Platformlara içerikleri kaldırmaları için bir gün süre
Bangladeş, hükümetin içeriğin yasa dışı olduğunu bildiren bir tebligat göndermesinden itibaren platformların söz konusu içeriği 24 saat içinde kaldırmasını zorunlu kılacak 2026 Sosyal Medya ve Dijital Aracı Kurumlar Yasası hazırlıyor. Çocukların cinsel istismarını içeren içerikler veya deepfake pornografi için önerilen süre, şikâyet ya da tebligatın ardından 12 saat olacak.
İçindekiler
- Platformlara içerikleri kaldırmaları için bir gün süre
- Üç yasal girişim, farklı yetkiler
- Hangi durumlarda içerik kaldırma talimatı verilebilir?
- Platformlar neden daha fazla paylaşımı kaldırabilir?
- Yerel ofisler ve şikâyet yolları
- Açıklamalar, Bengalce moderasyon ve yapay zekâ etiketleri
- Ayrı bir taslakta hapis ve ağır para cezaları var
- Sektörün uyarıları ve düzenleyici kurumun yanıtı
- İçişleri Bakanının daha hızlı müdahale çağrısı
- Hindistan modeli neden önem taşıyor?
- Öne Çıkanlar
Bangladeş'te kayıtlı aylık aktif kullanıcı sayısı en az 1 milyon olan platformlara yerel ofis, belirlenmiş uyum personeli ve kolluk kuvvetleriyle kesintisiz iletişim gibi ek yükümlülükler getirilecek. Kullanıcıların paylaştığı içeriklerden doğan hukuki sorumluluğa karşı koruma, yasanın şartlarını yerine getirmelerine bağlı olacak.
Teklif; cinsel istismar, kimliğe bürünme ve çevrim içi tacizle mücadele önlemlerini, ulusal güvenlik, kamu düzeni ve yabancı ülkelerle ilişkiler hakkındaki ifadeleri kısıtlama yetkileriyle bir araya getiriyor. Temel tartışma, bir paylaşımın bu sınırları aşıp aşmadığına kimin karar vereceği ve kullanıcıların bu karara nasıl itiraz edebileceği üzerinde yoğunlaşıyor.
Uluslararası Af Örgütü araştırmacısı Rihab Mahamur ile Tech Global Institute Bangladesh başkanı Fouzia Afroze; muğlak ifadeler, yürütme yetkisinin merkezileşmesi ve içerik kaldırılmadan önce açık ve bağımsız bir inceleme sürecinin bulunmaması konularında kaygılarını dile getirdi. Taslak ayrıca kullanıcılara kaldırılan içerik hakkında açıklama sunmayı, Bengalce moderasyon yapmayı ve platform kararlarına itiraz edilebilecek bir sistem kurmayı öngörüyor.
Üç yasal girişim, farklı yetkiler
Önerilen sosyal medya yasası, Enformasyon ve Yayıncılık Bakanlığının liderliğinde hazırlanıyor. Enformasyon ve İletişim Teknolojileri Bölümündeki bazı yetkililerin girişimden habersiz olduğu bildirildi. Bu durum, sorumlulukları yeni sistemle kesişecek kamu kurumları arasındaki koordinasyon eksikliğine işaret ediyor.
Bangladeş ayrıca telekomünikasyon mevzuatında değişiklikler ve siber güvenlik yasasında revizyon için çalışmalar yürütüyor. Bu girişimlerin her biri çevrim içi içerikleri ele alıyor, ancak hükümleri farklı tekliflerin parçası:
- 28 Temmuz 2025: Posta ve Telekomünikasyon Bakanlığı, Bangladeş Telekomünikasyon Düzenleme Komisyonuna (BTRC) 2001 tarihli Telekomünikasyon Yasası'nda değişiklik hazırlaması talimatını verdi.
- 12 Ağustos 2025: BTRC, içerik ve aracı kurumların sorumluluğunu ele alan yeni 66-ka maddesini de içeren değişiklik teklifini sundu.
- 2026 tarihli teklif: Sosyal Medya ve Dijital Aracı Kurumlar Yasası platformlara yükümlülükler, içerik kaldırma süreleri, yerel temsilcilik ve koşullu hukuki koruma getirecek.
- Mecliste yapılan ayrı bir duyuru: İçişleri Bakanı Salahuddin Ahmed, değişikliklerin 2026 Siber Güvenlik Yasası olarak yayımlanacağını ve 24 saat içinde içerik kaldırma zorunluluğunun değerlendirildiğini söyledi.
Dolayısıyla telekomünikasyon teklifinde belirtilen hapis cezaları ve para cezaları o taslağa ait. Sosyal medya teklifi, platformlar için daha geniş bir işleyiş çerçevesine odaklanırken içişleri bakanının duyurusu siber güvenlik mevzuatında yapılacak değişikliklerle ilgili.
Hangi durumlarda içerik kaldırma talimatı verilebilir?
Sosyal medya taslağı, Bangladeş'in bütünlüğünü, savunmasını, güvenliğini, egemenliğini, yabancı devletlerle dostane ilişkilerini ya da kamu düzenini tehdit ettiği düşünülen içerikler için kaldırma talimatı verilmesine izin verecek. Mevcut yasaları ihlal eden, mahkeme kararıyla yasaklanan veya etnik çatışmaya yol açabilecek içerikler de kapsamda olacak.
Platformların telif hakkı ihlallerine, kimliğe bürünmeye, çocukların cinsel istismarını içeren içeriklere ve intikam amacıyla mahrem görüntülerin paylaşılmasına karşı makul önlemler alması gerekecek. Deepfake pornografi, bir kişinin yapmadığı bir şeyi yapıyormuş gibi görünmesini sağlamak için teknolojiyle üretilen sahte cinsel görüntü veya videolardır.
Mahkemelerin yanı sıra beş yürütme organı veya kamu kurumu da içerik kaldırma talimatı verme yetkisine sahip olacak. Önerilen yapıda bakanlıklar ve daireler, siber güvenlik kurumu ve BTRC yer alıyor. Olağan bir tebligat alan platformun harekete geçmek için 24 saati olacak; belirli cinsel istismar içerikleri içinse daha kısa olan 12 saatlik süre uygulanacak.
Taslakta ayrıca müstehcen olmayan hiciv, yapıcı siyasi eleştiri, muhalif görüşler ve devlet politikalarının gerekçeli analizleri için istisnalar bulunuyor. Mahamur, yapıcı ve gerekçeli gibi ifadelerin yetkililere hangi eleştirilerin koruma kapsamında sayılacağına karar verirken geniş bir takdir alanı bıraktığına dikkat çekiyor.
Hükümet politikaları hakkında paylaşım yapan biri açısından pratik mesele, yetkililerin belirli bir hukuki ölçüt uygulayıp uygulamayacağı ya da eleştirinin üslubu ve amacı hakkında geniş kapsamlı bir yargıda mı bulunacağı. Afroze, bağımsız gözetim için açık kurallar olmadan içerik kaldırma yetkisinin yürütme kurumlarında toplanmasının, insanları etkili başvuru yollarından mahrum bırakabileceği uyarısında bulundu.
Platformlar neden daha fazla paylaşımı kaldırabilir?
Sosyal medya hizmetleri, kullanıcıların yazdığı veya yüklediği çok büyük miktarda içeriğe ev sahipliği yapıyor. Aracı kurumlar için hukuki koruma, platformun belirli yükümlülükleri yerine getirmesi koşuluyla, kullanıcıların paylaştığı içerikleri taşıdığı için içeriği oluşturan kişiyle aynı sorumluluğu otomatik olarak üstlenmemesi anlamına gelir.
Bangladeş'in taslağı bu korumayı koşula bağlı kılacak. Resmî bir tebligatın ardından yasa dışı içeriği kaldırmak da dahil olmak üzere yükümlülükleri yerine getirmeyen bir platform korumayı kaybedebilir. Bu nedenle uyum kararları, hem şirketin hukuki sorumluluğu hem de kullanıcının paylaşımının görünür kalıp kalmaması açısından önem kazanacak.
Mahamur, bir platformun yasa dışı faaliyetlerle bağlantılı içerikten bizzat haberdar olması durumunda harekete geçmesini gerektirebilecek bir hükümle ilgili de kaygılarını dile getirdi. Yasa dışı faaliyetle bağlantı muğlak biçimde tanımlanırsa şirketler, tartışmalı içerikleri kaldırmanın daha az riskli seçenek olduğuna karar verebilir.
Saatlerle ölçülen bir süre; dil, bağlam, hiciv ya da bir suçlamanın doğruluğunu incelemek için çok az zaman bırakıyor. Bu nedenle platformlar üzerindeki baskı, yetkililerin özellikle kaldırılmasını istediği içeriklerin ötesine geçebilir ve platformlar siyasi açıdan hassas paylaşımlara karşı daha temkinli davranabilir. Bu kaygı, istismara maruz kalan kişiler için daha hızlı müdahale sağlama hedefiyle birlikte değerlendirilmeli.
Yerel ofisler ve şikâyet yolları
Taslağa göre Bangladeş'te kayıtlı aylık aktif kullanıcı sayısı en az 1 milyon olan bir hizmet, önemli platform sayılacak. Bu hizmetlerin ülkede bir irtibat ofisi ve belirlenmiş üç görevli bulundurması gerekecek: baş uyum görevlisi, kolluk kuvvetleriyle irtibat görevlisi ve yerel şikâyet görevlisi.
Uyum görevlisi yasal yükümlülükleri denetleyecek. Kolluk kuvvetleriyle irtibat görevlisi resmî iletişim için bir kanal sağlayacak, şikâyet görevlisi ise kullanıcı şikâyetlerini alıp çözüme kavuşturacak. Platformların ayrıca kolluk kuvvetleriyle kesintisiz iletişim kurmak ve hükümet talimatlarını uygulamak için personel bulundurması gerekecek.
Bir platformun şikâyet kararından memnun olmayan kullanıcılar, hükümet tarafından oluşturulacak Şikâyet Temyiz Komitesine başvurabilecek. Platformun şikâyeti gerekli süre içinde çözüme kavuşturmaması hâlinde de komiteye başvurabilecekler. Kimliğe bürünme ya da taciz içerikli görüntüleri kaldırmaya çalışan biri için bu, şirketin kendi iç sürecinin ötesinde yeni bir başvuru yolu oluşturacak.
Önerilen sistem, platformların özel karar alma süreçlerini kamu denetimiyle bir araya getiriyor. Afroze'nin bağımsız gözetimle ilgili kaygıları burada da geçerli: Bir itiraz organının tartışmalı kararları anlamlı biçimde inceleyebilmesi için yeterince bağımsız olması ve etkili çözümler sunması gerekiyor.
Açıklamalar, Bengalce moderasyon ve yapay zekâ etiketleri
Platformların, içeriklerinin neden kaldırıldığını kullanıcılara bildirmesi gerekecek. Uyum çerçevesinin bir parçası olarak Bengalce moderasyon da öneriliyor. Bir paylaşımın tehdit, şaka, siyasi eleştiri ya da kamuya mal olmuş bir kişi hakkındaki iddia olup olmadığını değerlendirirken dili ve bağlamı anlamak önemli.
Yapay zekâ kullanılarak üretilen içeriklerin etiketlenmesi gerekecek. Bu etiketler, bir görüntünün, videonun veya ses kaydının yazılımla oluşturulduğunu ya da değiştirildiğini izleyicilere bildirebilir. Sahte içerik gerçek bir kişinin konuşuyor veya bir şey yapıyor gibi görünmesi hâlinde bu ayrım önem taşıyor.
Taslak henüz tamamlanmış değil. Yapay zekâ ürünü içeriğin nasıl belirleneceği, etiketlerin sorumluluğunun kime ait olacağı, kaldırılan etiketlerin nasıl ele alınacağı, itirazların bağımsızlığı ve hükümetin içerik kaldırma talimatlarının yayımlanmasıyla ilgili ayrıntılar belirsiz ya da çözüme kavuşmamış durumda. Yasanın çıkarılacağı tarih veya bir sonraki planlı yasama oturumu belirtilmedi.
Kullanıcı korumaları ile yaptırım yetkileri birlikte işleyecek. İçerik kaldırıldıktan sonra gerekçe sunulması, kişinin karara itiraz etmesine yardımcı olabilir. Ancak içerik kaldırılmadan önce bağımsız inceleme yapılması farklı bir amaca hizmet eder: paylaşım ortadan kalkmadan müdahalenin haklı olup olmadığını denetlemek. Afroze, taslakta bu tür bir ön bağımsız inceleme için açık bir mekanizma bulunmadığını söyledi.
Ayrı bir taslakta hapis ve ağır para cezaları var
BTRC'nin 2025 tarihli telekomünikasyon mevzuatı değişikliği teklifi, ulusal değerlere aykırı, kışkırtıcı ya da nefret, bölünme, huzursuzluk veya korku yaratabilecek mesaj ve içerikleri kapsayan 66-ka maddesini getirecek. Egemenliğe, savunmaya, dış ilişkilere, kamu güvenliğine, kamu düzenine, hukukun üstünlüğüne veya ekonomik çıkarlara zarar veren içerikler de kapsama alınacak.
Önerilen azami ceza beş yıl hapis, 300 crore Tk para cezası veya her ikisi. 300 crore Tk, 3 milyar takaya denk geliyor. Hüküm, yasaklanan eylemlere katılan ya da bunlara yardım eden aracı kurumların sorumluluğunu da kapsayacak ve içerik kaldırma veya engelleme talimatlarına derhâl uymamaları hâlinde aynı azami cezayı öngörecek.
BTRC, yazılı hükümet talimatları üzerine ve gerekçe sunmadan bir telekomünikasyon sağlayıcısına veya aracı kuruma içeriği engelleme ya da kaldırma talimatı verebilecek. Konuya göre ilgili kamu kurumu İçişleri Bakanlığı, Savunma Bakanlığı veya başka bir bakanlık olabilecek.
Önerilen madde, suçları kefaletle tahliyeye kapalı hâle getirecek. Bu, tahliyenin bir hak olarak kullanılamayacağı ve mahkeme kararının gerekeceği anlamına geliyor. Stratagem danışmanlık şirketinin yöneticisi ve telekomünikasyon politikası uzmanı Abu Nazam M Tanveer Hossain, cezadan önce kesin tanımlar, örnekler ve zorunlu yargı denetimi çağrısı yaptı.
Hossain, hükmün eski Dijital Güvenlik Yasasıyla bağlantılı sorunları yeniden doğurabileceğini söyledi:
Dijital Güvenlik Yasası'nın yarattığı korkuyu yeniden canlandırma riski taşıyor
Önerilen para cezasının da aşırı olduğunu ve yol açılan zararı yansıtması gerektiğini savundu.
Sektörün uyarıları ve düzenleyici kurumun yanıtı
Mobil operatör Robi Axiata'nın baş kurumsal ve düzenleyici ilişkiler sorumlusu Shahed Alam, telekomünikasyon taslağının geri çekilmesi çağrısı yaptı. Kefaletle tahliyeye kapalı suç hükmünün, ağır cezaların ve dijital hizmetleri etkileyen yetkilerin ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceği, yatırımları caydırabileceği ve yeniliği yavaşlatabileceği uyarısında bulundu.
Alam'ın itirazları arasında önceden gerekçe sunulmadan işlem yapılabilmesi de vardı. Şöyle dedi:
Yetkili makam bu önlemleri önceden gerekçe göstermeden uygulayabilir.
Alam, hükümete değişikliklerin dayanağı olarak 2001 tarihli Bangladeş Telekomünikasyon Yasası'na dönmesi ve etkilenen grupların katıldığı şeffaf bir süreç yürütmesi çağrısında bulundu. Kaygıları yalnızca bireylerin ifade özgürlüğüyle değil, iş ortamıyla da ilgili: Yatırım kararı veren şirketlerin ülkede faaliyet göstermeye bağlı ceza ve yükümlülükleri değerlendirmesi gerekiyor.
BTRC Başkanı Tümgeneral (emekli) Md Emdad Ul Bari, para cezalarının önceki yasal hükümleri sürdürdüğünü söyleyerek teklifi savundu. Teknoloji değiştikçe yasanın kapsamının telekomünikasyon ağlarıyla ilgili suçlardan sosyal medyaya doğru genişletildiğini belirtti.
Bari ayrıca metnin değişikliğe açık olduğunu söyledi:
Bu yalnızca bir taslak ve daha ayrıntılı incelemeden geçecek. Hükümet ve paydaşlar gereksiz olduğuna karar verirse değiştirilebilir.
İçişleri Bakanının daha hızlı müdahale çağrısı
İçişleri Bakanı Salahuddin Ahmed, hükümetin söylentiler, yanlış bilgiler, itibar zedeleme ve yapay zekâyla oluşturulan yanıltıcı görüntü, video ve ses kayıtlarıyla mücadele etmek için siber güvenlik mevzuatını ayrı olarak gözden geçirdiğini parlamentoya söyledi. Yeni tanımlar ve cezai hükümler getirileceğini belirtti.
Açıklamaları, milletvekili Helen Zerin Khan'ın sahte kimlikler, eşgüdümlü bot ağları, kadın ve çocuklara yönelik taciz ve siyasi kişilere karşı örgütlü dezenformasyon kampanyalarına dikkat çektiği acil kamu yararı bildiriminin ardından geldi. Bot ağları, bir mesajın gerçekte olduğundan daha popüler ya da daha geniş destek görüyormuş gibi algılanmasını sağlayabilen otomatik hesap gruplarıdır.
Ahmed, mevcut yasada Meta gibi uluslararası platformları belirli bir süre içinde içerik kaldırmaya zorlayan hükümlerin bulunmadığını söyledi. Meta, Facebook'un ana şirketi. Gözden geçirilen çerçevenin kolluk kuvvetlerine, siber güvenlik kurumuna, BTRC'ye ve yetkilendirilmiş diğer organlara içeriği kaldırma, engelleme veya kısıtlama imkânı vereceğini belirtti.
Bakan planlanan yasayı şöyle tanımladı:
Yasa, 2026 Siber Güvenlik Yasası olarak yayımlanacak. Bazı hükümler değiştirilecek.
Açıklaması, daha hızlı platform müdahalelerini başka bir yasal girişimin merkezine koyuyor. Kullanıcılar açısından farkı, yasaklanan içeriğin nihai tanımlarına, talimat verme yetkisinin hangi makamlarda olacağına ve bu talimatlara itiraz etmek için sunulan süreçlere bağlı olacak.
Hindistan modeli neden önem taşıyor?
Bangladeş'in önerdiği sosyal medya yapısı, Hindistan'ın 2021 tarihli Bilgi Teknolojileri (Aracı Kurumlara Yönelik Kılavuzlar ve Dijital Medya Etiği Kodu) Kuralları'na benziyor. Her iki çerçeve de büyük teknoloji platformlarını düzenlemek için yerel uyum görevlilerini, şikâyet süreçlerini ve resmî talimatları uygulama yükümlülüklerini kullanıyor.
Bu karşılaştırma, tercih edilen yaklaşımı anlamaya yardımcı oluyor. Bangladeş yalnızca tek tek paylaşımları ya da tek tek failleri ele almak yerine platformlardan sürekli bir idari varlık bulundurmalarını isteyecek: yerel görevliler, şikâyet süreçleri ve hükümetin işlem talep edebileceği kanallar.
Kimliğe bürünme, taciz veya cinsel istismara maruz kalan kişiler için daha hızlı müdahale ve kolay ulaşılabilir şikâyet görevlileri somut bir fark yaratabilir. Gazeteciler, siyasi kampanya yürütenler ve kamu meselelerini tartışan sıradan kullanıcılar açısından ise tartışmalı içerikleri ne kadar güvenle yayımlayabileceklerini, içerik kaldırma yetkilerinin kapsamı ve bağımsız incelemeye erişim belirleyecek.
Dolayısıyla Bangladeş'in teklifleri iki soruyu tek bir düzenleyici sistemde bir araya getiriyor: Platformlar istismara ne kadar hızlı yanıt vermeli ve devlet kamuoyundaki tartışmalar üzerindeki yetkisini nasıl kullanmalı? Tanımlara, incelemeye ve hukuki sorumluluğa ilişkin nihai ifadeler, bu yükümlülüklerin uygulamada nasıl işleyeceğini belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Önerilen 2026 Sosyal Medya ve Dijital Aracı Kurumlar Yasası, resmî tebligatın ardından içeriklerin genel olarak 24 saat içinde kaldırılmasını öngörüyor.
- Çocukların cinsel istismarını veya deepfake pornografiyi içeren belirli içerikler için 12 saatlik süre uygulanacak.
- Bangladeş'te kayıtlı aylık aktif kullanıcı sayısı en az 1 milyon olan platformların yerel ofisler açması ve belirlenmiş görevliler bulundurması gerekecek.
- Yasal yükümlülükleri yerine getirmeyen platformlar, kullanıcı içeriklerine ilişkin hukuki sorumluluğa karşı korumayı kaybedebilir.
- 2025 tarihli ayrı bir telekomünikasyon taslağı beş yıla kadar hapis, 300 crore Tk para cezası veya her ikisini birden öngörüyor.
- Hak savunucuları daha açık tanımlar ve bağımsız inceleme talep ederken taslaklar şikâyet süreçleri ve kullanıcılara açıklama sunulması yönünde vaatler de içeriyor.






