereken kaynaklar ve hizmetlerle ilgili. Çevresel baskı ise mültecilerin ve yakındaki toplulukların bağlı olduğu toprak, su ve çevredeki ekosistemlerle ilgili. Rahman, krizi yalnızca diplomatik bir mesele olarak ele almak yerine bu sorunları bir bütün olarak sundu.

Başbakan'ın talebi, kalıcı çözüm sorumluluğunun yalnızca Bangladeş'e ait olmadığını ortaya koydu. Söz konusu kişiler Myanmar'dan yerinden edildi, Bangladeş ise onlara ev sahipliği yapmayı sürdürüyor. Myanmar'la daha önce müzakere rolü üstlenmiş bir ülke olarak Çin'e başvuruldu.

Reklam

Ticaret ve bölgesel iş birliği de gündemde

Liu, Çin'in Bangladeş'in RCEP'e katılmasını desteklediğini ifade etti. Bölgesel ticaret anlaşması, ortak kurallar ve daha düşük engeller aracılığıyla katılımcı ekonomiler arasındaki ticareti kolaylaştırmayı amaçlıyor. Bangladeş açısından böyle bir anlaşmaya katılmak, pazarlara erişim ve şirketlerin sınır ötesi ticaret yapma koşulları bakımından önem taşıyor.

İki taraf, Bangladeş-Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru'nu da görüştü. Ekonomik koridor; ulaşım, ticaret ve bağlantılı yatırımlarla bölgeleri birbirine bağlar. Konunun görüşmelerde yer alması Myanmar'ı iki farklı açıdan gündeme taşıdı: Rohingyaların yerinden edildiği ülke ve önerilen ekonomik bağlantının bir katılımcısı olarak.

Liu, Dakka'da düzenlenen ayrı bir siyasi seminerde ikili ticaretteki büyümeye ilişkin bir ölçü verdi. Elli yılda ticaret hacminin 15 milyon ABD dolarından 23 milyar doların üzerine çıktığını söyledi. Bu rakamlara göre ticaret, ilk değerinin 1.500 katından fazla arttı.

Wang'ın 2022'deki ziyareti sırasında aktarılan ilişkilerde Bangladeş'in Çin'den sağlanan sanayi girdilerine bağımlılığı da öne çıktı. O dönemde ülkenin döviz gelirlerinin yüzde 80'inden fazlasını sağlayan hazır giyim sektörü, Çin'den gelen ham maddelere büyük ölçüde bağımlıydı. Çin ayrıca Bangladeş ürün ve hizmetlerinin gümrüksüz erişim oranını yüzde 97'den yüzde 98'e çıkarmayı kabul etmişti.

Kanallar, limanlar ve nehirler diplomasiyi gündelik yaşama bağlıyor

Rahman, hükümetinin 20 bin kilometrelik kanalı kazıp açmaya yönelik bir girişim başlattığını Liu'ya söyledi. Programın çiftçilere ve topluluklara fayda sağlayacağını, biyolojik çeşitliliği koruyacağını ve çevresel dengenin sürdürülmesine yardımcı olacağını belirtti.

Başbakan, girişimi eski Cumhurbaşkanı Ziaur Rahman'ın Çin ziyaretinden sonra başlatılan önceki bir kanal kazma programıyla ilişkilendirdi. Söz konusu programın halk arasında benimsendiğini ve tarımsal kalkınmaya katkıda bulunduğunu söyledi. İkili ilişkilerin temelinin Ziaur Rahman'ın görev döneminde atıldığını da belirtti.

Liu, ayrı seminerde Mongla Limanı Sanayi Parkı'ndaki ilerlemeyi ve Teesta Nehri'nin kapsamlı biçimde ıslah edilip eski hâline kavuşturulmasını gündeme getirdi. Bu projeler, Çin'in kalkınma desteğini sürdüreceğine ilişkin daha geniş kapsamlı güvencelerini somut yerler ve faaliyetlerle ilişkilendirdi.

Çiftçiler, liman işletmeleri ve nehir kıyısında yaşayan topluluklar, geçim kaynakları bu tür çalışmalara bağlı olan kesimler arasında. Rahman kanal kazma girişiminin hedeflenen faydalarını anlatırken Liu, liman ve nehir projelerini süregelen iş birliği alanları olarak sundu.

Reklam

Siyasi temaslar hükümetin ötesine uzanıyor

Liu, Bangladeş Milliyetçi Partisi'nden (BNP) genel sekreterinin başkanlık edeceği bir heyeti Çin'e davet etti. İki taraf, BNP ile Çin Komünist Partisi arasında iletişim ve iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısı yaptı.

Görüşmeye BNP Daimî Komite Üyesi Nazrul Islam Khan, Genel Sekreter Vekili Ruhul Kabir Rizvi, genel başkan yardımcısı ve emekli hava mareşali Altaf Hossain Chowdhury ile Dışişleri Devlet Bakanı Shama Obaed Islam katıldı. Çin heyetinde Büyükelçilik Maslahatgüzarı Liu Yuyin ve Çin Komünist Partisi Uluslararası Departmanı Güneydoğu ve Güney Asya İşleri Bürosu Genel Müdürü Peng Xiubin yer aldı.

Çin'in temasları başka siyasi gruplara da uzandı. Çin Büyükelçiliği'nin InterContinental Dhaka'da düzenlediği seminere BNP, Cemaat-i İslami ve Ulusal Vatandaş Partisi temsilcilerinin yanı sıra hükümet yetkilileri, iş dünyasından ve akademi çevrelerinden isimler katıldı.

Ziyarette bulunan Çin Komünist Partisi Uluslararası Departmanı Bakanı Liu, açılış konuşmasında iş birliğinin sürdürülmesi çağrısı yaptı:

İyi günde kötü günde birlikte durmalı ve ortaklaşa bir dostluk yolu inşa etmeliyiz,

Toplantıda Bangladeş-Çin Parti ve Devlet Yönetimi Araştırmaları Merkezi'nin açılışı da yapıldı. Liu, merkezin siyasi partiler, gençler, iş çevreleri, medya kuruluşları ve araştırma grupları arasındaki temasları destekleyebileceğini söyledi.

Geniş kapsamlı ilişkilere rağmen mülteci krizi aciliyetini koruyor

Liu, seminerde anketlerin Bangladeşlilerin yüzde 90'ının Çin hakkında olumlu görüşe sahip olduğunu gösterdiğini söyledi. Ayrıca babasının 46 yıl önce Çin'in Bangladeş büyükelçisi olarak görev yaptığını belirterek kişisel bir bağdan söz etti.

Liu'nun kamuoyuna yönelik açıklamaları ve Rahman'la yaptığı görüşme, ilişkiyi sürdürmenin çeşitli kanallarını ortaya koydu: ulusal liderler, siyasi partiler, ticaret, altyapı ve halklar arası temaslar. Liu, Xi'nin selamlarını Rahman'a iletti; Rahman da Xi ve Başbakan Li Qiang için selamlarını gönderdi.

Bu kanallar, Bangladeş'e Rohingya kriziyle ilgili talebini düzenli olarak gündeme getirme fırsatı sunuyor. Kasım ayındaki görüşmede bu talep ticari erişim, su yolları ve kalkınma projelerine ilişkin görüşmelerle birlikte ele alındı. Mülteci meselesindeki ilk somut sonuç, Liu'nun Rahman'ın kaygılarını Xi'ye iletme taahhüdü oldu.

Reklam

Öne çıkanlar

  • Rahman, yaklaşık 1,3 milyon Rohingya'ya ev sahipliği yapmanın yol açtığı baskılara dikkat çekerek 4 Kasım 2026'da Çin'den yardım istedi.
  • Liu Haixing, Bangladeş'in kaygılarını Devlet Başkanı Xi Jinping'e ileteceğini söyledi.
  • Çin, Kasım 2017'de mültecilerin dönüşüne ilişkin bir anlaşmaya aracılık etmiş, Bangladeş de Ağustos 2022'de yeniden yardım istemişti.
  • Liu, Bangladeş'in RCEP'e katılmasını destekledi ve Bangladeş-Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru'nu görüştü.
  • Rahman, 20 bin kilometrelik kanalı kazıp açmaya yönelik girişimi anlattı.
  • Liu, BNP heyetini Çin'e davet etti ve Dakka'daki daha geniş kapsamlı siyasi toplantıya katıldı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir