Çin, Güvenlik İncelemesinin Ardından SoftBank’ın 5,4 Milyar Dolarlık ABB Robotics Anlaşmasını Engelledi

9 dakikalık okuma
China Blocks SoftBank's $5.4 Billion ABB Robotics Deal After Security Review

Güvenlik kararı, büyük bir robotik şirketi devralma planını sekteye uğrattı

Çin, SoftBank’ın ABB Robotics’in Çin’deki iş kolunu satın almasını yasakladı. Böylece anlaşma, şubatta ülkenin rekabet incelemesinden geçmiş olmasına rağmen 5,375 milyar dolarlık küresel devralma planını riske attı. Robotik bölümünün işlerinin yaklaşık %30’unu Çin oluşturuyor. Bu karar, Japon yatırımcı Masayoshi Son’ın yapay zekâyı endüstriyel makinelerle bir araya getirme planlarının önünde büyük bir engel oluşturuyor.

İçindekiler
  1. Güvenlik kararı, büyük bir robotik şirketi devralma planını sekteye uğrattı
  2. Rekabet onayı neden yeterli olmadı?
  3. Fabrika verileri anlaşmazlığın merkezinde
  4. Çin, ABB Robotics’in temel pazarlarından biri
  5. SoftBank ne kurmak istiyordu?
  6. Şanghay, fiziksel yapay zekânın uygulamadaki karşılığını gösteriyor
  7. ABB, borsa kotasyonu planından daha önce vazgeçmişti
  8. İşlem bu noktaya nasıl geldi?
  9. Daha geniş teknoloji anlaşmazlığı baskıyı artırıyor
  10. Öne Çıkanlar

ABB, perşembe günü yaptığı açıklamada SoftBank’ın kendisine Çin Yabancı Yatırım Güvenliği İnceleme Çalışma Mekanizması Ofisi’nin yasağını bildirdiğini söyledi. Çin’in güçlü ekonomik planlama organı olan Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu, güvenlik incelemesini yürüten ve ret kararını veren kurum olarak gösterildi.

8 Ekim 2025’te duyurulan satın alma, SoftBank’a dünya çapında yaklaşık 7.000 çalışanı bulunan, robot kolları ve diğer fabrika ekipmanları üreten köklü bir şirkete sahip olma olanağı sağlayacaktı. ABB Robotics, 2024’te yaklaşık 2,3 milyar dolar gelir elde ederek ABB Grubu satışlarının yaklaşık %7’sini oluşturdu.

ABB ve SoftBank, anlaşma üzerinde yapıcı biçimde çalışmayı sürdürdüklerini söyledi. Şirketlerden hiçbiri küresel anlaşmanın feshedildiğini duyurmadı. Gözden geçirilmiş bir teklifin onay alıp alamayacağı ve başlangıçta 2026’nın ortasından sonlarına doğru tamamlanması hedeflenen anlaşmanın bu takvime uyup uymayacağı henüz belirsiz.

Temel endişeler makinelerin kime ait olacağının ötesine uzanıyor. Çinli yetkililer, üretim kabiliyetlerinin, fikrî mülkiyetin ve robotların ürettiği bilgilerin Çin dışına aktarılıp aktarılamayacağını inceledi. Fabrika müşterileri ve çalışanlar açısından acil mesele, Çin’in üretim ve tedarik zincirlerine derinden entegre olmuş bir işletmenin gelecekte kime ait olacağı.

Reklam

Rekabet onayı neden yeterli olmadı?

Çin’in rekabet incelemesi, işlemi şubat ayında onayladı. Bu süreçte birleşmenin rekabeti azaltıp azaltmayacağı veya bir şirkete aşırı piyasa gücü verip vermeyeceği gibi konular değerlendirilir. Yabancı yatırım güvenliği incelemesi ise stratejik öneme sahip endüstriyel kabiliyetlerin kontrolü de dahil olmak üzere farklı kaygıları ele aldı.

Güvenlik incelemesinde ABB’nin Çin’deki tedarik zincirleri mercek altına alındı ve bazı robotik üretim kabiliyetlerinin Çin’de tutulması için taahhüt istendiği bildirildi. Düzenleyiciler ayrıca, muhtemelen iş kolunun bazı bölümlerini ayırarak belirli fikrî mülkiyet unsurlarının veya faaliyetlerin Çin mülkiyetinde kalmasını değerlendirdi.

Görüşmelere yakın kaynaklar, ret kararından önceki günlerde SoftBank’ın hangi koşulların resmen talep edildiği konusunda belirsizlik yaşadığını aktardı. SoftBank, engelleme kararını öğrenmesinden kısa süre öncesine kadar onay bekliyordu ve yeniden başvuru yapmayı değerlendiriyordu.

İki inceleme arasındaki fark, bir anlaşmanın bir düzenleyici denetimden geçip yine de nasıl durdurulabileceğini açıklıyor. Rekabet gerekçesiyle verilen onayın ardından ulusal güvenlik, endüstriyel kapasite ve hassas bilgiler konusunda ayrı bir karar gerekiyor. ABB, Çin’deki satın almayı yasaklayan makamın yabancı yatırım güvenliği inceleme ofisi olduğunu belirtti.

Fabrika verileri anlaşmazlığın merkezinde

Çinli düzenleyicilerin, ABB’nin robotik faaliyetlerinden elde edilen verilerin yurt dışına aktarılıp OpenAI tarafından geliştirilenler de dahil olmak üzere gelişmiş yapay zekâ modellerini eğitmekte kullanılabileceğinden endişe duyduğu bildirildi. SoftBank, ABD merkezli yapay zekâ şirketinin önemli yatırımcılarından biri.

Endüstriyel robotlar çalışırken bilgi üretir: makinelerin nasıl hareket ettiği, üretim görevlerinin nasıl tamamlandığı ve ekipmanların değişen koşullara nasıl yanıt verdiği. Bu tür bilgiler, geliştiricilerin yapay zekâ sistemlerine yalnızca metin veya görüntü üretmeyi değil, fiziksel görevleri yerine getirmeyi de öğretmesine yardımcı olabilir.

Dolayısıyla Çin açısından inceleme, hem fiziksel varlıkları hem de fabrikalarda üretilen bilgiyi kapsıyordu. Bir üretim tesisinde makineler, mühendisler ve tedarikçi ilişkileri bulunur; tesisin çalışma verileri ise yeni nesil makinelerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir. Üretim ve fikrî mülkiyetin ülkede tutulmasına yönelik bildirilen talepler, birbiriyle bağlantılı bu varlıkları hedef alıyordu.

Reklam

Çin, ABB Robotics’in temel pazarlarından biri

ABB Robotics’in en büyük pazarı olan Çin, işlerinin yaklaşık %30’unu oluşturuyor. Bu pay, Çin’deki faaliyetleri devralmanın geri kalan kısmı sürerken kolayca gözden çıkarılabilecek küçük bir iştirak olmaktan çıkarıyor.

ABB genelinde Çin, ikinci büyük pazar konumunda. Grubun Çin’deki satışlarının %90’ından fazlası yerel olarak üretilen ürün ve hizmetlerden geliyor. Bölümün üretim faaliyetlerine ilişkin verilere göre Çinli müşterilere tedarik edilen robotların %90’ından fazlası da ülkede üretiliyor.

Şanghay bu ağın merkezinde yer alıyor. ABB, Şanghay hükümetinin desteğiyle 2022’de şehrin Pudong bölgesinde 150 milyon dolarlık robot fabrikasını açtı. Şirket burada robotik geliştirme faaliyetleri de yürütüyor; böylece üretim ve mühendislik aynı yerde buluşuyor.

ABB, 1992’de Çinli bir ortakla ortak girişim kurdu. Şirketin faaliyetleri o tarihten bu yana yerel tedarikçiler ve hükümet desteğiyle birlikte gelişti. Uzun yıllara dayanan bu bağlar, incelemenin neden mülkiyet değişikliğinden sonra Çin’de nelerin kalacağına odaklandığını açıklıyor.

Ölçek, SoftBank açısından da önemli. ABB Robotics’i satın almak, mevcut bir sanayi müşterisi tabanına ve üretim ağına erişim sağlayacaktı. Bölümün her 10 dolarlık işinin yaklaşık 3 dolarını oluşturan bir pazar üzerindeki kontrolü kaybetmek, SoftBank’ın önerilen işlem kapsamında elde edeceği varlıkları önemli ölçüde değiştirir.

SoftBank ne kurmak istiyordu?

SoftBank’ın yönetim kurulu başkanı ve CEO’su Masayoshi Son, robot teknolojisini yapay zekâ yatırım stratejisinin merkezine yerleştirdi. Son’ın hedefi, giderek yeteneklenen yazılımları fiziksel dünyada hareket edebilen makinelerle buluşturmak. Bu alana yaygın olarak fiziksel yapay zekâ deniyor.

ABB anlaşmasının duyurulduğu sırada Son bu yönelimi şöyle ifade etmişti:

SoftBank’ın bir sonraki sınırı fiziksel yapay zekâ.

ABB Robotics, otomotiv üretimi ve elektronik gibi sektörlerde endüstriyel mühendislik deneyimi, fabrikalar ve müşteri ilişkileri sağlayacaktı. SoftBank, bu platformu AutoStore, Agile Robots ve Skild AI’ın da aralarında bulunduğu şirketlere yaptığı yatırımlarla bir araya getirmeyi planlıyordu.

Önerilen işlem böylece iki tür uzmanlığı buluşturacaktı. ABB, zorlu fabrika ortamlarında hassas görevleri tekrar tekrar yerine getirmesi gereken makineler üretiyor. SoftBank ise makinelerin daha uyarlanabilir olmasını amaçlayan yapay zekâ sistemlerine yatırım yapıyor. Bu iki alanın bir araya gelmesi, robotların her hareketi ayrı ayrı programlamaya gerek kalmadan daha çeşitli görevleri yapmasına yardımcı olabilir.

Reklam

Şanghay, fiziksel yapay zekânın uygulamadaki karşılığını gösteriyor

ABB Robotics’in Çin Başkanı Han Chen, 12 Ekim 2026’da düzenlenen bir sanayi fuarında pratik uygulamalardan söz etti. Satın alma sürecinin normal ilerlediğini ve planlanan tamamlanma takvimi içinde kaldığını söyledi. Mülkiyet değişse de ABB’nin Çin’e yönelik strateji ve taahhüdünün süreceğini belirtti.

Han, ABB’nin Şanghay fabrikasındaki bir kontrolör üretim hattına dikkat çekti. Hat, 200’den fazla ürün konfigürasyonu üretebiliyor. Geleneksel olarak konfigürasyon değiştirmek, uzun hazırlık süreleri ve stok bulundurmayı gerektiriyordu. Han, fiziksel yapay zekâ kullanan esnek üretim hattının fabrikanın farklı siparişlere yanıt vermesini ve talebe göre üretim yapmasını sağladığını söyledi.

Bu örnek, söz konusu teknolojinin üreticiler açısından neden cazip olduğunu gösteriyor. Geleneksel bir otomasyon hattı, aynı işi düzenli biçimde tekrarlarken iyi çalışır. Daha uyarlanabilir bir sistem ise ürün türü, özellikleri veya konfigürasyonundaki sık değişikliklere ayak uydurmayı ve siparişler arasında gereken ayarlamaları azaltmayı hedefler.

ABB ayrıca GoFa adlı işbirlikçi robotunun filtre kahve hazırladığı bir gösteri sundu. Robot, su ısıtıcısının hareketi, kahvenin ilk kez ıslatılması ve suyun dökülme zamanlaması da dahil olmak üzere görevin bazı aşamalarını taklit yoluyla öğrendi. Gösteride görüntü işleme, eğitim ve otonom hareket planlama teknolojileri bir araya getirildi.

Han, Çin’de satılan ABB robotlarının yaklaşık %90’ının Şanghay fabrikasında üretildiğini ve yerelleşmenin derinleşeceğini söyledi. Çin’in üretim ve tedarik zincirlerine göre geliştirilen IRB 6720 Lite+ endüstriyel robotu ve yedi kilogram taşıma kapasitesine sahip PoWa işbirlikçi robot modeli gibi ürünleri örnek verdi.

ABB, borsa kotasyonu planından daha önce vazgeçmişti

ABB, robotik iş kolunu başlangıçta borsada ayrı işlem görecek bir şirkete dönüştürmeyi planlıyordu. SoftBank anlaşması bu planın yerini aldı. Önerilen yapıya göre ABB, bölümü yeni bir holding şirketine devredecek, SoftBank da bu şirketin tüm hisselerini satın alacaktı.

ABB Yönetim Kurulu Başkanı Peter Voser, yönetim kurulunun SoftBank’ın teklifini planlanan ayrışmayla karşılaştırarak değerlendirdiğini söyledi. Anlaşma sırasında kurulun kararını şöyle açıkladı:

Bu, bölümün uzun vadeli güçlü yönlerini yansıtıyor ve satış ABB hissedarları için hemen değer yaratacak.

ABB, satış tamamlandığında vergi öncesi yaklaşık 2,4 milyar dolarlık muhasebe kazancı ve işlem maliyetleri düşüldükten sonra yaklaşık 5,3 milyar dolar net nakit geliri bekliyordu. Şirket ayrıca ayrışma maliyetlerini 200 milyon dolar, işlemle bağlantılı nakit vergi ödemelerini ise 400 milyon ila 500 milyon dolar arasında tahmin etti.

Reklam

Robotik bölümü, 2024’te %12,1 operasyonel EBITA marjı kaydetti. EBITA, faiz, vergi ve bazı varlıklar için hesaplanan itfa gideri öncesi kazancı ölçer. Marj, bu faaliyet kârı ölçütüne göre gelirin ne kadarının kaldığını gösterir.

ABB, 2025’in dördüncü çeyreğinden itibaren Robotik bölümünü durdurulan faaliyetler olarak raporlamayı planlıyordu. Makine Otomasyonu bölümü ise Proses Otomasyonu’na dahil edilecekti. Böylece grubun odağı, geriye kalan elektrifikasyon ve otomasyon faaliyetlerine kayacaktı.

ABB’nin Robotik ve Ayrık Otomasyon iş alanını yöneten Sami Atiya’nın 2026 sonuna kadar şirketten ayrılması planlanıyordu. Açıklanan geçiş planı, 2025 sonunda icra komitesinden ayrılmasını ve 2026 boyunca robotik iş kolunun ayrıştırılmasına danışmanlık yapmasını içeriyordu.

İşlem bu noktaya nasıl geldi?

Devralma süreci kurumsal yeniden yapılanma, rekabet onayı ve ayrı bir güvenlik incelemesinden geçti. Tarihi belli başlı gelişmeler, son kararın ilerlemiş planları neden sekteye uğrattığını gösteriyor:

  • Nisan 2025: ABB, Robotik bölümünü 2026’da borsada ayrı işlem görecek bir şirkete dönüştürmeyi planladı.
  • 8 Ekim 2025: ABB ve SoftBank, 5,375 milyar dolarlık satış anlaşmasını duyurdu; işlemin 2026’nın ortasından sonlarına doğru tamamlanması hedeflendi.
  • 2025’in dördüncü çeyreği: ABB, Robotik bölümünü durdurulan faaliyetler olarak raporlamaya başlamayı planladı.
  • Şubat 2026: Çin’in rekabet incelemesi satın alma işlemine onay verdi.
  • 12 Ekim 2026: Han Chen, işlemin planlanan takvim içinde kaldığını ve süreçlerin normal ilerlediğini söyledi.
  • Perşembe günkü açıklama: ABB, Çin’in yabancı yatırım güvenliği inceleme makamının ülkedeki robotik iş kolunun satın alınmasını yasakladığını doğruladı.

İlk anlaşma, Avrupa Birliği, Çin ve ABD’den düzenleyici onaylar alınmasını gerektiriyordu. Çin’in ret kararı, robotik bölümünün tamamını devralmak üzere kurgulanan işlem konusunda şirketleri nasıl ilerleyeceklerini değerlendirmek durumunda bıraktı.

Daha geniş teknoloji anlaşmazlığı baskıyı artırıyor

Çin’in müdahalesi, Japonya ile ilişkilerin gerildiği bir döneme denk geldi. Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Kasım 2025’te Tayvan hakkında yaptığı açıklamaların ardından gerilim arttı ve Çin daha sonra Japonya’ya kritik mineral ihracatını kısıtladı. ABB incelemesi de bu zorlu siyasi ortamda yürütüldü.

Pekin, başka bir büyük yapay zekâ işlemine de müdahale etti. Çin, Nisan 2026’da Meta’dan, 2 milyar doların üzerinde değer biçilen yapay zekâ girişimi Manus’u satın alma işlemini geri almasını istedi. Her iki olayda da ileri teknolojiyle bağlantılı şirketlerde yabancı mülkiyet Çin’in incelemesine konu oldu.

Reklam

Yatırımcılar ABB kararını olumsuz karşıladı. SoftBank hisseleri perşembe günü Tokyo’da %6,8 değer kaybederken ABB hisseleri sabah işlemlerinde %1,1 geriledi. SoftBank’ın düşüşü, şirketin yapay zekâya önemli kaynaklar ayırdığı ve bu stratejiyi endüstriyel robotik alanına taşımaya çalıştığı bir dönemde yaşandı.

ABB ve SoftBank’ın sıradaki görevi, Çinli düzenleyicilerin kabul edebileceği bir yapının satın almanın ticari amacını koruyup koruyamayacağını belirlemek. Üretim, fikrî mülkiyet ve operasyon verilerine erişim, iş kolunun değerinin merkezinde yer alıyor. Gözden geçirilmiş herhangi bir düzenlemenin, işler durumda küresel bir robotik faaliyetini sürdürürken bu varlıkları da ele alması gerekecek.

Öne Çıkanlar

  • Çin, yabancı yatırım güvenliği incelemesinin ardından SoftBank’ın ABB Robotics’in Çin’deki iş kolunu satın almasını yasakladı.
  • 5,375 milyar dolarlık küresel işlem, şubatta Çin’in rekabet incelemesinden geçmişti.
  • Düzenleyici kaygılar arasında robotik verilerinin yurt dışına aktarılması, yapay zekâ eğitimi ve üretim kabiliyetlerinin ülkede tutulması olduğu bildirildi.
  • Çin, ABB Robotics’in işlerinin yaklaşık %30’unu oluşturuyor ve ülkede satılan robotların çoğu yerel olarak üretiliyor.
  • ABB Robotics’in dünya genelinde yaklaşık 7.000 çalışanı var ve bölüm 2024’te yaklaşık 2,3 milyar dolar gelir elde etti.
  • ABB ve SoftBank işlem üzerinde çalışmayı sürdürüyor; gözden geçirilmiş bir teklifin onay alıp almayacağı ve tamamlanma takvimi henüz belirsiz.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir